Origenes · Matta İncili Şerhi, 10–11. Kitaplar
10. Kitap
10.11. Bölüm
“O zaman halkı bırakıp evine gitti. Öğrencileri yanına gelip ‘Tarladaki delice otu benzetmesini bize açıkla’ dediler.”
İsa halkla birlikteyken kendi evinde değildir, çünkü halk evin dışındadır; evini bırakıp kendisine gelemeyenlerin yanına gitmesi insan sevgisinin işidir. Halka benzetmelerle yeterince konuştuktan sonra onları bırakıp kendi evine gider; öğrencileri de, bırakılanlarla birlikte kalmayıp orada yanına gelirler. İsa'yı daha içtenlikle dinleyenler önce onun peşinden gider, sonra kaldığı yeri sorarak görmelerine izin verilir ve gidip görürler, “onun yanında kalırlar”; hepsi “o gün”, bazıları belki daha uzun. Yuhanna İncili'nde şu sözlerle anlatılanın da buna benzer olduğunu düşünüyorum: “Ertesi gün Yahya yine durmuştu, öğrencilerinden ikisi de yanındaydı.” Ayrıca, İsa ile gitmesine ve evini görmesine izin verilenlerden seçkin olanın elçi de olduğunu göstermek için şu eklenir: “Yahya'yı duyup onun peşinden giden iki kişiden biri, Simun Petrus'un kardeşi Andreas'tı.” Öyleyse biz de İsa'yı, bırakıp eve gittiği halk gibi dinlemek istemiyorsak, halktan üstün bir şey edinerek İsa'ya yakınlaşalım ki eve gidince öğrencileri olarak yanına varalım ve varınca benzetmeyi, ister tarladaki delice otunu ister başka birini, bize açıklamasını isteyelim. İsa'nın evinin neyi temsil ettiğini daha iyi anlamak için biri İncillerden İsa'nın evi hakkında söylenen her şeyi, onun orada söylediklerini ve yaptıklarını toplasın; bunlar bir araya gelince bu okumaya dikkat edeni ikna edecektir ki İncil'in yazıları, bazılarının sandığı gibi yalnızca basit değildir: Basit olanlara idare gereği basit gelmişlerdir; daha keskin bir kulakla dinlemek isteyen ve dinleyebilenlere ise bilgece, Tanrı'nın logos'una lâyık şeyler gizlenmiştir.
Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ. καὶ προσῆλθον ⟨αὐτῷ⟩ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· φράσον τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ (13, 36[ — 43]). Ὄτε μέν μετὰ τῶν ὅχλων ἐστὶν ὁ Ἰησοῦς, οὐκ ἔστιν αὐτοῦ ἐν τῇ οἱκίᾳ, ἔξω γὰρ τῆς οἱκίας οἱ ὄχλοι· καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καταλιπεῖν τὴν οἱκίαν καὶ ἀπιέναι πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἥκειν πρὸς αὐτόν. αὐτάρκως δὲ τοῖς ὄχλοις διαλεχθεὶς ἐν παραβολαῖς ἀφίησιν αὐτοὺς καὶ ἔρχεται εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἱκίαν, ἔνθα προσέρχονται αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οὐκ ἀπομείναντες μετὰ τῶν ἀφεθέντων ὑπ' αὐτοῦ. καὶ ὅσοι γε γνησιώτερον ἀκούουσι τοῦ Ἰησοῦ, πρῶτον ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ, εἶτα πυνθανόμενοι περὶ τῆς μονῆς αὐτοῦ ἐπιτρέπονται ἱδεῖν αὐτήν, καὶ ἐλθόντες ὁρῶσι »καὶ αύτῷ« μένουσι, πάντες μέν τὴν ἡμέραν ἐκείνην«, τάχα δέ τινες αὐτῶν καὶ ἐπὶ πλεῖον. καὶ τὰ τοιαῦτά γε οἶμαι οἶμαι ἐν τῷ· κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ διὰ τούτων· »τῇ ἐπαύριον πόλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάννης καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο«. ἔτι εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι τῶν ἐπιτραπέντων σὺν τῷ Ἰησοῦ πορεύεσθαι καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ὁ διαφέρο)ν καὶ ἀπόστολος γίνεται, ἐπιφέρεται τούτοις · ἦν Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων ὑπὸ Ἰωάννου καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ«. κοὶ ἡμεῖς οὖν, εἴπερ βουλόμεθα μὴ ὡς ὄχλοι ἀκούειν τοῦ Ἰησοῦ, οὕς ἀφιεὶς καὶ] ἔρχεται εἰς τὴν οἱκίαν, ἐξαίρετόν τι παρὰ τοὺς ὄχλους ἀναλαμβάνοντες οἱκειωθῶμεν τῷ Ἰησοῦ, ἶν’ ὡς μαθηταὶ αὐτοῦ ἐλθόντι εἰς τὴν οἱκίαν προσέλθωμεν Καὶ προσελθόντες ἀξιώσωμεν περὶ φράσεως παραβολῆς, εἴτε τῶν ζιφανίων τοῦ ἀγροῦ εἴθ' ἡστινοσοῦν. ἶνα δὲ ἀκριβέστερον νοηθῇ, τίνος παραστατικόν ἐστι ἐστι πράγματος ἡ τοῦ Ἰησοῦ οἱκία, συναγαγέτω τις ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων ὅσα Περὶ τῆς οἱκίας Ἰησοῦ εἴρηται, καὶ τίνα ἐν αύτῇ λελάληται ἢ πέπρακται αὑτῷ· ἐπὶ γὰρ τὸ αὐτὸ ἐπισυναχθέντα ταῦτα πείσει τὸν προσέχοντα ταύτῃ τῇ ἀναγνώσει, ὅτι οὐχ ἁπλᾶ (ὡς οἴονταί τινες) ἐστὶ μόνον τὰ τοῦ εὐαγγελίου γράμματα, τοῖς μὲν ἁΠλοῖς κατ' οἰκονομίαν ὡς ἁπλᾶ γεγένηται, τοῖς δὲ ὀξύτερον ἁκούειν αὐτῶν βουλομένοις καὶ δυναμένοις ἐγκέκρυπται σοφὰ καὶ ἄξια λόγου θεοῦ πράγματα.
10.22. Bölüm
Bundan sonra cevap olarak “İyi tohumu eken İnsanoğlu'dur” sözünden başlayarak açıkladı. [ . . . ] Bunları önceki bölümlerde elimizden geldiğince ele almış olsak da, başka bir yoruma ait olsa bile onlara uyabilecek şeyler şimdi de söylenecektir. Dikkat et, iyi tohumu, yani krallığın oğullarını, verilen açıklamaya ek olarak başka şekilde de alabilir misin: İnsan psykhē'sinde yetişen güzel şeyler, “başlangıçta Tanrı'nın yanında olan” Tanrı logos'u tarafından ekilir, Tanrı'nın ürünleridir; böylece her konudaki sağlam sözler krallığın oğullarıdır. İsa'nın “Uyanık kalın ve dua edin ki sınanmaya düşmeyesiniz” buyruğuna göre davranmayanlar uyurken, şeytan fırsat kollayarak delice otu denen kötü öğretileri, bazılarının tabiî kavramlar dediği şeylerin, yani logos'tan gelen iyi tohumların üzerine eker. Buna göre tarla yalnızca Tanrı'nın kilisesi değil, bütün dünya da olabilir; çünkü bütün dünyada İnsanoğlu iyi tohumu, Kötü Olan da delice otlarını, yani kötü sözleri, kötülükten doğan, Kötü'nün oğullarını ekmiştir. Her şeyin sonunda (buna çağın sonu denir) bu işle görevli Tanrı melekleri psykhē'ye yapışmış öğretileri toplayıp yok edilmeye teslim edecek, yakıcı denen ateşle onları alt edeceklerdir. Böylece logos'un melekleri ve hizmetkârları Mesih'in bütün krallığından psykhē'lerdeki bütün sürçmeleri ve kanunsuzluk üreten düşünceleri toplayacak, onları yok ederek yanan ateş fırınına atacaklar; uyudukları için Kötü'nün tohumlarını kendi içlerinde fark edenler orada ağlayacak ve âdeta kendilerine öfkeleneceklerdir. Diş gıcırtısı işte budur; bu yüzden Mezmurlar'da da “Bana diş gıcırdattılar” denmiştir. O zaman doğrular, başlangıçta olduğu gibi farklı farklı değil, hepsi tek bir güneş gibi Babalarının krallığında parlayacaklardır. Kurtarıcı bir sırrı açıklar gibi, belki benzetmenin açıklamasının tamamıyla, belki de en çok “O zaman doğrular Babalarının krallığında güneş gibi parlayacak” sözüyle, ardından “Kulağı olan duysun” der; böylece benzetmenin açıklamada apaçık ortaya konduğunu, sıradan kişilerin de anlayabileceğini sananlara, benzetmenin açıklamasının da açıklığa muhtaç olduğunu öğretir.
Μετὰ ταῦτα ἀποκριθεὶς εἶπεν ἁπὸ τοῦ· ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου *** περὶ ὦν εἰ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἠμῖν ἐν τοῖς πρὸ τούτων διειλήφαμεν, οὐδὲν ἧττον καὶ νῦν λελέξεται τὰ δυνάμενα ἐκείνοις προσαρμόσαι, εἰ καὶ καθ’ ἑτέραν διήγησιν ἔχει λόγον. καὶ πρόσχες γε, εἰ δύνασαι τὸ καλὸν σπέρμα τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας πρὸς τοῖς προαποδεδομένοις καὶ ἑτέρως λαβεῖν, ὅτι ὄτι ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύεται ψυχῇ καλά, ταῦτα ὑπὸ τοῦ »ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν« λόγου θεοῦ ⟨σπείρεται⟩ γεννήματα τυγχάνοντα τῆς τοῦ θεοῦ ὡς εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου ὑγιεῖς λόγους τοὺς υἱοὺς τῆς βασιλείας. κοιμωμένων δὲ τῶν μὴ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἰησοῦ πραττόντων λέγοντος· γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἴνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν«, ὁ διόβολος ἐΠιτηρῶν ἐπισπείρει τὰ καλούμενα ζιζάνια, μοχθηρὰ δόγματα, ταῖς καλουμένοις ὑπό τινων φυσικαῖς ἐννοίαις καὶ σπέρμασι καλοῖς τοῖς ἀπὸ τοῦ λόγου. κατὰ δὲ τοῦτο ἀγρὸς καὶ ὁ κόσμος πᾶς λέγοιτο ἄν, καὶ οὐ μόνον ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ· ἐν γὰρ παντὶ κόσμῳ ὁ μὲν υἱὸς τοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἔσπειρε τὸ καλὸν σπέρμα, ὁ δὲ πονηρὸς τὰ πονηρὸς ξιζάνια, ἄπερ εἰσὶν οἱ μοχθηροὶ λόγοι, οἱ ἀπὸ κακίας υἱοὶ τοῦ πονηροῦ. δεήσει δὲ γενέσθαι ἐΠὶ τέλει τῶν πραγμάτων (ὃ καλεῖτα συντέλεια τοῦ αἰῶνος) ἵν’ οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἀναλέξωνται τὰ προσπεφυκότα τῇ ψυχῇ δόγματα δόγματα καὶ παραδῶσιν αὐτὰ εἰς ἀνάλωσι, τῷ λεγομένῳ καίειν πυρὶ ἀνατρέποντες αὐτά. καὶ οὕτω συλλέξουσιν οἱ τοῦ λόγου ἄγγελοι καὶ ὑπηρέται ἐκ πάσης τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας πάντα τὰ ἐνυπάχοντα ταῖς ψυχαῖς σκάνδαλα καὶ τοὺς τὴν ἀνομίαν ποιοῦντας λογισμούς, οὔστινας ἀναλίσκοντες βαλοῦσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς τὴν καιομένην · ἔνθα κοὶ οἱ συναισθηθέντες ἑαυτῶν διὰ τὸ κοιμᾶσθαι τὰ σπέρματα τοῦ πονηροῦ ἐν ἑαυτοῖς ἑαυτοῖς κλαύσονται καὶ ὡσπερεὶ ἑαυτοῖς θυμωθήσονται. τοῦτο γὰρ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων, διὸ κοὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς τὸ »ἔβρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν« λέλεκται. τότε μάλιστα οἱ δίκαιοι λάμψουσιν οὐκέτι διαφόρως, ὡς κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ πόντε ὡς εἷς ἤλιος ἐν τῇ ἐν βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. ὡς μυστήριον γοῦν δηλῶν ὁ σωτήρ, τάχα μέν καὶ διὰ πόντο)ν τῶν ἐν τῇ γράσει τῆς παραβολῆς, τάχα δὲ μάλιστα διὰ τοῦ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν ἐπιφέρει· ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω, διδάσκων τοὺς οἰομένους ἐν τῇ φράσει τῆς παραβολῆς σαφέστατα αὐτὴν ἐκτεθεῖςσθαι, ὡς καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσι δύνασθαι νοηθῆναι αὐτήν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τῆς διηγήσεως τῆς παραβοῆς δεῖται σαφηνείας.
10.33. Bölüm
Yukarıda “O zaman doğrular güneş gibi parlayacak” sözüne dair, doğruların önceki gibi farklı farklı parlamayacağını, hepsinin tek bir güneş gibi olacağını söylediğimize göre, bu yer hakkında bize görüneni ortaya koymamız gerekiyor. Görünüşe göre “dünyanın ışığı” olan Daniel, anlayışlıların doğruların çoğunluğundan yücelikte farklı olduğunu bildiği için şöyle demiştir: “Anlayışlılar gök kubbenin parlaklığı gibi parlayacak, doğruların çoğundan olanlar da yıldızlar gibi sonsuza ve ötesine.” Elçi de “Güneşin yüceliği başka, ayın yüceliği başka, yıldızların yüceliği başkadır; yıldız yıldızdan yücelikte farklıdır; ölülerin dirilişi de böyledir” derken Daniel ile aynı şeyi söyler ve bu anlamı onun peygamberliğinden almıştır. Şimdi biri soracaktır: Onlar doğrulardaki ışığın farklılığından söz ederken Kurtarıcı nasıl tersini, “tek bir güneş gibi parlayacaklar” diyor? Şöyle düşünüyorum: Kurtulanlardaki mutluluğun başlangıcında, böyle olmayanlar henüz arınmadığı için kurtulanların ışığında farklılık vardır. Ama açıkladığımız gibi Mesih'in bütün krallığından bütün sürçmeler toplanıp kanunsuzluk üreten düşünceler ateş fırınına atıldığında, daha kötü olanlar yanıp bittiğinde ve bunlar olurken Kötü'nün oğulları olan sözleri kabul etmiş olanlar kendilerini fark ettiğinde, işte o zaman doğrular tek bir güneş ışığı hâline gelip Babalarının krallığında parlayacaklardır. Kime parlayacaklar? Daha aşağıda olanlara; onlar, güneşin şimdi yeryüzündekilere parlamasına benzer şekilde onların ışığından yararlanacaklardır. Çünkü elbette kendilerine parlamayacaklar. “Işığınız insanların önünde parlasın” sözünü de, Süleyman'ın dediği gibi, “yüreğinin genişliğine” üç şekilde yazmak mümkün olabilir: İsa'nın öğrencilerinin ışığı öbür insanların önünde şimdi de parlar, ölümden sonra dirilişten önce de, dirilişten sonra da parlar; ta ki hepsi “yetkin insana” erişip tek bir güneş oluncaya dek. O zaman Babalarının krallığında güneş gibi parlayacaklardır.
Ἀλλ' ἐπεὶ ἀνωτέρω ἐφάσκομεν εἰς τὸ τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ὅτι οὐχ ὡς τὸ πρότερον διαφόρως λάμψουσιν οἱ δίκαιοι, ἀλλ' ἔσονται οἱ πάντες ὡς εἷς ἥλιος, ἀναγκαίως ἐκθησόμεθα τὸ φανὲν ἡμῖν εἰς τὸν τόπον. ἔοικεν ὁ Δανιήλ, φῶς τοῦ κόσμου« ἐπιστάμενος τοὺς συνιέντος καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν δικαίων διαφέροντας τῇ δόξῃ, εἰρηκέναι τὸ καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ τῶν διακαίων τῶν πολλῶν ὡς οἶ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶνας καὶ ἔτι«. καὶ ὁ απόστολος δὲ ἐν τῷ »ἄλλη δόξα ἡλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴν γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, οὔτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν« τὰ αὐτὰ λέγει τῷ Δανιήλ, τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς προφητείας αὐτοῦ τοῦτον λαβών. ζητήσει οἶν τις, πῶς οἱ μὲν περὶ διαφορᾶς τοῦ ἐν τοῖς δικαίοις λέγουσι φωτός, ὁ δὲ σωτὴρ τοὐναντίαν· ὡς εἷς ἥλιος λάμψουσιν. ὑπολαμβάνω οὖν, ὅτι παρὰ μέν τὴν ἀρχὴν τῶν ἐν τοῖς σωζομένοις μσκστιδμῶν, ὅτι οὐδέπω ἐκαθάθησαν οἱ μὴ τοιοῦτοι, τὰ τῆς διαφορᾶς γίνεται τοῦ τῶν σωζομένων φωτός· ἐπὰν δέ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, συλλεγῇ ἀπὸ τῆς βασιλείας ὅλης Χριστοῦ πάντα τὰ σκάδαλα καὶ οἱ ποιοῦντες τὴν ἀνομίαν λο- γισμοὶ βληθῶσιν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, καὶ καταναλωθῇ τὰ χείρονα, καὶ τούτων γινομένων εἰς συναίσθησιν ἔλθωσιν οἱ παραδεξάμενοι τοὺς υἱοὺς τοῦ πονηροῦ λόγους, τότε ἔν γενόμενοι ἡλιακὸν φῶς οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν. τίνι δὲ λάμψουσιν ἤ τοῖς ὑποδεεστέροις, ἀπολαύσουσι τοῦ φωτὸς αὐτῶν ἀνάλογον τῷ νῦν λάμπειν τὸν ἥλιον τοῖς ἐπὶ γῆς; οὐ γὰρ δήπου ἑαυτοῖς λάμψουσι. μήποτε δὲ καὶ τὸ »λαμφάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων« ἀπογράψασθαι δυνατόν ἐστιν ἐπὶ τὸ πλάτος τῆς καρδίας« λατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Σολομῶντι) τριχῶς, ὤστε καὶ νῦν λάμπειν τὸ φῶς τῶν Ἰησοῦ Ἰησοῦ μαθητῶν ἔμπροσθεν τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων καὶ μετὰ τὴν ἔξοδον πρὸ τῆς ἀναστάσεως καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἕως ἄν καταντήσωσιν οἱ πάντες »εῖς ἄνδρα τέλειον« καὶ γένωνται πάντες εἷς ἥλιος· τότε λάμψοθσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ παρτὸς αὐτῶν.
10.44. Bölüm
“Yine, göklerin krallığı tarlada saklı bir hazineye benzer; onu bulan adam sakladı.”
Önceki benzetmeleri halka söylemişti; bunu ve ardından gelen ikisini ise, benzetme olarak değil göklerin krallığıyla benzerlikler olarak, evdeyken öğrencilere söylemiş görünüyor. Okumaya dikkat eden, bu ve ardından gelen ikisi hakkında, benzetme olmayabilirler mi diye incelesin; çünkü Yazı önceki benzetmelerin her birinin başına “benzetme” adını koymaktan çekinmemiş, bunlarda ise bunu yapmamıştır. Bunu haklı olarak yapmıştır. Çünkü halka “benzetmelerle” konuştuysa, “bütün bunları benzetmelerle söyledi, onlara benzetmesiz konuşmazdı” ise, “eve gidince” de halka değil, orada yanına gelen öğrencilere konuşuyorsa, evde söylenenlerin benzetme olmadığı açıktır; çünkü benzetmelerle “dışarıdakilere” ve “göklerin krallığının sırlarını bilmesi verilmemiş olanlara” konuşur. Biri diyecektir ki: Bunlar benzetme değilse nedir? Yazı'nın ifadesini izleyerek belki benzerlik olduklarını söyleriz. Benzerlik benzetmeden farklıdır; çünkü Markos'ta şöyle yazılıdır: “Tanrı'nın krallığını neye benzetelim ya da hangi benzetmeyle anlatalım?” Bundan benzerlik ile benzetmenin farklı olduğu anlaşılır. Öyle görünüyor ki benzerlik cins, benzetme türdür. Belki de benzerlik, benzetmenin en genel cinsi olarak, tür düzeyinde hem benzetmeyi hem de cinsle adaş olan benzerliği içerir. Birçok şeye ad koyma konusunda usta olanların gözlemlediği gibi, başka şeylerde de bu olur: Onlar dürtünün en genel cins olduğunu ve birçok türü, örneğin kaçınma ile dürtüyü kapsadığını söylerler; kaçınmadan ayırmak için dürtü, tür düzeyinde cinsle adaş olarak kullanılır.
Πόλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὑρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψεν (13,44). Τὰς μὲν προτέρας παραβολὰς τοῖς ὄχλοις εἶπε · ταύτην δὲ καὶ τὰς ἑξῆς αὐτῆς δύο, οὐ παραβολὰς ἀλλ' ὁμοιώσεις πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τυγχανούσας, ἔοικεν ἐν τῇ οἰκίᾳ γενόμενος πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρηκέναι· περὶ ἧς ὁ προσέχων τῇ ἀναγνώσει ἐξεταζέτω καὶ τῶν ἑξῆς δύο, μήποτε οὐδέ παραβολαί εἰσιν’ ἐπ' ἐκείνων μέν γὰρ οὐκ ὤκνησεν ἡ γραφὴ καθ' ἑκάστην προτάσσειν τὸ ὄνομα τῆς παραβολῆς, ἐπὶ δέ τούτων τὸ αὐτὸ οὐ πεποίηκεν. καὶ εἰκότως γε τοῦτο πεποίηκεν. εἰ γὰρ τοῖς ὄχλοις ἐλάλησεν »ἐν παραβολαῖς« καὶ »ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ἐν παραβολαῖς καὶ χωρὶς παραβολῆς οὐκ ἐλάλει αὐτοῖς« οὐ τοῖς ὄχλοις δέ ἐλθὼν εἰς τὴν οἰκίαν« διαλέγεται ἀλλὰ τοῖς προσελθοῦσιν αὐτῷ μαθηταῖς ἐν αὐτῇ, δῆλον ὅτι οὔκ εἰσι παραβολαὶ τὰ ἐν τῇ οἰκιᾳ λελαλημένα· τοῖς γὰρ »ἔξω« ἐν παραβολαῖς λαλεῖ καὶ οἶς »οὐ δἐδπται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν«. φήσει τις οὖν’ εἰ μή εἰσιν αὗται παραβολαί, τί εἰσιν; μήΠοτε οὖν τῇ λέξει τῆς γραξῆς ἀκολυθοῦντες φήσομεν, ὅτι ὁμοιότητές εἰσι. διαφέρει δέ ὁμοιότης παραβολῆς· γεγραπται γὰρ ἐν τῷ Μάρκῳ. »τίνι ὁμοιώσωμεν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, ἢ ἔν τίνι αὐτὴν παραβολῇ θῶμεν »ἐκ τούτου παρίσταται διαφορὰν εἶναι ὁμοιώσεως καὶ παραβολῆς. ἔοικεν οὖν ἡ μέν ὁμοίωσις εἶναι γενική, ἡ δὲ παραβολὴ εἰδική. τάχα δὲ καὶ ἡ ὁμοίωσις γενικωτάτη οὖσα τῆς παραβολῆς ἔχει ἐν εἴδει, ὥσπερ τὴν παραβολήν, οὕτω καὶ ὁμώνυμον τῷ γενικῷ τὴν ὁμοίωσιν. ὄπερ καὶ ἐπὶ τῶν συμβέβηκεν, συμβέβηκεν, ὡς τετηρήκασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὴν τῶν πολλῶν ὁνομάτων θέσιν· οἵτινες λέγουσι καὶ γενικωτάτην εἶναι τὴν ὁρμὴν πολλῶν εἰδῶν ⟨περιεκτικήν⟩, ὤσπερ καὶ ἀφορμῆς καὶ ὁρμῆς, ἐν εἴσει ὁμωνύμως τῷ γενικῷ παραλμβάνεσθαι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἀφορμῆς τὴν ὁρμήν.
10.55. Bölüm
Burada tarlayı ayrı, içinde saklı hazineyi ayrı araştırmak gerekir; adamın bu saklı hazineyi bulunca nasıl sevinçle gidip o tarlayı satın almak için nesi varsa sattığını da araştırmak gerekir; sattığı şeylerin ne olduğunu da. Bana öyle geliyor ki buna göre tarla, tarihin, kanunun, peygamberlerin ve diğerlerinin görünen lafzıyla dikilmiş Yazı'dır (bütün Yazı'nın dikimi çok ve çeşitlidir); tarlada saklı hazine ise bu görünenlerin altında yatan, “sırda” gizlenmiş bilgeliğin anlamları ve “bilgeliğin ve bilginin hazinelerinin saklı olduğu” Mesih'tir. Başka biri, tarlanın gerçekten dolu olan, “Rabbin kutsadığı” tarla, yani Tanrı'nın Mesih'i olduğunu, içinde saklı hazinenin ise Pavlus'un Mesih için “Bilgeliğin ve bilginin hazineleri onda saklıdır” derken Mesih'te saklı olduğunu söylediği şeyler olduğunu söyleyebilir. Öyleyse göksel şeyler ve göklerin krallığı Yazılar'da âdeta bir suret olarak yazılmıştır; ya bu Yazılar göklerin krallığıdır ya da çağların kralı Mesih'in kendisi, tarlada saklı hazineye benzetilen göklerin krallığıdır.
Καὶ ἐν τούτῳ ζητητέον ἰδίᾳ τὸν ἀγρὸν καὶ ἰδιᾳ τὸν κεκρυμμένον ἐν αὐτῷ θησαυρόν, καὶ τίνα τρόπον εὑρὼν τοῦτον κεκρυμμένον τὸν θησαυρὸν ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς χαρᾶς ἄπεισι καὶ πωλεῖ ὄσα ἔχει, ἴνα ἀγοράσῃ τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. ζητητέον δὲ καὶ τίνα ἐστὶνα ἄ πωλεῖ. δοκεῖ δή μοι κατὰ ταῦτα ἀγρὸς μὲν εἶναι ἡ γραφὴ καταφυτευθεῖσα τοῖς φανεροῖς τῶν ῤητῶν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν λοιπῶν λοιπῶν (πολλὴ γὰρ φυτεία καὶ ποικίλη ἐστὶ καὶ ἡ τῶν τῆς ὅλης γραφῆς), ὁ δὲ ⟨ἐν⟩ τῷ ἀγρῷ κεκρυμμένος θησαυρὸς τὰ καὶ ὑποκείμενα τοῖς φανεροῖς φανεροῖς τῆς σοφίας »ἐν μυστηρίῳ« ἀποκεκρυμμένης καὶ τῷ χριστῷ, »ἐν ᾦ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας κοὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι«. ἄλλος δ’ ἄν λέγοι ἀγρὸν μὲν εἶναι τὸν ἀληθῶς πλήρη, »ὅν εὐλόγησε κύριος«, τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ«, τὸν δ’ ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον θησαυρὸν τὰ εἰρημένα παρὰ τῷ Παύλῳ κεκρύφθαι ἐν Χριστῷ, λέγοντι περὶ Χριστοῦ τὸ »ἐν ᾦ εἰσιν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι«. τὰ ούράνια τοίνυν πράγματα καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγραπται τοῖς γραφαῖς, αἴτινές εἰσιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἢ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς τῶν αἰώνων ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὡμοιωμένη θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ.
10.66. Bölüm
Bu yere gelince şunu araştıracaksın: Göklerin krallığı yalnız tarlada saklı hazineye mi benzetilmiştir, öyle ki tarla krallıktan başka bir şey olarak anlaşılsın; yoksa tarlanın tamamına ve içinde saklı olana mı benzetilmiştir, öyle ki krallık benzerlik bakımından hem tarla hem tarlada saklı hazine olsun? Bir adam tarlaya, yani Yazılar'a ya da görünen ve gizli şeylerden oluşan Mesih'e gelir ve bilgeliğin saklı hazinesini, ister Mesih'te ister Yazılar'da, bulur (çünkü tarlayı dolaşarak, Yazıları araştırarak ve Mesih'i anlamaya çalışarak içindeki hazineyi bulur). Bulunca saklar, çünkü Yazılar'ın gizli anlamlarını ya da Mesih'teki “bilgelik ve bilgi” hazinelerini sıradan kişilere açmanın tehlikesiz olmadığını düşünür. Sakladıktan sonra gider ve tarlayı, yani Yazıları nasıl satın alacağının yolunu arar; önce Yahudilere “emanet edilen” “Tanrı'nın sözlerini” onlardan alıp kendi mülkü yapmak için. Mesih'e öğrenci olan kişi tarlayı satın alınca “Tanrı'nın krallığı” (başka bir benzetmede bağdır) onlardan alınır ve “meyvesini veren millete”, yani sahip olduğu her şeyi satıp eskiden sahip olduğu şeylerden (bunlar onun kötülüğüydü) hiçbirini yanında tutmayarak iman yoluyla tarlayı satın alan kişiye verilir. Hazineyi saklayan tarla Mesih olsa da bunu uygulayabilirsin; çünkü “her şeyi bırakıp” onun peşinden gidenler, âdeta başka bir anlamda sahip olduklarını satmışlardır ki bunları satıp verdikten sonra karşılığında Tanrı'dan iyi bir yardım alarak, içinde hazine saklı olan tarlayı büyük bir değer ve pahayla satın alabilsinler.
Γενόμενος δέ κατὰ τὸν τόπον ζητήσεις, πότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν μόνῳ τῷ θησαυρῷ ὡμοίωται τῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς ἄλλον νοεῖν τῆς βασιλείας τὸν ἀγρόν, ἢ ὄλῳ τούτῳ ὡμοίωται ὡμοίωται > καὶ τῷ> κεκρυμμένῳ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὡς τὴν τῶν βασιλείαν εἶναι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν καὶ τὸν ἀγρὸν καὶ τὸν κεκρυμμένον ἐν τῷ ἀγρῷ θησαυρόν. ἐλθὼν δέ τις ἄνθρωπος εἰς τὸν ἀγρόν, εἴτε τὰς γραφὰς εἴτε τὸν Χριστὸν τὸν ἐκ φανερῶν καὶ κρυπτῶν συνεστηκότα, εὑρίσκει τὸν κεκρυμμένον τῆς σοφίας θησαυρόν, εἴτε ἐν Χριστῷ εἴτε ἐν ταῖς γραφαῖς ἐμπεριερχόμενος γὰρ τὸν ἀγρὸν καὶ ἐρευνῶν τὰς γραφὰς καὶ ζητῶν νοῆσαι τὸν χριστὸν εὑρίσκει τὸν ἐν αὐτῷ θησαυρόν), καὶ εὑρὼν κρύπτει, οὐκ ἀκίνδυνονεἶναι νομίζων τὰ τῶν γραφῶν ἀπόρρητα νοήματα ἢ τοὺς ἐν Χριστῷ θησαυροὺς » σοφίας καὶ γνώσεως« ἐκφαίνειν τοῖς τυχοῦσι, καὶ κρύψας ἄπεισι πραγματευόμενος, πῶς ἀγοράσει τὸν ἀγρὸν ἤτοι ἤτοι τας γραφάς, ἴνα ἴδιον κτῆμα αὐτὰς ποιήσῃ, λαβ(ὸν ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ »τὰ λόγια τοῦ θεοῦ« ἄ πρῶτον Ἰουδαῖοι »ἐπιστεύθησαν«. κοὶ ἀγοράσαντος τοῦ μαθητευθέτος Χριστῷ τὸν ἀγρὸν ἀπαίρεται απ' ἐκείνων ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ« ἥτις ἐστὶ κατ' ἄλλην παραβολὴν ἀμπελὼν) καὶ δίδοται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς«, τῷ διὰ τῆς πίστεως ἀγοράσαντι τὸν ἀγρὸν ἐκ τοῦ πεπρακέναι πάντα τὰ ὑπάρχοντα καὶ μηδέν τῶν πρότερον ὑπαρχόντων (κακία δὲ αὐτῷ) ἔτι ἔχειν παρ' ἑαυτῷ. τὸ δέ ἐφαρμόσεις, ἐφαρμόσεις, κἄν ἀγρὸς ὁ ἔχων τὸν κεκρυμμένον θησαυρὸν ὁ Χριστὸς ᾖ· οἱ γὰρ »ἀφέντες πάντα« καὶ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ οἱονεὶ κατ’ ἄλλον λόγον πεπράκασι τὰ ὑπάρχοντα αὐτῶν, ἴνα διὰ τοῦ πεπρακέναι καὶ ἀπο ἀπο⟨δε⟩δόσθαι δόσθαι ἐκεῖνα ἀντ' ἐκείνων καλὴν βοηθουμένους αὐτοὺς εἰληφέναι απὸ θεοῦ ὠνήσωνται τῆς πολλῆς τιμῆς καὶ ἀξίας τοῦ ἔχοντα τὸν ἔχοντα θησαυρὸν κεκρυμμένον ἐν ἑαυτῷ ἀγρόν.
10.77. Bölüm
“Yine, göklerin krallığı güzel inciler arayan bir tüccara benzer.”
Çok şeyin ticaretini yapan pek çok tüccar varken göklerin krallığı onların hiçbirine değil, güzel incileri arayıp çok inciye denk, çok değerli bir inci bulan ve onu her şeyin karşılığında satın alan tüccara benzediğine göre, incinin tabiatını incelemenin yerinde olacağını düşünüyorum. Dikkatle gözle: “Sahip olduğu bütün incileri sattı” demedi; güzel inciler arayan kişi yalnız satın aldığı incileri değil, o güzel inciyi almak için sahip olduğu her şeyi sattı. Taşlar üzerine yazanlarda incinin tabiatı hakkında şunları bulduk: İncilerin kimi karadan, kimi denizden çıkar. Karadan çıkanlar yalnız Hintlilerde bulunur, mühürlere, yüzük taşlarına ve gerdanlıklara yaraşır. Denizden çıkanların seçkinleri yine Hintlilerde bulunur; en iyileri Kızıldeniz'de oluşanlardır. İnciler içinde ikinci sırayı Britanya yakınlarındaki Okyanus'tan alınanlar tutar. Üçüncü sırada, yalnız birincilerden değil ikincilerden de geride kalan, İskitya yöresinde Boğaz'da bulunanlar gelir. Hint incisi hakkında şunlar da söyleniyordu: Tabiatça iri salyangozlara benzeyen kabuklularda oluşur. Bunların âdeta bölükler hâlinde denizde otladığı, rengi ve büyüklüğüyle göze çarpan, emrindekilerden üstün bir sürü başının onlara önderlik ettiği, bunun da arılarda ana arı denen şeye karşılık geldiği anlatılır. Seçkinlerin, yani Hindistan'dakilerin avlanması hakkında da şöyle anlatılır: Yerliler kıyıda büyük bir alanı ağlarla çevirip dalarlar ve hepsinin içinden önderlik edeni yakalamaya çalışırlar; çünkü o yakalanınca emrindeki sürünün avlanmasının zahmetsiz olduğunu, hiçbirinin artık kıpırdamadığını, âdeta sırımla bağlanmış gibi sürü başının peşinden gittiğini söylerler.
Hindistan'daki incilerin zamanla oluştuğu, hayvanın yetkinleşene dek pek çok değişim geçirdiği de söylenir. Şu da anlatılır: İnci taşıyan hayvanın kabuğu esner gibi açılır ve açılınca gökten gelen çiyi içine alır; saf, bulanıksız çiyle dolunca ışıl ışıl olur ve büyük, düzgün biçimli taşı doğurur. Puslu, düzensiz, kışlık bir çiy alırsa sisli ve lekeli bir inciye gebe kalır. Şunu da bulduk: Gebe olduğu taşı tamamlamaya giderken şimşek yakalarsa kapanır ve âdeta [ . . . ] korkudan yavrusunu dağıtıp kabarcık denen şeylere saçar. Bazen yedi aylık doğmuş gibi küçük ve biraz puslu, ama düzgün biçimli doğarlar. Hint incisinin başkalarından bir farkı da şudur: Rengi beyazdır, saydam gümüşe benzer, hafif yeşilimsi bir ışıkla parlar, çoğunlukla yuvarlak biçimlidir. Teni yumuşaktır, bir taş için fazlaca narindir. Görünüşü o kadar hoştur ki, taşları yazanın dediğine göre, en seçkinler arasında övülür. En iyi incinin alameti de çevresinin torna edilmiş gibi olması, renginin en beyaz ve en saydam, büyüklüğünün en büyük olmasıdır. Hint incisi hakkında bunlar. Britanya'daki ise, diyorlar, altın sarısı görünüşlüdür, ama parıltısı biraz daha donuktur. Boğaz geçidindeki, Britanya incisinden daha koyu, kurşunî, büsbütün sönük, yumuşak ve iridir. Boğaz geçidindeki inci, inci taşıyan bir kabuklu türü olan pinalarda değil, midye denen hayvanlarda doğar. Boğaz'dakilerin otlağı bataklıklardır. Akarnania yöresinde istiridyelerin pinalarında dördüncü bir inci türü olduğu da anlatılır; bunlar pek değerli değildir, biçimleri düzensiz, renkleri tamamen bulanık ve kirlidir. Aynı Akarnania'da bunlardan başka, her bakımdan değersiz inciler de vardır.
Πόλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν άνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας (13, 45 [46]). Ἐπειδὴ ἡ βασιλεία τῶν οὑρανῶν ὁμοία ἐστί, πολλῶν ὄντων ἐμπόρων πολλὰ ἐμπορευομένων, οὐδενὶ μὲν ἐκείνων, τῷ δὲ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας καί εὑρόντι ἕνα ἀντάξιον τῶν πολλῶν πολύτιμον μαργαρίτην, ὃν ἀντί πάντων ἠγόρασεν, εὔλογον ἡγοῦμαι τυγχάνειν τὰ περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ἐξετάσαι. παρατήρει δὲ ἐπιμελῶς, ὅτι οὐκ εἶπεν, ὅτι πέπρακε πάντας οὓς εἶχεν· οὐ γὰρ μόνους οὓς ὁ ζητῶν καλοὺς μαργαρίτας ἐώνηται πέπρακεν, ἀλλὰ καὶ πάντα ὅσα εἶχεν, ἵνα ἀγοράσῃ τὸν καλὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. εὕρομεν οὖν παρὰ τοῖς περὶ λίθων πραγματευσαμένοις περὶ τῆς φύσεως τοῦ μαργαρίτου ταῦτα, ὅτι τῶν μαργαριτῶν οἱ μέν εἰσι χερσαῖοι οἱ δὲ θαλάττιοι. καὶ οἱ μὲν χερσαῖοι παρ᾿ Ἰνδοῖς μόνοις γίνονται πρέποντες σφραγῖσι καὶ σφενδόναις καὶ ὅρμοις. οἱ δὲ θαλάττιοι οἱ μὲν διαφέροντες παρὰ τοῖς αὐτοῖς Ἰνδοῖς εὑρίσκονται, οἵτινές εἰσι καὶ ἄριστοι ἐν τῇ ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ γινόμενοι. δευτερεύουσι δὲ ὡς ἐν μαργαρίταις οἱ ἐκ τοῦ κατὰ Βρεττανίαν Ὠκεανοῦ λαμβανόμενοι. τρίτοι δὲ καὶ ἀπολειπόμενοι, οὐ μόνον τῶν πρώτων ἀλλὰ καὶ τῶν δευτέρων, οἱ κατὰ τὸν Βόσπορον περὶ τὴν Σκυθόαν εὑρισκόμενοι. ἔτι δὲ ταῦτα ἐλέγετο περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ μαργαρίτου, ὅτιἐν κόγχοις γίνεται προσεοικόσι τὴν φύσιν εὐμεγέθεσι στρόμβοις. οὗτοι δὲ ἱστοροῦνται οἱονεὶ κατὰ ἴλας τὴν θαλάττιον ποιούμενοι νομὴν καθάπερ ἀγελάρχου τινὸς ἐξηγουμένου, περιόπτου τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος καὶ διαφέροντος τῶν ὑπ᾿ αὐτόν, ὥστε ἀναλογίαν αὐτὸν ἔχειν τῷ καλουμένῳ ἐσσῆνι μελισσῶν. ἱστόρηται δὲ καὶ περὶ τῆς θήρας τῶν διαφερόντων, τουτέστι τῶν ἐν Ἰνδίᾳ, τοιοῦτον· ὅτι περιλαμβάνοντες οἱ ἐπιχώριοι δικτύοις κύκλον αἰγιαλοῦ μέγαν κατακολυμβῶσιν, ἔνα ἐξ ἁπάντων τὸν προηγούμενον ἐπιτηδεύοντες λαβεῖν, τούτου γὰρ ἁλόντος φασὶν ἄμοχθον γενέσθαι τὴν θήραν τῆς ὑπὸ τούτῳ ἀγέλης, οὐδενὸς ἔτι ἀτρεμοῦντος τῶν ἀπ' αὐτῆς, ἀλλὰ οἷον δεδεμένου ἱμάντι καὶ ἑπομένου τῷ ἀγελάρχῃ. Λέγεται δέ καὶ ἡ γένεσις τῶν ἐν Ἰνδιᾳ μαργαριτῶν χρόνοις συνίστασθαι, λαμβάνοντος λαμβάνοντος τοῦ ζώου πλείονας κοὶ μεταβολάς, ἔως τελειωθῇ, ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ἱστόρηται, ὅτι διοίγεται, ὁ κόγχος χάσμῃ παραπλησίως ὁ τοῦ φέροντος τὸν μαργαρίτην ζώου καὶ διοιχθεὶς τὴν ἐπουράνιον εἰς ἑαυτὸν δέχεται δρόσον, ἧς ἐμπλησθεὶς καθαρᾶς καὶ ἀθολωτου περιαυγὴς γίνεται κοὶ λοχεύει μέγαν καὶ εὔρυθμον τὸν λίθον. εἰ δέ ποτε ἐκηχλυμένης καὶ ἀνμωάλου χειμερίου τε μεταλάβοι δρόσου, ὁμιχώδη κύει μαργαρίτην καὶ κηλῖσιν ἐπίμωμον. ἔτι δὲ καὶ τοῦτο εὕρομεν, ὅτι εἰ μεσολαβηθείη ὁδεύων ἐπὶ τὴν πλήρωσιν οὗ κύει λίθου ὑπὸ ἀστραπῆς, μύει καὶ ὡσπερεὶ *** τῷ δείματι σκορπίζει καὶ διαχεῖ τὸν γόνον εἰς τὰ λεγόμενα φυσήματα. ἔστι δέ ὅτε καθάπερ ἠλιτόμηνα γεννᾶνται βραχέα καὶ ἀχλύος τι ἔχοντα, πλὴν εὔρυθμα. ἔτι δέ καὶ τοῦτο ἔχει ὁ Ἰνδικὸς μαργαρίτης παρὰ τοὺς ἄλλους· λευκός ἐστι τὴν χρόαν ἀργύρῳ διαφανεῖ προσφερὴς αὐγήν τε ὑποχλωρίζουσαν ἠρέμα διαλάμπει, ὡς ἐπίπαν δὲ σχῆμα ἔχει στρογγύλον. ἔστι δὲ καὶ τρυφερόχρως καὶ ἁπαλώτερος ἢ κατὰ λίθον. οὕτως δέ ἐστιν ἐπιτερπὴς ἰδέσθαι, ὡς κοὶ παρὰ τοῖς ἐμφανεστέροις (καθὰ ὁ ἀναγράψας ἔλεγε τῶν λίθων) ἀφυμνεῖσαθαι. ἔτι δὲ κοὶ τοῦτο σημεῖον ἀρίστου ἐστὶ μαργαρίτου τὸ τὴν περιφέρειαν τετορνευμένην ἔχειν, καὶ τὸ χρῶμα λευκότατον καὶ διαυγέστατον, καὶ τῷ μεγέθει μέγιστον. ταῦτα μὲν οὖν Περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ. ὁ δέ κατὰ τὴν Βρεττανίαν (φασὶ) χρυσωπὸς μὲν ἐστι τὴν ἐπίχροιαν, δέ τις κοὶ ταῖς μαρμαρυγαῖς ἀμβλύτερος. ὁ δὲ ἐν τῷ πορθμῷ τῷ κατὰ Βόσπορον κνεφωδέτερος τοῦ Βρεττανικοῦ καὶ πελιδνὸς καὶ τέλεον ἀμυδρός, ἁπαλός τε καὶ μακρομεγέθης. καὶ γεννᾶται δέ ὁ ἐν τῷ κατὰ Βόσπορον πορθμῷ οὐκ ἐν τοῖς πίναις, ὅ ἐστιν ὀστράκων εἶδος μαργαριτοφόρον, ἀλλ' ἐν τοῖς προσαγορευομένοις μυσί. τούτοις δέ, λέγω δὴ τοῖς κατὰ Βόσπορον, ἡ νομὴ ἐν τέλμασίν ἐστιν. ἱστόρηται δέ καὶ τέταρτον γένος εἶναι μαργαριτῶν περὶ τὴν Ἀκρνανίαν ἐν ταῖς τῶν οστρέων πίνοις· οὐ σπουδαῖοι δέ οὗτοι ἄγαν, ἀλλὰ καὶ ἄρρυθμοι καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὸ χρῶμα τέλεον διατεθολωμένοι καὶ ῥυπῶντες. καὶ ἄλλοι δὲ παρὰ τούτους εἰσὶ περὶ τὴν αὐτὴν Ἀκαρνανίαν πόντων ἕνεκεν απόβλητοι.
10.88. Bölüm
Bunları taşlar üzerine incelemeden derleyerek şunu söylüyorum: Kurtarıcı, cinsleri içinde hem güzel hem değersiz olanlar bulunan incilerin farklılığını bildiği için “Göklerin krallığı güzel inciler arayan bir tüccara benzer” demiştir; incilerin bazıları değersiz olmasaydı “güzel inciler arayan” denmezdi. Hakikat vaat eden türlü türlü sözlerde ve onları taşıyanlarda incileri ara; deyim yerindeyse gökten gelen çiyi alan ve gökten hakikat sözüne gebe kalan kabuklular peygamberler, bu ifadedeki tüccarın aradığı güzel inciler de onların sözleri olsun. İncilerin sürü başı, bulununca öbürlerinin de onunla bulunduğu o çok değerli inci ise Tanrı'nın Mesih'idir, kanunun ve peygamberlerin değerli yazılarının ve anlamlarının üstündeki logos'tur; o bulununca öteki her şey kolayca elde edilir. Kurtarıcı bütün öğrencilerle, yalnız güzel inciler arayan değil, onları bulmuş ve edinmiş tüccarlarla konuşur gibi konuşur; “İncilerinizi domuzların önüne atmayın” sözünde olduğu gibi. Bunun öğrencilere söylendiği, o konuşmanın başındaki şu ifadeden açıktır: “Halkı görünce dağa çıktı; oturunca öğrencileri yanına geldi.” O konuşmanın akışı içinde şöyle denmiştir: “Kutsal olanı köpeklere vermeyin, incilerinizi domuzların önüne atmayın.” Belki de incileri ya da çok değerli inciyi olmayan, Kurtarıcı'nın öğrencisi bile değildir ve [ . . . ] güzel incileri, bulutlu ve puslu olanları değil. Heterodoks sözler işte böyledir; farklı yerlerde oluşan inciler hakkında bulduğumuz farkı da hesaba katmak gerekirse, bunlar doğuda değil, batıda ya da kuzeyde doğarlar. Belki bulanık sözler ve bedenin işlerine sarılmış sapkın mezhepler, puslu olanlar ve bataklıkta oluşan, güzel olmayan incilerdir.
Ταῦτα δὲ συναγαγὼν ἐκ τῆς περὶ λίθων πραγματείας, φημὶ τὸν σωτῆρα ἐπιστάμενον διαφορὰν μαργαριτῶν, ὧν ἐν γένει εἰσὶ καὶ καλοὶ καὶ ἄλλοι φαῦλοι, εἰρηκέναι τὸ ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλέια τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας· εἰ γὰρ μὴ φαῦλοι ἦσάν τινες ἐν μαργαρίταις, οὐκ ἄν εἴρητο ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίας. ἐν τοῖς παντοδαποῖς δὲ ἐπαγγελλομένοις ἀλήθειαν λόγοις κοὶ τοῖς φέρουσιν αὐτοὺς ζήτει τοὺς μαργαρίτας, καὶ ἔστωσαν (ἵν' οὕτως ονομάσω) οἱ τῆς οὐρανίου δρόσου συλλαμβάνοντες κόγχοι καὶ κύοντες ἐξ οὐρανοῦ λόγον ἀληθείας προφῆται οἱ καλοὶ μαργαρῖται, οὔς ὁ κατὰ τὴν προκειμένην λέξιν ζητεῖ ἔμπορος ἄνθρωπος. ὁ δέ ἀγελάρχης τῶν μαργαριτῶν, ᾦ εὑρισκομένῳ καὶ οἱ λοιποὶ συνευρίσκονται, ὁ πολυτίμητος μαργαρίτης, ὁ Χριστὸς τοῦ θεοῦ, ὁ ὑπὲρ τὰ τίμια γράμματα καὶ νοήματα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφη- τῶν λόγος, οὖ εὑρεθέντος καὶ τἆλλα πάντα εὐμαρῶς παραλαμβάνονται. διαλέγεται δὲ ὁ σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς πᾶσιν ὡς ἀνθρώποις ἐμπόροις, οὐ μόνον ζητοῦσι τοὺς καλοὺς μαργαρίτας ἀλλὰ καὶ εὑροῦσιν εὑροῦσιν καὶ κεκτημένοις, ἐν οἶς φησι· μὴ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων«. δῆλον δέ, ὅτι τοῖς μαθηταῖς ταῦτα λέλεκται, ἐκ τοῦ προτετάχθαι τῶν λόγων τὸ »ἰδὼν δέ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος• καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ«· ἐν γὰρ τῷ εἱρμῷ τῶν λόγων ἐκείνων εἴρηται· »μὴ δῶτε τό ἄγιον τοῖς κυσί, μηδὲ βάλητε τοὺς ναργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων«. μήποτε οὖν ὁ μὴ ἔχων μαργαρίτας ἢ τὸν πολύτιμον μαργαρίτην οὐδέ μαθητής ἐστι τοῦ σωτῆρος κοὶ *** τοὺς μαργαρίτας τοὺς καλούς, οὐ τοὺς νεφώδεις οὐδὲ τοὺς ἀχλυώδεις, ὁποῖοί εἰσιν οἱ τῶν ἐτεροδόξων λόγοι, οὐ πρὸς ανατολὰς γεννώμενοι ἀλλὰ πρὸς δυσμὰς ἢ πρὸς βορρᾶν, εἰ χρὴ καὶ ταῦτα προσπαραλαμβάνειν δι' ἤν εὕρομεν διαφορὰν μαργαριτῶν ἐν διαφόροις γινομένων τόποις. τάχα δέ οἱ τεθολωμένοι λόγοι καὶ οἱ ἐν τοῖς ἔργοις τῆς σαρκὸς κατειλιγμέναι αἱρέσεις οἶ ἀχλυώδεις εἰσὶ καὶ οἱ ἐν τέλμασι γινόμενοι μαργαρῖται οὐ καλοί.
10.99. Bölüm
Güzel inciler arayan kişiye “Arayın, bulacaksınız” ve “Arayan herkes bulur” sözlerini de ekleyeceksin. Neyi “arayın”? “Arayan herkes” neyi “bulur”? Cüret edip söyleyeyim: İncileri ve o inciyi, her şeyini verip zarara katlanan kişinin edindiği inciyi. Pavlus da onun için “Mesih'i kazanmak için her şeyi kaybettim” der; “her şey” derken güzel incileri, “Mesih'i kazanmak” derken tek çok değerli inciyi söyler. Karanlıkta olanlar için kandil değerlidir, güneş doğana dek kandile ihtiyaç vardır. Musa'nın yüzündeki yücelik de (sanırım peygamberlerinki de) değerli ve güzel bir manzaradır; onun sayesinde Mesih'in yüceliğini görebilmeye hazırlanırız; Baba o yüceliğe tanıklık ederek “Bu benim sevgili Oğlumdur, ondan hoşnudum” der. Ama “üstün yücelik karşısında, yüceltilmiş olan bu bakımdan yüceltilmiş sayılmaz”; önce, “üstün yücelik” uğruna ortadan kalkacak yüceliğe muhtacız, “yetkin olan gelince ortadan kalkacak” kısmî bilgiye muhtaç olduğumuz gibi. Bebeklikten başlayıp “yetkinliğe” yürüyecek her psykhē, “zamanın doluluğu” gelene dek bir gözetmene, kâhyalara ve vekillere muhtaçtır; öyle ki bütün bunlardan sonra, önceleri “her şeyin sahibi olduğu hâlde köleden farkı olmayan” kişi, gözetmenden, kâhyalardan ve vekillerden kurtulup baba mirasını, yani çok değerli inciye ve “kısmî olanı ortadan kaldıran” yetkin olana karşılık gelen şeyleri alsın. Bu, kişi Mesih'in bilgisi karşısında geride kalan bilgilerle, deyim yerindeyse, önceden alıştırılmış olarak “Mesih'i bilmenin üstünlüğünü” kavrayabildiğinde olur. Ama çoğunluk kanundaki çok incinin güzelliğini ve peygamberliğe ait bütün “kısmî” bilgiyi anlamadan, bunlar açıklığa kavuşup baştan sona kavranmadan, tek çok değerli inciyi bulabileceklerini ve “Mesih İsa'yı bilmenin üstünlüğünü” seyredebileceklerini sanırlar. Oysa o kadar büyük bilgiyle karşılaştırılınca ondan önceki her şey, kendi tabiatında “süprüntü” olmadığı hâlde süprüntü gibi görünür; belki de bağcının incir ağacının dibine koyduğu gübreler bunlardır, ağacın meyve vermesine sebep olanlar.
Συνάψεις δὲ τῷ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας τὸ »ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε« καὶ τὸ πᾶς ὁ ζητῶν εὑρίσκει«. τί γὰρ »ζητεῖτε«, ἢ τί »πᾶς ὁ ζητῶν εὐρίσκει«; ἀποτολμήσας εἴπω· τοὺς μαργαρίτας καὶ τὸν μαργραίτην, ὄν ὁ πάντα δοὺς καὶ ζημιωθεὶς κατᾶται, δι’ ὅν φησιν ὁ Παῦλος· »τὰ πάντα ἐξημιώθην, ἴνα Χριστὸν κερδήσω«, »πάντα« λέγων τοὺς καλοὺς μαργαρίτας, καὶ »Χριστὸν κερδήσω« τὸν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην. τίμιον μέν οὖν λύχνος τοῖς ἐν σκότει, καὶ χρεία λύχνου ἔως ἀνατείλῃ ὁ ἥλιος · τιμία δέ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωσέως δόξα ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι καὶ τῶν προφητῶν) καὶ καλὸν θέαμα, δι’ ἧς εἰσαγόμεθα πρὸς τὸ δυνηθῆναι ἰδεῖν τὴν δόξαν Χριστοῦ, ᾖ μαρτυρῶν ὁ πατἠρ φησίν· »οὖτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, εἰς ὄν ηὐδόκησα«. ἀλλ' »οὐ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει ἔνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης«, καὶ χρεία ἡμῖν πρότερον δόξης τῆς ἐπιδεχομένης κατάργησιν ὑπέρ »τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης«, ὡς χρεία γνώσεως τῆς ἐκ μέρους, ἥτις »καταργηθήσεται, ὄταν ἔλθῃ τὸ τέλειον«. πᾶσα τοίνυν ψυχὴ ἐρχομένη εἰς νηπιότητα καὶ ὁδεύσουσα »ἐπὶ τὴν τελειότητα« δεῖται, μέχρις ἐνστῇ αὐτῇ »τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου«, παιδαγωγοῦ καὶ οἱκονόμων καὶ ἐπιτρόπων, ἵνα μετὰ ταῦτα πάντα ὁ πρότερον μηδέν »διαφέρων δούλου κύριος πόντων ὤν« ἀπολάβῃ ἐλευθερωθεὶς ἀπὸ παιδαγωγοῦ καὶ οἰκονόμων καὶ ἐπιτρόπων τὰ πατρῷα, τὰ ἀνάλογον τῷ πολυτιμήτῳ μαργραίτῃ καὶ τῷ ἐρχομένῳ τελείῳ, καταργοῦντι τὸ ἐκ μέρους«λ ὅταν τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ« χωρῆσαί τις δυνηθῇ, προεγγυμνασάμενος ταῖς (ἵν' οὕτως ὀνομάσω) ὑπερεχομέναις γνώσεσιν ὑπὸ τῆς χριστοῦ ἀλλ' οἱ πολλοί, μὴ νοήσαντες τὸ κάλλος τῶν πολλῶν μαργαριτῶν νομικῶν καὶ τὴν ἔτι ἐκ μέρους« γνῶσιν τὴν πᾶσαν προφητικήν, οἴονται δύνασθαι χωρὶς ἐκείνων τρανουμένων καὶ καταλαμβανομένων δι' ὅλων εὑρεῖν τὸν ἔνα πολύτιμον μαργαρίτην καὶ θερωῆσαι τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ Ἰησοῦ«, οὗ συγκρίσει πάντα τὰ πρὸ τῆς τηλικαύτης καὶ τοσαύτης γνώσεως, οὐ »σκύβαλα« τ«ξ ἰδίᾳ φύσει τυχάνονται, σκύβαλα ἀναγαφίνετα, ἄπερ ἄπερ τὰ παραβαλλόμενα τάχα τῇ συκῇ ὑπὸ τοῦ ἀμπελουργοῦ κόπρια, αἴται τυγχάνοντα τοῦ αύτὴν καρπογορῆσαι.
10.1010. Bölüm
“Öyleyse her şeyin bir vakti, göğün altında her işin bir zamanı vardır.” Güzel incileri toplama zamanı vardır, toplamadan sonra da o tek çok değerli inciyi arama zamanı; o zaman gidip o inciyi satın almak için kişinin nesi varsa satması uygundur. Hakikat sözlerinde bilge olacak herkesin önce temel eğitim alması, onda ilerlemesi ve onu çok önemsemesi, ama başta değer verdi diye temel eğitimde kalmaması, “yetkinliğe” geçip önceleri yararlı olmuş girişe şükran duyması gerekir. İşte bunun gibi kanun ve peygamberlerle ilgili şeyler, yetkince anlaşıldıklarında, İncil'in ve Mesih İsa'nın işleri ve sözleri hakkındaki bütün anlamın yetkince kavranması için temel eğitimdir.
»Τοῖς πᾶσι τοίνυν ὁ χρόνος, κοὶ καιρὸς τῷ παντὶ πράγματι ὑπὸ τὸν οὐρανός«, καὶ ἔστι τις »καιρὸς τοῦ συναγαγεῖν τοὺς καλοὺς μαργαρίτας) λίθους«, καὶ καιρὸς μετὰ τὴν συναγωγὴν συναγωγὴν τοῦ αὐτῶν τοῦ εὑλοὺς μαργαρίτας) μαργαρίτην, ὄτε καθήκει καθήκει ἀπελδόντα πωλῆσαι πάντα ὅσα τις ἔχει, ἴνα ἀγοράσῃ τὸν μαργαρίτην ἐκεῖνον. ὥσπερ γὰρ πάντα τὸν ἐσόμενον σοφὸν ἐν λόγοις ἀληθείας δεήσει στοιχειωθῆναι πρότερον καὶ ἐπὶ πλεῖον διαβῆναι τῆς στοιχειώσεως καὶ περὶ Πολλοῦ πολλοῦ τὴν στοιχείωσιν, οὐ μὴν ἀπομένειν ἐν τῇ στοιχειώσει ὡς τιμήσαντα αὐτὴν κατὰ τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ διαβάντα »ἐπὶ τὴν τελειότητα« χάριν ἔχειν τῇ εἰσαγωγῇ ὠς χρησίμῳ γενομένη κατὰ τὰ πρότερα, οὕτως τελείως νοηθέντα τὰ νομικὰ καὶ τὰ προφητικὰ στοιχείωσίς ἐστι πρὸς τελείως ἐννοούμενον τὸ εὐαγγέλιον κοὶ πάντα τὸν περὶ τῶν Χριστοῦ Ἰησοῦ ἔργων καὶ λόγων νοῦν.
10.1111. Bölüm
“Yine, göklerin krallığı denize atılan ağa benzer.”
Resimlerde ve heykellerde benzerlikler, benzedikleri şeylere her bakımdan benzemez. Örneğin düz bir tahta üzerine mumla yapılmış resim yüzeyin renkli benzerliğini taşır, ama girinti ve çıkıntıları korumaz, yalnızca izlenimlerini verir. Heykeldeki biçimlendirme girinti ve çıkıntıların benzerliğini korumaya çalışır, ama rengi korumaz. Mum kalıp ise ikisini de, hem rengi hem girinti ve çıkıntıları korumaya çalışır, ama derinde olanların sureti değildir. İncil'deki benzerliklerde de göklerin krallığının bir şeye benzetilmesini böyle anla: Benzetilen şeyin bütün özelliklerinden dolayı değil, ele alınan konunun gerektirdiği bazı özelliklerden dolayı benzetilir. Burada da göklerin krallığı denize atılan ağa benzer; ama bazılarının sandığı gibi değil. Onlar bu sözle, ağa giren kötülerin ve doğruların farklı tabiatlara sahip olduğunu ileri sürerler; “her türden toplayan” ifadesi yüzünden doğruların birçok farklı tabiatı, kötülerin de aynı şekilde birçok farklı tabiatı olduğunu sanırlar. Böyle bir yoruma, özgür iradeyi gösteren, günah işleyenleri suçlayıp doğru yapanları onaylayan bütün yazılar karşı çıkar; çünkü tabiatça kötü cinslerden olanlara yönelen suçlama da daha iyi cinslerden olanlara yönelen övgü de adil olmazdı. Balıkların kötü ve iyi olmasının sebebi balıkların psykhē'sinde değildir; logos'un “Sular canlı psykhē'li sürüngenler çıkarsın” derken bildiği şeydedir. Nitekim Tanrı “büyük deniz canavarlarını ve suların türlerine göre çıkardığı bütün sürüngen canlıların psykhē'sini” yaratmıştır. Demek ki “bütün sürüngen canlıların psykhē'sini” “sular türlerine göre çıkardı”; sebep onda değildir. Burada ise kaplara lâyık güzel cinsler ya da dışarı atılacak çürük cinsler olmamızın sebebi biziz; çünkü kötülüğün sebebi içimizdeki tabiat değil, kötülük üreten gönüllü prohairesis'tir. Adaletin sebebi de haksızlığı kabul etmeyen bir tabiat değil, kabul ettiğimiz ve adil insanlar yetiştiren logos'tur. Su canlılarının cinslerinin, balıklar arasındaki kötü cinslerden iyilere ya da daha iyilerden kötülere değiştiğini göremezsin; insanlar arasındaki doğruların ya da kötülerin ise sürekli ya kötülükten aretē'ye vardığını ya da aretē yolundaki ilerlemeden geri dönüp kötülüğün dağınıklığına düştüğünü görürsün.
Bu yüzden Hezekiel'de de kanunsuzluktan dönüp ilahî buyrukları tutmaya yönelen kişi hakkında şöyle yazılıdır: “Kanunsuz, yaptığı bütün kanunsuzluklardan dönerse” ve devamı, “kötü yolundan dönmesini ve yaşamasını” sözüne kadar. Aretē yolundaki ilerlemeden geri dönüp kötülüğün dağınıklığına düşen hakkında ise şöyle yazılıdır: “Doğru kişi doğruluğundan dönüp haksızlık yaparsa” ve devamı, “işlediği günahlar içinde ölecektir” sözüne kadar. Ağ benzetmesinden tabiatlar çıkaranlar bize söylesinler: “Kanunsuz” olan kişi sonradan “yaptığı bütün kanunsuzluklardan” dönüp Rabbin “bütün buyruklarını” tutarak “doğruluk ve merhamet” yaptığında, kanunsuzken hangi tabiattandı? Övülen tabiattan olmadığı açıktır. Peki kınanan tabiattandıysa nasıl haklı olarak “yaptığı bütün kanunsuzluklardan” dönmüş denebilir? Çünkü önceki hâlinden ötürü kötü tabiattandıysa, nasıl daha iyiye değişti? Sonraki hâlinden ötürü iyi tabiattandıysa, iyi tabiattan olduğu hâlde nasıl kanunsuzdu? Aynı güçlüğü “doğruluğundan” dönüp “bütün kanunsuzluklar gibi haksızlık” yapan doğru kişi için de ortaya koyacaksın. Doğruluktan dönmeden önce adil işler içindeyken kötü tabiattan değildi; çünkü kötü tabiat doğruluk içinde olamaz, zira “kötü ağaç” (yani kötülük) “iyi meyveler” (yani aretē'den gelenleri) veremez. Öte yandan iyi ve değişmez tabiattan olsaydı, doğru diye anıldıktan sonra güzel olandan, “doğruluğundan” dönüp “yaptığı bütün kanunsuzluklar gibi haksızlık yapmaya” yönelmezdi.
Πόλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν (13, 47[ — 50]). Ὤσπερ ἐπὶ τῶν εἰκόνων καὶ τῶν ἀνδριάντων αἱ ὁμοιότητες οὐκ ἐξ ὅλων εἰσὶν ὁμοιότητες ἐκείνων πρὸς ἄ ταῦτα γίνεται, ἀλλ' ἡ μέν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ ξύλῳ (φέρε εἰπεῖν) κηρογραφουμένη είκὼν τῆς ἐπιφανείας μετὰ χρώματος ἔχει τὴν ὁμοιότητα, οὐκέτι δὲ σώζει τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐζοχὰς ἀλλ' ἔμφασιν μόνην αὐτῶν, ἡ δὲ κατὰ τοὺς ἀνδριάντας πλάσις τὸ μὲν κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ τὰς ἐξοχὰς πειρᾶται σώζειν ὁμοίωμα οὐκέτι οὐκέτι καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν, ἐὰν δέ καὶ κήρινον ἐκμαγεῖον γένηται σώζειν μέν πειρᾶται ἀμφότερα λέγω δέ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρόαν καὶrd τὰ κατὰ τὰς εἰσοχὰς καὶ ἐξοχὰς) οὐ μὴν καὶ τῶν ἐν βάθει εἰκών ἐστιν, οὕτω μοι νόει κοὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ εύαγγέλιον ὁμοιώσεων τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὁμοιουμένην τινὶ ὁμοιοῦθαι οὐ διὰ πάντα τᾶ προσόντα τῷ εἰς ὅ ἡ ὁμοίωσις, ἀλλὰ διά τινα ὧν χρᾐζει ὁ παραληφθεὶς λόγος. καὶ ἐνταῦθα τοίνυν ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνη βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, οὐχ ὡς οἴονταί τινες παριστάντες τῷ λόγῳ φύσεις εἰναι ὑποκειμένας διαφόρους τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐληλυθότων πονηρῶν καὶ δικαίων, ὥστε νομίζειν εἶναι διὰ τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ δικαίων πολλὰς καὶ διαφόρους φύσεις, ὁμοίως δὲ καὶ πονηρῶν· τῇ γὰρ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ ἐναντιοῦνται πᾶσαι αἱ τὸ αὐτεξούσιον ἐμφαίνουσαι γραφαὶ καὶ αἰτιώμεναι μὲν τοὺς ἀμαρτάνοντας αποδεχόμεναι δὲ τοὺς κατορθοῦντας, οὐκ ἄν δικαίως μέμψεως τοῖς ἀπὸ τῶν φαύλων γενῶν φύσει τοιούτων τυγχανόντων ἀκολουδούσης ἢ ἐπαίνου τοῖς ἀπὸ τῶν ἀστειοτέρων. ἰχθύων γὰρ γαύλων καὶ καλῶν ἡ αἰτία οὐ περὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἰχυύων ἐστίν, ἀλλὰ περὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπιστάμενος ὁ λόγος εἶπεν· »ἐξαγαγέτω τὰ ὔδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν«, ὅτε κοὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα καὶ πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν, ἄ ἐξήγαγε τὰ ὔδατα κατὰ γένη αὐτῶν«. αὐτῶν«. οὐκοῦν μὲν »πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἐρπετῶν« »ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν«, οὐκ οὔσης τῆς αἰτίας περὶ αὐτήν. ἐνταῦθα δὲ ἡμεῖς ἐσμεν οἱ αἴτιοι τοῦ εἶναι καλὰ καὶ ἄξια τῶν λεγομένων ἀγγῶν γένη ἢ σαπρὰ καὶ ἄξια τοῦ ἔξω βληθῆναι · οὐ γὰρ φύσις ἐν ἡμῖν αἱτία τῆς πονηρίας, ἀλλὰ προαίρεσις ἑκούσιος οὖσα κοκοποιητική. οὕτως δὲ οὐδέ φύσις αἰτία δικαιοσύνης ὡς άνεπίδεκτος ἀδικίας, ἀλλὰ λόγος ὄν παρεδεξάμεθα ὁ κατασκευάζων δικαίους· καὶ γὰρ τὰ μέν τῶν ἐνύδρων γένη οὐκ ἔστιν ἐδεῖν μεταβάλλοντα ἀπὸ φαύλων ὡς ἐν ἰχθύσι γενῶν ἐπὶ τὰ ἀστεῖα, ἢ ἀπὸ τῶν βελτιόνων ἐπὶ τὰ χείρονα, τοὺς δὲ ἐν ἀνθρώποις δικαίους ἢ πονηροὺς ἀεὶ ἔστι θεωρεῖν ἢ ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἐκ κακίας φθάνοντας ἢ ἀπὸ τῆς ἐπ' ἀρετὴν προκοπῆς ἀναλυομένους ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν. Διὸ καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ μὲν τοῦ ἀπὸ ἀνομίας ἐπιστρέφοντος ἐπὶ τὴν τήρησιν τῶν Βείων ἐντολῶν τοιαῦτα γέγραπται· καὶ »καὶ ὁἄνομος ἐὰν ἀποστρέψῃ έκ ποσῶν άνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ ὡς τὸ ἀποστρέψαι αὐτὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς καὶ ζῆν αὐτόν«, περὶ δέ τοῦ ἀναλυομένου ἀπὸ τῆς ἐπ᾿ ἀρετὴν προκοπῆς ἐπὶ τὴν τῆς κακίας χύσιν τοιαῦτα· »ἐν δὲ τῷ ἀποστρέψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »καὶ ἐν τοῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ οἷς ἤμαρτεν ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται«. ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ ἐκ τῆς κατὰ τὴν σαγήνην παραβολῆς φύσεις είσάγοντες, »ὁ ἄνομος« ὕστερον ἀποστρέφων »ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε« καὶ φυλάσσων »πάσας τὰς ἐντολὰς« τοῦ κυρίου καὶ ποιῶν »δικαιοσύνην καὶ ἔλεον«, ποίας φύσεως ἦν ἄνομος ὤν; οὐ γὰρ δὴ τῆς ἐπαινετῆς. ἀλλ᾿ εἰ ἄρα ψεκτῆς καὶ φύσεως εὐλόγως ἄν λεχθ ⟨εί⟩ »ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν«; εἰ μέν γὰρ τῆς φαύλης διὰ τὰ πρότερα, πῶς μετέβαλλεν ἐπὶ τὰ βελτίονα; εἰ δὲ τῆς ἀστείας διὰ τὰ δεύτερα, πῶς ἀστείας φύσεως τυγχάνων ἄνομος ἦν; τὸ δ᾿ ὅμοιον ἐπαπορήσεις καὶ περὶ τοῦ ἀποστρέφοντος δικαίου »ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ« καὶ ποιοῦντος »ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας«. πρὶν γὰρ ἀποστρέψαι ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης ἐν δικαίοις ἔργοις τυγχάνων φαύλης φύσεως οὐκ ἦν · φαύλη γὰρ φύσις οὐκ ἄν ἐν δικαιοσύσνῃ γένοιτο, ἐπεὶ μὴ δύναται δένδρον πονηρὸν (ἡ κακία) καρποὺς ἀγαθους ποιεῖν (τοὺς ἀπὸ ἀρετῆς). πόλιν τε αὖ οὐκ ἄν ἀστείας καὶ ἀμεταβλήτου φύσεως ὢν ἀπὸ τοῦ καλοῦ ἀπέστρεφεν ἄν, μετὰ τό χρηματίσαι δίκαιος, »ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ« ἐπὶ τὸ »ποιῆσαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας αὐτοῦ, ἃς ἐποίησε«.
10.12Bu söylendikten sonra şöyle düşünmeliyiz: Göklerin krallığı, denize atılan ve her cinsten balık toplayan ağa, insanlardaki prohairesis çeşitliliğini göstermek için benzetilmiştir; çünkü bu prohairesisler birbirinden son derece farklıdır. Öyle ki “her cinsten toplayan” sözü, aretēnin ya da kötülüğün türlerine yönelişlerinde övülen ve kınanan insanları ifade eder. Göklerin krallığı ağın çeşitli örgüsüne de benzetilmiştir, çünkü Eski ve Yeni Yazı her türden, çeşit çeşit düşünceden örülmüştür. Ağa düşen balıklardan kimi ağın şu kısmında, kimi bu kısmında bulunur, her biri de hangi kısma takılmışsa oradadır. Yazıların ağına girenlerde de böyle olduğunu görürsün: Kimi peygamberlik örgüsüne takılmıştır (örneğin Yeşaya'nın, Yeremya'nın ya da Daniel'in şu sözüne), kimi kanun örgüsüne, kimi İncil örgüsüne, kimi de elçilerin örgüsüne. Çünkü logos tarafından ilk kez yakalanan ya da yakalanmış görünen kişi, bütün ağın bir kısmından tutulur. Yakalanan balıklardan bazılarının Yazılardaki ağın bütün örgüsüyle sarılması, her yandan kuşatılıp tutulması, kaçıp kurtulamaması, adeta her taraftan köleleştirilip ağdan düşmesine izin verilmemesi de garip değildir. Bu ağ denize, yani yeryüzünün her yanında insanların dalgalanan hayatına atılmıştır, [ . . . ] ve hayatın tuzlu işleri içinde yüzenlere. Kurtarıcımız İsa'dan önce bu ağ tam olarak dolmuş değildi; çünkü kanun ve peygamberlik örgüsünde, “Kanunu ya da peygamberleri ortadan kaldırmaya geldiğimi sanmayın; ortadan kaldırmaya değil, tamamlamaya geldim” diyen eksikti. Ağın örgüsü İncillerde ve Mesih'in elçiler aracılığıyla söylediği sözlerde tamamlanmıştır. İşte bu yüzden göklerin krallığı “denize atılan ve her cinsten toplayan” ağa benzer.
Verilen açıklamalar dışında, “her cinsten toplayan” sözü, milletlerin her cinsinden gelen çağrıyı da gösterebilir. Denize atılan ağda hizmet edenler ise ağın efendisi İsa Mesih ile yanına gelip ona hizmet eden meleklerdir. Bunlar ağ dolmadıkça, yani “milletlerin tamamı” içine “girmedikçe” ağı denizden çıkarmazlar, onun dışındaki kıyıya, yani hayatın dışındaki şeylere götürmezler. Milletlerin tamamı girdiğinde ise onu buradaki aşağı işlerden yukarı çeker, mecazen kıyı denen yere götürürler. Orada, ağı yukarı çekenlerin işi kıyıya oturup yerleşmek olacaktır; ta ki ağa giren iyilerin her birini kendi safına, burada “kaplar” diye adlandırılan yerlere yerleştirsinler, onların karşıtı olup “çürük” diye anılanları da dışarı atsınlar. “Dışarı” ise, Kurtarıcı'nın “Çağın sonunda böyle olacak: Melekler çıkıp kötüleri adillerin arasından ayıracak ve onları ateş fırınına atacaklar” diyerek açıkladığı gibi, ateş fırınıdır. Ancak şuna dikkat edelim: Hem delice benzetmesinden hem elimizdeki benzetmeden öğreniyoruz ki kötüleri adillerden ayırıp ayıklama işi meleklere emanet edilecektir. Yukarıda şöyle deniyordu: “İnsanoğlu meleklerini gönderecek; onlar da onun krallığından bütün tökezletenleri ve kanunsuzluk yapanları toplayıp ateş fırınına atacaklar. Orada ağlama ve diş gıcırtısı olacak.” Burada ise melekler çıkıp kötüleri adillerin arasından ayıracak ve onları ateş fırınına atacaklar deniyor.
Τούτων δὲ εἰρημένων, νομιστέον ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγούσῃ εἰς παράστασιν τοῦ ποικίλου τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, διαφορὰν πρὸς ἀλλήλας πλείστην ὅσην ἐχουσῶν, ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ ἐπαινετοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν ἢ τῶν κακιῶν ἐπιρρεπείαις. σαγήνης δὲ πλοκῇ ποικίλῃ ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κατὰ τὴν πεπλεγμένην ἐκ παντοδαπῶν καὶ ποικίλοων νοημάτων παλαιὰν καὶ καινὴν γραφήν. καὶ ὥσπερ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην πιπτόντων ἰχθύων οἱ μὲν κατὰ τἀκε τὰ μέρη τῆς σαγήνης εὑρίσκονται οἱ δὲ καθ’ἕτερα, καὶ ἕκαστος ὑφ’ ὅ κεκράτηται μέρος, οὕτως εὕροις ἄν καὶ ἐπὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην τῶν γραφῶν ἐληλυθότων τινὰς με]ν κεκρατημένους ὑπὸ τὴν προξητικὴν πλοκὴν (φέρ’ εἰπεῖν, Ἡσαίου κατὰ τόδε τὸ ῥητὸν ἤ Ἰερεμίου ἤ Δανιήλ), ἄλλους δὲ κατὰ νομικὴν καὶ ἄλλους κατὰ εὐαγγελικὴν καὶ τινὸς κατὰ ἀποστολικήν. πρῶντον γὰρ ἁλισκόμενός τις ὑπο τοῦ λόγου ἤ δοκῶν ἁλίκεσθαι, ἔκ τινος λαμβάνεται μέρους τῆς ὅλης σαγήωης. οὐδὲν δὲ ἄτοπον εἴ τινες τῶν ἁλόντων ἐχθύων ἐμπεριέχονται ὅλῃ τῇ τῆς ἐν ταῖς γραφαῖς σαγήνης πλοκῇ καὶ πανταχόθεν συνέχονται καὶ κρατοῦνται, διαδρᾶναι μὴ δυνάμενοι, ἀλλ’ ὡσπερεῖ πάντοθεν καταδουλούμενοι καὶ ἐκπεσεῖν τῆς σαγήνης οὐκ ἐώμενοι. Βέβληται δὲ ἡ σαγήνη αὔτη εἰς τὴν θάλασσαν, τὸν πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης τῶν ‘νθρώπων κυματούμενον βίον, *** καὶ ἐν τοῖς ἁμυροῖς πράγμασι τοῦ βίου νηχομένων. αὕτη δὲ ἡ σαγήνη πρὸ τοῦ σωτῆρος ημῶν Ἰησοῦ ὅλη μὲν πεπληρωμένη οὐκ ἦν· ἔλειπε γὰρ τῇ νομικῇ καὶ προφητικῇ πλοκῇ ὁ εἰπών· »μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἤ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι ἀλλὰ πληρῶσαι«. καὶ πεπλήρωται ἡ τῆς σαγήωης πλοκὴ ἐν τοῖς εὐγγελίοις καὶ τοῖς Χρστοῦ διὰ τῶν ἀποστόλων λόγοις. διὰ τοῦτο οὖν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείςῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συνγαγούςῃ. Δύναται δὲ χωρὶς τῶν ἀποδεδομένων τὸ ἐκ παντὸς ⟨γένους⟩ συναγαγούςῃ δηλῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους ἐθνῶν κλῆσιν. οἱ δὲ διακονησάμενοι τῇ βληθείςῃ εἰς τὴν θάλασσαν σαγήνῃ ὁ κύριός ἐστι τῆς σαγήνης Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ οἰ προσελθόντες ἄγγελοι καὶ διακονησάμενοι αὐτῷ, οἵτινες οὐκ ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῆς θαλόσσης τὴν σαγήνην οὐκὲ φέρουσιν ἐπὶ τὸν ἔφω αὐτῆς αὐγιαλον, τὰ ἔξω τοῦ βίου πράγματα, ἐὰν μὴ πληρωθῇ ἡ σαγήνη, τουτέστι »τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν« εἰς αὐτῆν »εἰσέλθῃ«. ὅταν δὲ εἰδέλθῃ, τότε αὐτὴν ἀναβιβάζουσιν ἀπὸ τῶν τῇδε καὶ κότω πραγμάτων, καὶ φέρουσιν ἐπὶ τὸν τροπικῶς καλούμενον αὐγιαλόν· ἔνθα ἔργον ἔσται τῶν ἀναβιβασάντων αὐτὴν καὶ καθίσαι παρὰ τῷ αἰγιαλῷ καὶ ἱδρύσαι ἑαυτοὺς ἐκεῖ, ἕνα ἕκαστον μὲν τῶν ὑπὸ τὴν σαγνην καλῶν εἰς τὸ οἰκεῖον τάγμα κατασήσωσι κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα ἀνταῦθα αὐτῶν ἐγγεῖα, τὰ δὲ ἐναντίως ἔχοντα καὶ σαπρὰ καλούμενα ἔξω βάλωσι. τὸ δὲ ἔξω ἡ κάμινός ἐστι τοῦ πυρός, ὡς ὁ σωτὴρ ἡρμήνευσεν εἰπών· οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος· ἐξελεύσονται οἱ ἔγγελοι καὶ ἀφοριοῦσιν αὐτοῦς τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. πλὴν τηρητέον, ὅτι ἤδη διὰ τῆς τῶν ζιζανίων παραβολῆς καὶ τῆς προκειμένης ὁμοιώσεως διδασκόμεθα; ὅτι ἄγγελοι μέλλουσι πιστεύεσθαι τὸ διακρῖναι καὶ διαχωρίσαι τοὺς φαύλους ἀπὸ τῶν διακάων. ἀνωτέρω μὲν γὰρ λέγεται ὅτι »ἀποστελεῖ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοῦς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων«, ἐνταῦθα δέ, ὅτι ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός.
10.13Bundan, bazılarının sandığı gibi, Mesih'te kurtulan insanların kutsal meleklerden bile üstün olduğu sonucu çıkmaz. Çünkü kutsal melekler tarafından kaplara konulanlar, onların yetkisi altındayken kendilerini kaplara koyanlarla nasıl karşılaştırılabilir? Bunu söylerken, Mesih'te kurtulacak insanların böyle bir görev verilmemiş bazı meleklerden üstün olduğunu (bunların da hepsinden değil) bilmiyor değiliz. Çünkü “meleklerin eğilip bakmayı arzuladığı şeyler” sözünü de okuduk; orada “bütün melekler” denmemiştir. “Melekleri yargılayacağız” sözünü de biliyoruz; orada da “bütün melekleri” denmemiştir. Ağ ve ağa girenler hakkında bunlar yazılmışken, çağın sonundan ve meleklerin çıkıp kötüleri adillerin arasından ayırmasından önce, ağın içinde her cinsten gelenler arasında kötüler bulunmamasını isteyen kişi, Yazıyı anlamamış ve imkânsızı arzulamış görünüyor. Bu yüzden, bu iş için gönderilecek melekler kötüleri adillerin arasından ayırmadan önce cemaatlerimizin kötülerle de dolu olduğunu görürsek şaşırmayalım. Yeter ki ateş fırınına atılacak olanlar adillerden daha çok olmasın!
Başta, benzetmelerin karşılaştırıldıkları ya da benzetildikleri şeylere her bakımdan değil, yalnız bazı bakımlardan uygulandığını söylemiştik. Bunu şimdi söyleyeceklerimizle de kanıtlamalıyız: Balıklar için, hayatları bakımından, ağa düşmek kötü bir şeydir; çünkü tabiatlarına uygun hayattan yoksun kalırlar ve ister kaplara konulsunlar ister dışarı atılsınlar, balık olarak hayatlarını yitirmekten öte bir şey yaşamazlar. Benzetmenin kendileri için alındığı kimseler için ise kötü olan, denizde kalmak ve iyilerle birlikte kaplara konulmak üzere ağa girmemektir. Üstelik kötü balıklar yalnızca dışarı atılıp savrulur; elimizdeki benzetmedeki kötüler ise ateş fırınına atılır. Öyle ki Hezekiel'de fırın hakkında söylenenler bunların da başına gelsin: “RAB'bin sözü bana geldi: İnsanoğlu, İsrail evi benim için bütünüyle tunç ve demirle karışmış oldu” ve devamı, “RAB olan benim öfkemi üzerinize döktüğümü bileceksiniz” sözüne kadar.
Τούτοις δὲ οὐκ ἀκολουθεῖ, ὅπερ οἴονταί τενες, ὅτι καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰσὶ κρείττους οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐν Χριστῷ σωζόμενοι· πῶς γὰρ δύναται οἱ ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ἐις ἄγγη βαλλόμενοι τοῖς βάλλουσιν εἰς τὰ ἄγγη παραβάλλεσθαι, ὑπὸ τὴν ἐκείνων τεταγμένοι ἐξουσίαν; ταῦτα δέ φαμεν οὐκ ἀγνοοῦντες, τινῶν ἀγγέλων τῶν μὴ τοιαύτην οἰκονομίαν ἐγκεχειρισμένων (ἀλλ’ οὐδὲ τούτων πάωτων) διαφέρειν τοὺς ἐν Χριστῷ σωθησομένους ἀνθρώπους· ἀνέγνωμεν γὰρ καὶτὸ »εἰς ἅ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι«, ἔνθα οὐκ εἴρηται· πάντας »ἀγγελοι«. οἴδαμεν καὶ τὸ »ἀγγέλους καρινοῦμεν«, ὅπου μὴ λέλεκται· πάντας »ἀγγέλους«. τούτων δὲ ἀναγεγραμμένων περὶ τῆς σαγήνης καὶ τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην, ὁ βουλόμενος πρὸ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθόντας τοὺς ἀγγέλους ἀφορίσαι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων μὴ εἶναι καὶ πονηροὺς ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐκ παντὸς γένους ἔοικε μήτε τὴν γραφὴν ωενοηκέναι καὶ ἀδυνάτων ἐπιθυμεῖν. διὸ μὴ ξενιζώμεθα, ἐὰν πρὸ τοῦ ἀφορισθῆναι τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων ὑπὸ τῶν ἐπὶ τούτῳ ἐξαποσταλησομένων ἐγγέλων ὁρῶμεν ἡμῶν τὰ ἀθροίσματα πεπληρωμένα καὶ πονηρῶν. ἀλλ’ εἴθε μὴ πλείους τυγχάνοιεν ὄντες τῶν δικαίων οἱ βληθησόμενοι εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. ἐπεὶ δὲ ἐλέγομεν ἐν ἀρχῇ, ὅτι αἱ παραβολαὶ καὶ αἱ ὁμοιώσεις οὐκ εἰς πάτα, οἷς παραβάλλονται ἤ ὁμοιοῦνται, παραλαμβάνονται ἀλλ’ εἴς τινα, ἔτι τοῦτο κατασκευαστέον ἤ ἐκ τῶν λεχθησομένων, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἰχθύων, ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, φαῦλόν τι αὐτοῖς συμβαίνει τὸ ὑπὸ τὴν σαγήνην εὐπεθῆναι (τῆς γὰρ κατὰ φύσιν αὐτοῖς ζωῆς στερίσκονται καὶ οὔτε εἰς ἄγγη βαλλόμενοι οὔτε ἔξω ῥιπτόμενοι πλεῖόν τι πάσχουσι τοῦ ἀπολέσαι τὴν ὡς ἐν ἰχθύσι ζωήν), ἐπὶ δὲ τῶν, δι’ ἅ λαμβάνεται ἡ παραβολή, φαῦλον μέν ἐστι τὸ εἶναι ἐν θαλάσςῃ καὶ μὴ ὑπὸ τὴν σαγήνην ἐλθεῖν ἐπὶ τῷ εἰς ἄγγη μετὰ τῶν καλῶν βληθῆναι. οὕτω δὲ ἰχθῦς μὲν φαῦλοι ἔξω βάλλονται καὶ ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ κατὰ τὴν προκειμένην ὁμοίωσιν φαῦλοι βάλλονται εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, ἴνα τὰ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ τῆς καμίνου εἰρημένα καὶ ἐπὶ τούτους φθάςῃ· »καὶ ἐγένετο λόγος κυρίου πρός με λέγων· υἱὲ ἀνθρώπου, ἰδοὺ γεγόνασί μοι ὁ οἶκος Ἰσραὴλ ἀναμεμιγμένοι πάντες χαλκῷ καὶ σιδήρῳ« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »καὶ ἐπιγνώσεσθε διότι ἐγὼ κύριος ἐξέχεα τὸν θυμόν μου ἀφ’ ὑμᾶς«.
10.14“Bütün bunları anladınız mı?” “Evet” dediler. İnsanların yüreklerindekini bilen Mesih İsa (Yuhanna İncil'inde bu da öğretilir) bilmediği için sormaz; bir kez insanlığı üstlendiğine göre, insana ait her şeyi kullanır, soru sormak da bunlardan biridir. Kurtarıcı'nın bunu yapması şaşılacak bir şey değildir, çünkü evrenin Tanrısı bile, “bir insanın oğluna katlandığı gibi” insanlara katlanarak soru sorar: “Âdem, neredesin?” ve “Kardeşin Habil nerede?” sözlerindeki gibi. Biri zorlayarak burada “anladınız” sözünün soru değil, bildirim olduğunu söyleyebilir; öğrencilerin de onun bildirimini doğrulayarak “evet” dediklerini ileri sürebilir. Ama ister soruyor ister bildiriyor olsun, burada yalnızca işaret sözü olan “bunları” ya da yalnızca “bütün” denmemiş, zorunlu olarak “bütün bunları” denmiştir.
Görünüşe göre burada öğrencilerin göklerin krallığından önce yazıcı olmuş olduğu gösteriliyor. Ama Elçilerin İşleri'nde söylenen şu söz buna karşı çıkacaktır: “Petrus'la Yuhanna'nın cesaretini görüp bunların okuma yazma bilmeyen sıradan adamlar olduğunu anlayınca şaşırdılar; İsa'yla birlikte bulunduklarını da fark ettiler.” Buna karşı biri şunu soracaktır: Yazıcı idilerse Elçilerin İşleri'nde nasıl “okuma yazma bilmeyen sıradan adamlar” deniyor? “Okuma yazma bilmeyen sıradan adamlar” idilerse Kurtarıcı onlara nasıl açıkça yazıcı diyor? Bu sorulara şöyle cevap verilebilir: Elçilerin İşleri'nde “okuma yazma bilmeyen sıradan adamlar” denenler bütün öğrenciler değil, Petrus ile Yuhanna'dır; öğrenciler daha çoktu ve “Her yazıcı” ile devamındaki söz, hepsini anlayanlar için söylenmiştir. Ya da yazıcı adı, kanunun lafzına dayalı öğretimle yetişmiş herkese verilir; öyle ki okuma yazma bilmeyen sıradan kimseler bile, kanunun lafzına bağlı oldukları için, bu anlamda yazıcı sayılır. Üstelik yazıcı diye anılmak en çok da, mecazi yorumlamayı bilmeyen, Yazıların yüce anlamını kavramayan, çıplak lafza inanıp onu savunan sıradan kimselere özgüdür.
Biri “Vay halinize, ikiyüzlü yazıcılar ve Ferisiler!” sözünü de böyle açıklayacaktır: Bu söz, lafızdan başka bir şey bilmeyen herkese söylenmiştir. Burada şunu araştıracaksın: Kanun yazıcısı olduğu gibi İncil yazıcısı da olacak mıdır? Kanunu okuyup dinleyen ve “Bunlar mecazdır” diyen kişi gibi, İncil'i de öyle okuyup, gerçekleşmiş olayların tarihini koruyarak ruhanî olana tökezlemeden yükselmeyi bilecek midir? Ta ki öğrendikleri “kötülüğün ruhanî” öğretileri değil, onların tersine, iyiliğin ruhanî öğretileri olsun. Yazıcı göklerin krallığına öğrenci olur: Daha basit anlamda, biri Yahudilikten çıkıp İsa Mesih'in kilise öğretisini benimsediğinde; daha derin anlamda ise, Yazıların lafzının sağladığı başlangıç bilgilerini aldıktan sonra göklerin krallığı diye adlandırılan ruhanî şeylere yükseldiğinde. Ulaşılan her düşünceyle de, böyle açıklanan göklerin krallığına bir basamak daha çıkılır. “Tövbe edin, çünkü göklerin krallığı yaklaştı” sözünü de böyle mecazi olarak yorumlayacaksın: Yazıcılar, yani çıplak lafza yaslananlar, bu anlayıştan tövbe ederek, canlı Logos olan İsa Mesih'in verdiği, göklerin krallığı diye anılan ruhanî öğretinin öğrencisi olsunlar. Bu yüzden, “başlangıçta Tanrı'nın yanında” olan Tanrı Logos, İsa Mesih, bir ruhta konaklamadıkça göklerin krallığı o ruhta değildir; ama biri Logos'u içine alacak noktaya yaklaştığında, göklerin krallığı ona yaklaşır.
Göklerin krallığı ile Tanrı'nın krallığı kavram olarak olmasa da gerçeklik olarak aynı şeyse, “Tanrı'nın krallığı içinizdedir” denenlere “Göklerin krallığı içinizdedir” de denebileceği açıktır. Bu, en çok da lafızdan ruha yönelen tövbe sayesinde söylenebilir; çünkü “kişi Rab'be döndüğünde” lafzın üzerindeki “peçe kaldırılır. Rab ise Ruh'tur.” Gerçek ev sahibi hem hürdür hem zengindir. Zengindir, çünkü yazıcılıktan çıkıp göklerin krallığına öğrenci olmuştur; Eski Ahit'ten gelen “her sözde” ve Mesih İsa'nın yeni öğretisine dair “her bilgide” zenginleşmiştir. Bu zenginliği, göklerin krallığına öğrenci olmuş biri olarak “güvenin yiyip bitirmediği, hırsızların delip girmediği gökte” biriktirdiği hazinesinde saklar. Açıkladığımız gibi göklerde hazine biriktiren kişi hakkında gerçekten şu kesin olarak söylenebilir: Tutkuların hiçbir güvesi onun ruhanî ve göksel servetine dokunamaz. “Tutkuların güvesi” derken Süleyman'ın Özdeyişleri'ndeki şu sözden yola çıktım: “Giysideki güve ve odundaki kurt gibi, insanın acısı da yüreğe zarar verir.” Çünkü acı hem kurt hem güvedir; hazineleri göklerde ve ruhanî şeylerde olmayan yüreğe zarar verir. Biri hazinesini bunlarda biriktirirse, “hazinen neredeyse yüreğin de oradadır” denildiği için yüreği göklerde olur ve bu sayede şöyle der: “Bana karşı bir ordu saf bağlasa, yüreğim korkmayacak.” Aynı şekilde Kurtarıcı'nın “Benden önce gelenlerin hepsi hırsız ve hayduttur” dediği hırsızlar da göklerde biriktirilmiş hazineyi ve onun yanındaki yüreği delip giremezler; bu yürek bu yüzden şöyle der: “Bizi Mesih'te diriltip göksel yerlerde oturttu” ve “Bizim vatanımız ise göklerdedir.”
Συνήκατε ταῦτα πάντα; λέγουσι ναί (13, 51 [52]). Ὁ γινώσκων τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων Χριστὸς Ἰησοῦς (ὡς καὶ περὶ τούτου ἐκίδαξεν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης) οὐκ ἀγνοῦν ἐρωτᾷ, ἀλλ’ ἅπαξ ἀναλαβὼν ἄνθρωπον χρῆται καὶ τοῖς αὐτοῦ πᾶσιν, ὧν ἕν καὶ τὸ ἐρωτᾶν. καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ ὁ σωτὴρ τοῦτο ποιεῖ, ὅπου γε καὶ ὁ τῶν ὅλων θεὸς τροποφορῶν τοὺς ἀνθρώπους »ὡς εἴ τις τροπφορήσαι ἄνθρωπος τὸν υἱὺν αὐτοῦ« πυνθάνεται, ὡς ἐν τῷ »Ἀδάμ, ποῦ εἶ«; καὶ »ποῦ ἐστιν Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου«; βιασάμενος δέ τις ἐνταῦθα φήσει οὐκ ἐρωτηματικῶς εἰρῆσθαι ἀλλὰ ἀποφαντικῶς τὸ συνήκατε, ἐρεῖ δ’ ὅτι καὶ οἱ μαθηταῖ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τῇ ἀποφάσει λέγουσιν αὐτῷ τὸ ναί. πλὴν εἴτε ἐρωτᾷ εἴτε ἀποφαίνεται, ἐναγκαίως λέγται οὐ τὸ ταῦτα μόνον (δεικτικὸν ἔν) οὐδὲ τὸ πάντα μόνον, ἀλλὰ τὸ ταῦτα πάντα. ἔοικε δὲ νῦν τοὺς μαθητὰς παριστάναι πρὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας γραμματεῖς γεγονέναι· ἀλλὰ τούτῳ ἐναντιώσεται τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον· »θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παρρησίαν καὶ Ἰωάννου καὶ καταλαβόντες ὅτι ἄνθρωποι ἀγράμματοί εἰσι καὶ διῶται ἐθαύμαζον, ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν«. ἐπιζητήσει τις οὖν πρὸς ταῦτα· εἰ μὲν γραμματεῖς ἦσαν, πῶς »ἀγράμματοι« ἐν ταῖς Πράξεσι λέγονται »καὶ ἰδιῶται«; εἰ δ’ ἦσαν »ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται«, πῶς σαφέστατα γραμματεῖς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὀνομάζονται; λεχθείη δ’ ἄν εἰς τὰ ἐζητημένα ὅτι ἤτοι οὐ πάντες ἀλλὰ Πέτρος καὶ Ἰωάννης »ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται« ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηνται, πλείονες δ’ ἦσαν οἱ μαθηταί, ἐφ’ οἷς συνιεῖσι πάντα λέλεκται τὸ πᾶς γραμματεὺς καὶ τὰ ἑξῆς· ἤ γραμματεὺς πᾶς ὁ μεμαθητευμένος τῇ κατὰ τὰ γράμμα τοῦ νόμου διδασκαλίᾳ ἀνομάζεται, ὡς καὶ τοῦς ἀγραμμάτους μὲν καὶ ἰδιώτας (ἀγομένους δὲ ὑπὸ τῷ τοῦ νόμου γράμματι) γραμματεῖς λέγεσθαι κατά τι σημαινόμενον. καὶ ἰδιωτῶν γε μάλιστά ἐστι, μὴ εἰδότων τροπολογεῖν μηδὲ συνιέντων τὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν γραφῶν, ἀλλὰ τῷ γράμματι ψιλῷ πιστευόντων καὶ ποῦτο ἐκδικύντων, τὸ χρηματίζειν αὐτοὺς γραμματεῖς. Οὕτως δέ τις διηγήσεται καὶ τὸ »οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑοκριταί«, ὡς παντὶ εἰρημένον τῷ πλὴν τοῦ γράμματος μηδὲν ἐπισταμένῳ. ἔνθα ζητήεις, εἰ ὥστερ νομιδὸς γραμματεὺς οὕτως ἔσται καὶ εαγγελικός, καὶ ὥσπερ τὸν νόμον ἀναγινώσκων καὶ ἀκύων καὶ λέγων »ἅτινά ἐστιν ἀλληγορούμενα«, οὕτω καὶ τὸ εὐαγγέλιον, ὡς εἰδέναι (τηρουμένης τῆς κατὰ τὰ γενομενα ἱστορίας) τὴν ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ἄπταιστον ἀναγωγήν, ἵνα μὴ ᾖ μαθήματα »πνευματικὰ πονηρίας«, ἀλλ’ ἐναντίως ἔχοντα πωευματικῖς πονηρίας πωευματικὰ ἀγαθότητος. μαθητεύεται δὲ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς κατὰ μὲν τὰ ἁπλούστερον, ὅτε ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ ἀναλαμβάνει τις τὴν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκκλησιαστικὴν διδασκαλίαν· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον, ὅτε τὰς διὰ τοῦ γράμματος τῶν γραφῶν εἰσαγωγὰρ παραλαβών τις ἀναβαίνει ἐπὶ τὰ πνευματικά, ἀνομαζόμενα βασιλείαν οὐρανῶν. καὶ καθ’ ἕκαστόν γε διανόημα ἐπιτυγχανόμενον καὶ ἐπαναβεβηκότως τῶν οὔτως ἀποδεδομένων οὐρανῶν. οὕτω δὲ καὶ τροπολογήσεις τό »μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν«, ἵν’ οἱ γραμματεῖς, τουτέστιν οἱ τῷ γράμματι ψιλῷ προσαναπαυόμενοι, μετανοοῦντες ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἐκδοχῆς μαθητεύωνται τῇ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐμψύχου λόγου πνευματικῇ διδασκαλίᾳ, καλουμένῃ βασιλείᾳ οὐρανῶν. διὰ τοῦτο καὶ ὅσον μὲν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ »ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν« θεὸς λόγος οὐκ ἐπιδημεῖ ψυχῇ, οὐκ ἔστιν ἐν ἐκείνῃ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ὅταν δὲ ἀγγύς τις γένηται τοῦ χωρῆαι τὸν λόγον, τούτῳ ἐγγίζει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ ταῦτόν ἐστιν ὑποστάσει (εἰ καὶ μὴ ἐπινοίᾳ) βασιλεία οὐρανῶν καὶ βασιλεία θεοῦ, δῆλον ὅτι πρὸς οὕς λέγεται· »ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστι«, πρὸς πούτους ἄν λέγοιτο καὶ τὸ »ἡ βασιλεία« τῶν οὐρανῶν »ἐντὸς ὑμῶν ἐστι«, καὶ μάλιστα διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετάνοιαν, ὅτι »ἡμίκα ἄν ἐπιστρέψῃ« τις »πρὸς κύριον, περιαιρῖται τὸ« ἐπὶ τῷ γράμματι »κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν«. ὁ δὲ ἀληθῶς οἰκοδεσπότης καὶ ἐλεύθερός ἐστι καὶ πλούσιος · πλουτῶν διὰ τὸ ἀπὸ γραμματείας μεμαθητεῦ< σ >θαι τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν »ἐν παντὶ λόγῳ« τῷ παρὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης »καὶ ἐν πάςῃ γνώσει« τῇ περὶ τῆς καινῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίας, καὶ τὸν πλοῦτον τοῦτον ἔχων ἀποκείμενον ἐν τῷ αὐτοῦ θησαυρῷ, ᾧ θησαυρίζει ὡς βασιλείᾳ μαθητευθεῖς τῶν οὐρανῶν »ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς ἀφανίζει, οὔτε κλέπται διορύσσουσι«. καὶ ἔστι γε ἀληθῶς ὁρίσασθαι περὶ τοῦ (ὡς ἀποδεδώκαμεν) ἐν οὐρανοῖς θησαυρίζοντος, ὅτι οὐδὲ εἷς σὴς τῶν παθῶν ἅψασθαι αὐτοῦ τῶν πνευματικῶν καὶ οὐρανίων δύναται χρημάτων. σὴς δὲ τῶν παθῶν εἶπον λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν, ἐν αἷς γέγραπται· »ὥσπερ ⟨σὴς ἐν ἱματίῳ καὶ⟩ ἐν ξήλῳ σκώληξ, οὕτως λύπη ἀνδρὸς βλάπτει καρδίαν«· σκώληξ γὰρ καὶ σής ἐστιν ἡ λύπη, βλάπτουσα καρδίων τὴν μὴ ἐν οὐρανοῖς καὶ τοῖς πνευματικῖς ἔχουσαν τοὺς θησαυρούς, ἐν οἷς ἐάν τις θησαυρίζῃ (ἐπεὶ »ὅπου ὁ θησαυρός, ἀκεῖ καὶ ἡ καρδία«), ἐν οὐρανοῖς ἔχει τὴν καρδίαν καὶ δἰ αὐτὴν λέγει· »ἐὰν παρατάξηται ἐπ’ ἐφὲ παρεμβολύ, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου«. οὕτω δὲ οὐδὲ κλέπται, περὶ ὧν εἶπεν ὁ σωτὴρ ὅτι »πάντες ὅσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ κλέπται εἰσὶ καὶ λῃσταί«, διορύσσειν δύνανται τὰ ἐν οὐρανοῖς τεθησαυρισμένα καὶ τὴν παροῦσαν αὐτοῖς καρδίαν καὶ διὰ τοῦτο λέγουσαν· »συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ« καὶ »ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει«.
10.15Göklerin krallığına öğrenci olmuş her yazıcı, hazinesinden yeni ve eski şeyler çıkaran ev sahibine benzediğine göre, önermenin döndürülmesi denen işlemle şu da açıktır: Hazinesinden yeni ve eski şeyler çıkarmayan kimse, göklerin krallığına öğrenci olmuş yazıcı değildir. O hâlde “okumaya, öğüt vermeye, öğretmeye” kendimizi vererek ve “gece gündüz Rabbin kanunu üzerinde düşünerek” yüreğimizde her yoldan toplamaya çalışmalıyız: Yalnız İncillerin, elçilerin ve onların Vahiy'inin yeni sözlerini değil, “gelecek iyiliklerin gölgesini” taşıyan kanunun ve ona uygun peygamberlik etmiş peygamberlerin eski sözlerini de. Bunlar, okuduğumuzda, öğrendiğimizde ve akılda tutup “ruhanî olanı ruhanî olanla” yerinde karşılaştırdığımızda toplanacaktır. Karşılaştırılamayacak şeyleri değil, karşılaştırılabilir olanları, aynı anlamı veren ifadelerde, düşüncelerde ve öğretilerde benzerlik taşıyanları karşılaştırmalıyız ki Yazıdan alınan “iki üç” ya da daha çok “tanığın ağzıyla” Tanrı'nın “her sözünü” kuralım ve pekiştirelim. Bu sözlerle, yapabildikleri kadarıyla Tanrılığı bölen, yeniyi eskiden koparanları da utandırmalıyız; çünkü onlar, hazinesinden yeni ve eski şeyler çıkaran ev sahibine benzemekten çok uzaktırlar.
Bir şeye benzetilen, benzetildiği şeyden başkadır. Dolayısıyla benzetilen, göklerin krallığına öğrenci olmuş yazıcı olacak, ondan başkası da hazinesinden yeni ve eski şeyler çıkaran ev sahibi olacaktır. Ona benzetilen ise onu taklit ederek benzer şeyi yapmak ister. Acaba ev sahibi olan insan bizzat İsa mıdır? O, öğretim vakti geldiğinde hazinesinden yeni olarak ruhanî öğretileri çıkarır; bunlar adillerin “gün be gün” yenilenen iç insanında onun tarafından daima yenilenir. Eski olarak da “taşlar üzerine harflerle kazınmış” olanları ve eski insanın taş yüreklerindekileri çıkarır. Lafzı karşılaştırıp ruhu ortaya koyarak göklerin krallığına öğrenci olmuş yazıcıyı zenginleştirir ve onu kendine benzetir; ta ki öğrenci “öğretmeni gibi” olsun. Öğrenci önce Mesih'i taklit edeni, sonra da bizzat Mesih'i taklit eder; Pavlus'un dediği gibi: “Ben Mesih'i taklit ettiğim gibi siz de beni taklit edin.” Daha basit bir yorumla da ev sahibi İsa, hazinesinden yeni olarak İncil öğretisini, eski olarak da kanundan ve peygamberlerden alınan sözlerin karşılaştırılmasını çıkarabilir; bunların örneklerini İncillerde bulmak mümkündür. Bu eski ve yeni şeyler hakkında Levililer'de konuşan ruhanî kanunu da dinlemeliyiz: “Eskiyi ve eskinin eskisini yiyeceksiniz, yeninin önünden eskiyi dışarı çıkaracaksınız. Çadırımı aranıza kuracağım.” Çünkü biz eskiyi, yani peygamberlik sözlerini, ve bu eskinin eskisini, yani kanun sözlerini bereketle yeriz. Yeni olan İncil sözleri gelince de İncil'e göre yaşayarak lafzın eskisini yeninin önünden dışarı çıkarırız. O da “Aralarında yaşayacak ve yürüyeceğim” vaadini yerine getirerek çadırını içimize kurar.
Ἐπεὶ δὲ πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βσιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστιε πρφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά, δῆλον ὅτι καὶ (κατὰ τὴν καλουμένην τῆς προτάσεως ἀντιστροφὴν) πᾶς ὅστις μὴ προφέρει ἐν τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά, οὐκ ἔστι γραμματεὺς μαθητευεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. συνάγειν οὖν παντίτρόπῳ πειρατέον ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν διὰ τοῦ προσέχειν »τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδασκαλίᾳ« καὶ »ἐν τῷ νόμῳ κυρίου μελετᾶν ἡμέρας καὶ νυκτὸς« οὐ μόνον τὰ καινὰ τῶν εὐαγγελίων καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῆς ἀποκαλύψεως αὐτῶν λόγια, ἀλλὰ καὶ παλαιὰ τοῦ »σκιὰν« ἔχοντος »τῶν μελλόντων ἀγαθῶν« νόμου καὶ τῶν ἀκολούθως αὐτοῖς προφητευσάντων προφητῶν. συναχθἠσεται δὲ ταῦτα, ἐπὰν καὶ ἀναγινώσκωμεν καὶ γινώσκωμεν καὶ μεμνημένοι τούτων »πνευματικὰ πνευματικοῖς« εὐκαίρως συγκρίωμεν, οὐ τὰ ἀσύγκριτα πρὸς ἄλληλα συγκρίνοντες, ἀλλὰ συγκριτὰ καὶ ὁμοιότητά τινα ἔχοντα λέξεως ταὐτὸν σημαινύσης καὶ νοημάτων καὶ δογμάτων, ἴν' »ἐπὶ στόματος δύο ἤ τριῶν« ἤ καὶ πλειόνων »μαρτύρων« τῶν ἀπὸ τῆς γραφῆς στήσωμεν καὶ βεβαιώσωμεν »πᾶν ῥῆμα« τοῦ θεοῦ. καὶ διὰ τούτων δὲ δυσωπητέον τοὺς (ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς) τὴν θεότητα διαιροῦντας καὶ διακόπτοντας ἀπὸ τῶν παλαιῶν τὰ καινἀ, ὡς μακρὰν τυγχάνοντας τῆς πρὸς τὸν οἰκοδεσπότην ὁμοιώσεως, προφέροντα ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Ἐπεὶ δὲ ὁ ὁμοιούμενός τινι ἔτερός ἐστι παρ' ἐκεῖνον ᾦ ὁμοιοῦται, ἔσται ὁ μὲν μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματεὺς ὁ ὁμοιούμενος, ἔτερος δὲ παρὰ τοῦτον ὁ οἰκοδεσπότης, ὄς προφέρει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά· ὁ δὲ ὁμοιούμενος αὐτῷ, ὡς τοῦτον μιμούμενος, τὸ παραπλήσιον ποιεῖν βούλεται. μήπ[οτε οὖν ὁ μὲν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος αὐτός ἐστιν ὁ Ἰησοῦς, προφέρων ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς διδασκαλίας καινὰ μὲν τὰ πνευματικὰ καὶ ἀεὶ ἀνακαινούμενα ὑπ' αὐτοῦ ἐν τῷ ἔσω τῶν δικαίων ἀνθρώπῳ καὶ ἀεὶ ἀνακαινουμένῳ »ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ«, παλαιὰ δἐ τὰ »ἐκ γράμμασιν ἐντετυπωμένα λίθοις« καὶ λιθίναις καρδίαις τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, ἴνα τῇ συγκρίσει τοῦ γράμματος καὶ τῇ παρστάσει τοῦ πνεύματος πλουτίσῃ τὸν μαθητευθέντα τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν γραμματέα καὶ ποιήσῃ ἑαυτῷ ὄμοιον, ἔως ὁ μαθητὴς »γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος«, μιμούμενος πρῶτον τὸν μιμητὴν τοῦ Χριστοῦ, μετὰ δὲ τοῦτον καὶ αὐτὸν ⟨τὸν⟩ Χριστὸν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Παύλου· »μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ«. δύναται δὲ καὶ ἁπλούστερον Ἰησοῦς ὁ οἰκοδεσπότης προφέρειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ μὲν τὴν εὐαγγελικὴν διδασκαλίαν παλαιὰ δὲ τὴν σύγκρισιν τῶν ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν παραλαμβανομένων ῥητῶν, ὦν παραδείγματα ἔστιν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εὑρεῖν. περὶ δὲ τούτων τῶν παλαιῶν καὶ καινῶν ἀκουστέον καὶ τοῦ πνευματικοῦ νόμου λέγοντος ἐν Λευϊτικῷ· »καὶ φάγεσθε παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε· καὶ θήσω τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν«· ἐσθίομεν γὰρ ἐν εὐλογίᾳ τὰ παλαιά, τοὺς προφητικοὺς λόγους, καὶ τούτων τῶν παλαιῶν τὰ παλαιά, τοὺς νομικούς, καὶ ἐλθόντων τῶν νέων καὶ εὐαγγελικῶν βιοῦντες κατὰ τὸ εὐαγγέλιον τὰ παλαιὰ τοῦ γράμματος ἐκ προσώπου νέων ἐκφέρομεν, καὶ τίθησι τὴν ἑαυτοῦ σκηνὴν ἐν ἡμῖν πληρῶν ἤν εἶπεν ἐπαγγελίαν· »ἐνοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν αὐτοῖς«.
10.16“İsa bu benzetmeleri bitirince oradan ayrıldı. Kendi memleketine geldi.”
Yukarıda, halka söylenenlerin parabol, öğrencilere söylenenlerin ise benzetme olup olmadığını incelemiş ve bu konuda aklımıza gelen, sanırım küçümsenmeyecek gözlemleri ortaya koymuştuk. Şunu bilmek gerekir: Yalnız parabollerin değil, benzetme diye açıkladıklarımızın ardından da “İsa bu parabolleri bitirince oradan ayrıldı” denmesi, bütün o söylediklerimize aykırı görünecektir. Şu hâlde araştıralım: Bütün o söylediklerimizi reddetmeli miyiz? Yoksa halka söylenenler ve öğrencilere bildirilenler olmak üzere iki cins parabol olduğunu mu söylemeliyiz? Yoksa parabol adını eşadlı mı saymalıyız? Yoksa “İsa bu parabolleri bitirince” sözünü yalnız benzetmelerden önceki, yukarıdaki parabollere mi bağlamalıyız? Çünkü “Göklerin krallığının sırlarını bilmek size verildi, ötekilere ise paraboller içinde” dendiği için, Kurtarıcı'nın dışarıdakilerden olmayan öğrencilerine paraboller içinde konuştuğu söylenemez. Bundan şu seçeneklerden biri çıkar: Ya “İsa bu parabolleri bitirince oradan ayrıldı” sözü en yukarıda söylenen parabollere bağlanır, ya parabol adı eşadlıdır, ya iki cins parabol vardır, ya da benzetme dediklerimiz hiç parabol değildir.
Dikkat et: Parabolleri memleketinin dışında söyler, bitirince oradan ayrılır ve memleketine gelip onlara kendi sinagoglarında öğretir. Markos da “Kendi memleketine geldi, öğrencileri de onun ardından gittiler” der. O hâlde kelimeyle ilgili olarak şunu da araştırmalıyız: “Kendi memleketi” derken Nasıra'yı mı kastediyor, Beytlehem'i mi? “Nasıralı diye anılacak” sözünden dolayı Nasıra'yı, orada doğduğu için de Beytlehem'i kastedebilir. Şuna da dikkat çekiyorum: İnciliciler “Beytlehem'e gelerek” ya da “Nasıra'ya gelerek” diyebilecekken bunu yapmamış, “memleket” adını kullanmışlardır. Acaba bu, yerle ilgili olarak gizemli bir şey gösterdiği için, yani onun memleketi bütün Yahudiye olduğu için midir? Çünkü “Bir peygamber ancak kendi memleketinde itibarsızdır” sözü uyarınca orada itibarsız bırakılmıştır. İsa Mesih'in, bugüne dek zulmedildiği “Yahudiler için tökezleme taşı” olduğunu, milletler arasında ise vaaz edilip inanıldığını (çünkü sözü yeryüzünün her yerine koşmuştur) düşünen kişi, İsa'nın kendi memleketinde itibar görmediğini, “ahitlere yabancı” olan milletler arasında ise itibar gördüğünü anlayacaktır. Sinagoglarında öğretirken neler söylediğini İnciliciler yazmamış, yalnız bunların herkesi hayrete düşürecek kadar büyük ve yüksek şeyler olduğunu bildirmişlerdir; söylenenlerin yazıya sığmayacak şeyler olması da muhtemeldir. Ancak onların sinagogunda öğretiyordu, ondan kopmuyor, onu reddetmiyordu.
Καὶ ἐγένετο ὄτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ (13, 53 [—58]). Ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξητάσαμεν μήποτε τὰ μὲν τοῖς ὄχλοις λελαλημένα παραβολαὶ ἦσαν τὰ δὲ τοῖς μαθηταῖς ὁμοιότητες, καὶ τὰς εἰς τοῦτο ὑποπεσούσας παρατηρήσεις ἐξεθέμεθα, ὡς οἶμαι, οὐκ εὐκαταφρονήτους τυγχανούσας, χρὴ εἰδέναι, ὄτι δόξει ἐκείνοις πᾶσιν ἐναντιοῦσθαι τὸ ἐπιλέγεσθαι οὐκ ταῖς παραβολαῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ταῖς (ὡς ἐξεδώκαμεν) ὁμοιότησι τὸ καὶ ἐγένετο ὄτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν. ζητοῦμεν οὖν πότερον ἐκεῖνα πάντα ἀθετητέον ἤ δύο γένη παραβολῶν λεκτέον, τῶν τε τοῖς ὄχλοις λαλουμένων καὶ τῶν τοῖς μαθηταῖς ἐπαγγελλομένων, ἤ καὶ ὁμώνυμον τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα νομιστέον ἤ τὸ ἐγένετο ὄτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας ἐπὶ τὰς ἀνωτέρω παραβολὰς μόνας τὰς πρὸ τῶν ὁμοιώσεων ἀνακτέον. διὰ γὰρ τὸ »ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς«, οὐχ οἶόν τε λέγειν τοῖς μαθηταῖς (ἄτε οὐκ οὖσι τῶν ἔξω) ἐν παραβολαῖς ἐκείνοις τὸν σωτῆρα μελαληκέναι. τούτῳ δὲ ἀκολουθεῖ ἤτοι τὸ ἐγένετο ὄτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν ἀναφέρεσθαι ἐπὶ τὰς ἀνωτάτω εἰρημένας παραβολὰς ἤ ὁμώνυμον εἶναι τὸ τῆς παραβολῆς ὄνομα ἤ δύο γένη εἶναι παραβολῶν ἤ μηδ' ὄλως εἶναι παραβλὰς ἄ ὠνομάσαμεν ὁμοιώσεις. πρόσχες δὲ ὄτι ἔξω τῆς πατρίδος αὐτοῦ λέγει τὰς παραβολάς, ἄς ὄτε ἐτέλεσε μετῆρεν ἐκεῖθεν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν. καὶ ὁ Μᾶρκος δέ φησι· »καὶ ἦλθεν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ«. ζητητέον οὖν καὶ κατὰ τὴν λέξιν, πότερον Νάζαρα λέγει τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἤ Βηθλεέμ· Νάζαρα μὲν διὰ τὸ »Ναζωραῖος κληθήσεται«, Βηθλεὲμ δὲ ἐπεὶ ἐν αὐτῇ γεγέννηται. ἔτι δὲ ἐφίστημι μήποτε δυνάμενοι οἱ εὐαγγελισταὶ εἰπεῖν· ἐλθὼν εἰς Βηθλεὲμ ἤ ἐλθὼν εἰς Νάζαρα, τοῦτο μὲν οὐ πεποιήκασι πατρίδα δὲ ὠνομάκασι διά τι μυστικῶς ἐν τῷ τόπῳ περὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ δηλούμενον ὄλης ⟨οὔσης⟩ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ᾖ ἠτίμωται κατὰ τὸ οὐκ ἕστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. καὶ ἐάν τις κατανοήσῃ Ἰησοῦν Χριστὸν »Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον«, παρ' οἶς μέχρι τοῦ νῦν διώκεται, ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι κηρυσσόμενον καὶ πεπιστευμένον (ἔως γὰρ πάσης τῆς γῆς ἔδραμεν ὁ λόγος αὐτοῦ), ὄψεται ὄτι Ἰησοῦς ἐν μὲν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ εἶχε, παρὰ δὲ τοῖς ξένοις » τῶν διαθηκῶν« τιμᾶται, τοῖς ἔθνεσι. τίνα δὲ διδάσκων ἔλεγεν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, οὐκ ἀναγεγράφασιν οἱ εὐαγγελισταί, ἀλλ' ὄτι τηλικαῦτα καὶ τοιαῦτα ἦν, ὤστε ἐκπλήττεσθαι πάντας· καὶ εἰκὸς ὄτι ὑπὲρ γραγὴν ἦν τὰ εἰρημένα. πλὴν ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν ἐδίδασκεν, οὐ σχίζων ἀπ' αὐτῆς οὐδὲ ἀθετῶν αὐτήν.
10.17“Bu adama bu bilgelik nereden geldi?” sözü, İsa'nın sözlerindeki daha büyük ve seçkin bilgeliği açıkça gösterir; bu bilgelik, “burada Süleyman'dan daha büyüğü var” sözüne layıktır. Ayrıca İlyas ve Elişa'nın, daha önce Musa ve Nun oğlu Yeşu'nun aracılığıyla gerçekleşenlerden daha büyük kudretli işler yapıyordu. Hayran kalanlar onun bir bakirenin oğlu olduğunu bilmeden, bu söylense bile inanmadan, marangoz Yusuf'un oğlu sanarak “Bu, marangozun oğlu değil mi?” diyorlardı. Ona en yakın görünen bütün akrabalarını da küçümseyerek “Annesinin adı Meryem, kardeşleri de Yakup, Yusuf, Simun ve Yahuda değil mi? Kız kardeşlerinin hepsi aramızda değil mi?” diyorlardı. Yani onu Yusuf ile Meryem'in oğlu sanıyorlardı. Bazıları, Petrus'a göre diye başlıklandırılan İncil'in ya da Yakup'un kitabının geleneğinden yola çıkarak, İsa'nın kardeşlerinin Yusuf'un Meryem'den önce birlikte yaşadığı ilk karısından olan oğulları olduğunu söyler. Bunu söyleyenler, Meryem'in bekâretle ilgili şerefini sonuna kadar korumak isterler; ta ki “Kutsal Ruh senin üzerine gelecek, Yüce Olan'ın kudreti sana gölge salacak” diyen söze hizmet etmek için seçilen o beden, Kutsal Ruh üzerine geldikten ve yücelerden gelen kudret ona gölge saldıktan sonra erkek yatağını tanımasın. Bence de şu söz yerindedir: Erkekler arasında iffetli temizliğin ilk örneği İsa, kadınlar arasında ise Meryem'dir; çünkü bekâretin ilk örneğini ondan başka bir kadına yazmak yakışık almaz.
Bu Yakup, Pavlus'un Galatyalılara Mektup'ta “Elçilerden, Rab'bin kardeşi Yakup'tan başkasını görmedim” diyerek gördüğünü söylediği kişidir. Bu Yakup halk arasında adaletiyle o kadar parlamıştı ki yirmi kitapta Yahudi Eski Çağ Tarihi'ni yazan Flavius Josephus, [tapınağın] yıkılmasının sebebini anlatırken, bunların Tanrı'nın gazabıyla, Mesih denen İsa'nın kardeşi Yakup'a karşı yapmaya cüret ettikleri yüzünden başlarına geldiğini söylemiştir. “Şaşılacak olan” da şudur: Bizim İsa'mızın Mesih olduğunu kabul etmediği hâlde Yakup'un adaletine böylesine tanıklık etmiştir. Halkın da bunları Yakup yüzünden çektiğine inandığını söyler. Yahuda ise az satırlı ama göksel lütfun güçlü sözleriyle dolu bir mektup yazmıştır; girişinde “İsa Mesih'in kulu, Yakup'un kardeşi Yahuda” demiştir. Yusuf ile Simun hakkında biz bir şey öğrenmedik. “Kız kardeşlerinin hepsi aramızda değil mi?” sözü bence şunu ifade eder: Onlar İsa'nın değil, bizim gibi düşünüyor, İsa'daki gibi seçkin bir anlayışın olağandışılığı onlarda yok. Belki de bu sözlerde, İsa'nın insan değil daha ilahî bir şey olduğuna dair bir şaşkınlık da görünür: Sandıkları gibi Yusuf ile Meryem'in oğludur, dört erkeğin ve başka kızların kardeşidir; yine de soyundan kimseye benzemez, terbiye ve öğrenim yoluyla da bu kadar bilgeliğe ve kudrete ulaşmış değildir. Nitekim başka bir yerde de “Bu adam okumamış olduğu hâlde yazıları nasıl biliyor?” derler; burada söylenen de buna yakındır. Ancak bunları söyleyip bu kadar şaşıran ve hayrete düşenler inanmadılar, ona tökezlediler; çünkü zihin gözleri, Çile vakti çarmıhta alay konusu edeceği güçler tarafından adeta tutulmuştu.
Τὸ δὲ τούτῳ πόθεν ἡ σοφία αὔτη; πλείονα σαφῶς ἐμφαίνει καὶ ἐξαίρετον σοφίαν τῶν λόγων τοῦ Ἰησοῦ, ἀξίαν τοῦ »καὶ πλεῖον Σολομῶντος ὦδε«. καὶ δυνάμεις μείζους ἐποίει τῶν ἐν Ἠλίᾳ καὶ ἐν Ἐλισσαίῳ καὶ ἔτι πρότερον ἐν Μωσῇ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. ἔλεγον δὲ οἱ θαυμάζοντες, οὐκ εἰδότες αὐτὸν παρθένου υἱὸν οὐδὲ πιστεύοντες (εἰ καὶ ἐλέγετο) ἀλλ' ὑπολαμβάνοντες εἶναι Ἰωσὴφ τοῦ τέκτονος· οὐχ οὖτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; καὶ ὄλην γε τὴν φαινομένην αὐτοῦ ἐγγυτάτω συγγένειαν ἐξευτελίζοντες ἔφασκον τὸ οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριὰμ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσὴφ καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας; καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσιν; ᾤοντο οὖν αὐτὸν εἶναι Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας υἱόν. τοὺς δὲ ἀδελφοὺς Ἰησοῦ φασί τινες εἶναι, ἐκ παραδόσεως ὁρμώμενοι τοῦ ἐπιγεγραμμένου κατὰ Πέτρον εὐαγγελίου ἤ τῆς βίβλου Ἰακώβου, υἱοὺς Ἰωσὴφ ἐκ προτέρας γυναικὸς συνῳκηκυίας αὐτῷ πρὸ τῆς Μαρίας. οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες τὸ ἀξίωμα τῆς Μαρίας ἐν παρθενίᾳ τηρεῖν μέχρι τέλους βούλονται, ἴνα μὴ τὸ κριθὲν ἐκεῖνον σῶμα διακονήσασθαι τῷ εἰπόντι λόγῳ· »πνεῦμα ἄγιον ἐπελεύσεται ἐπί σε, καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι« γνῷ κοίτην ἀνδρὸς μετὰ τὸ ἐπελθεῖν ἐν αὐτῇ πνεῦμα ἄγιον καὶ τὴν ἐπεσκιακυῖαν αὐτῇ δύναμιν ἐξ ὔψους. καὶ οἶμαι λόγον ἔχειν, ἀνδρῶν μὲν καθαρότητος τῆς ἐν ἁγνείᾳ ἀπαρχὴν γεγονέναι τὸν Ἰησοῦν, γυναικῶν δὲ τὴν Μαρίαν· οὐ γὰρ εὔφημον, ἄλλῃ παρ' ἐκείνην τὴν ἀπαρχὴν τῆς παρθενίας ἐπιγράψασθαι. Ἰάκωβος δέ ἐστιν οὖτος, ὄν λέγει Παῦλος ἰδεῖν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ εἰπών· »ἔτερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ κυρίου«. ἐπὶ τοσοῦτον δὲ διέλαμψεν οὔτος ὁ Ἰάκωβος ἐν τῷ λαῷ ἐπὶ δικαιοσύ, ὡς Φλάβιον Ἰώσηπον, ἀναγράψαντα ἐν εἴκοσι βιβλίοις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀρχαιολογίαν, τὴν αἰτίαν παρασκαφῆναι, εἰρηκέναι κατὰ μῆνιν θεοῦ ταῦτα αὐτοῖς ἀπηντηκέναι διὰ τὰ εἰς Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ ὑπ' αὐτῶν τετολμημένα. καὶ »τὸ θαυμαστόν ἐστιν«, ὄτι τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οὐ καταδεξάμενος εἶναι Χριστὸν οὐδὲν ἦττον Ἰακώβῳ δικαιοσύνην ἐμαρτύρησε τοσαύτην. λέγει δὲ ὄτι καὶ ὁ λαὸς ταῦτα ἐνόμιζε διὰ τὸν Ἰάκωβον πεπονθέναι. καὶ Ἰούδας ἔγραψεν ἐπιστολὴν στολὴν ὀλιγόστιχον μέν, πεπληρωμένην δὲ τῶν τῆς οὐρανίου χάριτος ἐρρωμένων λόγων· ὄστις ἐν τῶ προοιμίῳ εἴρηκεν· »Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου«. περὶ δὲ Ἰωσὴφ καὶ Σίμωνος ἡμεῖς οὐδὲν ἱστορήσαμεν. τὸ δὲ καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσι; δοκεῖ μοι τοιοῦτόν τι σημαίνειν· τὰ ἡμέτερα φρονοῦσιν οὐ τὰ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ οὐδὲν ξένον ἔχουσιν ἐξαιρέτου συνἐσεως ὡς ὁ Ἰησοῦς. μήτποτε δὲ ἐμφαίνεται διὰ τούτων ἐπαπόρησις περὶ τοῦ μηδὲ ἄνθρωπον εἶναι, ἀλλά τι θειότερον τὸν Ἰησοῦν, υἱὸν μὲν ὄντα (ὡς ὑπελάμβανον) Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας, ἀδελφὸν δὲ τεσσάρων ⟨ἀρρένων⟩, οὐδὲν δ' ἦττον καὶ ἑτέρων θηλειῶν, καὶ μηδὲν ἔχοντά τινι τῶν ἐκ γένους παραπλήσιον μηδ' ἐκ παιδεύσεως καὶ διδασκαλίας ἐπὶ τοσοῦτον σοφίας καὶ δυνάμεως ἐληλακότα. καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ λέγουσι· »πῶς οὖτος γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς;« ὦν παραπλήσιόν ἐστι καὶ τὸ ἐνταῦθα λεγόμενον. πλὴν οἱ λέγοντες ταῦτα καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπαποροῦντες καὶ ἐκπλσσόμενοι οὐκ ἐπίστευον μὲν ἐσκανδαλίζοντο δὲ ἐν αὐτῷ, ὡσεὶ τοὺς ὀφθαλμοὺσ τῆς διανοίας κρατούμενοι ὑπὸ δυνάμεων, ἄς ἔμελλεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους θριαμβεύειν ἐν τῷ ξύλῳ.
10.18“İsa onlara, ‘Bir peygamber ancak kendi memleketinde itibarsızdır’ dedi.” Araştırmalıyız: Bu söz, bütün peygamberlere uygulanarak genel bir anlam mı taşır, yani her peygamber kendi memleketinde itibarsız mı bırakılmıştır? Yoksa tekil söylendiği için bir kişi hakkında mı söylenmiştir? Bir kişi hakkında söyleniyorsa yukarıda söylenenler yeterlidir, çünkü yazılı olanı Kurtarıcı'ya bağlıyoruz. Genelse, tarih bakımından doğru değildir; çünkü ne İlyas Gilat'taki Tişbe'de, ne Elişa Abel-Mehola'da, ne Samuel Rama'da, ne de Yeremya Anatot'ta itibarsız bırakılmıştır. Mecazi olarak yorumlanırsa ise tamamen doğrudur. Çünkü onların memleketi Yahudiye, akrabaları o İsrail, evleri de belki bedendir. Hepsi henüz bedendeyken Yahudiye'de “bedence” İsrail tarafından itibarsız bırakılmıştır. Elçilerin İşleri'nde halkı azarlarken şöyle dendiği gibi: “Atalarınızın zulmetmediği peygamber var mı? Adil Olan'ın geleceğini önceden bildirenleri bile öldürdüler.” Pavlus da Selaniklilere Birinci Mektup'ta benzer şeyler söyler: “Kardeşlerim, siz Yahudiye'de Mesih İsa'ya bağlı olan Tanrı'nın kiliselerinin izinden gittiniz. Çünkü onların Yahudilerden çektiklerini siz de kendi yurttaşlarınızdan çektiniz. Yahudiler Rab İsa'yı da peygamberleri de öldürdüler, bize de zulmettiler. Tanrı'yı hoşnut etmezler ve bütün insanlara karşıdırlar.” Demek ki peygamber milletler arasında itibarsız değildir: Ya onu hiç bilmezler, ya öğrenip peygamber olarak kabul ederler ve ona saygı gösterirler. Kiliseden olanlar böyledir. Peygamberler ise önce tarihsel olarak halkın zulmüne uğrayarak, sonra da halkın peygamberliklerine inanmamasıyla itibarsız bırakılır. Çünkü Musa'ya ve peygamberlere inansalardı Mesih'e de inanırlardı; zira o, Musa'ya ve peygamberlere inananların Mesih'e de inanacağını, Mesih'e inanmayanların Musa'ya da inanmayacağını göstermiştir. Ayrıca günah işleyen kişinin “kanunu çiğneyerek Tanrı'yı” itibarsız kıldığı söylendiği gibi, peygamberliklere inanmayan kişi de peygamberlik edilene inanmayarak peygamberi itibarsız kılar.
Tarih bakımından Yeremya'nın halk arasında çektiklerini okumak yararlıdır; bunlar üzerine şöyle demiştir: “Dedim ki: Artık konuşmayacağım, RAB'bin adını anmayacağım”, başka bir yerde de “Sürekli alay konusu oldum.” O zamanki İsrail kralının ona çektirdiği her şey de kendi peygamberliğinde yazılıdır. Halktan bazılarının Musa'yı birçok kez taşlamaya geldikleri de yazılıdır; onun memleketi bir yerin taşları değil, ardından gelen halktı ve o, onların arasında itibarsız bırakıldı. Yeşaya'nın da halk tarafından testereyle kesildiği anlatılır. Biri bu hikâyeyi apokrif Yeşaya'da geçtiği için kabul etmiyorsa, İbranilere Mektup'ta şöyle yazılana inansın: “Taşlandılar, testereyle kesildiler, denendiler.” Çünkü “testereyle kesildiler” sözü Yeşaya'ya işaret eder; tıpkı “kılıçla öldürüldüler” sözünün “tapınakla sunak arasında” öldürülen Zekeriya'ya işaret etmesi gibi. Kurtarıcı bunu öğretirken, sanırım ortak ve yaygın kitaplarda bulunmayan, muhtemelen apokriflerde geçen bir yazıya tanıklık etmiştir. Kendi memleketlerinde, Yahudiler arasında, “koyun, keçi postlarına bürünüp yoksulluk ve sıkıntı içinde” dolaşarak da itibarsız bırakıldılar. Çünkü “Mesih İsa'da dindarca yaşamak isteyen herkes zulme uğrayacaktır.” Pavlus da bir peygamberin kendi memleketinde itibar görmediğini bildiği için, sözü birçok yerde vaaz ettiği hâlde Tarsus'ta vaaz etmemiş olmalıdır. Elçiler de bu yüzden İsrail'i bıraktılar ve Kurtarıcı'nın “Bütün milletleri öğrenci edinin” ve “Yeruşalim'de, bütün Yahudiye ve Samiriye'de ve yeryüzünün en uçlarına kadar tanıklarım olacaksınız” buyruğunu yerine getirdiler. Bu buyruğu Yahudiye'de ve Yeruşalim'de de yerine getirdiler; ama peygamber kendi memleketinde itibar görmediğinden, Yahudiler sözü kabul etmeyince milletlere gittiler.
Bir de şuna dikkat et: “Ruhumdan bütün insanların üzerine dökeceğim ve peygamberlik edecekler” sözü Kurtarıcı'nın gelişinden sonra milletlerden gelen kiliselerde gerçekleştiğine göre, şunu söyleyebilir misin: Önceden dünyadan olup iman sayesinde artık dünyadan olmayanlar, kendi memleketleri olan dünyada Kutsal Ruh'u alıp peygamberlik ederken itibar görmez, tersine itibarsız kılınırlar. Bu yüzden, Kurtarıcı'nın dediği gibi, peygamberlerle aynı şeyleri çekenler mutludur: “Çünkü ataları da peygamberlere aynı şeyi yapıyorlardı.” Buna özenle dikkat eden kişi, çok sıkı yaşadığı ve günahkârları azarladığı için nefret görür ve kendisine tuzak kurulursa, “adalet uğruna” zulmedilen ve hakaret edilen biri olarak yalnız üzülmemekle kalmayacak, sevinip coşacaktır; çünkü aynı şeyleri çekerek kendisini peygamberlere benzeten Tanrı'dan “göklerde” büyük bir ödül alacağına inanır. O hâlde peygamberlerin hayatına özenen ve onlardaki ruhu içine alan kişi, dünyada ve adilin hayatından bunalan günahkârlar arasında itibarsız kılınmalıdır.
Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. ζητητέον πότερον καθολικῶς ἴσον δύναται ἐπὶ παάντα προφήτην ἀναφερόμενον τὸ λεγόμενον, ὡς ἑκάστονυ τῶν προφητῶν ἐν τῇ πατρίδι ἀτιμωθέντος), ἥ διὰ τὸ ἑνικῶς εἰρῆσθαι περὶ ἑνὸς ταῦτα λέλεκται. εἰ μὲν οὖν περὶ ἑνὸς ταῦτα λέγεται, ἀρκεῖ τὰ εἰρημπενα, ἀναφερόντων ἡμῶν τὸ γεγραμμένον εἰς τὸν σωτῆρα. εἰ δὲ καθολιόν ἐστιν, ἀπὸ μὲν τῆς ἱστορίας οὐκ ἀληθές (οὔτε γὰρ Ἠλίας ἐν Θεσβὼν τῆς Γαλαὰδ ἠτιμώθη οὔτε Ἐλισσαῖος ἐν Ἐβαλμαουλὰ οὔτε [ὁ] Σαμουὴλ ἐν Ἀρμαθαΐμ οὔθ' Ἱερεμίας ἐν Ἀναθώθ), τροπολογούμενον δὲ καὶ πάνυ ἀληθές. χρὴ γὰρ πατρίδα νομίζειν αὐτῶν τὴν Ἰουδαίαν καὶ συγγενεῖς τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, οἰκίαν δὲ τἀχα τὸ σῶμα· ἠτιμώθησαν γὰρ πάντες ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ τοῦ »κατὰ σάρκα« Ἰσραὴλ ἔτι ὄντες ἐν τῷ σώματι, ὡς ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι γέγραπται ἐν ἐλεγμῷ λεγόμενον πρὸς τὸν λαόν· »τίνα γὰρ τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; ⟨καὶ ἀπέκτειναν⟩ τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου;« παρὰ δὲ τῷ Παύθλῳ ἐν τῇ παρὸς Θεσσαλονικεῖς προτέρᾳ τὰ ὄμοια λέλεκται· »ὑμεῖς δὲ μιμηταὶ ἐγενἠθητε, ἀδελφοί, τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν Χρριστῷ Ἰησοῦ, ὄτι τὰ αὐτὰ ἐπάθετε καὶ ὑμεῖς ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων«. οὐκ ἐστιν οὖν προφήτης ἄτιμος ἐν τοῖς ἔθνεσιν· ἤ γὰρ οὐδ' ὄλως οἴδασιν αὐτὸν ἤ μαθόντες καὶ παραδεξάμενοι αὐτὸν προφήτην τιμῶσι. τοιοῦτοι δὲ οἱ ἀπὸ ἐκκλησίας. ἀτιμάζονται δὲ οἱ προφῆται πρῶτον μὲν διωχθέντες κατὰ ἱστορίαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, δεύτερον δὲ μὴ πιστευομεής αὐτῶν τῆς προφητείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ. εἰ γὰρ ἐπίστευον Μωσῇ καὶ προφήταις, ἐπίστευον ἄν Χριστῷ τῷ παραστήσαντι, ὄτι ἀκολουθεῖ τοῖς πιστεύουσι Μωσῇ καὶ προφήταις ⟨τὸ⟩ πιστεύειν Χριστῷ καὶ τοῖς μὴ πιστεύουσι Χριστῷ τὸ μὴ πιστεύειν Μωσῇ. ἔτι δὲ ὥσπερ »διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν θεὸν« ἀτιμάζειν ὁ ἁμαρτάνων λέγεται, οὔτω διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν τῷ προφητευομένῳ ἀτιμάζεται ὑπὸ τοῦ ἀπιστοῦντος ταῖς προφητείαις ὁ προφήτης. Χρήσιμον δὲ ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀναλέξασθαι ἄ πέπονθεν Ἱερεμίας ἐν τῷ λαῷ, ἐφ' οἶς εἶπε· »καὶ εἶπα· οὐ μὴ λαλήσω οὐδὲ μὴ ὀνομάσω τὸ ὄνομα κυρίου«, καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ »διετέλεσα μυκτηριζόμενος«. ὅσα δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ τότε βασιλέως τοῦ Ἰσραὴλ πέπονθεν, ἐν τῇ προφητείᾳ αὐτοῦ ἀναγέγραπται. καὶ Μωσέα δὲ ὅτι ἦλθον πολλάκις λιθόλευστον ποιῆσαι οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦτο γέγραπται, καὶ ἦν αὐτῷ πατρὶς οὐχ οἱ λίθοι τινὸς τόπου, ἀλλ' οἱ ἀκολουθήσαντες αὐτῷ, ὁ λαός, παρ' οἷς καὶ αὐτὸς ἠτιμώθη. καὶ Ἡσαΐας δὲ πεπρῖσθαι ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἱστόρηται. εἰ δέ τις οὐ προσίεται τὴν ἱστορίαν, διὰ τὸ ἐν τῷ ἀποκρύφῳ Ἡσαΐᾳ αὐτὴν φέρεσθαι, πιστευσάτω τοῖς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους οὕτω γεγραμμένοις· »ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν«· τὸ γὰρ »ἐπρίσθησαν« ἐπὶ τὸν Ἡσαΐαν ἀναφέρεται, ὥσπερ τὸ »ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον« ἐπὶ τὸν Ζαχαρίαν φονευθέντα »μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου«, ὡς ὁ σωτὴρ ἐδίδαξε μαρτυρῶν (ὡς οἶμαι) γραφῇ οὐ φερομένῃ μὲν ἐν τοῖς κοινοῖς καὶ δεδημευμένοις βιβλίοις, εἰκὸς δ' ὅτι ἐν ἀποκρύφοις φερομένῃ. ἠτιμώθησαν δὲ ἐν τῇ πατρίδι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ περιελθόντες »ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι« καὶ τὰ ἑξῆς. »πάντες« γὰρ »οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται«. εἰκὸς δ' ὅτι τοῦτο ἐπιστάμενος ὁ Παπυλος, τὸ προφήτην ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχειν, πολλαχοῦ τὸν λόγον κηρύξας, οὐκ ἐκδήρυξεν ἐν Ταρσῷ. καὶ οἱ ἀπόστολοι διὰ τοῦτο κατέλιπον τὸν Ἰσραήλ, ἐποίησαν δὲ τὸ προστεταγμένον ὑπὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος· »μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη« καὶ τὸ »ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴμ καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρείᾳ καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς«. πεποιήκασι μὲν οὖν τὸ προστεταγμένον ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Ἱερουσαλήμ· ἀλλ' ἐπεὶ προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει, μὴ παραδεξαμένων Ἰουδαίων τὸν λόγον, ἀπεληλύθασιν εἰς τὰ ἔθνη. πρόσχες δέ, εἰ δύνασαι διὰ τὸ »ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσι« πεπληρωμενον μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ σωτῆρος ἐν ταῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαις λέγειν, ὅτι οἱ πρότερον ἐκ τοῦ κόσμου καὶ διὰ τοῦ πιστεύειν γενόμενοι οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι, τῷ κόσμῳ, ἅγιον πνεῦμα λαβόντες καὶ προφητεύοντες τιμὴν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ ἀτιμάζονται. διὸ μακάριοί εἰσι τὰ αὐτὰ τοῖς προφήταις παθόντες κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος λεγόμενον· »κατὰ ταὐτὰ γὰρ ἐποίουν τοῖς προφήταις οἱ πατέρες αὐτῶν«. τούτοις δέ τις ἐμμελῶς προσέχων, εἰ διὰ τὸ πάνυ εὐτόνως βιοῦν καὶ ἐλέγχειν τοὺς ἁμαρτάνοντας μισοῖτο καὶ ἐπιβουλεύοιτο, ὡς διωκόμενος καὶ ὀνειδιζόμενος »ἕνεκεν δικαιοσύνης« οὐ μόνον οὐ λυπηθήσεται, ἀλλὰ καὶ χαρήσεται καὶ ἀγαλλιάσεται, πειθόμενος διὰ ταῦτα μισθὸν ἔχειν πολὺν »ἐν τοῖς οὐρανοῖς« ἀπο τοῦ ὁμοιώσαντος αὐτὸν τοῖς προφήταις ἐκ τοῦ ταὐτὰ πεπονθέναι. ἀτιμάζεσθαι τοίνυν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ παρὰ τοῖς ἁμαρτάνουσι, βαρουμένοις τῷ βίῳ τοῦ δικαίου, χρὴ τὸν ζηλοῦντα βίον προφητικὸν καὶ χωρήσαντα τὸ ἐν ἐκείνοις πνεῦμα.
10.19Sırada şu söz var: “Onların inançsızlığı yüzünden orada çok kudretli iş yapmadı.” Bu sözden öğreniyoruz ki kudretli işler inananlar arasında gerçekleşiyordu, çünkü “kimde varsa ona verilecek ve bolluk içinde olacak.” İnançsızlar arasında ise kudretler yalnız etkili olmamakla kalmıyor, Markos'un yazdığı gibi etkili olamıyordu bile. Şu söze dikkat et: “Orada hiçbir kudretli iş yapamadı.” “Yapmak istemedi” demedi, “yapamadı” dedi. Çünkü etkide bulunan kudrete, kendisinde etki gösterdiği kişinin imanından bir yardım gelir; inançsızlık ise kudretin etki göstermesini engeller. Bak: “Biz onu neden kovamadık?” diyenlere “İmanınızın azlığı yüzünden” demiştir. Batmaya başlayan Petrus'a da “Ey imanı kıt, neden kuşkulandın?” denmiştir. Kanaması olan kadın ise iyileşmek için ricada bile bulunmadan, yalnız “giysisinin eteğine” dokunursa iyileşeceğini düşünerek “hemen iyileşti.” Kurtarıcı da iyileşmenin nasıl olduğunu kabul ederek “Bana kim dokundu? Benden bir kudretin çıktığını anladım” der. Belki de cisimlerde bazı şeylerin bazı şeyleri tabiatça çekmesi gibi, örneğin mıknatıs taşının demiri, neft denen maddenin ateşi çekmesi gibi, böyle bir iman da ilahî kudreti çeker. Nitekim “Hardal tanesi kadar imanınız olursa şu dağa ‘Buradan oraya geç’ dersiniz, o da geçer” sözü de bu yüzden söylenmiştir.
Bana öyle geliyor ki Matta ve Markos, ilahî kudretin üstünlüğünü dikkatle göstermek istemişlerdir: Bu kudret inançsızlıkta da iş görür, ama kendisinden yararlananların imanında gördüğü kadar çok iş göremez. Bu yüzden “İnançsızlıkları yüzünden kudretli iş yapmadı” değil, “orada çok kudretli iş yapmadı” denmiştir. Markos da “Orada hiçbir kudretli iş yapamadı” deyip durmamış, “Yalnız birkaç hastanın üzerine ellerini koyup iyileştirdi” diye eklemiştir; çünkü içindeki kudret bu durumda bile inançsızlığı yeniyordu.
Bana şöyle geliyor: Bedensel alanda çiftçilik, çevreleyen hava da, daha doğrusu havayı dilediği gibi düzenleyip dilediği keyfiyeti veren Tanrı da işe katılmadıkça ürün toplamaya yetmez. Çevreleyen hava da çiftçilik olmadan yetmez; daha doğrusu Takdir eden Tanrı, topraktan bitenleri çiftçilik olmadan bitirmez, çünkü bunu yalnız bir kez, “Toprak, cinslerine ve benzerliklerine göre tohum veren otlar bitirsin” sözüyle yapmıştır. İşte aynı şekilde kudretli işler de iyileşenlerin imanı olmadan iyileştirme konusunda kendi başına tam bir sonuç göstermez, iman da ne kadar büyük olursa olsun ilahî kudret olmadan göstermez. Bilgelik hakkında yazılanı imana ve aretēlerin her birine de uygulayabilirsin. Şöyle diyebilirsin: “Biri” imanda “insanoğulları arasında yetkin olsa bile, senden gelen” kudret “olmazsa hiçe sayılacaktır.” Ya da: İtidalde “yetkin” biri “insanoğulları arasında, senden gelen” itidal “olmazsa hiçe sayılacaktır.” Ya da adalette ve öteki aretēlerde “yetkin” biri, “senden gelen” adalet ve öteki aretēler olmazsa “hiçe sayılacaktır.” Bu yüzden “bilge bilgeliğiyle, güçlü gücüyle övünmesin.” Çünkü övünmeye değer olan bizim değildir; ondan gelen bilgelik, ondan gelen güç ve ötekiler Tanrı'nın armağanıdır.
Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὸ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν. διὰ τούτων δὲ διδασκόμεθα, ὅτι αἱ δυνάμεις ἐν τοῖς πιστεύουσιν ἐγίνοντο, ἐπεὶ »παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται«, ἐν ἀπίστοις δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐνήργουν αἱ δυνάμεις, ἀλλ' (ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν) οὐδὲ ἐδύναντο ἐνεργεῖν. πρόσχες γὰρ τῷ »οὐκ ἠδύνατο ἐκῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν«· οὐ γὰρ εἶπεν »οὐκ« ἤθελεν, ἀλλ' »οὐκ ἠδύνατο«, ὡς ἐρχομένης μὲν ἐπὶ τὴν ἐνεργοῦσαν δύναμιν συμπράξεως ὑπὸ πίστεως ἐκείνου εἰς ὅν ἐνήργει ἡ δύναμις, κωλυομένης δὲ ἐνεργεῖν ὑπὸ τῆς ἀπιστίας. ὅρα οὖν, ὅτι πρὸς τούς εἰπόντας· »διὰ τί οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό;« εἶπε· »διὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν ὑμῶν«, καὶ πρὸς τὸν ἀρξάμενον καταποντίζεσθαι Πέτρον λέλεκται· »ὀλιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας;« ἀλλὰ καὶ ἡ αἱμορροοῦσα, μὴ ἀξιώσασα περὶ τῆς θεραπείας, ἀλλὰ μόνον λογισαμένη, εἰ ἅψατιτο »τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ«, ὅτι ἰαθήσεται, »ἰάθη παραχρῆμα«, καὶ ὁμολογεῖ τῷ τρόπῳ τῆς ἰάσεως ὁ σωτὴρ λέγων· »τίς μου ἥψατο; ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ' ἐμοῦ«. καὶ τάχα ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων ἐστί τισι πρός τινα φυσικὴ ὁλκή, ὡς τῇ μαγνησίᾳ λίθῳ πρὸς σίδηρον καὶ τῷ καλουμένῳ νάφθᾳ πρὸς πῦρ, οὕτως τῇ τοιᾷδε πίστει πρὸς θείαν δύναμιν· καθὸ εἴρηται καὶ τὸ »ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· μετάβηθι ἔνθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται«. ἀκριβῶς δὲ δοκοῦσί μοι ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος τὸ ὑπερέχον τῆς θείας δυνάμεως παραστῆσαι βουλόμενοι ὅτι καὶ ἐν ἀπιστίᾳ δύναται, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ πλεῖον δύναται, ὅσον δύναται ἐν πίστει τῇ τῶν εὐεργετουμένων, εἰρηκέναι οὐχ ὅτι οὐκ ἐποίησε δυνάμεις διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν, ἀλλ' οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλάς. καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ οὐκ εἶπεν ὅτι »οὐκ ἐδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν ποιῆσαι δύναμιν« καὶ ἔστη ἐπὶ τούτῳ, ἀλλὰ προσέθηκεν· »εἰ μὴ ὀλίγοις ἀρρώστοις ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας ἐθεράπευσε«, νικώσης τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως καὶ οὕτως τὴν ἀπιστίαν. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι, ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν οὔτε αὐτάρκης γεωργία πρὸς συγκομιδὴν καρπῶν, ἐὰν μὴ τὸ περιεχόμενον εἰς τοῦτο συνεργῇ (μᾶλλον δὲ τὸ περιέχον) ποιότητι ὁποίᾳ βούλεται ὁ κοσμῶν καὶ ποιῶν αὐτὸ ὁποῖον θέλει, οὔτε τὸ περιέχον χωρὶς γεωργίας (μᾶλλον δὲ ὁ προνοῶν οὐ ποιήσαι ἄν ἀνατεῖλαι ἀπὸ τῆς γῆς τὰ ἀπὸ τῆς γῆς ἀνατέλλοντα χωρὶς γεωργίας· ἅπαξ γὰρ τοῦτο πεποίηκεν ἐν τῷ »βλαστησάτω ῃ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα«), οὕτω δὴ οὔτε τὰ ἐνεργήματα τῶν δυνάμεων χωρὶς πίστεως τῆς τῶν θεραπευομένων τὸ αὐτοτελὲς ἔργον ἐπιδείκνυται πρὸς ἴασιν οὔθ' ἡ πίστις, ὁποία ποτ' ἄν ᾖ, χωρὶς τῆς θείας δυνάμεως. καὶ τὸ γεγραμμένον δὲ περὶ σοφίας ἐφαρμόσεις καὶ τῇ πίστει καὶ ταῖς ἀρεταῖς κατ' εἶδος, ὥστε τοιοῦτον ποιῆσαι λόγον· »κἄν γάρ τις ᾖ τέλειος« ἐν πίστει« ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων, τῆς ἀπὸ σοῦ« δυνάμεως« ἀπούσης εἰς οὐδὲν λογισθήσεται«, ἤ »τέλειος« τῇ σωφροσύνῃ, ὡς »ἐν υἱοῖς ἀνθρ;φωπων, τῆς ἀπὸ σοῦ« σωφροσύνης »ἀπούσης, εἰς οὐδὲν λογισθήσεται«, ἤ »τέλειος« ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, »τῆς ἀπὸ σοῦ« δικαιοσύνης ⟨ἀπού σης⟩ καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ λοιπῶν ἀρετῶν »εἰς οὐδὲν λογισθήσεται«. ὅθεν »μὴ καυχάσθω ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ ἰδχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ«· τὸ γὰρ καυχήσεως ἄξιον οὐχ ἡμέτερον, ἀλλὰ δῶρόν ἐστι τοῦ θεοῦ ἡ ἀπ' αὐτοῦ σοφία καὶ ἡ ἀπ' αὐτοῦ αὐτοῦ ἰσχὺς καὶ οὕτω τὰ λοιπά.
10.20“O sırada dörtlük beyi Hirodes [. . .] Vaftizci Yahya.”
Markos'ta ve Luka'da da şöyle geçer. Yahudilerin çeşitli konularda farklı kanaatleri vardı. Bazıları yanlıştı: Sadukiler ölülerin dirilmediğini, meleklerin de var olmadığını düşünüyor, onlar hakkında yazılanların yalnız mecazi olarak yorumlandığını, tarihsel bir gerçekliği olmadığını sanıyorlardı. Bazıları doğruydu: Ferisiler ölülerin dirileceğini öğretiyorlardı. Bu yerde araştırılması gereken soru şudur: Hirodes ile halktan bazılarının yanılarak benimsediği şöyle bir ruh kanaati var mıydı: Kısa süre önce onun öldürttüğü Yahya başı kesildikten sonra ölümden dirilmiş, şimdi başka bir ad kullanarak İsa diye anılıyor ve eskiden Yahya'da etkili olan aynı kudretleri kendisinde taşıyor? Bütün halkın bu kadar tanıdığı, bütün Yahudiye'de bu kadar ünlü olan, “marangozun” ve Meryem'in oğlu olduğu ve şu şu erkek ve kız kardeşleri bulunduğu söylenen kişinin, babası Zekeriya, annesi Elizabet olan ve onlar da halk arasında tanınmayan kimseler olmayan Yahya'dan başkası olmadığının sanılması nasıl inandırıcı olabilir? Yahya'nın “gerçekten peygamber” olduğuna inanan halk o kadar kalabalıktı ki Ferisiler, halkın hoşuna gitmeyecek bir şey söylemiş görünmekten korkarak, onun vaftizinin “gökten mi, insanlardan mı” olduğu sorusuna cevap veremiyorlardı; bu halkın onun Zekeriya'nın oğlu olduğunu bilmemesi düşünülemez. Hatta belki bazılarına tapınakta görülen vahyin, Cebrail'in Zekeriya'ya görünmesinin haberi de ulaşmıştı. O hâlde ister Hirodes'in ister halktan bazılarının, Yahya ile İsa'nın iki ayrı kişi olmadığını, tek ve aynı kişi olan Yahya'nın başı kesildikten sonra ölümden dirilip İsa diye anıldığını sanması gibi bir yanılgı nasıl inandırıcı olabilir?
Biri, Hirodes'te ve halktan bazılarında tenasüh yanlışının bulunduğunu söyleyebilir; bu yanlışa göre eski Yahya doğum yoluyla yeniden gelmiş ve ölümden İsa olarak hayata dönmüştür. Ama Yahya ile İsa'nın doğumları arasındaki sürenin altı aydan fazla olmaması, bu yanlışın bile inandırıcı sayılmasına izin vermez. Belki de Hirodes'te daha çok şöyle bir kanı vardı: Yahya'nın halk arasında vaftizci olduğuna inanılmasını sağlayan, onda etkili olan kudretler İsa'ya geçmiştir. Şöyle bir delil de kullanılabilir: Yahya hakkında “Gelecek olan İlyas odur” denmesi İlyas'ın ruhundan (psykhē) değil, ondaki ruh (pneuma) ve kudretten dolayıdır, çünkü İlyas'taki ruh ve kudret Yahya'ya geçmiştir. Hirodes de aynı şekilde Yahya'daki kudretlerin onda vaftiz ve öğretim işlerini (“Çünkü Yahya hiçbir mucize yapmadı”), İsa'da ise olağanüstü kudretleri gerçekleştirdiğini düşünüyordu. Biri, İlyas'ın İsa'da göründüğünü ya da “eskilerden” bir peygamberin dirildiğini söyleyenlerin de benzer şekilde düşündüğünü söyleyebilir. İsa'nın “peygamberlerden biri gibi bir peygamber” olduğunu söyleyenlerin görüşü ise hiçbir sorun taşımaz. İster Hirodes'in İsa hakkında yazılan sözü olsun ister bazılarının söylediği, yanlıştır. Yine de bana öyle geliyor ki bunların Yahya ve İsa hakkındaki tahminlerinde, Yahya'nın “İlyas'ın ruhu ve kudretiyle” öncülük etmesine benzeyen şey daha inandırıcıdır.
Önce, Kurtarıcı'nın ayartılmadan sonra “Yahya'nın tutuklandığını duyunca Celile'ye çekildiğini” öğrendik. İkinci olarak, zindanda bulunan Yahya'nın İsa'yla ilgili şeyleri duyunca “iki öğrencisini gönderip ‘Gelecek olan sen misin, yoksa başkasını mı bekleyelim?’ dediğini” öğrendik. Üçüncü olarak, Hirodes'in İsa hakkında “Bu Vaftizci Yahya'dır; ölümden dirildi” dediğini öğrendik. Ama Vaftizci'nin nasıl öldürüldüğünü daha önce hiçbir yerden öğrenmedik. Bu yüzden Matta bunu burada yazmış, Markos da ona yakın biçimde anlatmıştır; Luka ise onların anlattıklarının çoğunu susarak geçmiştir.
Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ἡρώδης ὁ τετράρχης Ἰωάννης ὁ βαπτιστής (14, 1. 2[—11]). Παρὰ δὲ τῷ Μάρκῳ οὕτως καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ οὕτως. διαφόρους δόξας εἶχον περὶ τῶν πραγμάτων Ἰουδαῖοι, τινὰς μὲν ψευδεῖς, ὁποίας ἐφρόνουν οἱ Σαδδουκαῖοι περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὡς οὐκ ἐγειρομένων, καὶ περὶ ἀγγέλων ὡς οὐχ ὑπαρχόντων, ἀλλὰ τροπολογουμένων τῶν περὶ αὐτῶν ἀναγεγραμμένων μόνον καὶ μηδὲν ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν ἀληθὲς ἐχόντων· ἑτέρας δὲ [ὡς] ἀληθεῖς, ὡς περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὅτι ἐγείρονται, ἐδίδασκον οἱ Φαρισαῖον, τὸ οὖν ζητούμενον κατὰ τὸν τόπον ἐστίν, εἰ τοιαύτη τις ἦν περὶ ψυχῆς δόξα, ἥν ἐφρόνει Ἡρώδης ἐσφαλμένως καί τινες τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου ἀναιρεθεὶς ὑπ' αὐτοῦ Ἰωάννης ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι, καὶ ἦν αὐτὸς ἑτέρῳ ὀνόματι χρώμενος καὶ καλούμενος νῦν Ἰησοῦς, δεκτικὸς τῶν αὐτῶν δυνάμεων, αἵ πρότερον ἐνήργουν ἐν τῷ Ἰωάννῃ. ποίαν οὖν ἔχει πιθανότητα τὸν ἐπὶ τοσοῦτον γνώριμον παντὶ λαῷ καὶ διαβόητον ἐν ὅλῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, ὅν ἔκλεγον υἱὸν εἶναι »τοῦ τέκτονος« καὶ Μαρίας καὶ ἀδελφοὺς ἔχειν τοιούσδε καὶ ἀδελφάς, νομίζεσθαι εἶναι οὐχ ἕτερον Ἰωάννου, ᾧ πατὴρ ἦν Ζαχαρίας καὶ μήτηρ Ἐλισάβετ, οὐδ' αὐτοὶ ἄσημοι ἐν τῷ λαῷ; εἰκὸς δ' ὅτι ὁ λαὸς φρονοῦντες περὶ τοῦ Ἰωάννου »ὅτι ὄντως προφήτης ἦν«, καὶ τοσοῦτοι τυγχάνοντες, ὡς φοβεῖσθαι τοὺς Φαρισαίους (διὰ τὸ μὴ δυσάρεστον δοκεῖν τῷ λαῷ λέγειν) ἀποκρίνεσθαι, πότερον »ἐξ οὐρανοῦ ἦν ἤ ἐξ ἀνθρώπων« τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, οὐκ ἠγνόουν υἱὸν αὐτὸν τυγχάνειν Ζαχαρίου. τάχα δὲ καὶ εἴς τινας ἔφθασεν αὐτῶν τὰ τῆς ἑωραμένης ὀπτασίας ἐν τῷ ναῷ, φανέντος τῷ Ζαχαρίᾳ τοῦ Γαβριήλ. ποίαν δὴ οὖν ἔχει πιθανότητα ἡ τοῦ εἴτε Ἡρώδου εἴτε τινῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἀπάτη, πρὸς τὸ νομίσαι, ὅτι οὐ δύο τινὲς γεγόνασιν ὁ Ἰωάννης καὶ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ' εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὤν Ἰωάννης, ἀναστὰς, μετὰ τὸ ἀποκεφαλισθῆναι ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐκλήθη Ἰησοῦς; Λέγοι δ' ἄν τις τὴν τῆς μετενσωματώσεως ψευδοδοξίαν γεγονέναι ἐν τῷ Ἡρώδῃ καί τισι τῶν ἀπὶ τοῦ λαοῦ, ἀφ' ἧς ᾤοντο τόν ποτε Ἰωάννην ἐν γενέσει γενέσθαι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐληλυθέναι εἰς τὸν βίον ὡς Ἰησοῦν. ἀλλ' οὐδὲ ταύτην τὴν ψευδοδοξίαν πιθανὴν ἐᾷ νομισθῆναι ὁ μεταξὺ χρόνος τῆς γενέσεως Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ, οὐ πλεῖον μηνῶν ἕξ τυγχάνων. τάχα δὲ μᾶλλον τοιαύτη τις ὑπόληψις ἦν ἐν τῷ Ἡρώδῃ, ὅτι αἱ ἐνεργήσασαι δυνάμεις ἐν τῷ Ἰωάννῃ μετέστησαν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, ἀφ' ὧν ὁ Ἰωάννης βαπτιστὴς εἶναι πεπίστευτο ἐν τῷ λαῷ. καὶ χρήσαιτό τις ἐπιχειρήματι τοιούτῳ· ὥσπερ διὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν Ἠλίου καὶ οὐ διὰ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ περὶ Ἰωάννου λέγεται· »αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι«, τοῦ ἐν Ἠλίᾳ πνεύματος καὶ τῆς ἐν ἐκείνῳ δυνάμεως μετεληλυθυιῶν ἐπὶ τὸν Ἰωάννην, οὕτως ᾤετοὁ Ἡρώδης τὰς ἐν Ἰωάννῃ δυνάμεις ἐν μὲν τῷ Ἰωάννῃ ἐνηργηκέναι τὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς διδασκαλίας (»Ἰωάννης γὰρ ἐποίησε σημεῖον οὐδὲ ἕν«), ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ τὰς τεραστίους δυνάμεις. τὸ δ' ὅμοιόν τις φήσει ὑπειληφέναι τοὺς εἰρηκότας Ἠλίαν πεφηνέναι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ἤ προφήτην ἕνα »τῶν ἀρχαίων« ἐγηγέρθαι, οὐδὲν δὲ ζητήσεως ἔχεται τὸ δόγμα τῶν εἰρηκότων »ὅτι προφήτης ὡς εἷς τῶν προφητων« ἦν Ἰησοῦς. ψευδὴς μὲν οὖν ὁ τοῦ εἴτε Ἡρώδου λόγος, ⟨ὅς⟩ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν ἀναγεγραμμένος, εἴτε ὁ ὑπό τινων εἰρημένος. πλὴν δοκεῖ μοι μᾶλλον ἔχεσθαι πιθανότητος τὸ ἀνάλογον τῷ »ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου« προεληλυθέναι τὸν Ἰωάννην τοῖς νῦν ὑπονοουμ;νοις περὶ Ἰωάννου καὶ Ἰησοῦ ὑπὸ τούτων. ἐπεὶ δὲ πρῶτον μὲν ἐμάθομεν ὅτι μετὰ τὸν πειρασμὸν ὁ σωτὴρ »ἀκούσας ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν«, δεύτερον δὲ ὅτι ⟨Ἰωάννης⟩ ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τυγχάνων, ἀκούσας τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ, »πέμψας δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ· σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἤ ἕτερον προσδοκῶμεν«; καὶ τρίτον ἁπαξαπλῶς ὅτι Ἡρώδης εἶπε περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι α'τυός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐδαμόθεν δὲ προέγνωμεν τὸν τρόπον τῆς ἀναιρέσεως τοῦ βαπτιστοῦ, διὰ τοῦτο νῦν καὶ τοῦτο ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, καὶ ὁ Μᾶρκος δὲ αὐτῷ παραπλησίως· ὁ δὲ Λουκᾶς τὰ πολλὰ τῆς παρὰ τούτοις παρεσιώπησεν ἱστορίας.
10.21Matta'nın sözü şöyledir: “Hirodes Yahya'yı yakalatıp hapiste bağlatmıştı” ve devamı. Bana öyle geliyor ki, “kanun ve peygamberler Yahya'ya kadardır” ve ondan sonra Yahudilerdeki peygamberlik lütfu sona ermiştir; aynı şekilde halkın üzerinde krallık edenlerin, ölüme layık gördüklerini öldürmeye kadar varan yetkisi de Yahya'ya kadardı. Peygamberlerin sonuncusu Hirodes tarafından kanunsuzca öldürülünce, Yahudilerin kralının öldürme yetkisi elinden alındı. Hirodes bu yetkiden yoksun bırakılmasaydı, Pilatus İsa'yı ölüme mahkûm etmezdi; bu iş için halkın başkâhinlerinin ve ileri gelenlerinin kararıyla Hirodes yeterdi. Sanırım o zaman Yakup'un Yahuda'ya söylediği şu söz yerine geldi: “Yahuda'dan önder, İsrail'den başkan eksik olmayacak; kendisi için saklanan gelene kadar. O, milletlerin beklediğidir.” Belki de Yahudilerin bu yetkiden yoksun bırakılmasının sebebi şudur: İlahî takdir, Mesih'in öğretisine halk arasında yayılma imkânı vermiştir. Öyle ki Yahudiler bu öğretiyi engellese bile, kanuna uygunmuş gibi görünerek inananları öldürmeye kadar gidemesinler.
Hirodes Yahya'yı yakalatıp hapiste bağlatmış ve kapattırmıştır. Bu, kendi gücüyle ve halkın kötülüğüyle peygamberlik sözünü bağlamanın, kapatmanın ve onun eskiden olduğu gibi hür bir gerçek habercisi olarak kalmasını engellemenin simgesidir. Hirodes bunu “kardeşi Filipus'un karısı Hirodya yüzünden” yapmıştı. Çünkü Yahya ona “Bu kadına sahip olman helal değildir” diyordu. Bu Filipus, “İturiya ve Trakonitis bölgesinin” dörtlük beyiydi. Bazıları, Filipus'un Hirodya adında bir kız bırakarak öldüğünü, Hirodes'in de kanun çocuksuzluk durumunda bu evliliğe izin verdiği için kardeşinin karısıyla evlendiğini sanır. Biz ise Filipus'un öldüğünü açıkça hiçbir yerde bulamadığımızdan, Hirodes'in suçunu daha da büyük sayıyoruz: Kardeşi hayattayken karısını ondan koparmıştır.
Ἔχει δὲ οὕτως ἡ τοῦ Ματθαίου λέξις· ὁ γὰρ Ἡρώδης κρατήσας τὸν Ἰωάννην, ἔδησεν αὐτὸν ἐν τῇ φυλακῇ, εἰς ταῦτ' οὖν δοκεῖ μοι ὅτι, ὥσπερ »ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται μέχρι Ἰωάννυ«, μεθ' ὅν ἔληξεν ἡ προφητικὴ ἀπὸ Ἰουδαίων χάρις, οὕτως ἡ τῶν βασιλευσαντων ἐν τῷ λαῷ ἐξουσία (μέχρι τοῦ ἀναιρεῖν τοὺς νομιζομένους ἀξίους θανάτου αὐτοῖς ὑπάρχουσα) ἕως Ἰωάννου ἦν, καὶ ἀναιρεθέντος τοῦ τελευταίου τῶν προφητῶν παρανόμως ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου ἀφῃρέθη ὁ Ἰουδαίων βασιλεὺς τῆς τοῦ ἀναιρεῖν ἐξουσίας. ἐι γὰρ μὴ ἀφῄρητο αὐτὴν ὁ Ἡρώδης, οὐκ ἄν ἐδίκασεν ὁλκή Πιλᾶτος τὸν Ἰησοῦν τὴν ἐπὶ θανάτῳ, ἁλλ'ἤρκεσεν ἂν εἰς τοῦτο Ἡρώδης μετὰ τῆς ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ εἰς τοῦτο βουλῆς. καὶ τότε (οἶμαι) πεπλήρωται τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ πρὸς Ἰούδαν τοῦτον εἰρημένον τὸν τρόπον. »οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἠγούμενος ἐξἸσραήλ, ἔως ἂν ἔλθῃ ᾦ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν«. τάχα δὲ καὶ ἀφῃρέθησαν τὴν ἐξουσίαν ταύτην Ἰουδαῖοι, τῆς θείας παρασχούσης προνοίας τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ ἐν τῷ λαῷ νομήν, ἵνα, κἄν κωλύηται ὑπὸ Ἰουδαίων αὕτη, ἀλλὰ μὴ μέχρι ἀναιρέσεως τῶν πιατευόντων χωρῇ, δοκούσης τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ ἐν τῷ λαῷ νομήν, ἵνα, κἂν κωλύηται ὑπὸ Ἰουδαίων αὕτη, ἀλλὰ μὴ μέχρι ἀναιρέσεως τῶν πιστευόντων χωρῇ, δοκούσης κατὰ νόμον γίγνεσθαι. Ἡρώδης δὲ κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν ἐν φυλακῇ καὶ ἀπέθετο, σύμβολον ποιῶν τοῦ (τὸ ὅσον ἐφ'ἑαυτῷ καὶ τῇ κακίᾳ τοῦ λαοῦ) κατᾳδῆσαι καὶ κατακλεῖσαι λόγον τὸν προφητικὸν καὶ κωλῦσαι αὐτὸν ἔτι μένειν τῆς ἀληθείας κήρυκα ἐπ'ἐλευθερίᾳ, ὡς τὸ πρότερον. τοῦτο δὲ πεποίηκεν Ἡρώδης διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης. οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. οὖτος δὲ ὁ Φίλιππος ἦν τετράρχης »τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος χώρας«. τινὲς μὲν οὖν οἴονται ὅτι ἀποθανόντος Φιλίππου, θυγατέρα καταλιπόντος Ἡρωδιάδα, ἔγημα τὴν τοῦ ἀδελφοῦ γυναῖκα ὁ Ἡρώδης, τοῦ νόμου τὸν γάμον ἐν ἀπαιδίᾳ συγχωροῦντος. ἡμεῖς δέ, μηδαμῆ σαφῶς εὑρίσκοντες τεθνηκέναι τὸν Φίλιππον, μεῖζον ἔτι τὸ παρανόμημα τῷ Ἡρώδῃ λογιζόμεθα γεγονέναι, ὅτι καὶ ζῶντος ἀπέστησε τοῦ ἀδελφοῦ τὴν γυναῖκα.
10.22Bu yüzden, peygamberlere yakışan cesaretle donanmış olan Yahya, Hirodes'in krallık şerefinden yılmadan ve ölüm korkusuyla böyle büyük bir günah karşısında susmadan, ilahî bir yiğitlikle dolarak Hirodes'e “Bu kadına sahip olman helal değildir” diyordu. Çünkü “kardeşinin karısına sahip olman helal değildir.” Hirodes de Yahya'yı yakalatıp bağlatarak hapse koydu; “peygamberlik sözünü” büsbütün öldürmeye ve halktan koparmaya cesaret edemedi. Trakonitis kralının karısı, ki bu kadın kötü bir kanaat ve fena bir öğreti gibidir, kendi adını taşıyan bir kız doğurdu. Bu kızın ahenkli görünen hareketleri, doğuma ait işleri seven Hirodes'in hoşuna gitti ve halkın artık başsız kalmasına sebep oldu. Sanırım bugüne kadar Yahudi halkının kanuna uygun sandığı hareketler de Hirodya'nın kızının hareketlerinden başka bir şey değildir. Ama Hirodya'nın dansı, oynamayanların “Size kaval çaldık, oynamadınız” diye azarlanacağı kutsal dansa aykırıdır. Onlar, üzerlerine krallık eden kanunsuz sözün doğum gününde dans ederler ki hareketleri o sözün hoşuna gitsin.
Bizden öncekilerden biri, Yaratılış'ta yazılı olan Firavun'un doğum gününe dikkat çekmiş ve doğuma ait işleri seven kötünün doğum gününü kutladığını açıklamıştır. Biz de ondan aldığımız bu ipucuyla, hiçbir Yazıda bir adilin doğum gününü kutladığını bulamadık. Hirodes ise o Firavun'dan da haksızdır. Çünkü Firavun doğum gününde başfırıncıyı öldürür; Hirodes ise “kadından doğanlar arasında kendisinden büyüğü çıkmamış” olan Yahya'yı öldürür. Kurtarıcı onun için şöyle der: “Ne görmeye çıktınız? Bir peygamber mi? Evet, size söylüyorum, peygamberden de üstününü.” Ama Tanrı'ya şükretmeliyiz; peygamberlik lütfu halktan alınmış olsa da, ondan daha büyüğü, “ölüler arasında hür olan” Kurtarıcımız İsa aracılığıyla milletlere dökülmüştür.
“Çünkü zayıflık içinde çarmıha gerildiyse de Tanrı'nın kudretiyle yaşıyor.” Bir de şu halka bak: Temiz ve temiz olmayan yiyecekleri inceliyor, ama tabakta katık yerine sunulan peygamberliği hor görüyor. Yahudilerde peygamberliğin başı yoktur, çünkü bütün peygamberliğin başı olan Mesih İsa'yı reddederler. Peygamber, bozulması tutulmasından daha doğru olacak yeminler yüzünden başı kesilerek öldürülür. Çünkü düşüncesizce yemin etme ve bu düşüncesizlikten dolayı yemini bozma suçu, yemini tutarak bir peygamberi öldürme suçuyla aynı değildir. Peygamberin başı yalnız bu yüzden kesilmez, peygamberin yaşamasındansa öldürülmesini isteyen sofradakiler yüzünden de kesilir. Yahudilere krallık eden fena sözle birlikte sofraya oturup ziyafet çekenler, onun doğumuna sevinenlerdir. Düşüncesizce yemin edip kanunsuzluk için ettikleri yeminlerde direnenlere karşı bu sözü yerinde kullanabilirsin: Her yemini tutmak uygun değildir, Hirodes'inki gibi.
Şuna da dikkat et: Hirodes Yahya'yı açıkça değil, gizlice ve hapiste öldürtür. Nitekim bugünkü Yahudi halkı da peygamberlikleri açıkça reddetmez, ama gerçekte ve gizlice onları reddeder ve onlara inanmadığı ortaya çıkar. Çünkü Musa'ya inansalardı İsa'ya da inanırlardı; peygamberlere inansalardı peygamberliği yapılanı da kabul ederlerdi. Ona inanmayarak onlara da inanmazlar. “Peygamberlik sözünü” hapse kapatıp başını keserler; onu ölü, parçalanmış ve hiçbir yanı sağlam olmayan bir hâlde tutarlar, çünkü anlamazlar. Biz ise İsa'yı bütün olarak sahipleniriz, çünkü onun hakkındaki “Kemiği kırılmayacak” peygamberliği gerçekleşmiştir.
Διόπερ προφητικῇ παρρησίᾳ κεκοσμημένος ὁ Ἰωάννης καὶ μὴ καταπληττόμενος τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τοῦ Ἡρώδου, μηδὲ διὰ τὸ δέος τοῦ θανάτου παρασιωπῶν περὶ τοῦ τηλικούτου ἁμαρτήματος, ἔλεγε τῷ Ἡρώδῃθείου πληρωθεὶς φρονήματος. οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. οὐ γὰρ »ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου«. ⟨καὶ⟩ὁ μὲν Ἡρώδης, κρατήσας τὸν Ἰωάννην, δήσας ἀπέθετο ἐν τῇ φυλακῇ, μὴ τολμῶν πάντη ἀποκτεῖναι »τὸν προφητικὸν λόγον« καὶ ἀνελεῖν ἀπὸ τοῦ λαοῦ. ἡ δὲ τοῦ βασιλέως τῆς Τραχωνίτιδος γυνή, πονηρά τις οὖσα δόξα καὶ μοχθηρὰ διδασκαλία,θυγατέρα ἐγέννησεν ὁμώνυμον, ἦς τὰ δοκοῦντα εὔρυθμα κινήματα ἀρέσαντα τῷ Ἡρώδῃ (τὰ γενέσεως ἀγαπῶντι πράγματα) αἴτια γεγένηται τοῦ μηκέτι εἶναι ἐν τῷ λαῷ κεφαλὴν . μέχρι δὲ τοῦ δεῦρο νομίζω τὰ δοκοῦντα κατὰ τὸν νόμον εἶναι κινήματα τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων μὴ ἄλλο τι τυγχάνειν ἢ τῆς Ἡρωδιάδος θυγατρός. ἀλλ'ἡ Ἡρωδιάδος ὄρχησις ἐναντία ἦν ὁρχήσει ἁρίᾳ, ἥν οἱ μὴ ὁρχησάμενοι ὁνειδισθήσονται ἀκούοντες. »ηὑλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε«. καὶ ἐν γενεθλίοις δὲ παρανόμου βασιλεύοντος αὐτῶν λόγου ὀρχοῦνται, ὡς ἀρέσκειν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ τὰς κινήσεις αὐτῶν. ἐτήρησε μὲν οὖν τις τῶν πρὸ ἡμῶν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν Γενέσει τοῦ Φαραὼ γενέθλιον καὶ διηγήσατο ὅτι ὁ φαῦλος τὰ γενέσεως ἀγεπῶν πράγματα ἑορτάζει γενέρλιον. ἡμεῖς δὲ ἀπ' ἐκείνου ταύτην εὑρόντες ἀφορμὴν ἐπ'οὐδεμοιᾶς γραφῆς εὔρομεν ὑπὸ δικαίου γενέθλιον ἀγομένην. ἄδικος γὰρμᾶλλον ἐκείνου τοῦ Φαραὼ ὁ Ἡρώδης. καὶ γὰρ ὑπ'ἐκείνου μὲν ἐν γενεθλίῳ ἀρχισιτοποιός ἀναιρεῖται, ὑπὸ δὲ τούτου Ἰωάννης, οὖ »μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶε ἐγήγερται«, περὶ οὗ ὁ σωτὴρ λέγει. »ἀλλὰ τί ἐξεληλύθατε;προφήτην ἱδεῖν;ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου«. ἀλλὰ εὐχαριστητέον τῷ θεῷ, ὅτι, εἰ καὶ ἡ προφητικὴ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἦρται χάρις, ἡ πάσης ἐκείνης μείζων ἐξεχύθη εἰς τὰ ἔθνη διὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, »ὃς ἐγένετο ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος«. »εἰ γὰρ καὶ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως θεοῦ«. Ἔτι δὲ ὅρα τὸν λαόν, παρ'ᾦ καθαρὰ μὲν καὶ ἀκάθαρτα ἐξετάζεται βρώματα, καταφρονεῖται δὲ προφητεία ἐπὶ πίνακι ἀντὶ ὅφου προσαγομένη. τὴν δὲ κεφαλὴν τῆς προφητείας Ἰουδαῖοι οὐκ ἔχουσι, τὸ κεφάλαιον πάσης προφητείας Χριστὸν Ἰησοῦν ἀρνούμενοι. καὶ ἀποκεφαλίζεται ὁ προφήτης δἱ ὅρκους, ἐφ' οἶς μᾶλλον ἐπιορκεῖν ἢ εὐορκεῖν ἔδει. οὐ ταὐτὸν γὰρ ἦν ἔγκλημα προπετείας ὅρκων καὶ τῆς διὰ τὴν προπέτειαν ἐπιορκίας ⟨καὶ τὸ δἰ εὐορκίας⟩ ἔγκλημα ἀναρέσεως προφητικῆς. καὶοὐ διὰ τοῦτο μόνον ἀποκεφαλίζεται, ἀλλὰ καὶ ⟨διὰ⟩ τοὺς συνανκειμένους, βουλομένους μᾶλλον ἀναιρεθῆναι τὸν προφήτην ἤ ζῆν. συνανάκεινται δὲ καὶ συνεστιῶνται λόγῳ μοχθηρῷ Ἰουδαίων βασιλεύοντι οἱ ἐπὶ τῇ γενέσειαὐτοῦ εὐφραινό- μενοι. χρήσῃ δέ ποτε χαριέντως τῷ ῥητῷ πρὸς τοὺς προπετῶς ὁμνύοντας καὶ θέλοντας ἐμεδοῦν ὄρκους ἐπὶ παρανομίᾳ παραληφθέντας, λέγων ὅτι οὑ πᾶσα τήρησις ὅρκων ἐστὶ καθήκουσα, ὡς οὑδὲ ἡ τοῦ Ἡρώδου. ἔτι δὲ πρόσχες ὅτι οὐ μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ κρύφα καὶ ἐν φυλακῇ φονεύει τὸν Ἰωάννην ὁ Ἡρώδης. καὶ γὰρ οὐ μετὰ παρρησίας ἀρνεῖται ὁ νῦν Ἰουδαίων λαὸς τὰς προφητείας, δυνάμει δὲ καὶ ἐν κρυπτῷ αὐτὰς ἀρνεῖται καὶ ἐλέγχεται αὐταῖς ἀπιστῶν. ὥσπερ γὰρ εἰ ἐπίστευον Μωσῇ, τῷ Ἰησοῦ ἐπίστευσαν ἄν, οὕτως εἰ ἐπίστευον τοῖς προφήταις, προσήκαντο ἂν τὸν προφητευόμενον. ἀπιστοῦντες δὲ τούτῳ κἀκείνοις ἀπιστοῦσι καὶ ἀποτέμνουσιν ἐν φυλακῇ κατακλείσαντες »τὸν λόγον τὸν προφητικόν«,καὶ ἔχουσιν αὐτὸν νεκρὸν καὶ διαιρεθέντα καὶ μηδαμοῦ ὑγιῃ, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτόν. ἀλλ'ἠμεῖς ὁλόκληρον ἔχομεν τὸν Ἰησοῦν, πληρωθείσης τῆς περὶ αὐτοῦ λεγούσης προφητείας. »ὁστοῦν ⟨αὐτοῦ⟩ οὐ συντριβήσεται«.
10.23Yahya'nın öğrencileri gelip cesedini gömerler, gidip İsa'ya haber verirler. O da ıssız bir yere, milletlere çekilir. Peygamberlerin öldürülmesinden sonra her yerdeki şehirlerden halk ardından gider. Onların çokluğunu görünce merhamete gelir, hastalarını iyileştirir ve sonra ardından gelenleri kutsanıp az ekmekten çoğalan ekmeklerle doyurur. “İsa bunu duyunca oradan kayıkla ıssız bir yere, tek başına çekildi.”
Metnin lafzı bize, zulmedenlerden ve söz yüzünden tuzağa düşürülme beklentisinden elden geldiğince uzaklaşmayı öğretir. Çünkü akla uygun olan budur; zor durumların dışında kalabilecekken onların üstüne yürümek ise düşüncesizlik ve küstahlıktır. İsa yalnız Yahya'nın başına gelenler üzerine çekilmekle kalmayıp “Sizi bu şehirde kovalarlarsa ötekine kaçın” diye öğretmişken, böyle şeylerden kaçınma konusunda kim şüphe edebilir? Bize bağlı olmadan gelen bir sınava çok soylu ve cesur bir şekilde katlanmak zorunludur; ama kaçınmak mümkünken kaçınmamak cüretkârlıktır.
Lafızdan sonra bu yeri yüce anlamıyla da incelememiz gerektiğinden şöyle demeliyiz: Peygamberlik, Yahudiler arasında doğuma ait işlere itibar edildiği ve boş hareketler kabul gördüğü için tuzağa düşürülüp öldürülmüştür. Bu hareketler gerçeğin yargısına göre ahenksiz ve uyumsuzdur, ama kötülerin önderine ve sofradaşlarına göre ahenkli ve hoştur. Bu yüzden İsa, peygamberliğin tuzağa düşürülüp mahkûm edildiği yerden çekilir. Milletler arasındaki, Tanrı'dan yoksun ıssız yere çekilir; ta ki krallık onlardan alınıp “ürününü veren millete” verilince Tanrı'nın logosu milletler arasında bulunsun ve onun sayesinde ıssız kadının çocukları “kocası olanınkinden”, yani kanundan, “çok olsun.”
Logos eskiden Yahudilerin yanındayken, onların yanında milletlerin yanındaki gibi değildi. Bu yüzden, peygamberin öldürüldüğünü duyunca kayıkla, yani bedenle, ıssız yere tek başına gittiği söylenmiştir. “Tek başına” sözünün anlamı, ıssız yere geldiğinde orada şöyle bulunmasıdır: Onun logosu ve öğretisi, milletler arasında alışılmış ve âdet olan şeylerden farklı ve kendine özgüdür. Milletler arasındaki halk, Logos'un kendi ıssız yerlerine geldiğini ve açıkladığımız gibi tek başına bulunduğunu duyunca kendi şehirlerinden çıkıp ardından gitti; yani her biri atalarının batıl âdetlerini bıraktı ve Mesih'in kanununa yöneldi. Ardından kayıkla değil yaya gittiler, çünkü bedenle değil, çıplak ruhla ve Logos'un ikna ettiği prohairesisle Tanrı'nın suretinin ardından gitmişlerdir. İsa da kendisine yaklaşamayan bu insanların yanına çıkar; dışarıdakilerin yanına gelerek onları içeri alsın diye. Tanrı'nın logosunun yanına çıktığı dışarıdaki halk çoktur; onun üzerine gözetiminin ışığını saçar ve onu görür. Böyle durumda oldukları için daha çok merhamete layık olduklarını görünce, duygusuz olan, insanları sevdiği için merhamet duygusunu yaşar. Yalnız merhamet etmekle de kalmaz, kötülükten gelen çeşit çeşit hastalıklara yakalanmış olan hastalarını da iyileştirir.
Οἰ μαθηταὶ δὲ ἐλθόντες τοῦ Ἰωάννου θάττουσιν αὐτοῦ τὸ λείψανον, καὶἐλθόντες ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ. ὁδὲ ἀνεχώρησεν εἰς ἔρημον τόπον, τὰ ἔθνη. καὶ μετὰ τὴν τῶν προφητῶν ἀνάρεσιν ὄχλοι αὐτῷ ἡκολούθησαν ἁπὸ τῶν πανταχοῦ πόλεων. ὅντινα πολὺν ὅντα θεασάμενος ἐσπλαγχνίαθη καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν, καὶ μετὰ τοῦτο τρέφει τοῖς εὐλογηθεῖσι καὶ πλεονάσαιν ἐξ ὀλίγων ἄρτων τοὺς ἀκολουθήσαντας αὐτῷ. ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ'ἰδίαν (14,12.13[-14]). Τὸ μὲν ῥητὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅση δύναμις ἀπὸ τῶν διωκόντων καὶ τῆς προσδοκίας τοῦ διὰ τὸν λόγον ἐπιβουλεύεσθαι ἀναχωρεῖν. τοῦτο μὲνλ γὰρ κατὰ τὸ εὐλόγιστον γένοιτ'ἄν, τὸ δὲ δυνάμενονλ ἔξω εἶναι τῶν περιστατικῶν ὁμόσε χωρεῖν σὐυοῖς προπετές ἐστι καὶ θρασύ. τίς δὲ ἔτι ἀμφιβάλοι ἂν περὶ τοῦ ἐκκλίνειν τὰ τοιαῦτα, τοῦ Ἰησοῦ οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸν Ἰάννην ἀναχωρήσαντος, ἀλλὰ καὶ διδάσκοντος καὶ λέγοντος. »ἐὰν διώκσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν«. ἐπελθόντα μὲν οὖν οὐ παρ' ἡμᾶς πειρασμὸν ἀναγκαῖον ὑπομένειν εὐγενῶς λίαν καὶ τεθαρρηκότως. παρὸν δὲ ἐκκλίνειν, τοῦτο μὴ ποιεῖν τολμηρόν. ἐπεὶ δὲ μετὰ τὸ ἡρτὸν καὶ κατὰ ἀναγωγὴν τὸν τόπον ἐξεταστέον, λεκτέον ὅτι ἐπιβουλευθείσης παρὰ Ἰουδαίοις τῆς προφητείας καὶ ἀναιρεθείσης, διὰ τὸ τιμᾶσθαι παρ'αὐτοῖς τὰ γενέσεως πράγματα καὶ κατὰ ἀποδοχὴν κενῶν κινήσεων (γεγενημένων, ὡς μὲν παρ'ἀληθείᾳ δικαζούσῃ, ἀρρύθμων καὶ ἐκμελπων, ὡς δ'ὑπολαμβάνει ὁ τῶν φαύλων ἄρχων καὶ οἱ συνεστιώμενοι αὐτῷ, εὐρύθμων καὶ ἀρεσκόντων ἐκείνξοις), ἀναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦσ ἀπὸ τοῦ τόπου ἐν ᾦν προφητεία ἐπιβουλευθεῖσα κατεδικάσθη. ἀναχωρεῖ δὲ εἰς τὸν ἔρημον θεοῦ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τόπον, ἵνα ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, αἰρομένης τῆς βασιλείας ἀπ'΄ ἐκείνων καὶ διδομένης »ἔθενι ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς«, γἐνηται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ δἰ αὐτὸν »πολλὰ«γένηται »ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα«, τὸν νόμον. Ὅτε μὲν οὖν πάλαι ὁ λόγος παρὰ Ἰουδαίοις ἦν, οὐχ οὕτως ἦν παρ' αὐτοῖς, ὡς παρὰ τοῖς ἔθνεσι. διὸ λέ/λεκται ἐν πλοίῳ, τουτέστι τῷ σώματι, εἰς τὸν ἔρημον τόπον κατ'ἰδίαν΄γεγονέναι, ἀκούσαντα περὶ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ προφήτου. κατ'ἰδίαν δέ, γενόμενος εἰς τὴν ἔρημον, ἦν ἐν αὐτῇ, τῷ ἰδιάζοντα εἶναι τὸν λόγον καὶ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ παρὰ τὰ εἰθισμένα ἐν τοῖς ἔθενσι γίνεσθαι καὶ νενομισμένα. και οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὅχλοι ἀκούσαντεσ λόγον ἐπιδεδημηκέναι τῇ ἐρήμῳ αὐτῶνλ καὶ τοῦτον κατ' ἰδίαν τυγχάνειν (ὡς προαποδεδώκαμεν) ἠκολούθησαν αὐτῷ ἀπὸ τῶν ἰδίων πόλεων τῷ ἕκαστον καταλελοιπέναι τὰ πάτρια τῆς δεισιθαιμονίας ἔθη καὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ προσεληλθέναι νόμω. πεξῆ δὲ αὐτῷ, καὶ οὑκ ἐν πλοίῳ ἠκολούθησαν ἅτε μὴ τῷ σώματι, ἀλλὰ γυγνῇ τῇ ψυχῇ καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου πεισθείῃ προαιρ΄έσει ἠκολουθηκότες τῇ εἰκονι τοῦ θεοῦ. καὶ πρὸς τούτους γε ὁ Ἰησοῦς ἐξέρχεται μὴ χωροῦντας προσιέναι πρὸς ἀτόν ἵνα τοῖς ἔω ⟨εξω⟩ γενόμενος, ἔσω τοὺς ἔξω εἰσαγάγῃ. πολὺς δὲ ὁ ἔξω ὄχλος, εἰς ὃν ἐξέρχεται ὁ τοῦθεοῦ λόγος, καὶ ἐκχάς τὸ φῶς τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ εἰς αὐτὸν εἶδεν αὐτόν, καὶ ἰδὼν τοῦ ἐλεεῖσθαι μᾶλλον αὐτοὺς ἀξίους διὰ τὸ ἐν τοιοῖσδέ τισι εἶναι, ὡς φιλάνθρωπος πέπονθεν ὁ ἀπαθὴς τῷ σπλαγχνισθναι, καὶ οὐ μόνον ἐσπλαγχνίσθη ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν ἐθεράπευσεν ἔχοντας πικίλα καὶ παντοδαπὰ δαπὰ ἀπὸ τῆς κακίας ἀρρωστήμαμτα.
10.24Ruhun hastalıklarının ne olduğunu görmek istersen para düşkünlerini, şan düşkünlerini, oğlan düşkünlerini ve kadın düşkünlerini düşün. Bunları da halk arasında görüp onlara merhamet ederek iyileştirmiştir. Her günah hastalık sayılmaz, yalnız bütün ruha çöken günah hastalıktır. Nitekim para düşkünlerinin bütün varlıklarıyla paraya, onu korumaya ve biriktirmeye yöneldiğini, şan düşkünlerinin de çoğunluğun, daha bayağı insanların övgüsüne yöneldiğini görebilirsin. Andığımız ötekilerde ve bunlara benzeyen başka durumlarda da aynısını düşünebilirsin. “Hastalarını iyileştirdi” sözünü açıklarken her günahın hastalık olmadığını söylediğimize göre, aralarındaki farkı Yazıdan göstermek de yerinde olur. Elçi, çeşitli günahları olan Korintlilere şöyle yazar: “Bu yüzden aranızda birçok zayıf, hasta var, birçoğu da uyumaktadır.” Burada “ve” bağlacına dikkat et; farklı günahları örüp birbirine bağlar. Bazıları zayıftır, bazıları zayıftan öte hastadır, ikisinden farklı olanlar ise uyuyanlardır. Ruhlarının güçsüzlüğü yüzünden kolayca herhangi bir günaha kayan, ama hastalar gibi belli bir günah türüne bütünüyle bağlı olmayanlar yalnız zayıftır. Bütün ruhlarıyla, bütün yürekleriyle, bütün zihinleriyle Tanrı'yı sevmek yerine parayı, şan kırıntılarını, kadınları ya da oğlanları sevenler ise zayıflıktan fazlasını yaşamıştır ve hastadır. Uyuyanlar ise ruhlarıyla dikkatli ve uyanık olmaları gerekirken bunu yapmayan, büyük dikkatsizlikle prohairesisleri uyuklayan, düşünceleriyle uyuyan kimselerdir. Bunlar “düş görerek bedeni kirletir, Rab'bin egemenliğini reddederler.” Şeyler hakkındaki düşlere benzer şeylerle oyalanır, uyanıkken görülen gerçekleri kabul etmez, boş hayallere aldanırlar. Yeşaya'da da onlar hakkında şöyle denir: “Susamış adam içtiğini düşünde görür, ama uyanınca yine susuzdur, ruhu boşuna umut etmiştir. Yeruşalim'e karşı sefer eden bütün milletlerin zenginliği de böyle olacaktır.” Zayıf, hasta ve uyuyanlar arasındaki farkı açıklarken konudan sapmış göründüysek, sebebi Elçi'nin Korintlilere söylediği, aktardığımız sözdür; bu sapmayı “hastalarını iyileştirdi” sözünün hangi akli anlamı taşıdığını göstermek için yaptık.
Εἰ δὲ θέλεις ἰδεῖν παοιά ἐστι τῆς ψυχῆς ἀρρωστήματα, κατανόει μοι τοὺς φιλαργύρους καὶ τοὺς φιλοδόξους καὶ τοὺς φιλόπαιδας καὶ εἴ τίς ἐστι φιλόγυνος. καὶ τούτους γὰρ ἐν τοῖς ὄχλοις ἱδὼν καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ'αὐτοῖς ἐθεράπευσεν. οὑ πᾶν δὲ ἁμάρτημα νούτου φρουρὰν εἶναι, ἀλλἀ ὅπερ ἐναπέσκλψεν ὅλ}η τῇ ψυχῇ. οὕτω γὰρ ἔστιν ἰδεῖν τοὺς μὲν φιλαργύρους ὅλους τεταμένους ἐπὶ τὸ ἀργύριον και τὴν τούτου φρουρὰν καὶ συναγωγήν, τοὺς δὲ φιλοδόξους ἐπὶ τὸ ἀργύριον καὶ τὴν τούτου φρυρὰν ἀπὸ τῶν πολλῶν καὶ χυδαιοτέρων ἔπαινον. καὶ τὸ ἀνάλογον νοήσεις ἐπὶ ὦν ὠνομάσαμεν λοιπῶν, καὶ εἴ τι ἄλλο τούτοις ἐστὶ παραπλήσιον. ἐπεὶ οὖν διηγούμενοι τὸ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν εἴπομεν μὴ πᾶν ἁμάρτημα εἶναι ἀρρώστημα, ἄξιον ἀπὸ τὴς γραφῆς καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς τούτων παραμυθήσασθαι. φησὶ δὴ ὁ ἀπόστολος Κορινθίοις, παικίλα ἔχουσιν ἁμαρτήματα, γράφων. »διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί« ἄκουε γὰρ ἐν τούτοις τοῦ »καὶ« συνδέσμου, πλέκοντος καὶ συμπεπλεγμένον ποιοῦντος ἐκ διαφόρων ἁμαρτημάτων, καθὸ οἱ μέν εἰσιν ἀσθενεῖς, ἕτεροι δὲ ἄρρωστοι πλέονἢ ἀσθενεῖς, καὶ ἄλλοι παρ'ἀμφοτέρους οἱ κοι\μώμενοι. οἱ μὲν γὰρ ὀλισθηρῶς διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ἀδυναμίαν πορὸς τὸ ὁτιποτοῦν ἁμαρτάνειν ἔχοντες, κἂν μὴ ὅλοι ὦσιν εἴδους τινὸς ἁμαρτίας ὡς οἱ ἄρρωστοι, ἀσθενεὶς εἰσι μόνον. οἱ δὲ ὅλῃ ψυχῇ καὶ ὅλῃ καρδίᾳ καὶ ὅλῃ διανοίᾶ, ἀντὶ τοῦ τὸν θεὸν ἀγαπᾶν, ἀγαπῶντες ἀργύρια ἢ δοξάρια ἢ γύναια ἢ παῖδας, οὖτοι πλέον ἢ ἀσθενείας πεπόνθασιν καί εἰσιν ἄρρωστοι. κοιμῶνται δὲ οἱ, δέον προσέχειν καὶ ἐγρηγορέναι τῇ ψυχῇ, τοῦτο μὲν οὐ ποιοῦντες, ἀπὸ δὲ πολλῆς ἀπροσεξίας νυσίζοντες τὴν προαίρεσιν καὶ ὑπνώττοντες τοῖς λογισμοῖς. οἵτιντες »ἐνυπνιαζόμενοι σάρκα μὲν μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι, καὶ παραβαλλομέναις ἐνυπνίοις, ταῖς περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ μὲν ὕπαρ καὶ ἀληθῆ οὐκ ἀποδεχόλμενοι, ὑπὸ δὲ τῶν ἐν ταῖς κεναῖς φαντασίαις ἀπατώμενοι. περὶ ὦν καὶ τῷ Ἡσαΐᾳ λέγεται τὸ »ὃν τρόπον ἐνυπνιάζεται ὁ διψῶν ὡς ὁ πίνων, καὶ ἐξαναστὰς ἔτι διψᾷ, ἡ δὲ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς κενὸν ἤλπισεν, οὕτως ἔσται ὁ πλοῦτος πάντων τῶν ἐθνῶν ὅσοι ἐπεστράτευσαν ἐν Ἱερουσαλήμ«. εἰ καὶ ἐδόξαμεν οὖν παρεκβεβηκέναι, διηγούμενοι διαφορὰν ἀσθενῶν καὶ ἀρρώωτων καὶ κοιμωμένων, διὰ τὸ τὸν ἀπόστολον ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰρηκέναι ἃ ἐξεθέμεθα, τὴν παρέκβασιν πεποιήμεθα βουληθέντες παραστῦσαι τί σημαίνεται νοητὸν ἐκ τοῦ καὶ ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν.
10.25Sonra söz şöyle devam eder: “Akşam olunca öğrencileri yanına gelip ‘Burası ıssız bir yer, vakit de geçti. Halkı gönder de köylere gidip kendilerine yiyecek alsınlar’ dediler.”
Önce şuna dikkat et: Halka dağıtsınlar diye öğrencilere kutsanmış ekmekleri vermeden önce “hastaları iyileştirdi”; ta ki iyileşip kutsanmış ekmeklerden pay alabilsinler. Çünkü henüz hasta olanlar İsa'nın kutsamasının ekmeklerini içlerine alamazlar. Hatta biri “Herkes kendini sınasın, ondan sonra ekmekten yesin” sözünü ve devamını dinlemesi gerekirken dinlemez, Rab'bin ekmeğinden ve kâsesinden gelişigüzel alırsa zayıf ya da hasta olur, hatta ekmeğin kudretinden deyim yerindeyse sersemleyip uyur.
Μετὰ τοῦτό φησιν ὀ λόγος ὅτι ὀψίας δὲ γενομένης προςῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἠ ὥρα παρῆλθεν ἤδη· ἀπόλυσον οὖν τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα (14,15[–21]). Καὶ πρῶτόν γε τήρησον ὅτι μέλλων τοῦς τῆς εὐλογίας ἄρτους διδόναι τοῖς μαθηταῖς, ἵνα παραθῶσι τοῖς ὄχλοις, »ἐθεράπευσε τοὺς ἀρρώστους«, ἵν’ ὐγιάναντες τῶν τῆς εὐλογίας μεταλάβωσιν ἄρτων· οὐ γὰρ δύνανται οἱ ἔτι ἄρρωστοι χωρῆσαι τοὺς τῆς Ἰησοῦ εὐλογίας ἄρτους. ἀλλὰ καὶ ἐάν τις, δέον ἀκούειν τοῦ »δοκιμαζέτω δὲ ἕκαστος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐσθιέτω ἐκ τοῦ ἄρτου« καὶ τὰ λσιπά, τούτων μὲν μὴ κατακούῃκ, ὡς ἔτυχε δὲ μεταλαμβάνῃ ἄρτου κυρίου καὶ ποτηρίου αὐτοῦ, ἀσθενὴς ἢ ἄρρωστος γίνεται ἢ καὶ ἐκ τοῦ (ἵν´ οὕτως εἴπω) καροῦσθαι ὑπὸ τῆς τοῦ ἄρτου δυνάμεως κοιμώμενος. # Kitap 11