İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Filozof Özellikle Yöneticilerle Sohbet Etmelidir

Περὶ τοῦ ὅτι μάλιστα τοῖς ἡγεμόσι δεῖ τὸν φιλόσοφον διαλέγεσθαι

1Filozofun sözü bir yöneticiye ulaştığında bir kişiyi değil, onun yönettiği herkesi iyileştirir: Plutarkhos'un savı budur. Kaynak yer yer bozuk ve eksiktir; alıntıların başı düşmüş, metne Latince harflerle yazılmış parçalar karışmıştır. Çeviri, anlamın izlenebildiği ölçüde akışı korur.

1. Bölüm

Sorkanos'u bağrına basmak, özelde de kamuda da birçok insana yararı ve verimi dokunacak bir dostluğa değer vermek, onun peşinden gitmek, onu kabul etmek ve işlemek, kimilerinin sandığı gibi şöhret düşkünlerinin değil, güzel şeyleri seven, siyasete yatkın ve insan sever kişilerin işidir. Tam tersine, güç sahiplerine yapışan, onlara yaltaklanan biri denmesinden kaçan ve korkan kimse şöhret düşkünü ve ürkek olandır. Çünkü yaltaklanmaya meyilli olup felsefeye ihtiyaç duyan adam ne der? “Sokrates'in onlarla yaptığı gibi benimle de sohbet etsin, yanıma otursun diye Perikles ya da Katon olmaktan çıkıp ayakkabıcı Simon ya da okuma yazma öğretmeni Dionysios mu olayım?” Khioslu Ariston, isteyen herkesle sohbet ettiği için sofistlerden kötü söz işitince şöyle demişti: “Keşke vahşi hayvanlar bile insanı aretēye yönelten sözleri anlayabilseydi!” Biz ise güçlülerle ve yöneticilerle, sanki vahşi ve evcilleşmez yaratıklarmış gibi tanışmaktan kaçacak mıyız? Felsefenin logosu, Pindaros'un dediği gibi kaidesi üstünde hareketsiz duran heykeller yapan bir heykeltıraş değildir. O, dokunduğu her şeyi etkin, işe yarar ve canlı kılmak ister; insanın içine harekete geçiren atılımlar, yararlı olana götüren yargılar, güzeli seven prohairesisler, yumuşaklık ve güvenle birleşmiş bir yüksek ruh ve büyüklük yerleştirir. Siyasete yatkın kişilerin üstün ve güçlü insanlarla daha istekli görüşmesi de bu yüzdendir. Çünkü hekim işini seviyorsa, birçok insan için bakan ve birçok insanı koruyan bir gözü daha büyük bir zevkle iyileştirir; filozof da birçok insanı düşünen, birçok insan adına aklını kullanmak, ölçülü ve adil davranmak zorunda olan bir psykhē'yle daha istekli ilgilenir. Biri de, Herakles ve eski zamanların pek çok adamı için anlatıldığı gibi su aramakta ve toplamakta usta olsaydı, ıssız bir yerde, Korax kayasının yanında domuz çobanının o Arethusa'sını kazmaktan zevk almazdı; bir nehrin hiç kurumayan kaynaklarını şehirlere, ordulara, kralların fidanlıklarına ve korularına açmayı yeğlerdi. Homeros'un Minos'a “büyük tanrının sohbet arkadaşı” dediğini biliyoruz; Platon'a göre bu, onun yoldaşı ve öğrencisi demektir. Çünkü tanrıların öğrencisi olmayı sıradan insanlara, evinden çıkmayanlara ve iş yapmayanlara değil, krallara layık görüyorlardı: krallarda iyi düşünme, adalet, iyilik ve yüksek gönüllülük yerleşirse, onlarla ilişkisi olan herkes bundan yararlanacak ve nasibini alacaktı. Derler ki eryngion otunu bir keçi ağzına alınca önce o keçi, sonra bütün sürü, çoban gelip otu çıkarana dek olduğu yerde durur. Gücün yaydığı etki de o kadar keskindir: ateş gibi yakınındakileri sarar ve dört bir yana yayılır. Filozofun logosu ise, kendi köşesinde yaşamaktan hoşlanan ve kendini, pergelle çizilmiş bir daire gibi, bedenin ihtiyaçlarıyla sınırlayan sıradan bir kişiye denk gelirse başkalarına geçmez; yalnız o tek kişide dinginlik ve huzur yaratır, sonra sönüp onunla birlikte tükenir. Oysa yönetici, siyaset adamı, iş yapan bir kişiyi yakalayıp onu erdemli güzellikle doldurursa, bir kişi aracılığıyla çok kişiye yarar sağlar. Anaksagoras'ın Perikles'le, Platon'un Dion'la, Pythagoras'ın İtalya Yunanlılarının önde gelenleriyle görüşmesinde olduğu gibi. Katon bile ordusundan ayrılıp Athenodoros'un yanına gitmek için denize açıldı. Skipio da, senato onu “insanların küstahlığını ve iyi yönetimini gözetlesin” diye gönderdiğinde, Poseidonios'un anlattığına göre Panaitios'u yanına çağırdı. Panaitios ne demeliydi? “Baton ya da Polydeukes ya da sıradan biri olsaydın, şehirlerin kalabalığından kaçmak isteyip bir köşede kendi başına filozofların kıyaslarını çözüp didikleseydin, seni seve seve kabul eder, yanında olurdum. Ama madem iki kez konsül olan Aemilius Paulus'un oğlu, Kartacalı Hannibal'i yenen Afrikalı Scipio'nun torunusun, seninle sohbet etmeyeyim mi?”

1

Σωρκανὸν ἐγκολπίσασθαι καὶ φιλίαν τιμᾶν καὶ μετιέναι καὶ προσδέχεσθαι καὶ γεωργεῖν, πολλοῖς μὲν ἰδίᾳ πολλοῖς δὲ καὶ δημοσίᾳ χρήσιμον καὶ ἔγκαρπον γενησομένην, φιλοκάλων ἐστὶ καὶ πολιτικῶν καὶ φιλανθρώπων οὐχ ὡς ἔνιοι νομίζουσι φιλοδόξων·ʼ ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, φιλόδοξός ἐστι καὶ ψοφοδεὴς; ὁ φεύγων καὶ φοβούμενος ἀκοῦσαι λιπαρὴς τῶν ἐν ἐξουσίᾳ καὶ θεραπευτικός. ἐπεὶ τί φησιν ἀνὴρ θεραπευτικὸς καὶ φιλοσοφίας δεόμενος; Σίμων οὖν γένωμαι ὁ σκυτοτόμος ἢ Διονύσιος ὁ γραμματιστὴς ἐκ Περικλέους ἢ Κάτωνος, ἵνα μοι προσδιαλέγηται καὶ προσκαθίζῃ ὡς Σωκράτης ἐκεί ξιιμ πρινξιπιβπς ἰρις νοις; καὶ Ἀρίστων μὲν ὁ Χῖος ἐπὶ τῷ πᾶσι διαλέγεσθαι τοῖς βουλομένοις ὑπὸ τῶν σοφιστῶν κακῶς ἀκούων ὤφελεν εἶπε καὶ τὰ θηρία λόγων συνιέναι κινητικῶν πρὸς ἀρετήν· ἡμεῖς δὲ φευξούμεθα τοῖς δυνατοῖς καὶ ἡγεμονικοῖς ὥσπερ ἀγρίοις καὶ ἀνημέροις γίγνεσθαι συνήθεις; οὐκ ἀνδριαντοποιός ἐστιν ὁ τῆς φιλοσοφίας λόγος, ὥστʼ ἐλινύοντα ποιεῖν ἀγάλματα ἐπʼ αὐτᾶς βαθμίδος ἑσταότα κατὰ Πίνδαρον ἀλλʼ ἐνεργὰ βούλεται ποιεῖν ὧν ἂν ἅψηται καὶ πρακτικὰ καὶ ἔμψυχα καὶ· κινητικὰς ὁρμὰς ἐντίθησι καὶ κρίσεις ἀγωγοὺς ἐπὶ τὰ ὠφέλιμα καὶ, προαιρέσεις φιλοκάλους καὶ φρόνημα καὶ μέγεθος μετὰ πραότητος καὶ ἀσφαλείας, διʼ ὧν τοῖς ὑπερέχουσι καὶ· δυνατοῖς ὁμιλοῦσιν οἱ πολιτικοὶ προθυμότερον. καὶ γάρ, ἂν ἰατρὸς ᾖ φιλόκαλος, ἣδιον ὀφθαλμὸν ἰάσεται τὸν ὑπὲρ πολλῶν βλέποντα καὶ πολλοὺς φυλάσσοντα καὶ φιλόσοφος ψυχῆς ἐπιμελήσεται προθυμότερον, ἣν ὑπὲρ πολλῶν φροντίζουσαν ὁρᾷ καὶ πολλοῖς φρονεῖν καὶ σωφρονεῖν καὶ δικαιοπραγεῖν ὀφείλουσαν. καὶ γὰρ εἰ δεινὸς ἦν περὶ ζήτησιν ὑδάτων καὶ συναγωγήν, ὥσπερ ἱστοροῦσι τὸν Ἡρακλέα καὶ πολλοὺς τῶν πάλαι, οὐκ ἂν ἔχαιρε φρεωρυχῶν ἐν ἐσχατιᾷ παρὰ Κόρακος πέτρῃ τὴν συβωτικὴν ἐκείνην Ἀρέθουσαν, ἀλλὰ ποταμοῦ τινος πηιλοσοπηο ἐσσε δισσερενδπμ. ἀενάους πηγὰς ἀνακαλύπτων πόλει τε καὶ στρατοπέδοις καὶ φυτείαις βασιλέων καὶ ἄλσεσιν. ἀκούομεν δὴ Ὁμήρου τὸν Μίνω θεοῦ μεγάλου ὀαριστὴν ἀποκαλοῦντος· τοῦτο δʼ ἐστίν, ὥς φησιν ὁ Πλάτων, ὁμιλητὴν καὶ μαθητήν· οὐδὲ γὰρ ἰδιώτας οὐδʼ οἰκουροὺς οὐδʼ ἀπράκτους ἠξίουν εἶναι θεῶν μαθητάς, ἀλλὰ βασιλεῖς, οἷς εὐβουλίας ἐγγενομένης καὶ δικαιοσύνης καὶ χρηστότητος καὶ μεγαλοφροσύνης, πάντες ἔμελλον ὠφεληθήσεσθαι καὶ ἀπολαύσειν οἱ χρώμενοι, τὸ ἠρύγγιον λέγουσι μιᾶς αἰγὸς εἰς τὸ στόμα λαβούσης, αὐτήν τε πρώτην ἐκείνην καὶ τὸ λοιπὸν αἰπόλιον ἵστασθαι, μέχρι ἂν ὁ αἰπόλος ἐξέλῃ προσελθών· τοιαύτην ἔχουσιν αἱ ἀπορροιαὶ τῆς δυνάμεως ὀξύτητα, πυρὸς δίκην ἐπινεμομένην τὰ γειτνιῶντα καὶ κατασκιδναμένην. καὶ μὴν ὁ τοῦ φιλοσόφου λόγος, ἐὰν μὲν ἰδιώτην ἕνα λάβῃ, χαίροντα ἀπραγμοσύνῃ καὶ περιγράφοντα ἑαυτὸν ὡς κέντρῳ καὶ διαστήματι γεωμετρικῷ ταῖς περὶ τὸ σῶμα χρείαις, οὐ διαδίδωσιν εἰς ἑτέρους, ἀλλʼ ἐν ἑνὶ ποιήσας ἐκείνῳ γαλήνην καὶ ἡσυχίαν ἀπεμαράνθη καὶ συνεξέλιπεν. ἂν δʼ ἄρχοντος ἀνδρὸς καὶ πολιτικοῦ καὶ πρακτικοῦ καθάψηται καὶ τοῦτον ἀναπλήσῃ καλοκαγαθίας, πολλοὺς διʼ ἑνὸς ὠφέλησεν, ὡς Ἀναξαγόρας Περικλεῖ συγγενόμενος καὶ Πλάτων Δίωνι καὶ Πυθαγόρας τοῖς πρωτεύουσιν Ἰταλιωτῶν. Κάτων δʼ αὐτὸς ἔπλευσεν ἀπὸ στρατιᾶς ἐπʼ Ἀθηνόδωρον καὶ Σκιπίων μετεπέμψατο Παναίτιον, ὅτʼ αὐτὸν ἡ σύγκλητος ἐξέπεμψεν ἀνθρώπων ὕβριν τε καὶ εὐνομίην ὑφορώμενον ὥς φησι Ποσειδώνιος. τί οὖν ἔδει λέγειν τὸν Παναίτιον; εἰ μὲν ἦς ἢ Βάτων ἢ Πολυδεύκης ἤ τις ἄλλος ἰδιώτης, τὰ μέσα τῶν πόλεων ἀποδιδράσκειν βουλόμενος, ἐν γωνίᾳ τινὶ καθʼ ἡσυχίαν ἀναλύων συλλογισμοὺς καὶ περιέλκων φιλοσόφων, ἄσμενος ἄν σε προσεδεξάμην καὶ συνῆν· ἐπεὶ δʼ υἱὸς μὲν Αἰμιλίου Παύλου τοῦ δισυπάτου γέγονας, υἱωνὸς δὲ Σκιπίωνος τοῦ Ἀφρικανοῦ τοῦ νικήσαντος τὸν Ἀννίβαν τὸν Καρχηδόνιον, οὐκ ἄν σοι διαλέξομαι;

22. Bölüm

[…] İki logos olduğunu, birinin içimizde duran ve yol gösterici Hermes'in armağanı, ötekinin dile gelen, haberci ve araç olduğunu söylemek bayat bir sözdür; şu dizenin kapsamına girsin: “Bunu Theognis doğmadan önce de biliyordum.” Ama şunu söylemek kimseyi rahatsız etmez: hem içteki logosun hem dışa vurulan logosun gayesi dostluktur; birininki insanın kendisiyle, ötekininki başkasıyla dostluğudur. İçteki logos, felsefe yoluyla aretēye varınca insanı kendisiyle uyumlu, kendini kınamayan, kendisiyle barış ve sevgi dolu kılar. “Uzuvlarında ne ayaklanma var ne de uğursuz bir çekişme”: logosa uymayan bir hâl, atılımın atılımla kavgası, düşüncenin düşünceye karşı çıkışı yoktur; arzu duyan ile pişmanlık duyan arasındaki sınırda bulunan o sert ve karışık hâl, zevk ile sıkıntının karışımı yoktur. Her şey yumuşak ve dosttur, herkesi en büyük iyiliklere kavuşturur ve kendisiyle mutlu kılar. Dışa vurulan logosun Musası hakkında Pindaros, eskiden ne kazanç düşkünü ne de ücretli çalışan biri olduğunu söyler; bence şimdi de değildir. Herkesin Hermes'inin satılık ve ücretli olması, zevksizlik ve kabalığın işidir. Aphrodite, “delikanlıların üstüne nefreti ilk onlar saçmaya kalkıştı” diye Propoitos'un kızlarına öfkelenirken Urania, Kalliope ve Kleio'nun logosu para için kirletenlerden hoşnut olması düşünülemez. Bence Musaların eserleri ve armağanları, Aphrodite'ninkilerden daha çok dostluk verir. Bazılarının logosun gayesi saydığı şöhret bile, dostluğun başlangıcı ve tohumu olduğu için sevilmiştir. Hatta insanların çoğu şöhreti iyi niyetle bir tutar, sevdiklerimizi övdüğümüzü sanırlar. Ama bunlar, Hera'nın peşinde koşarken buluta kayan İksion gibi, dostluğun yerine aldatıcı, gösterişli ve elden ele dolaşan bir hayal alırlar. Aklı başında olan kişi ise, siyasetle ve işlerle meşgulse, ancak güvenilerek işlerinde kuvvet sağlayacak kadar şöhrete ihtiyaç duyar. Çünkü istemeyenlere yardım etmek ne zevklidir ne kolaydır; istemeyi sağlayan da güvendir. Işık nasıl görülenlerden çok görenler için bir iyilikse, şöhret de göz ardı edilmeyenlerden çok onu fark edenler için bir iyiliktir. Kamu işlerinden uzak duran, kendi kendine yaşayan, iyiliği dinginlik ve köşesine çekilmekte arayan kişi ise, kalabalıkların ve tiyatroların ortasında herkese açık olan şöhreti, Hippolytos'un Aphrodite'yi selamladığı gibi, namusuyla uzaktan selamlar; ama seçkin ve değerli insanların övgüsünü o bile hor görmez. Zenginliği, yöneticilik şöhretini ve dostluklardaki nüfuzu aramaz; ama ölçülü bir karakterle birlikte gelirlerse bunlardan kaçmaz da. Gençlerin de güzellerini ve taze olanlarını değil, yola gelebilenlerini, terbiyelilerini ve öğrenmeye hevesli olanlarını arar. Ama filozof, tazelik, cazibe ve gençlik çiçeği taşıyan kimselerden de ürkmez; güzellik, ilgiye layık kişilerden onu uzaklaştırmaz, kaçırmaz. Aynı şekilde, ölçülü ve kibar bir adamda yöneticilik makamı ve güç varsa, onu sevmekten ve ona bağlanmaktan geri durmaz, saray adamı ve yaltakçı denmesinden korkmaz. “Kypris'ten fazla kaçan insanlar, onu fazla kovalayanlar kadar hastadır”: ünlülerle ve yöneticilerle dostluk konusunda böyle davrananlar da öyledir. Köşesine çekilmiş filozof bu insanlardan kaçmaz; siyasete yatkın olan ise onlara sarılır. İstemeyenleri rahatsız etmez, zamansız ve sofistçe konuşmalarla kulaklarına konak kurmaz; ama isteyenlerle sevinçle konuşur, vakit geçirir, onlarla istekle birlikte olur.

2

[…] Τὸ δὲ λέγειν ὅτι δύο λόγοι εἰσίν, ὁ μὲν ἐνδιάθετος ἡγεμόνος Ἑρμοῦ δῶρον ὁ δʼ ἐν προφορᾷ διάκτορος καὶ ὀργανικός, ἕωλόν ἐστι καὶ ὑποπιπτέτω τῷ τουτὶ μὲν ᾔδειν πρὶν Θέογνιν γεγονέναι. ἐκεῖνο δʼ οὐκ ἂν ἐνοχλήσειεν, ὅτι καὶ τοῦ ἐνδιαθέτου λόγου καὶ τοῦ προφορικοῦ φιλία τέλος ἐστί, τοῦ μὲν πρὸς ἑαυτὸν τοῦ δὲ πρὸς ἕτερον. ὁ μὲν γὰρ εἰς ἀρετὴν διὰ φιλοσοφίας τελευτῶν σύμφωνον ἑαυτῷ καὶ ἄμεμπτον ὑφʼ ἑαυτοῦ καὶ μεστὸν εἰρήνης καὶ φιλοφροσύνης τῆς πρὸς ἑαυτὸν ἀεὶ παρέχεται τὸν ἄνθρωπον οὐ στάσις οὐδέ τε δῆρις ἀναίσιμος ἐν μελέεσσιν οὐ πάθος; λόγῳ δυσπειθὲς οὐχ ὁρμῆς μάχη πρὸς ὁρμὴν οὐ λογισμοῦ πρὸς λογισμὸν ἀντίβασις οὐχ ὥσπερ ἐν μεθορίῳ τοῦ ἐπιθυμοῦντος καὶ τοῦ μετανοοῦντος τὸ τραχὺ καὶ ταραχῶδες καὶ τὸ ἡδόμενον, ἀλλʼ εὐμενῆ πάντα καὶ φίλα καὶ ποιοῦντα πλείστων τυγχάνειν ἀγαθῶν καὶ ἑαυτῷ χαίρειν ἕκαστον. τοῦ δὲ προφορικοῦ τὴν Μοῦσαν ὁ Πίνδαρος οὐ φιλοκερδῆ φησὶν οὐδʼ ἐργάτιν εἶναι πρότερον, οἶμαι δὲ μηδὲ νῦν, ἀλλʼ ἀμουσίᾳ καὶ ἀπειροκαλίᾳ τὸν κοινὸν Ἑρμῆν ἐμπολαῖον καὶ ἔμμισθον γενέσθαι. οὐ γὰρ ἡ μὲν Ἀφροδίτη ταῖς τοῦ Προποίτου θυγατράσιν ἐμήνιεν ὅτι πρῶται μίσεα μηχανήσαντο καταχέειν νεανίσκων, ἡ δʼ Οὐρανία καὶ Καλλιόπη καὶ ἡ Κλειὼ χαίρουσι τοῖς ἐπʼ ἀργυρίῳ λυμαινομένοις τὸν λόγον. ἀλλʼ ἔμοιγε δοκεῖ τὰ τῶν Μουσῶν ἔργα καὶ δῶρα μᾶλλον ἢ τὰ τῆς Ἀφροδίτης φιλοτήσια εἶναι, καὶ γὰρ τὸ ἔνδοξον, ὅ τινες τοῦ λόγου ποιοῦνται τέλος, ὡς ἀρχὴ καὶ σπέρμα φιλίας ἠγαπήθη· μᾶλλον δʼ ὅλως οἵ γε πολλοὶ κατʼ εὔνοιαν τὴν δόξαν τίθενται, νομίζοντες ἡμᾶς μὴ μόνον ἐπαινεῖν οὓς φιλοῦμεν. ἀλλʼ οὗτοι μέν, ὡς ὁ Ἰξίων διώκων τὴν Ἥραν ὤλισθεν εἰς τὴν νεφέλην, οὕτως ἀντὶ τῆς φιλίας εἴδωλον ἀπατηλὸν καὶ πανηγυρικὸν καὶ περιφερόμενον ὑπολαμβάνουσιν. ὁ δὲ νοῦν ἔχων, ἂν ἐν πολιτείαις καὶ πράξεσιν ἀναστρέφηται, δεήσεται δόξης τοσαύτης, ὅση δύναμιν περὶ τὰς πράξεις ἐκ τοῦ πιστεύεσθαι δίδωσιν οὔτε γὰρ ἡδὺ μὴ βουλομένους οὔτε ῥᾴδιον ὠφελεῖν, βούλεσθαι δὲ ποιεῖ τὸ πιστεύειν ὥσπερ γὰρ τὸ φῶς μᾶλλόν ἐστιν ἀγαθὸν τοῖς βλέπουσιν ἢ τοῖς μὴ βλεπομένοις, οὕτως; ἡ δόξα τοῖς αἰσθανομένοις ἢ τοῖς μὴ παρορωμένοις. ὁ δʼ ἀπηλλαγμένος τοῦ τὰ κοινὰ πράττειν καὶ συνὼν ἑαυτῷ, καὶ τἀγαθὸν ἐν ἡσυχίᾳ καὶ ἀπραγμοσύνῃ τιθέμενος τὴν μὲν ἐν ὄχλοις καὶ θεάτροις πάνδημον καὶ ἀναπεπταμένην δόξαν οὕτως ὡς τὴν Ἀφροδίτην ὁ Ἱππόλυτος ἄπωθεν ἁγνὸς ὢν ἀσπάζεται, τῆς δὲ γε τῶν ἐπιεικῶν καὶ ἐλλογίμων οὐδʼ αὐτὸς καταφρονεῖ πλοῦτον δὲ καὶ δόξαν ἡγεμονικὴν καὶ δύναμιν ἐν φιλίαις οὐ διώκει, οὐ μὴν οὐδὲ φεύγει ταῦτα μετρίῳ προσόντʼ ἤθει οὐδὲ γὰρ τοὺς καλοὺς τῶν νέων διώκει καὶ ὡραίους, ἀλλὰ τοὺς εὐαγώγους καὶ κοσμίους καὶ φιλομαθεῖς· οὐδʼ οἷς ὥρα καὶ χάρις συνέπεται καὶ ἄνθος δεδίττεται τὸν φιλόσοφον οὐδʼ ἀποσοβεῖ καὶ ἀπελαύνει τῶν ἀξίων ἐπιμελείας τὸ κάλλος. οὕτως οὖν ἀξίας ἡγεμονικῆς καὶ δυνάμεως ἀνδρὶ μετρίῳ καὶ ἀστείῳ προσούσης, οὐκ ἀφέξεται τοῦ φιλεῖν καὶ ἀγαπᾶν οὐδὲ φοβήσεται τὸ αὐλικὸς ἀκοῦσαι καὶ θεραπευτικός· οἱ γὰρ Κύπριν φεύγοντες ἀνθρώπων ἄγαν νοσοῦσʼ ὁμοίως τοῖς ἄγαν θηρωμένοις· καὶ οἱ πρὸς ἔνδοξον οὕτως καὶ ἡγεμονικὴν φιλίαν ἔχοντες. · ὁ μὲν οὖν ἀπράγμων φιλόσοφος οὐ φεύξεται τοὺς τοιούτους, ὁ δὲ πολιτικὸς καὶ περιέξεται αὐτῶν, ἄκουσιν οὐκ ἐνοχλῶν οὐδʼ ἐπισταθμεύων τὰ ὦτα διαλέξεσιν ἀκαίροις καὶ σοφιστικαῖς, βουλομένοις δὲ χαίρων καὶ διαλεγόμενος καὶ σχολάζων καὶ συνὼν προθύμως.

33. Bölüm

“On iki günlük yol boyu bir tarlaya tohum ekerim, Berekyntos toprağına.” Bu adam yalnız toprak sever değil, insan sever de olsaydı, o kadar insanı besleyebilecek toprağı, Antisthenes'in, Autolykos'un güreş tutmasına ancak yetecek o küçücük tarlasından daha büyük bir zevkle ekerdi. “Bütün dünyayı yola getirmen istense, bundan bağışla” mı diyeceksin? Oysa iyiliği dinginliğin en derininde, sanki dalgasız ve sessiz bir limanda arayan Epikuros bile iyilik yapmanın iyilik görmekten yalnız daha güzel değil, daha zevkli de olduğunu söyler. Çünkü hiçbir şey iyilikten (kharis) daha çok sevinç (khara) doğurmaz. Kharislere Aglaie, Euphrosyne ve Thaleia adlarını veren kişi bilgeydi; çünkü iyiliği yapan kişide gurur ve sevinç daha çok ve daha saftır. Bu yüzden insanlar iyilik gördükleri için çoğu kez utanır, ama iyilik yaptıkları için her zaman gururlanır. Çok kişinin ihtiyaç duyduğu kişileri iyi yapanlar ise çok kişiye iyilik yapmış olur. Tersine, yöneticileri, kralları ya da tiranları durmadan yozlaştıran iftiracılar, muhbirler ve dalkavuklar herkesçe kovalanır ve cezalandırılır. Çünkü zehri tek bir kadehe değil, herkesin içtiğini gördükleri, halka akan bir pınara atmaktadırlar. Bu yüzden insanlar, Kallias'ın komedilerinde alaya alınan dalkavuklara güler, ki Eupolis'in dediği gibi “ne ateş ne kılıç ne tunç alıkoyar” onları yemeğe gitmekten; ama tiran Apollodoros'un, Phalaris'in ve Dionysios'un dostlarını ve yakınlarını dövüp öldürür, işkence eder, yakar, lanetli ve uğursuz sayar. Çünkü birincilerin haksızlığı bir kişiyedir, ikincilerinki ise yöneticiyi kullanarak çok kişiye. Sıradan insanlarla görüşenler, onları kendilerine karşı sıkıntısız, zararsız ve hoş kılar; ama yöneticinin karakterinden kötülüğü söküp alan ya da düşüncesini doğru yöne çeviren kişi, bir bakıma kamu adına felsefe yapar ve herkesin yönetildiği ortak ölçüyü düzeltir. Şehirler rahiplere saygı ve şeref gösterir, çünkü onlar tanrılardan iyilikleri yalnız kendilerine, dostlarına ve yakınlarına değil, bütün vatandaşlar için ister. Oysa rahipler tanrıları iyilik veren kılmaz, öyle olan tanrılara yakarırlar. Yöneticilerle görüşen filozoflar ise onları daha adil, daha ölçülü ve iyilik yapmaya daha istekli kılar; bu yüzden onların daha çok sevinmesi de doğaldır.

3

σπείρω δʼ ἄρουραν δώδεχʼ ἡμερῶν ὁδὸν Βερέκυντα χῶρον οὗτος εἰ μὴ μόνον φιλογέωργος ἀλλὰ καὶ φιλάνθρωπος ἦν, ἣδιον ἂν ἔσπειρε τὴν τοσούτους τρέφειν δυναμένην ἢ τὸ Ἀντισθένους ἐκεῖνο χωρίδιον, ὃ μόλις Αὐτολύκῳ παλαίειν ἂν ἢρκεσε· εἰ δέ σε ἠρόμην τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ἐπιστρέφειν παραιτοῦμαι. καίτοι Ἐπίκουρος τἀγαθὸν ἐν τῷ βαθυτάτῳ τῆς ἡσυχίας ὥσπερ ἐν ἀκλύστῳ λιμένι καὶ κωφῷ τιθέμενος τοῦ εὖ πάσχειν τὸ εὖ ποιεῖν οὐ μόνον κάλλιον ἀλλὰ καὶ ἥδιον εἶναί φησι. χαρᾶς; γὰρ οὐδὲν οὕτω γόνιμόν ἐστιν ὡς χάρις· ἀλλὰ σοφὸς ἦν ταῖς Χάρισι τὰ ὀνόματα θέμενος Ἀγλαΐην καὶ Εὐφροσύνην καὶ Θάλειαν· τὸ γὰρ ἀγαλλόμενον καὶ τὸ χαῖρον ἐν τῷ διδόντι τὴν χάριν πλεῖόν ἐστι καὶ καθαρώτερον. διὸ τῷ πάσχειν εὖ αἰσχύνονται πολλάκις, ἀεὶ δʼ ἀγάλλονται τῷ εὖ ποιεῖν· εὖ δὲ ποιοῦσι πολλοὺς οἱ ποιοῦντες ἀγαθοὺς ὧν πολλοὶ δέονται καὶ τοὐναντίον, οἱ ἀεὶ διαφθείροντες ἡγεμόνας ἢ βασιλεῖς ἢ τυράννους διάβολοι καὶ συκοφάνται καὶ κόλακες ὑπὸ πάντων ἐλαύνονται καὶ κολάζονται, καθάπερ οὐκ εἰς μίαν κύλικα φάρμακον ἐμβάλλοντες θανάσιμον, ἀλλʼ εἰς πηγὴν δημοσίᾳ ῥέουσαν, ᾗ χρωμένους πάντας ὁρῶσιν. ὥσπερ οὖν τοὺς Καλλίου κωμῳδουμένους κόλακας γελῶσιν, οὓς οὐ πῦρ οὐδὲ σίδηρος οὐδὲ χαλκὸς ἀπείργει μὴ φοιτᾶν ἐπὶ δεῖπνον κατὰ τὸν Εὔπολιν· τοὺς δʼ Ἀπολλοδώρου τοῦ τυράννου καὶ Φαλάριδος καὶ Διονυσίου φίλους καὶ συνήθεις ἀπετυμπάνιζον, ἐστρέβλουν καὶ ἐνεπίμπρασαν, ἐναγεῖς ἐποιοῦντο καὶ καταράτους, ὡς ἐκείνων μὲν ἀδικούντων ἕνα τούτων δὲ πολλοὺς· διʼ ἑνὸς τοῦ ἄρχοντος· οὕτως; οἱ μὲν ἰδιώταις συνόντες αὐτοὺς· ἐκείνους ποιοῦσιν ἑαυτοῖς ἀλύπους καὶ ἀβλαβεῖς καὶ προσηνεῖς, ὁ δʼ ἄρχοντος ἦθος ἀφαιρῶν μοχθηρὸν ἢ γνώμην ἐφʼ ὃ δεῖ συγκατευθύνων τρόπον τινὰ δημοσίᾳ φιλοσοφεῖ καὶ τὸ κοινὸν ἐπανορθοῦται, ᾧ πάντες διοικοῦνται. τοῖς ἱερεῦσιν αἰδῶ καὶ τιμὴν αἱ πόλεις νέμουσιν, ὅτι τἀγαθὰ παρὰ τῶν θεῶν οὐ μόνον αὑτοῖς καὶ φίλοις καὶ οἰκείοις, ἀλλὰ κοινῇ πᾶσιν αἰτοῦνται τοῖς πολίταις καίτοι τοὺς θεοὺς οἱ ἱερεῖς οὐ ποιοῦσιν ἀγαθῶν δοτῆρας, ἀλλὰ τοιούτους ὄντας παρακαλοῦσι τοὺς δʼ ἄρχοντας οἱ συνόντες τῶν φιλοσόφων δικαιοτέρους ποιοῦσι καὶ μετριωτέρους καὶ προθυμοτέρους εἰς τὸ εὖ ποιεῖν, ὥστε καὶ χαίρειν εἰκός ἐστι μᾶλλον.

44. Bölüm

Bence bir lir yapımcısı bile, bu lire sahip olacak kişinin Amphion gibi Thebai şehrini surlarla çevireceğini ya da Thales gibi şarkılarla ve teselliyle Lakedaimonluların iç savaşını durduracağını öğrense, lirini daha büyük bir zevkle ve istekle yapardı. Dümen yapan bir usta da bu dümenin, Yunanistan için savaşan Themistokles'in amiral gemisini ya da korsanları denizde yenen Pompeius'un gemisini yöneteceğini duysa sevinirdi. Öyleyse filozof, logosu alan siyaset adamının ve yöneticinin adalet dağıtıp kanun koyarak, kötüleri cezalandırıp iyileri ve değerlileri yükselterek herkesin yararına olacağını düşündüğünde ne hisseder sanırsın? Bence becerikli bir gemi yapımcısı da, bu dümenin “herkesin ilgisini çeken” Argo'yu yöneteceğini duysa dümeni daha büyük bir zevkle yapardı. Bir marangoz da, Solon'un kanunlarını kazıyacağı levhaları yaparken gösterdiği istekle bir saban ya da araba yapmazdı. Filozofların logosları da yöneticilerin ve siyaset adamlarının psykhēlerine sağlamca yazılır ve egemen olursa kanun gücü kazanır. Platon da, öğretilerini Dionysios'un işlerinde kanuna ve eyleme dönüştürmeyi umduğu için Sicilya'ya gitmişti. Ama Dionysios'u, üstü kazınıp yeniden yazılmış bir kitap gibi lekelerle dolu, uzun zamanda işlemiş, güç çıkan tiranlık boyasını bırakmayan bir hâlde buldu. İyi sözlere insan henüz dinçken sarılmalıdır.

4

ἐμοὶ δὲ δοκεῖ καὶ λυροποιὸς ἂν ἣδιον λύραν ἐργάσασθαι καὶ προθυμότερον, μαθὼν ὡς ὁ ταύτην κτησόμενος; τὴν λύραν μέλλει τὸ Θηβαίων ἄστυ τειχίζειν ὡς ὁ Ἀμφίων, ἢ τὴν Λακεδαιμονίων στάσιν παύειν ἐπᾴδων καὶ παραμυθούμενος ὡς Θαλῆς· καὶ τέκτων ὁμοίως πηδάλιον δημιουργῶν ἡσθῆναι, πυθόμενος ὅτι τοῦτο τὴν Θεμιστοκλέους ναυαρχίδα κυβερνήσει προπολεμοῦσαν τῆς Ἑλλάδος τὴν Πομ πηίου τὰ πειρατικὰ καταναυμαχοῦντος· τί οὖν οἴει περὶ τοῦ λόγου τὸν φιλόσοφον διανοούμενον, ὡς ὁ τοῦτον παραλαβὼν πολιτικὸς ἀνὴρ καὶ ἡγεμονικὸς κοινὸν ὄφελος ἔσται δικαιοδοτῶν, νομοθετῶν, κολάζων τοὺς πονηρούς,· αὔξων τοὺς ἐπιεικεῖς καὶ ἀγαθούς; ἐμοὶ δὲ δοκεῖ καὶ ναυπηγὸς ἀστεῖος ἥδιον ἐργπάσασθαι πηδάλιον, πυθόμενος ὅτι τοῦτο τὴν Ἀργὼ κυβερνήσει τὴν πᾶσι μέλουσαν· καὶ τεκτονικὸς οὐκ ἂν οὕτω κατασκευάσαι ἄροτρον προθύμως; ἢ ἅμαξαν, ὡς τοὺς ἄξονας, οἷς ἔμελλε Σόλων τοὺς νόμους ἐγχαράξειν. καὶ μὴν οἱ λόγοι τῶν φιλοσόφων, ἐὰν ψυχαῖς ἡγεμονικῶν καὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν ἐγγραφῶσι βεβαίως καὶ κρατήσωσι, νόμων δύναμιν λαμβάνουσιν ᾗ καὶ Πλάτων εἰς Σικελίαν ἔπλευσεν, ἐλπίζων τὰ δόγματα νόμους καὶ ἔργα ποιήσειν ἐν τοῖς Διονυσίου πράγμασιν ἀλλʼ εὗρε Διονύσιον ὥσπερ βιβλίον παλίμψηστον ἢδη μολυσμῶν ἀνάπλεων καὶ τὴν βαφὴν οὐκ ἀνιέντα τῆς τυραννίδος, ἐν πολλῷ χρόνῳ δευσοποιὸν οὖσαν καὶ δυσέκπλυτον· ἀκμαίους δ’ ὄντας ἔτι δεῖ τῶν χρηστῶν ἀντιλαμβάνεσθαι λόγων.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…