İçeriğe geç
Philokalia

Origenes · Philokalia

Seçki › Giriş – 6. Bölüm

pr.pr.tocBu kitapta şunlar vardır:

  1. Kutsal Yazı'nın Tanrı ilhamıyla yazıldığı; onun nasıl okunması ve anlaşılması gerektiği; içindeki kapalılığın sebebi ve bazı yerlerde lafzen imkânsız ya da akla aykırı görünen şey üzerine.
  1. Kutsal Yazı'nın kapalı ve mühürlü olduğu.
  1. Tanrı ilhamıyla yazılmış kitapların neden yirmi iki olduğu.
  1. Kutsal Yazı'daki dil yanlışları ve sade anlatım üzerine.
  1. "Çok söz" nedir, "çok kitap" hangileridir; Tanrı ilhamıyla yazılmış Kutsal Yazı'nın tamamının tek bir kitap olduğu.
  1. Kutsal Yazı'nın tamamının, Tanrı'nın tek, kusursuz ve akortlu bir çalgısı olduğu.
  1. Kutsal Yazı'daki konuşan kişilerin kendine özgü üslubu üzerine.
  1. Kutsal Yazı'nın dil kurallarına uymuyor gibi görünen ve lafzen akışı bozuk olan ifadelerini düzeltmeye kalkışmamak gerektiği; çünkü bunlar, anlamayı bilenler için düşüncenin akışını fazlasıyla korur.
  1. Kutsal Yazı'nın aynı kelimeyi, çoğu zaman aynı yerde bile, farklı anlamlarda kullanmasının sebebi.
  1. Kutsal Yazı'da "sürçme taşı" ve "tökezleme kayası" gibi görünen yerler üzerine.
  1. Tanrı ilhamıyla yazılmış Kutsal Yazı'nın her yerinde besleyici olanı aramak gerektiği; sapkınların küfürlü itirazlarla bulandırdığı ifadelerden yüz çevirmemek ve onları küçümsememek, imansızlıktan gelen kargaşaya kapılmadan onlardan da pay almak gerektiği.
  1. Kutsal Yazı'daki bilmecelerin ve benzetmelerin karanlığını anlamayan kişi, onu okumaktan usanmasın diye.
  1. Felsefeden gelen bilgilerin kutsal yazıları açıklamada ne zaman ve kimler için yararlı olduğu; Kutsal Yazı'dan bir tanıklıkla.
  1. İlahî yazıları anlarken hakikat konusunda yanılmak istemeyenler için, kullanımlarına uygun mantık bilgilerini bilmenin son derece zorunlu olduğu; çünkü anlamların kesinliği olmadan [hakikat] gerektiği gibi ortaya konamaz.
  1. İlahî yazıların sade anlatımını kötüleyen, Hristiyanlıktaki güzel şeylerin Helenlerde daha iyi söylendiğini iddia eden ve üstelik Rab'bin bedeninin çirkin olduğunu söyleyen Helen filozoflarına karşı; ayrıca Logos'un farklı suretlerinin sebebi.
  1. Kilisedeki sapkın mezhepler yüzünden Hristiyanlığı kötüleyenler üzerine.
  1. Filozoflardan, her şeyin üstündeki Tanrı'ya Helenler arasında yaygın olan adla Zeus demekle, ya da diyelim ki Hintliler arasındaki falanca adla veya Mısırlılar arasındaki filanca adla anmak arasında hiçbir fark olmadığını söyleyenlere karşı.
  1. Her şeyi bildiklerini iddia eden ve Hristiyanlıkta çoğunluğun imanının sorgusuz olduğunu, [Hristiyanların] dünyadaki bilgeliğe ahmaklığı tercih ettiğini, İsa'ya hiçbir bilge ya da eğitimli kişinin öğrenci olmadığını, yalnız en kötü gemicilerin ve vergi toplayıcıların akılsızları ve kalın kafalıları, köleleri, kadıncıkları ve çocukları vaaza çektiğini ileri süren Helen filozoflarına karşı.
  1. Rabbimize imanın, putperest milletlerin akıl dışı batıl imanıyla hiçbir ortak yanı olmadığı, övgüye değer olduğu ve baştan beri herkeste bulunan ortak kavramlarla uyuştuğu; ayrıca "Ölümlü bir bedenden olan İsa'yı nasıl Tanrı sayarsınız?" diyenlere karşı.
  1. Bütün kozmosun ve insanların insan için değil akılsız hayvanlar için yaratıldığını söyleyenlere karşı; çünkü [onlara göre] akılsız hayvanlar biz insanlardan daha zahmetsiz yaşar, bizden daha bilge oldukları için Tanrı'ya sevgilidirler, Tanrı'yı kavrarlar ve geleceği önceden bilirler. Bu bölümde ruh göçüne karşı ve kuşlardan kehanet ile onun aldatmacası üzerine de söz edilir.
  1. İrade özgürlüğü üzerine ve onu ortadan kaldırıyor gibi görünen Kutsal Yazı ifadelerinin çözümü ve yorumu. Bunlar şunlardır:

a) "Rab Firavun'un yüreğini katılaştırdı."

b) "Onların taştan yüreklerini çıkarıp yerine etten yürekler koyacağım; böylece buyruklarıma göre yürüyecek ve hükümlerimi tutacaklar."

c) "Baktıkları hâlde görmesinler, işittikleri hâlde duysunlar ama anlamasınlar; yoksa dönerler ve bağışlanırlar."

d) "[Bu] ne dileyene ne koşana bağlıdır, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır."

e) "Hem dilemek hem yapmak Tanrı'dandır."

f) "Öyleyse dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır."

  1. Yeryüzündeki akıllı, yani insan ruhlarının dağılmasının, kulenin inşasından ve onunla birlikte dillerin karışmasından üstü kapalı olarak nasıl anlaşıldığı. Bu bölümde, dağılmış olanların başına, durumlarına uygun düşecek şekilde konmuş birçok efendi üzerine de söz edilir.
  1. Kader üzerine; herkesin yapacaklarını Tanrı önceden bildiği hâlde elimizde olanın nasıl korunduğu; yıldızların insanlara olanları nasıl meydana getirmeyip yalnızca işaret ettiği; insanların bunlar hakkında kesin bilgiye sahip olamayacağı, işaretlerin ancak ilahî kuvvetlerin okuyabileceği şekilde konduğu ve bunun sebebi. Bu bölümde, Roma piskoposu Klemens'in Laodikeia'da babasına hitaben yaptığı konuşmadan, astrolojinin doğru söyler gibi göründüğü noktalara dair son derece gerekli bir inceleme de vardır.
  1. Maddenin yaratılmamış olmadığı ve kötülüklerin sebebi olmadığı.
  1. Önbilgiye dayanan seçilmişliğin irade özgürlüğünü ortadan kaldırmadığı.
  1. İyiler ve kötüler üzerine; bunların, Mesih'in öğretisine göre, prohairesise bağlı olanlarda bulunduğu, prohairesis dışında kalanda bulunmadığı; Aristoteles'in sandığı gibi değil.
  1. "Rab Firavun'un yüreğini katılaştırdı" sözü üzerine.

    pr.pr.toc

    Τάδε ἔνεστιν ἐν τῇδε τῇ βίβλῳ. ά. Περὶ τοῦ θεοπνεύστου τῆς θείας γραφῆς, καὶ πῶς ταύτην ἀναγνωστέον καὶ νοητέον, τίς τε ὁ τῆς ἐν αὐτῇ ἀσαφείας λόγος, καὶ τοῦ κατὰ τὸ ῥητὸν ἔν τισιν ἀδυνάτου ἢ ἀλόγου. β΄. Ὅτι κέκλεισται καὶ ἐσφράγισται ἡ θεία γραφή. γ΄. Διὰ τί κβ΄ τὰ θεόπνευστα βιβλία. δ΄. Περὶ σολοικισμῶν καὶ εὐτελοῦς φράσεως τῆς γραφῆς. ε΄. Τίς ἡ πολυλογία, καὶ τίνα τὰ πολλὰ βιβλία· καὶ ὅτι πᾶσα ἡ θεόπνευστος γραφὴ ἔν βιβλίον ἐστίν. ς΄. Ὅτι ἓν ὄργανον θεοῦ τέλειον καὶ ἡρμοσμένον πᾶσα ἡ θεία γραφή. ζ΄. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τῶν προσώπων τῆς θείας γραφῆς. η΄. Περὶ τοῦ μὴ δεῖν τὰ σολοικοειδῆ καὶ μὴ σώζοντα τὴν κατὰ τὸ ῥητὸν ἀκολουθίαν ῥητὰ τῆς γραφῆς ἐπιχειρεῖν διορθοῦσθαι, πολὺ τοῖς συνιέναι δυναμένοις τὸ τῆς διανοίας ἀκόλουθον σὥζοντα. θ΄. Τίς ὁ λόγος τοῦ τὴν θείαν γραφὴν τῷ αὐτῷ ὀνόματι κατὰ διάφορα σημαινόμενα κεχρῆσθαι πολλάκις καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ. ι΄. Περὶ τῶν ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ δοκούντων ἔχειν τι λίθου προσκόμματος καὶ πέτρας σκανδάλου. ια΄. Ὅτι χρὴ πάσης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς τὸ τρόφιμον διώκειν, καὶ τὰ ὑπὸ τῶν αἱρετικῶν ταρασσόμενα ῥητὰ δυσφήμοις ἐπαπορήσεσι μὴ ἀποτρέπεσθαι μηδὲ ὑπερηφανεῖν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν μεταλαμβάνειν τῆς ἐν ἀπιστίᾳ ταραχῆς ἐκτός. ιβ΄. Πρὸς τὸ μὴ ἐκκακεῖν ἐν τῇ ἀναγνώσει τῆς θείας γραφῆς τὸν μὴ συνιέντα τὸ σκοτεινὸν τῶν ἐν αὐτῇ αἰνιγμάτων καὶ παραβολῶν. ιγ΄. Πότε καὶ τίσι τὰ ἀπὸ φιλοσοφίας μαθήματα χρήσιμα εἰς τὴν τῶν ἱερῶν γραφῶν διήγησιν, μετὰ γραφικῆς μαρτυρίας. ιδ΄. Ὅτι τοῖς θέλουσι μὴ σφάλλεσθαι περὶ τὴν ἀλήθειαν ἐν τῷ νοεῖν τὰς θείας γραφὰς ἀναγκαιότατά ἐστι τὰ ἁρμόζοντα εἰς τὴν χρῆσιν εἰδέναι λογικὰ, ὦν ἄνευ ἀκριβείας σημαινομένων οὐ δύναται ὃν δεῖ τρόπον παρίστασθαι. ιε΄. Πρὸς τοὺς Ἑλλήνων φιλοσόφους τὸ εὐτελές τῆς τῶν θείων γραφῶν φράσεως διασύροντας, καὶ τὰ ἐν χριστιανισμῷ καλὰ βέλτιον παρʼ Ἕλλησιν εἰρῆσθαι φάσκοντας· καὶ προσέτι δυσειδές τὸ τοῦ κυρίου σῶμα λέγοντας· καὶ τίς ὁ λόγος τῶν διαφόρων τοῦ λόγου μορφῶν. ις΄. Περὶ τῶν διαβαλλόντων τὸν χριστιανισμὸν διὰ τὰς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ αἱρέσεις. ιζ΄. Πρὸς τοὺς λέγοντας τῶν φιλοσόφων μηδέν διαφέρειν τῷ παρʼ Ἕλλησι φερομένῳ ὀνόματι τὸν ἐπὶ πᾶσι θεὸν καλεῖν Δία· ἢ τῷ δεῖνα, φέρε εἰπεῖν, παρʼ Ἰνδοῖς· ἢ τῷ δεῖνα παρʼ Aἰγυπτίοις. ιη΄. Πρὸς τοὺς Ἑλλήνων φιλοσόφους πάντα ἐπαγγελλομένους εἰδέναι, καὶ αἰτιωμένους τὸ ἀνεξέταστον τῆς τῶν πολλῶν ἐν χριστιανισμῷ πίστεως· καὶ ὡς προτιμώντων τῆς ἐν βίῳ σοφίας τὴν μωρίαν· καὶ ὅτι οὐδεὶς σοφὸς ἢ πεπαιδευμένος μεμαθήτευται τῷ Ἰησοῦ· ἀλλʼ ἢ ναῦται καὶ τελῶναι πονηρότατοι ἠλιθίους καὶ ἀναισθήτους, ἀνδράποδά τε καὶ γύναια καὶ παιδάρια ὑπάγοντες τῷ κηρύγματι. ιθ΄. Ὅτι ἡ εἰς τὸν κύριον ἡμῶν πίστις, μηδέν κοινὸν ἔχουσα πρὸς τὴν ἄλογον τῶν ἐθνῶν δεισιδαίμονα πίστιν, ἐπαινετὴ τέ ἐστι καὶ ταῖς ἀρχῆθεν κοιναῖς ἐννοίαις συναγορεύει· καὶ πρὸς τοὺς λέγοντας πῶς ἐκ θνητοῦ σώματος ὄντα τὸν Ἰησοῦν θεὸν νομίζομεν. κ΄. Πρὸς τοὺς λέγοντας μὴ διά τὸν ἄνθρωπον ἀλλὰ διὰ τὰ ἄλογα ζῶα γεγονέναι τὸν ἅπαντα κόσμον καὶ τοὺς ἀνθρώπους· ἐπεὶ ἀπονώτερον ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων τὰ ἄλογα ζῆ· καὶ ὅτι σοφώτερα ἡμῶν ὄντα θεοφιλῆ τέ ἐστι καὶ ἔννοιαν ἔχει θεοῦ καὶ προγινώσκει τὰ μέλλοντα. ἐν οἶς καὶ κατὰ μετεμψυχώσεως, καὶ περὶ οἰωνιστικῆς καὶ τῆς κατʼ αὐτὴν ἀπάτης. κα΄. Περὶ αὐτεξουσίου καὶ τῶν δοκούντων τοῦτο ἀναιρεῖν ῥητῶν γραφικῶν ἐπίλυσις καὶ ἑρμηνεία· ἅτινά ἐστι ταῦτα· α΄. Εἰς τὸ Ἐσκλήρυνε Κὑριος τὴν καρδίαν Φαραώ. β΄. Εἰς τὸ Ἐξελῶ αὐτῶν τὰς λιθίνας καρδίας καὶ ἐμβαλῶ σαρκίνας, ὅπως ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύωνται καὶ τὰ δικαιώματά μου φυλάσσωσιν. γ΄. Εἰς τὸ Ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι καὶ ἀκούοντες ἀκούσωσι καὶ μὴ συνιῶσι, μήποτε ἐπιστρέψωσι καὶ ἀφεθῇ αὐτοῖς. δ΄. Εἰς τὸ Οὐ τοῦ θέλοντος οὐδέ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος θεοῦ. ε΄. Εἰς τὸ Καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν ἐκ τοῦ θεοῦ ἐστίν ς΄. Εἰς τὸ Ἅρʼ οὖν ὄν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. κβ΄. Τίς ἡ τῶν ἐπὶ γῆς λογικῶν ἤτοι ἀνθρωπίνων ψυχῶν διασπορὰ ἐπικεκρυμμένως δηλουμένη ἐκ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ πύργου καὶ τῆς κατʼ αὐτὴν συγχύσεως τῶν γλωσσῶν. ἐν ᾧ καὶ περὶ πολλῶν κυρίων ἐπιτεταγμένων τοῖς διασπαρεῖσι κατὰ ἀναλογίαν τῆς καταστάσεως. κγ΄. Περὶ εἱμαρμένης, καὶ πῶς προγνώστου ὄντος τοῦ θεοῦ τῶν ὑφʼ ἑκάστου πραττομένων τὸ ἐφʼ ἡμῖν σώζεται. καὶ τίνα τρόπον οἱ ἀστέρες οὐκ εἰσὶ ποιητικοὶ τῶν ἐν ἀνθρώποις, σημαντικοὶ δὲ μόνον· καὶ ὅτι ἄνθρωποι τὴν περὶ τούτων γνῶσιν ἀκριβῶς ἔχειν οὐ δύνανται, ἀλλὰ δυνάμεσι θείαις τὰ σημεῖα ἔκκειται· καὶ τίς ἡ τούτων αἰτία. ἐν ᾧ καὶ Κλήμεντος ἐπισκόπου Ῥώμης ἐν τῷ πρὸς τὸν πατέρα ἐν Λαοδικείᾳ λόγῳ ἀναγκαιότατόν τι θεώρημα, ἐν οἶς δοκεῖ ἀληθεύειν ἡ ἀστρολογία. κδʼ Ὅτι οὐκ ἀγένητος οὐδὲ κακῶν αἰτία ἡ ὕλη. κε΄, Ὅτι ὁ ἐκ προγνώσεως ἀφορισμὸς οὐκ ἀναιρεῖ τὸ αὐτεξούσιον. κς΄. Περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν, καὶ ὅτι ταῦτα ἐν προαιρετικοῖς καὶ ἐν ἀπροαιρέτῳ καὶ κατὰ τὴν τοῦ χριστοῦ διδασκαλίαν· ἀλλʼ οὐχ ὡς Ἀριστοτέλης οἴεται. κζ΄. Εἰς τὸ Ἐσκλήρυνε Κύριος τὴν καρδίαν Φαραὼ.

    pr.pr.toc_2_2

1. Bölüm

I.

Kutsal Yazı'nın Tanrı ilhamıyla yazıldığı; onun nasıl okunması ve anlaşılması gerektiği; içindeki kapalılığın sebebi ve bazı yerlerde lafzen imkânsız ya da akla aykırı görünen şey üzerine. Origenes'in İlkeler Üzerine'sinin birinci kitabından ve başka çeşitli eserlerinden.

pr.pr.toc_2_2

I. Περὶ τοῦ θεοπνεύU+03F2του τῆU+03F2 θείαU+03F2 γραφῆU+03F2, καὶ πῶU+03F2 ταύτην ἀναγνωU+03F2τέον καὶ νοητέον τίU+03F2 τε ὁ τῆU+03F2 ἐν αὐτῇ ἀU+03F2αφείαU+03F2 λόγο καὶ το κατά τὸ ῥητόν ἔν τιU+03F2ιν άλυνάτου ἤ ἄλόγου. ἐκ τοῦ α΄ τόμου τοῦ περὶ ἀρχῶν, καὶ λιαφόρω άλλων U+03F2υνταγμάτων ὨριγἐνουU+03F2.

  1. Böylesine büyük konuları incelerken ortak kavramlar ve gözle görülenlerin apaçıklığı bize yetmiyor; söylediklerimizin bize göründüğü kadarıyla ispatına, ilahî olduğuna inandığımız yazılardan, Eski Ahit denen ve Yeni Ahit adı verilen yazılardan tanıklıklar da ekliyoruz ve imanımızı akılla güçlendirmeye çalışıyoruz. Ama bu yazıların ilahî olduğu hakkında henüz bir şey söylemedik. Öyleyse bunlar hakkında da kısaca birkaç şey söyleyelim ve onları ilahî yazılar saymamıza yol açan sebepleri ortaya koyalım. Yazıların kendilerinden ve onlarda bildirilen sözlerden yararlanmadan önce, ilk olarak İbranilerin kanun koyucusu Musa ile Hristiyanlığın kurtarıcı öğretilerini getiren İsa Mesih hakkında şunları ele almalıyız. Helenler ve barbarlar arasında sayısız kanun koyucu yetişmiş, hakikati vaat eden öğretiler ilan eden nice öğretmen çıkmıştır; ama başka milletlerde kendi sözlerini benimseme şevki uyandırabilmiş bir kanun koyucu duymadık. Hakikat üzerine felsefe yaptıklarını iddia edenler, görünüşte mantıkî ispatlarla donanmış büyük bir hazırlıkla ortaya çıktıkları hâlde, hiçbiri hakikat saydığı şeyi farklı milletlere, hatta tek bir milletin kayda değer kalabalıklarına benimsetememiştir. Oysa kanun koyucular da iyi gördükleri kanunları mümkünse bütün insan soyuna kabul ettirmek, öğretmenler de hakikat sandıkları şeyi dünyanın her yerine yaymak isterlerdi elbet. Ama başka dilleri konuşanları ve pek çok milleti kanunlarına uymaya ve öğretilerini benimsemeye çağıramayacaklarını bildiklerinden, buna hiç girişmediler bile; böyle bir şeyi başaramayacaklarını düşünmekle de akılsızlık etmiş değillerdi. Oysa dünyamızdaki bütün Helen ve barbar âlemi, atalarının kanunlarını ve tanrı saydıkları şeyleri bırakıp Musa'nın kanunlarına uymaya ve İsa Mesih'in sözlerine öğrenci olmaya can atan sayısız insan barındırır. Hem de Musa'nın kanununa bağlananlar putlara tapanlarca nefret edilir; İsa Mesih'in sözünü kabul edenler ise nefret edilmenin yanında ölüm tehlikesiyle de yüz yüzedir.

    2.1.1
    1. Ἐπεὶ περὶ τηλικούτων ἐξετάζοντες πραγμάτων, οὐκ ἀρκούμενοι ταῖς κοιναῖς ἐννοίαις καὶ τῇ ἐναργείᾳ τῶν βλεπομένων, προσπαραλαμβάνομεν εἰς τήν φαινομένην ἡμῖν ἀπόδειξιν τῶν λεγομένων μαρτύρια τὰ ἐκ τῶν πεπιστευμένων ἡμῖν εἶναι θείων γραφῶν, τῆς τε λεγομένης παλαιᾶς διαθήκης καὶ τῆς καλουμένης καινῆς, λόγῳ τε πειρώμεθα κρατύνειν ἡμῶν τὴν πίστιν, καὶ οὐδέπω περὶ τῶν γραφῶν ὡς θείων διηλέχθημεν· φέρε καὶ περὶ τούτων ὀλίγα ὡς ἐν ἐπιτομῇ διαλάβωμεν, τὰ κινοῦντα ἡμᾶς ὡς περὶ θείων γραμμάτων εἰς τοῦτο παρατιθέμενοι. καὶ πρῶτόν γε τοῦ ἀπʼ αὐτῶν τῶν γραμμάτων καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς δηλουμένων ῥητοῖς χρήσασθαι, περὶ Μωσέως καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ νομοθέτου τῶν Ἑβραίων καὶ τοῦ εἰσηγητοῦ τῶν κατὰ χριστιανισμὸν σωτηρίων δογμάτων, ταῦτα διαληπτέον. πλείστων γάρ ὅσων νομοθετῶν γεγανημένων ἐν Ἕλλησι καὶ βαρβάροις, καὶ διδασκάλων δόγματα καταγγελλόντων ἐπαγγελλόμενα τὴν ἀλήθειαν, οὐδένα ἱστορήσαμεν νομοθέτην ζῆλον ἐμποιῆσαι δεδυνημένον τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι περὶ τοῦ παραδέξασθαι τοὺς λόγους αὐτοῦ· πολλήν τε παρασκευήν τήν μετὰ τῆς δοκούσης ἀποδείξεως λογικῆς εἰσενεγκαμένων τῶν περὶ ἀληθείας φιλοσοφεῖν ἐπαγγελλομένων, οὐδεὶς δεδύνηται τήν νομισθεῖσαν αὐτῷ ἀλήθειαν ἔθνεσι διαφόροις ἐμποιῆσαι, ἢ ἑνός ἔθνους ἀξιολόγοις πλήθεσι. καίτοιγε ἐβούλοντο ἂν καὶ οἱ νομοθέται κρατῦναι τοὺς φανέντας νόμους εἶναι καλοὺς εἰ δυνατὸν παρὰ παντὶ τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει, οἵ τε διδάσκαλοι ἐπινεμηθῆναι ἣν ἐφαντάσθησαν εἶναι ἀλήθειαν πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης. ἀλλʼ ὡς οὐ δυνάμενοι προσκαλέσασθαι τοὺς ἀπὸ τῶν ἑτέρων διαλέκτων καὶ τῶν πολλῶν ἐθνῶν ἐπὶ τήν τήρησιν τῶν νόμων καὶ τήν παραδοχήν τῶν μαθημάτων, τοῦτο ποιῆσαι οὐδὲ ἐπεβάλοντο τήν ἀρχὴν, οὐκ ἀφρόνως γε σκοπήσαντες περὶ τοῦ ἀδυνατου αὐτοῖς τὸ τοιοῦτον τυγχάνειν. πᾶσα δὲ Ἑλλὰς καὶ βάρβαρος ἡ κατὰ τὴν οἰκουμένην ἡμῶν ζηλωτάς ἔχει μυρίους, καταλιπόντας τοὺς πατρῴους νόμους καὶ νομιζομένους θεοὺς, τῆς τηρήσεως τῶν Μωσέως νόμων καὶ τῆς μαθητείας τὥν Ἰησοῦ Χριστοῦ λόγων· καίτοιγε μισουμένων μὲν ὑπὸ τῶν τά ἀγάλματα προσκυνούντων τῶν τῷ Μωσέως νόμῳ προστιθεμένων, καὶ τὴν ἐπὶ θανάτῳ δὲ πρὸς τῷ μισεῖσθαι κινδυνευόντων τῶν τὸν Ἰησοῦ Χριστοῦ λόγον παραδεξαμένων.

    2.1.2

  1. Bir de şuna dikkat edelim: Hristiyanlığı açıkça kabul edenler hedef alındığı, bu yüzden bazıları öldürüldüğü, bazıları mallarını kaybettiği, üstelik öğretmenler de çok olmadığı hâlde, söz pek az yıl içinde dünyanın her yerinde nasıl duyurulabildi de Helenler ve barbarlar, bilgeler ve akılsızlar İsa vasıtasıyla gelen Tanrı'ya bağlılığı benimsedi? Bu işin insan gücünü aştığını söylemekte tereddüt etmeyeceğiz; çünkü İsa, sözünün galip geleceğini bütün yetkisiyle ve ikna gücüyle öğretmiştir. Öyle ki onun sözlerini kehanet saymak pekâlâ yerinde olur. Mesela: "Benim yüzümden krallara ve valilere götürüleceksiniz; bu, onlara ve milletlere bir tanıklık olacak." Ve: "O gün birçokları bana, 'Rab, Rab, senin adınla yemedik mi, senin adınla içmedik mi, senin adınla cinleri kovmadık mı?' diyecek. Ben de onlara, 'Çekilin yanımdan, ey kanunsuzluk işleyenler, sizi hiç tanımadım' diyeceğim." Bunları boş yere, gerçekleşmeyecek sözler olarak söylemiş olması belki akla yatkın olabilirdi; ama böylesine yetkiyle söylenenler gerçekleştiğine göre, bu, insan olmuş gerçek bir Tanrı'nın insanlara kurtuluş öğretilerini verdiğini gösterir.

    2.1.2
    1. Καὶ ἐὰν ἐπιστήσωμεν πῶς ἐν σφόδρα ὀλίγοις ἔτεσι, τῶν ὁμολογούντων τὸν χριστιανισμὸν ἐπιβουλευομένων, καί τινων διά τοῦτο ἀναιρουμένων ἑτέρων δὲ ἀπολλύντων τὰς κτήσεις, δεδύνηται ὁ λόγος, καίτοιγε οὐδὲ τῶν διδασκάλων πλεοναζόντων, πανταχόσε κηρυχθῆναι τῆς οἰκουμένης, ὤστε Ἕλληνας καὶ βαρβάρους, σοφούς τε καὶ ἀνοήτους προσθέσθαι τῇ διὰ Ἰησοῦ θεοσεβείᾳ· μεῖζον ἢ κατὰ ἄνθρωπον τὸ πρᾶγμα εἶναι λέγειν οὐ διστάξομεν· μετὰ πάσης ἐξουσίας καὶ πειθοῦς τῆς περὶ τοῦ κρατυνθήσεσθαι τὸν λόγον τοῦ Ἰησοῦ διδάξαντος· ὤστε εὐλόγως ἄν χρησμοὺς νομίσαι τάς φωνάς αὐτοῦ, οἶον ὅτι Ἐπὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι· καί· Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· κύριε, κύριε, οὐ τῷ ὀνόματί σου ἔφα.' γομεν, καὶ τῷ ὀνόματί σου ἐπίομεν, καὶ τῷ ὀνόματί σου δαιμόνια ἐξεβάλομεν; καὶ ἐρῶ αὐτοῖς· ἀποχωρεῖτε ἀπʼ ἐμοῦ οἱ ἐργαζόμενοι τήν ἀνομίαν, οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς. εἰρηκέναι μὲν γάρ ταῦτα ἀποφθεγγόμενον μάτην, ὥστε αὐτά μή ἀληθῆ γενέσθαι, τάχα εἰκὸς ἦν· ὅτε δὲ ἐκβέβηκε τὰ μετὰ τοσαύτης ἐξουσίας εἰρημένα, ἐμφαίνει θεὸν ἀληθῶς ἐνανθρωπήσαντα σωτηρίας δόγματα τοῖς ἀνθρώποις παραδεδωκέναι.

    2.1.3

  1. Mesih hakkında, "Yahuda'dan gelen yöneticiler ve onun soyundan gelen önderler", kendisine saklanan, yani krallık kendisine saklanan kişi gelinceye ve milletlerin beklediği kişi ortaya çıkıncaya kadar tükenmeyecek, diye önceden peygamberlik edildiğini söylemeye ne gerek var? Tarihten de bugün gördüklerimizden de açıkça bellidir ki İsa'nın zamanından beri artık Yahudi kralı denen biri olmamıştır. Yahudilerin övündüğü bütün kurumlar, yani tapınağa, sunağa, orada yerine getirilen ibadete ve başkâhinin giysilerine dair her şey ortadan kalkmıştır. Çünkü şu peygamberlik gerçekleşmiştir: "İsrailoğulları uzun günler kralsız ve yöneticisiz, kurbansız ve sunaksız, kâhinliksiz ve kehanet işaretleri olmadan oturacaklar." Biz de bu sözleri, Yakup'un Tekvin'de Yahuda'ya söylediği sözlerle sıkıştırılınca, halka Yahuda soyundan gelen bir etnarkın yönettiğini ve Mesih'in, kendi hayallerindeki gelişine kadar onun soyundan gelenlerin tükenmeyeceğini ileri sürenlere karşı kullanırız. Çünkü "İsrailoğulları uzun günler kralsız ve yöneticisiz, kurbansız ve sunaksız, kâhinliksiz ve kehanet işaretleri olmadan oturacaklarsa", ve tapınak yıkıldığından beri ne kurban ne sunak ne kâhinlik varsa, demek ki "Yahuda'dan yönetici ve onun soyundan önder" tükenmiştir. Peygamberlik de "Kendisine saklananlar gelinceye kadar Yahuda'dan yönetici, onun soyundan önder eksik olmayacak" dediğine göre, saklananların kendisine ait olduğu kişi, milletlerin beklediği kişi gelmiş demektir. Bu da Mesih vasıtasıyla Tanrı'ya iman etmiş milletlerin kalabalığından bellidir.

    2.1.3
    1. Τί δὲ δεῖ λέγειν καὶ ὅτι προεφητεύθη ὁ χριστὸς, τότε ἐκλείψειν τοὺς ἐξ Ἰούδα ἄρχοντας εἰρημένους καὶ ἡγουμένους [ἐκ] τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ὅταν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, δηλονότι βασιλεία, καὶ ἐπιδημήσῃ ἡ τῶν ἐθνῶν προσδοκία; σαφῶς γάρ ἐκ τῆς ἱστορίας δῆλον, καὶ ἐκ τῶν σήμερον ὁρωμένων, ὅτι ἀπὸ τῶν χρόνων Ἰησοῦ οὐκ ἔτι βασιλεῖς Ἰουδαίων ἐχρημάτισαν, πάντων τῶν Ἰουδαἴκῶν πραγμάτων ἐν οἴς ἐσεμνύνοντο, λέγω δὲ τῶν τε κατὰ τὸν ναὸν καὶ τό θυσιαστήριον καὶ τὴν ἐπιτελουμένην λατρείαν καὶ τὰ ἐνδύματα τοῦ ἀρχιερέως, καταλελυμένων. ἐπληρώθη γὰρ ἡ λέγουσα προφητεία· Ἡμέρας πολλὰς καθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ οὐκ ὄντος βασιλέως οὐδὲ ὄντος ἄρχοντος, οὐκ οὔσης θυσίας οὐδὲ ὄντος θυσιαστηρίου οὐδὲ ἱερατείας οὐδὲ δήλων. καὶ τούτοις χρώμεθα τοῖς ῥητοῖς πρὸς τοὺς, ἐν τῷ θλίβεσθαι ἀπὸ τῶν ἐν τῇ Γενέσει ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ πρὸς τὸν Ἰούδαν εἰρημένων, φάσκοντας τὸν ἐθνάρχην ἀπὸ τοῦ Ἰούδα γένους τυγχάνοντα ἄρχειν τοῦ λαοῦ, οὐκ ἐκλειφὀντων τῶν ἀπὸ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, ἕως ἧς φαντάζονται Χριστοῦ ἐπιδημίας. εἰ γὰρ ἡμέρας πολλὰς καθήσονται οἱ υἳοὶ Ἰσραὴλ οὐκ ὄντος βασιλέως οὐδὲ ὄντος ἄρχοντος, οὐκ οὔσης θυσίας οὐδὲ θυσιαστηρίου οὐδὲ ἱερατείας οὐδὲ δήλων· ἐξ οὗ δὲ κατεσκάφη ὁ ναὸς, οὐκ ἔστι θυσία, οὐδὲ θυσιαστήριον οὐδὲ ἱερατεία· δῆλον ὅτι ἐξέλιπεν ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ. ἐπεὶ δὲ ἠ προφητεία φησίν· Οὐκ ἐκλείφει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἄν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· δῆλον ὅτι ἐλήλυθεν ᾧ τὰ ἀποκείμενα, ἡ προσδοκία τῶν ἐθνῶν. καὶ τοῦτο σαφὲς ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ἐθνῶν τῶν διὰ Χριστοῦ πεπιστευκότων εἰς τὸν θεόν.

    2.1.4

  1. Tesniye'deki ezgide de, önceki halkın günahları yüzünden anlayışsız milletlerin seçileceği peygamberane bir dille bildirilir; bu seçim İsa'dan başka kimse vasıtasıyla gerçekleşmemiştir. Şöyle der: "Onlar beni tanrı olmayanla kıskandırdılar, putlarıyla beni öfkelendirdiler; ben de onları millet olmayanla kıskandıracağım, anlayışsız bir milletle öfkelendireceğim." Tanrı'yı tanrı olmayanla kıskandırdıkları ve putlarıyla öfkelendirdikleri söylenen İbranilerin, nasıl millet olmayanla, o anlayışsız milletle öfkelendirilip kıskançlığa sürüklendiklerini pek açık biçimde kavramak mümkündür; Tanrı bu milleti Mesih İsa'nın ve öğrencilerinin gelişiyle seçmiştir. Nitekim çağrılışımıza bakıyoruz: aramızda insanca ölçüye göre bilge olanlar çok değil, güçlü olanlar çok değil, soylu olanlar çok değil; Tanrı bilgeleri utandırmak için dünyanın akılsız saydıklarını seçti; Tanrı soysuzları, hor görülenleri ve hiç olmayanları seçti ki daha önce var olanları hükümsüz kılsın. Böylece havarinin "beden" dediği, bedene göre İsrail, Tanrı'nın önünde övünemesin.

    2.1.4
    1. Καὶ ἐν τῇ τοῦ Δευτερονομίου δὲ ᾠδῇ προφητικῶς δηλοῦται ἡ διὰ τὰ ἁμαρτήματα τοῦ προτέρου λαοῦ ἐσομένη τῶν ἀσυνέτων ἐθνῶν ἐκλογή, οὐ δι᾿ ἄλλου τινὸς ἢ τοῦ Ἰησοῦ γεγενημένη. Αὐτοὶ γάρ φησι παρεζήλωσάν με ἐπʼ οὐ θεῷ, παρώργισάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπʼ οὐκ ἔθνει, καὶ ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. καὶ ἔστι σφόδρα σαφῶς καταλαβεῖν δυνατὸν, τίνα τρόπον οἱ λεγόμενοι παρεζηλωκέναι τὸν θεὸν Ἑβραῖοι ἐπὶ τῷ οὐ θεῷ, καὶ παρωργικέναι αὐτὸν ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, παρωργίσθησαν εἰς ζηλοτυπίαν ἐπὶ τῷ οὐκ ἔθνει, τῷ ἀσυνέτῳ ἔθνει, ὅπερ ὁ θεὸς ἐξελέξατο διὰ τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. βλέπομεν οὗν τήν κλῆσιν μῶν, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοὶ δυνατοὶ, οὐ πολλοὶ εὐγενεῖς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφοὺς, καὶ τὰ ἀγενῆ καὶ τὰ ἐξουθενημένα ἐξελέξατο ὁ θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἴνα ἐκεῖνα τὰ πρότερον ὄντα καταργήσῃ· καὶ μὴ καυχήσηται ὁ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ, καλούμενος ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου σὰρξ, ἐνώπιον τοῦ θεοῦ.

    2.1.5

  1. Mezmurlarda Mesih hakkındaki peygamberlikler üzerine ne söylemeli? "Sevgili için" başlıklı bir ezgi vardır; orada onun dilinin "hızlı yazan bir kâtibin kalemi" olduğu söylenir; o, "insanoğullarının en güzelidir, çünkü dudaklarına lütuf dökülmüştür." Dudaklarına dökülen lütfun kanıtı şudur: öğretmenlik yaptığı zaman kısa sürmüştür (bir yıl kadar ve birkaç ay öğretmiştir), ama dünya onun öğretisiyle ve onun vasıtasıyla gelen Tanrı'ya bağlılıkla dolmuştur. Çünkü onun günlerinde adalet doğmuştur ve dünyanın sonuna kadar süren bir esenlik bolluğu gelmiştir; [Mezmur] buna "ayın ortadan kalkışı" demiştir. O, "denizden denize, ırmaklardan dünyanın uçlarına kadar" hüküm sürmeye devam etmektedir. Davud'un evine de bir işaret verilmiştir: Çünkü kız gebe kaldı ve bir oğul doğurdu, adı Immanuel'dir, yani "Tanrı bizimledir." Aynı peygamberin dediği gibi şu söz gerçekleşmiştir: "Tanrı bizimledir; bilin, ey milletler, ve yenilin; ey güçlüler, yenilin." Gerçekten de biz, milletlerden onun sözünün lütfuna tutsak düşmüş olanlar, yenildik ve mağlup olduk. Doğacağı yer de Mikha'da önceden bildirilmiştir: "Sen de, ey Yahuda diyarındaki Beytlehem, Yahuda'nın önderleri arasında hiç de en küçük değilsin; çünkü halkım İsrail'i güdecek önder senden çıkacak." Daniel'e göre yetmiş hafta da önder Mesih'e kadar dolmuştur. Eyüp'e göre "büyük deniz canavarını alt eden" de gelmiştir: o, kendi gerçek öğrencilerine yılanları, akrepleri ve düşmanın bütün gücünü çiğneme yetkisi vermiştir ve bunlar onlara hiçbir zarar vermez. İsa'nın müjdeyi duyurmak için gönderdiği havarilerin her yere gidişine de dikkat edilsin; o zaman hem bu cüretin insan işi olmadığı hem de buyruğun ilahî olduğu görülecektir. İnsanların, yeni öğretileri ve yabancı sözleri duyunca bu adamları nasıl kabul ettiklerini incelersek, onlara tuzak kurmak istedikleri hâlde, kendilerini gözeten ilahî bir kuvvete yenik düştüklerini görürüz. O zaman havarilerin harikalar da gösterdiğine şüpheyle bakmayız; çünkü Tanrı onların sözlerine işaretler, harikalar ve türlü mucizelerle tanıklık etmiştir.

    2.1.5
    1. Τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τῶν ἐν ψαλμοῖς προφητειῶν περἰ Χριστοῦ, ᾠδῆς τινος ἐπιγεγραμμένης Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ, οὗ ἡ γλῶσσα λέγεται εἶναι κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου· ὡραῖος κάλλει παὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ ἐκεχύθη χάρις ἐν χειλεσιν αὐτοῦ; τεκμήριον γὰρ τῆς ἐκχυθείσης χάριτος ἐν χείλεσιν αὐτοῦ τὸ ὀλίγου διαγεγενημςνου τοῦ χρόνου τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ (ἐνιαυτὸν γάρ που καὶ μῆνας ὀλίγους ἐδίδαξεν) πεπληρῶσθαι τὴν οἰκουμένην τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ καὶ τῆς διʼ αὐτοῦ θεοσεβείας. ἀνατέταλκε γὰρ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη, καὶ πλῆθος εἰρῆνης παραμένον ἕως συντελείας, ὃ ἀνταναίρεσις ὠνόμασται σελήνης· καὶ μένει κατακυριεύων ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων τῆς οἰκουμένης. καὶ δέδοται σημεῖον τῷ οἴκῳ Δαυείδ· ἡ παρθένος γὰρ ἔτεκε καὶ ἐν γαστρὶ ἔσχε καὶ ἔτεκεν υἱὸν, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ, ὅπερ ἐστὶ Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ θεός. πεπλήρωται, ὡς ὁ αὐτὸς προφήτης φησί· Μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός· γνῶτε ἔθνη καὶ ἣττᾶσθε, ἰσχυκότες ἡττᾶσθε· ἡττήμεθα γὰρ καὶ νενικήμεθα οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἑαλωκότες ὑπὸ τῆς χάριτος τοῦ λόγου αὐτοῦ. ἀλλὰ καὶ προείρηται τόπος γενέσεως αὐτοῦ ἐν τῷ Μιχαίᾳ· Καὶ σὺ γάρ φησι Βηθλεὲμ γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. καὶ αἱ ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες ἐπληρώθησαν ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου κατὰ τὸν Δανιήλ. ἥλθέ τε κατὰ τὸν Ἰὼβ ὁ τὸ μέγα κῆτος Χειρωσάμενος, καὶ δεδωκὼς ἐξουσίαν τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μαθηταῖς πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, οὐδὲν ὑπʼ αὐτῶν ἀδικουμένοις. ἐπιστησάτω δέ τις καὶ τῇ τῶν ἀποστόλων πανταχόσε ἐπιδημίᾳ τῶν ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐπὶ τὸ καταγγεῖλαι τὸ εὐαγγέλιον πεμφθέντων, καὶ ὄψεται καὶ τὸ τόλμημα οὐ κατὰ ἄνθρωπον καὶ τὸ ἐπίταγμα θεῖον. καὶ ἐάν ἐξετάσωμεν πῶς ἄνθρωποι καινῶν μαθημάτων ἀκούοντες καὶ ξένων λόγων προσήκαντο τοὺς ἄνδρας, νικηθέντες ἐν τῷ θέλειν αὐτοῖς ἐπιβουλεύειν ὑπό τινος θείας δυνάμεως ἐπισκοπούσης αὐτούς· οὐκ ἀπιστήσομεν, εἰ καὶ τεράστια πεποιήκασιν, ἐπιμαρτυροῦντος τοῦ θεοῦ τοῖς λόγοις αὐτῶν καὶ διὰ σημείων καὶ τεράτων καὶ ποικίλων δυνάμεων.

    2.1.6

  1. İsa'nın tanrılığını kısaca ispat ederken ve onun hakkındaki peygamberane sözlerden yararlanırken, onun hakkında peygamberlik eden yazıların Tanrı ilhamıyla yazılmış olduğunu da ispat etmiş oluyoruz. Aynı şekilde, onun gelişini ve öğretisini duyuran yazıların bütün kudret ve yetkiyle söylendiğini ve bu yüzden milletlerden seçilenleri kazandığını da. Şunu da söylemek gerekir: peygamberane sözlerdeki ilahî ilham ve Musa kanunundaki ruhani anlam, İsa gelince parladı. Mesih'in gelişinden önce Eski Yazılar'ın Tanrı ilhamıyla yazıldığına dair apaçık örnekler göstermek pek mümkün değildi. Ama İsa'nın gelişi, ilahî olmadığı kuşkusu duyulabilecek olan kanunu ve peygamberleri gökten gelen bir lütufla yazılmış olarak gün ışığına çıkardı. Peygamberane sözleri özen ve dikkatle okuyan kişi, okumanın kendisinden ilahî coşkunun bir izini duyacak ve bu yaşadığıyla, Tanrı'nın sözleri olduğuna inandığımız şeylerin insan yazıları olmadığına ikna olacaktır. Musa kanununda bulunan, ama bir peçeyle örtülmüş olan ışık da İsa'nın gelişiyle peçe kaldırılınca birlikte parladı; harfin gölgesini taşıdığı iyi şeyler de yavaş yavaş bilinir oldu.

    2.1.6
    1. Ἀποδεικνύντες δὲ ὡς ἐν ἐπιτομῇ περὶ τῆς θεότητος Ἰησοῦ, καὶ χρώμενοι τοῖς περὶ αὐτοῦ λόγοις προφητικοῖς, συναποδείκνυμεν θεοπνεύστους εἶναι τὰς προφητευούσας περὶ αὐτοῦ γραφάς· καὶ τὰ καταγγέλλοντα τὴν ἐπιδημίαν αὐτοῦ γράμματα καὶ διδασκαλίαν μετὰ πάσης δυνάμεως καὶ ἐξουσίας εἰρημένα, καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκλογῆς κεκρατηκότα. λεκτέον δὲ ὅτι τὸ τῶν προφητικῶν λόγων ἔνθεον, καὶ τὸ πνευματικόν τοῦ Μωσέως νόμου, ἔλαμψεν ἐπιδημήσαντος Ἰησοῦ. ἐναργῆ γὰρ παραδείγματα περὶ τοῦ θεοπνεύστους εἶναι τὰς παλαιὰς γραφὰς πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ παραστῆσαι οὐ πάνυ δυνατὸι ἦν· ἀλλʼ ἡ Ἰησοῦ ἐπιδημία δυναμένους ὑποπτεύεσθαι τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας ὡς οὐ θεῖα εἰς τοὐμφανὲς ἤγαγεν ὡς οὐρανίῳ χάριτι ἀναγεγραμμένα. δὲ μετʼ ἐπιμελείας καὶ προσοχῆς ἐντυγχάνων τοῖς προφητικοῖς λόγοις, παθὼν ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἀναγινώσκειν ἴχνος ἐνθουσιασμοῦ, διʼ ὦν πάσχει πεισθήσεται οὐκ ἀνθρώπων εἶναι συγγράμματα τοὺς πεπιστευμένους ἡμῖν εἶναι θεοῦ λόγους. καὶ τὸ ἐνυπάρχον δὲ φῶς τῷ Μωσέως νόμῳ, καλύμματι ἐναποκεκρυμμένον, συνέλαμψε τῇ Ἰησοῦ ἐπιδημίᾳ, περιαιρεθέντος τοῦ καλύμματος, καὶ τῶν ἀγαθῶν κατὰ βραχυ εἰς γνῶσιν ἐρχομένων, ὦν σκιὰν εἶχε τὸ γράμμα.

    2.1.7

  1. Gelecekteki her olay hakkındaki en eski peygamberlikleri burada tek tek sıralamak uzun sürer. Bunu yapsaydık, şüphe eden kişi onların ilahî ilhamla söylendiğinden etkilenir, bütün kararsızlığını ve dağınıklığını bırakır, kendini bütün canıyla Tanrı'nın sözlerine verirdi. Yazıların her yerinde düşüncelerin insanüstü niteliği bilgisizlerin gözüne çarpmıyorsa, bunda şaşılacak bir şey yoktur. Bütün kozmosu kuşatan takdirin işlerinde de bazıları takdirin işi oldukları apaçık görünür; başkaları ise öyle gizlenmiştir ki, her şeyi tarif edilemez bir hüner ve kudretle yöneten Tanrı'ya inanmamaya yer bırakıyor gibidir. Takdir edenin ustalıklı düzeni yeryüzündeki şeylerde güneşte, ayda ve yıldızlarda olduğu kadar açık değildir; insanların başına gelenlerde de canlıların ruhlarında ve bedenlerinde olduğu kadar belli değildir. Bunlarla uğraşanlar, canlıların dürtülerinde, tasavvurlarında ve tabiatlarında, bedenlerinin yapısında neyin ne işe yaradığını ve neyin ne için var olduğunu pek güzel bulurlar. Ama nasıl ki takdir, onu bir kez yerinde olarak kabul etmiş olanların gözünde, bilinmeyen şeyler yüzünden itibar kaybetmezse, Kutsal Yazı'nın bütününe yayılan ilahîliği de, zayıflığımız her ifadede sade ve hor görülecek bir anlatıma yerleştirilmiş öğretilerin gizli parlaklığını kavrayamıyor diye itibar kaybetmez. "Çünkü bu hazineyi toprak kaplarda taşıyoruz; ta ki kudretin üstünlüğü Tanrı'nın olarak parlasın" ve biz insanlardan geliyor sanılmasın. Eğer insanlar arasında çok çiğnenmiş ispat yolları kitaplarda yer alıp insanları kazanmış olsaydı, imanımızın insanların bilgeliğine dayandığı, Tanrı'nın kudretine dayanmadığı haklı olarak düşünülürdü. Oysa şimdi gözlerini kaldıran herkes için açıktır ki söz ve vaaz, çoğunluğa bilgeliğin ikna edici sözleriyle değil, "Ruh'un ve kudretin ispatıyla" etkili olmuştur. Bu yüzden, gökten, hatta göklerin ötesinden gelen bir kudret bizi yalnız bizi yaratana tapmaya sevk ettiğine göre, Mesih'e dair başlangıç sözünü, yani ilk ilkeleri geride bırakıp olgunluğa doğru ilerlemeye çalışalım ki olgunlara söylenen bilgelik bize de söylensin. Bu bilgeliğe sahip olan, onu olgunlar arasında söylediğini bildirir; bu bilgelik, bu çağın bilgeliğinden ve bu çağın hükümsüz kılınan yöneticilerinin bilgeliğinden farklıdır. Bu bilgelik içimize açıkça işlenecektir: ezelî zamanlar boyunca sessizlikte tutulmuş, ama şimdi peygamberane yazılar ve Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih'in görünüşü vasıtasıyla açığa çıkmış sırrın vahyine göre. Bütün çağlar boyunca izzet onundur. Amin.

    2.1.7
    1. Πολὺ δʼ ἂν εἴη νῦν ἀναλέγεσθαι τὰς περὶ ἑκάστου τῶν μελλόντων ἀρχαιοτάτας προφητείας, ἴνα δι᾿ αὐτῶν ὁ ἀμφιβάλλων πληχθεὶς ὡς ἐνθέων, διψυχίαν πᾶσαν καὶ περισπασμὸν ἀποθέμενος, ὅλῃ ἕαυτὸν ἐπιδῷ τῇ ψυχῇ τοῖς λόγοις τοῦ θεοῦ. εἰ δὲ μὴ καθʼ ἕκαστον τῶν γραμμάτων τοῖς ἀνεπιστήμοσι προσπίπτειν δοκεῖ τὸ ὑπὲρ ἄνθρωπον τῶν νοημάτων, θαυμαστὸν οὐδέν· καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν τῆς ἁπτομένης τοῦ παντὸς κόσμου προνοίας ἔργων, τινὰ μὲν ἐναργέστατα φαίνεται, ᾖ προνοίας ἐστὶν ἔργα, ἕτερα δὲ οὕτως ἀποκέκρυπται, ὡς ἀπιστίας χώραν παρέχειν δοκεῖν τῆς περὶ τοῦ τέχνῃ ἀφάτῳ καὶ δυνάμει διοικοῦντος τὰ ὅλα θεοῦ. οὐχ οὕτω γὰρ σαφὴς ὁ περὶ τοῦ προνοοῦντος τεχνικὸς λόγος ἐν τοῖς ἐπὶ γῆς, ὡς ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ἄστροις· καὶ οὐχ οὕτῳ δῆλος ἐν τοῖς κατὰ τὰ ἀνθρώπινα συμπτώματα, ὡς ἐν ταῖς ψυχαῖς καὶ τοῖς σώμασι τῶν ζώων, σφόδρα τοῦ πρὸς τί καὶ ἕνεκα τίνος εὑρισκομένου τοῖς τούτων ἐπιμελομένοις, περὶ τὰς ὁρμὰς καὶ τὰς φαντασίας καὶ φύσεις τῶν ζώων, καὶ τὰς κατασκευὰς τῶν σωμάτων. ἀλλʼ ὥσπερ οὐ χρεοκοπεῖται ἡ πρόνοια διὰ τὰ μή γινωσκόμενα παρὰ τοῖς γε ἅπαξ παραδεξαμένοις αὐτὴν καλῶς· οὕτως οὐδὲ ἡ τῆς γραφῆς θειότης διατείνουσα εἰς πᾶσαν αὐτὴν, διὰ τὸ μὴ καθʼ ἑκάστην λέξιν δύνασθαι τὴν ἀσθἐνειαν ἡμῶν παρίστασθαι τῇ κεκρυμμένῃ λαμπρότητι τῶν δογμάτων ἐν εὐτελεῖ καὶ εὐκαταφρονήτῳ λέξει ἀποκειμένῃ. ἔχομεν γὰρ θησαυρὸν ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσιν, ἵνα λάμφῃ ἡ ὑπερβολὴ τῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ, καὶ μὴ νομισθῇ εἶναι ἐξ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων. εἰ γὰρ αἱ κατημαξευμέναι τῶν ἀποδείξεων ὀδοὶ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις ἐναποκείμεναι τοῖς βιβλίοις κατίσχυσαν τῶν ἀνθρώπων, ἡ πίστις ἡμῶν ἄν εὐλόγως ὑπελαμβάνετο ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων, καὶ οὐκ ἐν δυνάμει θεοῦ· νῦν δὲ τῷ ἐπάραντι τοὺς ὀφθαλμοὺς σαφὲς, ὅτι ὁ λόγος καὶ τὸ κήρυγμα παρὰ τοῖς πολλοῖς δεδύνηται οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας λόγοις, ἀλλʼ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως. διόπερ δυνάμεως ἡμᾶς οὐρανίου, ἢ καὶ ὑπερουρανίου, πληττούσης ἐπὶ τὸ σέβειν τὸν κτίσαντα ἡμᾶς μόνον, πειραθῶμεν ἀφέντες τὸν τῆς ἀρχῆς τοῦ χριστοῦ λόγον, τουτέστι τῆς στοιχειώσεως, ἐπὶ τὴν τελειότητα φέρεσθαι, ἵνα ἡ τοῖς τελείοις λαλουμένη σοφία καὶ ἡμῖν λαληθῇ. σοφίαν γὰρ ἐπαγγέλλεται ὁ ταύτην κεκτημένος λαλεῖν ἐν τοῖς τελείοις, ἑτέραν τυγχάνουσαν παρὰ τὴν σοφίαν τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ τὴν σοφίαν τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου τὴν καταργουμένην· αὕτη δὲ ἡ σοφία ἡμῖν ἐντυπωθήσεται τρανῶς, κατὰ ἀποκάλυφιν μυστηρίου χρόνοις αἰωνίοις σεσιγημένου, φανερωθέντος δὲ νῦν διά τε γραφῶν προφητικῶν καὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυρίου καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾦ ἡ δόξα εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας. ἀμήν.

    2.1.8

  1. İlahî yazıların Tanrı ilhamıyla yazıldığı hakkında kısaca konuştuktan sonra, onları nasıl okumak ve anlamak gerektiğini ele almak zorunludur; çünkü çoğunluk kutsal yazıları nasıl gözden geçirmek gerektiğinin yolunu bulamadığından pek çok yanlış yapılmıştır. Sünnetlilerden katı yürekli ve cahil olanlar, Kurtarıcımız hakkındaki peygamberliklerin lafzına uyduklarını sanarak ona iman etmediler. Onu gözle görülür biçimde tutsaklara kurtuluşu duyururken görmediler; gerçekten Tanrı'nın şehri sandıkları şehri kurduğunu, "Efrayim'den savaş arabalarını, Kudüs'ten atı" yok ettiğini, "tereyağı ve bal" yediğini ve "kötü olanı tanımadan ya da seçmeden önce iyi olanı seçtiğini" görmediler. Ayrıca, dört ayaklı hayvan olan kurdun kuzuyla birlikte otlayacağının, parsın oğlakla birlikte yatacağının, buzağının, boğanın ve aslanın küçük bir çocuğun gütmesiyle birlikte otlayacağının, ineğin ve ayının yavruları bir arada büyürken birlikte otlayacağının, aslanın da öküz gibi saman yiyeceğinin peygamberlikle bildirildiğini sandılar. Bizim iman ettiğimiz Mesih'in gelişinde bunlardan hiçbirinin gözle görülür biçimde gerçekleştiğini görmedikleri için Rabbimiz İsa'yı kabul etmediler; onu, haksız yere kendini Mesih ilan etmiş biri sayıp çarmıha gerdiler. Sapkın mezheplerden olanlar da şu sözleri okudular: "Öfkemden ateş tutuştu"; "Ben kıskanç bir Tanrı'yım; babaların günahlarını çocuklardan üçüncü ve dördüncü kuşağa kadar ödetirim"; "Saul'u kral olarak meshettiğime pişmanım"; "Ben esenliği yapan ve kötülükleri yaratan Tanrı'yım"; başka bir yerde: "Bir şehirde Rab'bin yapmadığı bir kötülük olmaz"; yine: "Rab'den Kudüs kapılarına kötülükler indi"; "Tanrı'dan gelen kötü bir ruh Saul'u boğuyordu" ve bunlara benzeyen sayısız söz. Bu yazıların Tanrı'dan olduğuna inanmamaya cesaret edemediler; ama onları Yahudilerin taptığı yaratıcıya ait sayarak, yaratıcı kusurlu ve iyi olmadığına göre Kurtarıcı'nın daha mükemmel bir Tanrı'yı duyurmak için geldiğini düşündüler. Bu Tanrı'nın yaratıcı olmadığını söylerler, ama onun hakkında birbirinden farklı görüşlere savrulurlar. Biricik yaratılmamış Tanrı olan yaratıcıdan bir kez uzaklaşınca kendilerini kurgulara kaptırdılar; gözle görülen şeylerin ve görülmeyen bazı başka şeylerin nasıl meydana geldiğine dair, ruhlarının hayalde canlandırdığı masalsı varsayımlar uydurdular. Kiliseden olmakla övünenlerin daha saf olanları ise yaratıcıdan daha büyük kimse olmadığını kabul eder; bunda haklıdırlar. Ama onun hakkında, en zalim ve en haksız insan hakkında bile düşünülmeyecek şeyler düşünürler.

    2.1.8
    1. Μετὰ τὸ ὡς ἐν ἐπιδρομῇ εἰρηκέναι περὶ τοῦ θεοπνεύστους εἶναι τὰς θείας γραφὰς, ἀναγκαῖον ἐπεξελθεῖν τῷ τρόπῳ τῆς ἀναγνώσεως καὶ νοήσεως αὐτῶν, πλείστων ἁμαρτημάτων γεγενημένων παρά τὸ τὴν ὀδὸν τοῦ πῶς δεῖ ἐφοδεύειν τὰ ἅγια ἀναγνώσματα τοῖς πολλοῖς μὴ εὐρῆσθαι. οἵ τε γἀρ σκληροκάρδιοι καὶ ἰδιῶται τῶν ἐκ περιτομῆς εἰς τὸν σωτῆρα ἡμῶν οὐ πεπιστεύκασι, τῇ λέξει τῶν περὶ αὐτοῦ προφητειῶν κατακολουθεῖν νομίζοντες, καὶ αἰσθητῶς μὴ ὁρῶντες αὐτὸν κηρύξαντα αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, μηδὲ οἰκοδομήσαντα ἥν νομίζουσιν ἀληθῶς πόλιν εἶναι τοῦ θεοῦ, μηδὲ ἐξολοθρεύσαντα ἄρματα ἐξ Ἐφραὶμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλὴμ, μηδὲ βούτυρον καὶ μέλι φαγόντα, καὶ πρὶν γνῶναι αὐτὸν ἤ προελέσθαι πονηρὰ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. ἔτι δὲ λύκον τὸ ζῶον τό τετράποδον οἰόμενοι προφητεύεσθαι μέλλειν βόσκεσθαι μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρδαλιν ἐρίφῳ συναναπαύεσθαι, μοσχάριόν τε καὶ ταῦρον καὶ λέοντα ἅμα βοσκηθήσεσθαι ὑπὰ μικροῦ παιδίου ἀγόμενα, καὶ βοῦν καὶ ἄρκον ἅμα νεμηθήσεσθαι, συνεκτρεφομένων αὐτῶν ἀλλήλοις τῶν παιδίων, καὶ λέοντα ὡς βοῦν φάγεσθαι ἄχυρα· μηδὲν τούτων αἰσθητῶς ἑωρακότες γεγενημένον ἐν τῇ τοῦ πεπιστευμένου ἡμῖν χριστοῦ ἐπιδημίᾳ, οὐ προσήκαντο τόν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν, ἀλλʼ ὡς παρὰ τὸ δέον χριστὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύσαντα ἐσταύρωσαν. οἵ τε ἀπὸ τῶν αἱρέσεων ἀναγινώσκοντες τό· Πῦρ ἐκκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου· καί· Ἐγὼ θεὸς ζηλωτὴς, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν· καί· Μεταμεμέλημαι χρίσας τόν Σαοὺλ εἰς βασιλέα· καί· Ἐγὼ θεὸς ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά· καὶ ἐν ἅλλοις τό· Οὐκ ἔστι κακία ἐν πόλει, ἥν κύριος οὐκ ἐποίησεν· ἔτι δὲ καὶ τό· Κατέβη κακὰ παρὰ κυρίου ἐπὶ πύλας Ἰερουσαλήμ· καί· Πνεῦμα πονηρὸν παρὰ θεοῦ ἔπνιγε τὸν Σαοὓλ· καὶ μυρία ὅσα τούτοις παραπλήσια· ἀπιστῆσαι μὲν ὡς θεοῦ ταῖς γραφαῖς οὐ τετολμήκασι, πιστεύοντες δὲ αὐτὰς εἶναι τοῦ δημιουργοῦ, Ἰουδαῖοι λατρεύουσιν, ᾠήθησαν, ὡς ἀτελοῦς καὶ οὐκ ἀγαθοῦ τυγχάνοντος τοῦ δημιουργοῦ, τὸν σωτῆρα ἐπιδεδημηκέναι τελειότερον καταγγέλλοντα θεόν, ὅν φασι μή τὸν δημιουργόν τυγχάνειν, διαφόρως περὶ τούτου κινούμενοι· καὶ ἅπαξ ἀποστάντες τοῦ δημιουργοῦ, ὅς ἐστιν ἀγέννητος μόνος θεός, ἀναπλασμοῖς ἑαυτούς ἐπιδεδώκασι, μυθοποιοῦντες ἑαυτοῖς ὑποθέσεις, καθʼ ἅς οἴονται γεγονέναι τὰ βλεπόμενα, καὶ ἕτερά τινα μὴ βλεπόμενα, ἅπερ ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἀνειδωλοποίησεν. ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ ἀκεραιότεροι τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας αὐχούντων τυγχάνειν τοῦ μὲν δημιουργοῦ μείζονα οὐδένα ὑπειλήφασιν, ὑγιῶς τοῦτο ποιοῦντες· τοιαῦτα δὲ ὑπολαμβάνουσι περὶ αὐτοῦ, ὁποῖα οὐδὲ περὶ τοῦ ὠμοτάτου καὶ ἀδικωτάτου ἀνθρώπου.

    2.1.9

  1. Saydığımız bütün bu insanların yanlış inançlarının, dinsizliklerinin ya da Tanrı hakkındaki cahilce sözlerinin sebebi, Kutsal Yazı'nın ruhani anlamıyla kavranmayıp çıplak harfe göre anlaşılmasından başka bir şey değil gibi görünmektedir. Bu yüzden, kutsal kitapların insan yazıları olmadığına, bilakis her şeyin Babası'nın dilemesiyle, İsa Mesih vasıtasıyla, Kutsal Ruh'un ilhamıyla yazılıp bize ulaştığına inananlara, bize doğru görünen yolları göstermek gerekir; tabii, havarilerden gelen ardışıklığa göre İsa Mesih'in göksel kilisesinin kuralına bağlı kalanlara. İlahî yazılar vasıtasıyla bildirilen birtakım gizemli tasarruflar olduğuna, söze yönelenlerin en saf olanları da dahil, herkes inanmıştır; ama bunların ne olduğunu bilmediklerini, makul ve kibirsiz olanlar kabul ederler. Biri Lut'un kızlarıyla birleşmesini, İbrahim'in iki karısını, Yakup'un iki kız kardeşle evlenmesini ve ondan çocuk doğuran iki cariyeyi sorgulasa, bunların bizim anlamadığımız sırlar olduğundan başka bir şey söylemezler. Çadırın yapımı okunduğunda da, yazılanların birer örnek, yani bir şeyin önceden çizilmiş suretleri olduğuna inanarak, çadır hakkında söylenen her şeyi neye uygulayabileceklerini araştırırlar. Çadırın bir şeyin sureti olduğuna inandıkları ölçüde yanılmazlar; ama çadırın sureti olduğu şeyin anlamını, Kutsal Yazı'ya yakışır biçimde, şu ya da bu şeye uygulamaya kalktıkları ölçüde zaman zaman isabet edemezler. Evliliklerden, çocuk doğurmalardan, savaşlardan ya da çoğunluğun kabul edeceği başka herhangi bir olaydan söz ettiği düşünülen her anlatının birer suret olduğunu ilan ederler. Ama neyin sureti olduklarına gelince, kimi zaman melekeleri pek gelişmemiş olduğundan, kimi zaman aceleciliklerinden, bazen de kişi gelişkin ve sakin olsa bile, bu şeyleri bulmak insanlar için son derece zor olduğundan, bunların her biri hakkındaki açıklama pek açık olmaz.

    2.1.9
    1. Αἰτία δὲ πᾶσι τοῖς προειρημένοις ψευδοδοξιῶν καὶ ἀσεβειῶν, ἢ ἰδιωτικῶν περὶ θεοῦ λόγων, οὐκ ἄλλη τις εἶναι δοκεῖ ἥ ἡ γραφὴ κατὰ τὰ πνευματικά μὴ νενοημένη, ἀλλʼ ὡς πρὸς τὸ ψιλὸν γράμμα ἐξειλημμένη. διόπερ τοῖς πειθομένοις μὴ ἀνθρώπων εἶναι συγγράμματα τὰς ἱερὰς βίβλους, ἀλλʼ ἐξ ἐπιπνοίας τοῦ ἁγίου πνεύματος βουλήματι τοῦ πατρὸς τῶν ὄλων διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ταύτας ἀναγεγράφθαι καὶ εἰς ἡμᾶς ἐληλυθέναι, τὰς φαινομένας ὀδοὺς ὑποδεικτέον, ἐχομένοις τοῦ κανόνος τῆς Ἰησοῦ Χριστοῦ κατά διαδοχήν τῶν ἀποστόλων οὐρανίου ἐκκλησίας. καὶ ὅτι μὲν οἰκονομίαι τινές εἰσι μυστικαὶ, δηλούμεναι διὰ τῶν θείων γραφῶν, πάντες καὶ οἱ ἀκεραιότατοι τῶν τῷ λόγῳ προσιόντων πεπιστεύκασι· τίνες δὲ αὗται, οἱ εὐγνώμονες καὶ ἄτυφοι ὁμολογοῦσι μὴ εἰδέναι. εἰ γοῦν ἐπαπορήσαι τις περὶ τῆς τοῦ Λὼτ θυγατρομιξίας, καὶ τῶν δύο γυναικῶν τοῦ Ἀβραὰμ, δύο τε ἀδελφῶν γεγαμημένων τῷ Ἰακὼβ, καὶ δύο παιδισκῶν τετεκνωκυιῶν ἐξ αὐτοῦ, οὐδὲν ἄλλο φήσουσιν ἥ μυστήρια ταῦτα τυγχάνειν, ὑφʼ ἡμῶν μὴ νοούμενα. ἀλλὰ καὶ ἐπὰν ἡ κατασκευὴ τῆς σκηνῆς ἀναγινώσκηται πειθόμενοι τύπους εἶναι τὰ γεγραμμένα, ζητοῦσιν ᾧ δυνήσονται ἐφαρμόσαι ἕκαστον τῶν κατὰ τὴν σκηνὴν λεγομένων· ὅσον μὲν ἐπὶ τῷ πείθεσθαι ὅτι τύπος τινός ἐστιν ἡ σκηνὴ, οὐ διαμαρτάνοντες· ὅσου δὲ ἐπὶ τῷ, τῷδέ τινι ἀξίως τῆς γραφῆς ἐφαρμόζειν τὸν λόγον οὗ ἐστι τύπος ἡ σκηνή, ἔσθʼ ὅτε ἀποπίπτοντες· καὶ πᾶσαν δὲ διήγησιν νομιζομένην περὶ γάμων ἀπαγγέλλειν ἢ παιδοποιιῶν ἥ πολέμων, ἢ ὧν δήποτε ἱστοριῶν ἄν παρὰ τοῖς πολλοῖς δεχθησομένων, ἀποφαίνονται εἶναι τύπους· ἐν δὲ τῷ τίνων, πῆ μὲν διὰ τὴν ἔξιν οὐ πάνυ συγκεκροτημένην, πῆ δὲ διὰ τὴν προπέτειαν, ἔσθʼ ὅτε κἂν συγκεκροτημένος τις τυγχάνῃ καὶ ἀπρόπτωτος, διὰ τὴν εἰς ὑπερβολὴν χαλεπωτάτην εὕρεσιν τῶν πραγμάτων τοῖς ἀνθρώποις, οὐ πάνυ σαφηνίζεται ὁ περὶ τούτων ἑκάστου λόγος.

    2.1.10

  1. Hepimizin bildiği gibi bilmecelerle ve karanlık sözlerle dolu olan peygamberlikler hakkında ne söylemeli? İncillere geçsek, onların da tam anlamı, Mesih'in nous'u olduğundan, "Bizde ise Mesih'in nous'u var" diyen kişiye verilmiş lütfa muhtaçtır: "Tanrı'nın bize lütfettiği şeyleri bilelim diye; biz bunları insan bilgeliğinin öğrettiği sözlerle değil, Ruh'un öğrettikleriyle söyleriz." Yuhanna'ya vahyedilenleri okuyan kim, yazılanları anlamayana bile kendini belli eden söylenemez sırların gizliliği karşısında şaşkına dönmez? Havarilerin mektupları da, sözleri tartmayı bilen kime açık ve kolay anlaşılır görünür? Orada da sayısız ifade, sanki bir delikten bakılır gibi, pek büyük ve pek çok düşünceye küçük bir başlangıç noktası verir. Durum böyle olduğuna ve sayısız kişi yanıldığına göre, okurken, Kurtarıcı'nın kanun bilginlerinde olduğunu söylediği "bilgi anahtarı"na muhtaç olan şeyleri kolayca anladığını ilan etmek tehlikesiz değildir. Mesih'in gelişinden önceki insanlarda hakikat bulunduğunu kabul etmek istemeyenler söylesinler bakalım: kendi dedikleri gibi, bilginin sırlarını ve eksiksiz gizemleri içeren kitaplara sahip olmayan o insanlarda bilgi anahtarının bulunduğunu Rabbimiz İsa Mesih nasıl söyler? Söz şöyledir: "Vay hâlinize, ey kanun bilginleri! Çünkü bilgi anahtarını aldınız; kendiniz girmediniz, girmek isteyenleri de engellediniz."

    2.1.10
    1. Καὶ τί δεῖ λέγειν περὶ τῶν προφητειῶν, ἃς πάντες ἴσμεν αἰνιγμάτων καὶ σκοτεινῶν λόγων πεπληρῶσθαι; κἃυ ἐπὶ τὰ εὐαγγέλια δὲ φθάσωμεν, κἀκείνων ὁ ἀκριβὴς νοῦς, ἄτε νοῦς ὢν Χριστοῦ, δεῖται χάριτος τῆς δοθείσης τῷ εἰρηκότι· Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν· ἴνα εἰδῶμεν τὰ ὑπὸ τοῦ θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν· ἅ καὶ λαλοῦμεν, οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλʼ ἐν διδακτοῖς πνεύματος. καὶ τὰ ἀποκεκαλυμμένα δὲ τῷ Ἰωάννῃ τίς οὐκ ἄν ἀναγνοὺς καταπλαγείη τὴν ἐπίκρυψιν ἀπορρήτων μυστηρίων καἰ τῷ μὴ νοοῦντι τὰ γεγραμμένα ἐμφαινομένων; αἱ δὲ τῶν ἀποστόλων ἐπιστολαὶ τίνι τῶν βασανίζειν λόγους ἐπισταμένων δόξαιεν ἂν εἶναι σαφεῖς καὶ εὐχερῶς νοούμεναι, μυρίων ὅσων κἀκεῖ, ὡς διʼ ὀπῆς, μεγίστων καὶ πλείστων νοημάτων βραχεῖαν ἀφορμὴν παρεχόντων; διόπερ τούτων οὕτως ἐχόντων, καὶ μυρίων ὅσων σφαλλομένων, οὐκ ἀκίνδυνον ἐν τῷ ἀναγινώσκειν εὐχερῶς ἀποφαίνεσθαι νοεῖν τὰ δεόμενα τῆς κλειδὸς τῆς γνώσεως, ἥντινα ὁ σωτήρ φησιν εἶναι παρὰ τοῖς νομικοῖς · καὶ ἀπαγγελλέτωσαν οἱ μὴ βουλόμενοι παρὰ τοῖς πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ χριστοῦ τὴν ἀλήθειαν τυγχάνειν, πῶς ἡ τῆς γνώσεως κλεὶς ὑπὸ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λέγεται παρʼ ἐκείνοις τυγχάνειν, τοῖς, ὤς φασιν αὐτοὶ, μὴ ἔχουσι βίβλους περιεχούσας τὰ ἀπόρρητα τῆς γνώσεως καὶ παντελῆ μυστήρια. ἔχει γὰρ οὗτως ἡ λέξις· Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς, ὅτι ἥρατε τὴν κλεῖδα τῆς γνώσεως· αὐτοὶ οὐκ εἰσήλθετε, καὶ τοὺς εἰσερχομένους ἐκωλύσατε.

    2.1.11

  1. Kutsal Yazıları nasıl okumak ve anlamlarını nasıl kavramak gerektiğine dair bize doğru görünen yol, bizzat ilahî sözlerden izlenerek bulunan şu yoldur. Süleyman'ın Meseller'inde, yazılı ilahî öğretiler hakkında şuna benzer bir buyruk buluruz: "Sen de bunları kendine öğüt ve bilgiyle üç kez yaz ki sana soranlara hakikat sözleriyle cevap veresin." Demek ki kişi, kutsal yazıların anlamlarını kendi ruhuna üç biçimde yazmalıdır: daha basit olan Kutsal Yazı'nın deyim yerindeyse bedeninden (ilk akla gelen anlama böyle diyoruz) yapılansın; bir ölçüde yükselmiş olan onun psykhē'si gibi olan kısmından; olgun olan ise, havarinin sözünü ettiği kişilere benzeyen, yani "Olgunlar arasında bilgelik söyleriz, ama bu çağın ya da bu çağın hükümsüz kılınan yöneticilerinin bilgeliğini değil; biz Tanrı'nın gizli tutulmuş bilgeliğini bir sır olarak söyleriz; Tanrı onu çağlardan önce bizim izzetimiz için önceden belirlemiştir" sözündeki kişiler gibi olan da, gelecekteki iyi şeylerin gölgesini taşıyan ruhani kanundan. Çünkü insan nasıl beden, psykhē ve ruhtan oluşuyorsa, Tanrı'nın insanların kurtuluşu için verilmek üzere tasarladığı Kutsal Yazı da aynı şekilde öyledir. Bu yüzden, bazılarının küçümsediği Çoban adlı kitapta Hermas'a iki kitap yazmasının, ardından Ruh'tan öğrendiklerini kilisenin ihtiyarlarına bildirmesinin buyrulduğu yeri de böyle açıklıyoruz. İfade şöyledir: "İki kitap yazacaksın; birini Klemens'e, birini Grapte'ye vereceksin. Grapte dullara ve yetimlere öğüt verecek, Klemens dış şehirlere gönderecek; sen de kilisenin ihtiyarlarına bildireceksin." Dullara ve yetimlere öğüt veren Grapte, çıplak harfin kendisidir. Harf, ruhça çocuk olanlara, henüz Tanrı'yı babaları olarak kaydettiremedikleri için yetim denenlere öğüt verir. Artık kanunsuz damatla birlikte olmayan, ama henüz damada layık hâle gelmedikleri için dul kalan ruhlara da öğüt verir. Harfin ötesine geçmiş olan Klemens'in ise söylenenleri "dış şehirlere" gönderdiği söylenir; sanki bedensel ve aşağı düşüncelerin dışında kalan ruhlar demek ister gibi. Ruh'un öğrencisinin kendisine ise, artık yazıyla değil canlı sözlerle, Tanrı'nın bütün kilisesinin phronēsis ile ağarmış ihtiyarlarına bildirmesi buyrulur.

    2.1.11
    1. Ἡ τοίνυν φαινομένη ἡμῖν ὀδός τοῦ πῶς δεῖ ἐντυγχάνειν ταῖς γραφαῖς καὶ τὸν νοῦν αὑτῶν ἐκλαμβάνειν ἐστὶ τοιαύτη, ἀπʼ αὐτῶν τῶν λογίων ἐξιχνευομένη. παρὰ τῷ Σολομῶντι ἐν ταῖς Παροιμίαις εὑρίσκομεν τοιοῦτόν τι προστασσόμενον περὶ τῶν γεγραμμένων θείων δογμάτων· Καὶ σὺ δὲ ἀπόγραφαι αὐτὰ τρισσῶς ἐν βουλῇ καὶ γνώσει, τοῦ ἀποκρίνασθαι λόγους ἀληθείας τοῖς προβαλλομένοις σοι. οὐκοῦν τριχῶς ἀπογράφεσθαι δεῖ εἰς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τὰ τῶν ἀγίων γραμμάτων νοήματα· ἵνα ὁ μὲν ἁπλούστερος οἰκοδομῆται ἀπὸ τῆς οἱονεὶ σαρκὸς τῆς γραφής, οὕτως ὀνομαζόντων ἡμῶν τὴν πρόχειρον ἐκδοχήν· ὁ δὲ ἐπὶ ποσὸν ἀναβεβηκώς, ἀπὸ τῆς ὡσπερεὶ ψυχῆς αὐτῆς· ὁ δὲ τέλειος καὶ ὅμοιος τοῖς παρὰ τῷ ἀποστόλῳ λεγομένοις· Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις, σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἶῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου τῶν καταργουμένων· ἀλλὰ λαλοῦμεν θεοῦ σοφίαν ἐν μυστηρίῳ, τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἦν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν ἡμῶν· ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ νόμου, σκιὰν περιέχοντος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. ὥσπερ γὰρ ὁ ἄνθρωπος συνέστηκεν ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος· τόν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ οἰκονομηθεῖσα ὑπὸ θεοῦ εἰς ἀνθρώπων σωτηρίαν δοθῆναι γραφή. διὰ τοῦτο ἡμεῖς καὶ τὸ ἐν τῷ ὑπό τινων καταφρονουμένῳ βιβλίῳ, τῷ Ποιμένι, περὶ τοῦ προστάσσεσθαι τὸν Ἑρμᾶν δύο γράψοι βιβλία, καὶ μετὰ ταῦτα αὐτὸυ ἀναγγέλλειν τοῖς πρεσβυτέροις τῆς ἐκκλησίας ἅ μεμάθηκεν ὑπ τοῦ πνεύματος, οὕτω διηγούμεθα. ἔστι δὲ ἡ λέξις αὕτη· Γράψεις δύο βιβλία, καὶ δώσεις ἕν Κλήμεντι καὶ ἓν Γραπτῇ· καὶ Γραπτὴ μὲν νουθετήσει τὰς χήρας καὶ τοὺς ὀρφανούς· Κλήμης δὲ πέμψει εἰς τὰς ἔξω πόλεις· σὺ δὲ ἀναγγελεῖς τοῖς πρεσβυτέροις τῆς ἐκκλησίας. Γραπτὴ μὲν γὰρ, ἡ νουθετοῦσα τὰς χήρας καὶ τοὺς ὀρφανοὺς, αὐτὸ ψιλόν ἐστι τὸ γράμμα, νουθετοῦν τοὺς παῖδας τὰς ψυχάς, καὶ μηδέπω πατέρα θεὸν ἐπιγράψασθαι δυναμένους, καὶ διὰ τοῦτο ὀρφανοὺς καλουμένους· νουθετοῦν δὲ καὶ τὰς μηκέτι μὲν τῷ παρανόμῳ νυμφίῳ χρω μένας, χηρευούσας δὲ τῷ μηδέπω ἀξίας αὐτὰς τοῦ νυμφίου γεγονέναι. Κλήμης δὲ, ὁ ἤδη τοῦ γράμματος ἐξιστάμενος, εἰς τὰς ἔξω πόλεις λέγεται πέμπειν τὰ λεγόμενα, ὡς εἰ λέγοιμεν τὰς ἔξω τῶν σωματικῶν καὶ τῶν κάτω νοημάτων τυγχανούσας ψυχάς. οὐκέτι δὲ διὰ γραμμάτων, ἀλλά διὰ λόγων ζώντων, αὐτὸς ὁ μαθητής τοῦ πνεύματος προστάσσεται ἀναγγέλλειν τοῖς τῆς πάσης ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ πρεσβυτέροις πεπολιωμένοις ὑπὸ φρονήσεως.

    2.1.12

  1. Ama ileride göstereceğimiz gibi, bazı yazılar hiçbir bedensel anlam taşımadığından, kimi yerlerde Kutsal Yazı'nın yalnız psykhē'sini ve ruhunu, deyim yerindeyse, aramak gerekir. Belki de bu yüzden, Yuhanna İncili'nde okuduğumuz gibi, Yahudilerin arınması için orada durduğu söylenen küplerin her biri "iki ya da üç ölçek" alır. Söz burada, havarinin "gizlide Yahudi" dediği kişilere üstü kapalı bir göndermede bulunur: bunlar Kutsal Yazıların sözüyle arınırlar; kimi yerde bu söz iki ölçek alır, yani, deyim yerindeyse, psykhē'ye ait anlamı ve ruhani anlamı; kimi yerde üç ölçek alır, çünkü bazı yazılar bu ikisine ek olarak yapılandırabilen bedensel bir anlam da taşır. Küplerin altı olması da, altı günde, yani kusursuz bir sayıda meydana gelmiş olan dünyada arınanlar için yerindedir.

    2.1.12
    1. Ἀλλʼ ἐπεί εἰσί τινες γραφαὶ τὸ σωματικὸν οὐδαμῶς ἔχουσαι, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς δείξομεν, ἔστιν ὅπου οἱονεὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ πνεῦμα τῆς γραφῆς μόνα χρὴ ζητεῖν. καὶ τάχα διὰ τοῦτο αἱ ἐπὶ καθαρισμῷ τῶν Ἰουδαίων ὑδρίαι κεῖσθαι λεγόμεναι, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ ἀνέγνωμεν, χωροῦσιν ἀνὰ μετρητὰς δύο ἢ τρεῖς· αἰνισσομένου τοῦ λόγου περὶ τῶν παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίων, ὡς ἄρα οὗτοι καθαρίζονται διὰ τοῦ λόγου τῶν γραφῶν, ὅπου μὲν δύο μετρητὰς, τὸν ἴνʼ οὕτως εἴπω ψυχικὸν καὶ τὸν πνευματικὸν λόγον χωροῦντος· ὅπου δὲ τρεῖς, ἐπεί τινες ἔχουσι πρὸς τοῖς προειρημένοις καὶ τὸ σωματικὸν οἰκοδομῆσαι δυνάμενον. ἕξ δὲ ὑδρίαι εὐλόγως εἰσὶ τοῖς ἐν κόσμῳ καθαριζομένοις, γεγενημένῳ ἐν ἓξ ἡμέραις ἀριθμῷ τελείῳ.

    2.1.13

  1. İlk anlamın, bu açıdan bile yararlı olduğunu, yani ondan fayda sağlanabileceğini, içtenlikle ve daha basitçe iman etmiş olan kalabalıklar gösterir. Psykhē'ye doğru yükseltilen açıklamaya örnek ise Pavlus'un Korintoslulara Birinci Mektup'undaki şu yerdir: "Yazılmıştır ki, harman döven öküzün ağzını bağlamayacaksın." Ardından bu kanunu açıklarken şunu ekler: "Tanrı öküzleri mi düşünüyor? Yoksa bunu tamamen bizim için mi söylüyor? Evet, bizim için yazılmıştır; çünkü çift süren umutla sürmeli, harman döven de pay alma umuduyla dövmelidir." Kalabalıklar arasında dolaşan, onlara uygun düşen ve daha yüce şeyleri işitemeyenleri yapılandıran pek çok yorum da aşağı yukarı aynı niteliktedir. (13) Ruhani açıklama ise, bedene göre Yahudilerin hangi göksel şeylerin örneğine ve gölgesine taptıklarını, kanunun hangi gelecek iyiliklerin gölgesini taşıdığını gösterebilen kişiye aittir. Kısacası, bütün yerlerde, havarinin bildirdiği gibi, "Tanrı'nın, çağlardan önce adillerin izzeti için önceden belirlediği, bu çağın yöneticilerinden hiçbirinin bilmediği, gizli tutulmuş bilgeliği bir sır içinde" aramak gerekir. Aynı havari bir yerde, Mısır'dan Çıkış'tan ve Sayılar'dan bazı ifadeler aktardıktan sonra şöyle der: "Bunlar onların başına birer ibret sureti olarak geldi; ama çağların sonuna erişmiş olan bizim için yazıldı." Bunların neyin suretleri olduğuna dair ipuçları da verir: "Çünkü peşlerinden gelen ruhani kayadan içiyorlardı; o kaya da Mesih'ti." Başka bir mektupta çadırla ilgili şeyleri anlatırken şu sözü kullanmıştır: "Her şeyi dağda sana gösterilen örneğe göre yapacaksın." Galatyalılara Mektup'ta da, kanunu okuduklarını sanıp onu anlamayanları kınarcasına, yazılanlarda alegoriler bulunduğunu düşünmeyenlerin anlamadığına hükmederek şöyle der: "Kanunun altında olmak isteyenler, söyleyin bana, kanunu işitmiyor musunuz? Yazılmıştır ki İbrahim'in iki oğlu vardı: biri cariyeden, biri hür kadından. Cariyeden olan bedene göre doğmuştu, hür kadından olan ise vaat yoluyla. Bunlar alegori olarak söylenmiştir; çünkü bu kadınlar iki ahittir" vb. Onun söylediği her kelimeye dikkat etmek gerekir: "kanunun altında olanlar" demiyor, "kanunun altında olmak isteyenler" diyor; "Kanunu işitmiyor musunuz?" derken de işitmek, anlamak ve bilmek anlamında kullanılmıştır. Koloselilere Mektup'ta da bütün kanun koyma işinin amacını kısaca özetleyerek şöyle der: "Öyleyse kimse sizi yiyecek ya da içecek yüzünden, bayram, yeni ay ya da Şabat günleri konusunda yargılamasın; bunlar gelecek olanların gölgesidir." İbranilere Mektup'ta da sünnetlilerden söz ederken şöyle yazar: "Onlar göksel şeylerin bir örneğine ve gölgesine taparlar." Bunlar yüzünden, havariyi bir kez ilahî bir adam olarak kabul etmiş olanların Musa'nın adını taşıyan beş kitap hakkında tereddüt etmemesi, ama geri kalan tarih anlatıları hakkında, onların da birer suret olarak yaşanıp yaşanmadığını öğrenmek istemesi doğaldır. Romalılara Mektup'ta, Krallar'ın üçüncü kitabında geçen şu söze dikkat etmek gerekir: "Baal'ın önünde diz çökmemiş yedi bin adamı kendime ayırdım." Pavlus bu sözü seçilmiş İsrailoğullarına yorar; çünkü Mesih'in gelişinden yalnız milletler değil, ilahî soydan bazıları da fayda görmüştür.

    2.1.13
    1. Ἀπὸ μὲν οὖν τῆς πρώτης ἐκδοχῆς καὶ κατὰ τοῦτο ὠφελούσης ὅτι ἔστιν ὄνασθαι, μαρτυρεῖ τὰ πλήθη τῶν γνησίως καὶ ἁπλούστερον πεπιστευκότων· τῆς δὲ ὡς ἄν εἰς ψυχὴν ἀναγομένης διηγήσεως παράδειγμα τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Κορινθίους κείμενον. Γέγραπται γάρ φησιν· οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα. ἔπειτα διηγούμενος τοῦτον τὸν νόμον ἐπιφέρει· M τῶν βοῶν μέλει τῷ θεῷ; ἢ ὄι᾿ ἡμᾶς πάντως λέγει; ὄι᾿ ἡμᾶς γὰρ ἐγράφη, ὅτι ὀφείλει ἐπʼ ἐλπίδι ὁ ἀροτριῶν ἀροτριᾷν, καὶ ὁ ἀλοῶν ἐπʼ ἐλπίδι τοῦ μετέχειν. καὶ πλεῖσται δὲ περιφερόμεναι τοῖς πλήθεσιν ἁρμόζουσαι ἑρμηνεῖαι, καὶ οἰκοδομοῦσαι τοὺς ὑψηλοτέρων ἀκούειν μὴ δυναμένους, τὸν αὐτόν πως ἔχουσι χαρακτῆρα. (13) πνευματικὴ δὲ διήγησις τῷ δυναμένῳ ἀποδεῖξαι, ποίων ἐπουρανίων ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ οἱ κατὰ σάρκα Ἰουδαῖοι ἐλάτρευον, καὶ τίνων μελ. λόντων ἀγαθῶν ὁ νόμος ἔχει σκιάν. καὶ ἀπαξαπλῶς ἐπὶ πάντων, κατὰ τὴν ἀποστολικήν ἐπαγγελίαν, ζητητέον σοφίαν ἐν μυστηρίῳ, τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν τῶν δικαίων, ἣν οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκε. φησὶ δέ που ὁ αὐτὸς ἀπόστολος, χρησάμενός τισι ῥητοῖς ἀπὸ τῆς Ἑξόδου καὶ τῶν Ἀριθμῶν, ὅτι Ταῦτα τυπικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ διʼ ἡμᾶς, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. καὶ ἀφορμὰς δίδωσι τοῦ τίνων ἐκεῖνα τύποι ἐτύγχανον, λέγων· Ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ χριστός. καὶ τὰ περὶ τῆς σκηνῆς δὲ ἐν ἑτέρᾳ ἐπιστολῇ ὑπογράφων ἐχρήσατο τῷ· Ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. ἀλλὰ μὴν καὶ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ, οἱονεὶ ὀνειδίζων τοῖς ἀναγινώσκειν νομίζουσι τὸν νόμον καὶ μὴ συνιεῖσιν αὐτὸν, μὴ συνιέναι κρίνων ἐκείνους, ὅσοι μὴ ἀλληγορίας εἶναι ἐν τοῖς γεγραμμένοις νομίζουσι· Λέγετέ μοι, φησὶν, οἱ ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε; γέγραπται γὰρ ὅτι Ἀβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας· ἀλλʼ ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης κατὰ σάρκα γεγέννηται, ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας διὰ τῆς ἐπαγγελίας· ἅτινά ἐστιν ἀλληγορούμενα· αὗται γάρ εἰσιν δύο διαθῆκαι, καὶ τὰ ἑξῆς. παρατηρητέον γὰρ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ὑπʼ αὐτοῦ, ὅτι φησίν· Οἱ ὑπὰ νόμον θέλοντες εἶναι, οὐχί· Οἱ ὑπὸ τὸν νόμον ὄντες· καί· Τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε; τοῦ ἀκούειν ἐν τῷ νοεῖν καὶ γινώσκειν κρινομένου. καὶ ἐν τῇ πρὸς Κολασσαεῖς δὲ ἐπιστολῇ, διὰ βραχέων τὸ βούλημα τῆς πάσης ἐπιτεμνόμενος νομοθεσίας, φησί· Μὴ οὖν τις ὑμᾶς κρινέτω ἐν βρώσει ἢ ἐν πόσει, ἢ ἐν μέρει ἑορτῆς ἢ νουμηνίας ἢ σαββάτων· ἅ ἐστι σκιὰ τῶν μελλόντων. ἔτι δὲ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἐβραίους, περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς διαλεγόμενος, γράφει· Οἵτινες ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύουσι τῶν ἐπουρανίων. ἀλλʼ εἰκὸς διὰ ταῦτα περὶ μὲν τῶν πέντε Μωσέως ἐπιγεγραμμένων βιβλίων μὴ ἄν διστάξαι τοὺς τὸν ἀπόστολον ἅπαξ ὡς θεῖον ἄνδρα προσιεμένους· περὶ δὲ τῆς λοιπῆς ἱστορίας βούλεσθαι μανθάνειν, εἰ κἀκείνη τυπικῶς συνέβαινε. παρατηρητέον δὲ ἐκ τῆς πρὸς Ῥωμαίους τό· Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ· κείμενον ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν· ὅτι ὁ Παῦλος εἴληφεν ἀντὶ τῶν κατʼ ἐκλογὴν Ἰσραηλιτῶν, τῷ μὴ μόνον τὰ ἔθνη ὠφελῆσθαι ἀπὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας, ἀλλὰ καί τινας τῶν ἀπὸ τοῦ θείου γένους.

    2.1.14

  1. Durum böyle olduğuna göre, Kutsal Yazıları anlamanın bize doğru görünen ana hatlarını çizmeliyiz. İlk olarak şunu göstermek gerekir: Tanrı'nın takdiriyle, başlangıçta Tanrı'nın yanında olan Logos vasıtasıyla, hakikatin hizmetkârlarını, peygamberleri ve havarileri aydınlatan Ruh'un amacı, her şeyden önce insanlara ilişkin söylenemez sırları öğretmekti (insanlar derken burada bedenleri kullanan ruhları kastediyorum). Öyle ki, öğrenmeye yatkın olan kişi araştırıp ifadelerin anlamının derinliklerine kendini vererek onun tasarısının bütün öğretilerine ortak olsun. Ruhlarla ilgili konular arasında, ruhlar Tanrı'ya dair zengin ve bilge hakikat olmadan olgunluğa erişemeyeceklerinden, Tanrı'ya ve onun biricik Oğlu'na dair olanlar zorunlu olarak başa konmuştur: Oğul'un tabiatı nedir, Tanrı'nın Oğlu nasıl olmuştur, insan bedenine kadar inip tam bir insan tabiatını üstlenmesinin sebepleri nelerdir; onun etkinliği nedir, kimlere ve ne zaman yönelir? İlahî öğretinin sözleri arasına, akraba varlıklar olarak, öteki akıllı varlıklar, daha ilahî olanlar ve mutluluktan düşmüş olanlar ile düşüşlerinin sebepleri de zorunlu olarak alınmalıydı; ayrıca ruhların farklılıkları ve bu farklılıkların nereden geldiği; dünyanın ne olduğu ve neden var olduğu. Bundan başka, yeryüzünde bu kadar çok ve bu kadar büyük kötülüğün nereden geldiğini, hem de yalnız yeryüzünde mi yoksa başka yerlerde de mi bulunduğunu öğrenmemiz gerekir.

    2.1.14
    1. Τούτων οὔτως ἐχόντων τοὺς φαινομένους ἡμῖν χαρακτῆρας τῆς νοήσεως τῶν γραφῶν ὑποτυπωτέον. καὶ πρῶτόν γε τοῦτο ὑποδεικτέον, ὅτι ὁ σκοπὸς τῷ φωτίζοντι πνεύματι προνοίᾳ θεοῦ διὰ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν λόγου τοὺς διακόνους τῆς ἀληθείας, προφήτας καὶ ἀποστόλους, ἢν προηγουμένως μὲν ὁ περὶ τῶν ἀπορρήτων μυστηρίων τῶν κατὰ τοὺς ἀνθρώπους πραγμάτων· ἀνθρώπους δὲ νῦν λέγω τὰς χρωμένας ψυχὰς σώμασιν· ἴν᾿ δυνάμενος διδαχθῆναι ἐρευνήσας, καὶ τοῖς βάθεσι τοῦ νοῦ τῶν λέξεων ἑαυτὸν ἐπιδοὺς, κοινωνὸς τῶν ὅλων τῆς βουλῆς αὐτοῦ γένηται δογμάτων. εἰς δὲ τὰ περὶ τῶν ψυχῶν, οὐκ ἅλλως δυναμένων τῆς τελειότητος τυχεῖν χωρὶς τῆς πλουσίας καὶ σοφῆς περὶ θεοῦ ἀληθείας, τὰ περὶ θεοῦ ἀναγκαίως ὡς προηγούμενα τέτακται, καὶ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ· ποίας ἐστὶ φύσεως, καὶ τίνα τρόπον υἱὸς τυγχάνει θεοῦ, καὶ τίνες αἱ αἰτίαι τοῦ μέχρι σαρκὸς ἀνθρωπίνης αὐτὸν καταβεβηκέναι καὶ πάντη ἄνθρωπον ἀνειληφέναι· τίς τε καὶ ἡ τούτου ἐνέργεια, καὶ εἰς τίνας καὶ πότε γινομένη. ἀναγκαίως δὲ ὡς περὶ συγγενῶν καὶ τῶν ἄλλων λογικῶν θειοτέρων τε καὶ ἐκπεπτωκότων τῆς μακαριότητος, καὶ τῶν αἰτίων τῆς τούτων ἐκπτώσεως, ἐχρῆν εἰς τοὺς λόγους τῆς θείας ἀνειλῆφθαι διδασκαλίας· καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν ψυχῶν, καὶ πόθεν αἱ διαφοραὶ αὗται ἐληλύθασι· τίς τε ὁ κόσμος, καὶ διά τί ὑπέστη. ἔτι δὲ πόθεν ἡ κακία τοσαύτη καὶ τηλικαύτη ἐστὶν ἐπὶ γῆς, καὶ εἰ μὴ μόνον ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, ἀναγκαῖον ἡμᾶς μαθεῖν.

    2.1.15

  1. Hakikatin kutsal hizmetkârlarının ruhlarını aydınlatan Ruh'un önünde bu ve benzeri konular dururken, ikinci bir amaç daha vardı: bu denli büyük şeyleri bulmanın zahmetine katlanamayanlar için, sözü edilen konulara dair öğretiyi, duyulur yaratıklara, insanın yaratılışına ve ilk insanlardan çoğalarak gelen kuşaklara dair haberleri içeren bir anlatıyı ortaya koyan ifadelerde gizlemek. Bunun gibi başka tarih anlatılarında da gizlemek: adillerin işlerini, insan oldukları için zaman zaman işledikleri günahları, kanunsuzların ve dinsizlerin kötülüklerini, ölçüsüzlüklerini ve açgözlülüklerini anlatan hikâyelerde. En şaşırtıcısı da, savaşların, galiplerin ve yenilenlerin hikâyesiyle, bunları tartabilenlere söylenemez sırlardan bazılarının açığa çıkarılmasıdır. Daha da hayret vericisi, yazılı bir kanunla hakikatin kanunları önceden bildirilir; bütün bunlar Tanrı'nın bilgeliğine gerçekten yaraşan bir kudretle, bir bağlantı içinde yazılmıştır. Çünkü ruhani olanın giysisini, yani Kutsal Yazıların bedensel kısmını da pek çok yerde yararsız olmayan, çoğunluğu kaldırabildikleri ölçüde daha iyi kılabilen bir şey yapmak da amaçlanmıştı.

    2.1.15
    1. Τούτων δὴ καὶ τῶν παραπλησίων προκειμένων τῷ φωτίζοντι πνεύματι τὰς τῶν ἁγίων ὑπηρετῶν τῆς ἀληθείας ψυχάς· δεύτερος ἦν σκοπὸς, διὰ τοὺς μὴ δυναμένους τὸν κάματον ἐνεγκεῖν ὑπὲρ τοῦ τὰ τηλικαῦτα εὑρεῖν, κρύψαι τὸν περὶ τῶν προειρημένων λόγον ἐν λέξεσιν ἐμφαινούσαις διήγησιν περιέχουσαν ἀπαγγελίαν τὴν περὶ τῶν αἰσθητῶν δημιουργημάτων, καὶ ἀνθρώπου κτίσεως, καὶ τῶν ἐκ τῶν πρώτων κατά διαδοχὴν μέχρι πολλῶν γεγενημένων· καὶ ἄλλαις ἱστορίαις, ἀπαγγελλούσαις δικαίων πράξεις, καὶ τῶν αὐτῶν τούτων ποτὲ γενόμενα ἁμαρτήματα ὡς ἀνθρώπων, καὶ ἀνόμων καὶ ἀσεβῶν πονηρίας καὶ ἀκολασίας καὶ πλεονεξίας. παραδοξότατα δὲ, διὰ ἱστορίας τῆς περὶ πολέμων καὶ νενικηκότων καὶ νενικημένων, τινὰ τῶν ἀπορρήτων τοῖς ταῦτα βασανίζειν δυναμένοις σαφηνίζεται. καὶ ἔτι θαυμασιώτερον, διὰ γραπτῆς νομοθεσίας οἱ τῆς ἀληθείας νόμοι προφητεύονται· μετὰ ἀληθῶς πρεπούσης θεοῦ σοφίᾳ δυνάμεως πάντων τούτων εἱρμῷ ἀναγεγραμμένων. προέκειτο γὰρ καὶ τὸ ἔνδυμα τῶν πνευματικῶν, λέγω δὲ τὸ σωματικὸν τῶν γραφῶν, ἐν πολλοῖς ποιήσαι οὐκ ἀνωφελὲς, δυνάμενόν τε τοὺς πολλοὺς, ὡς χωροῦσι, βελτιοῦν.

    2.1.16

  1. Ama kanunun yararı her yerde açıkça ve doğrudan görünseydi, tarih anlatısının akışı ve inceliği de öyle olsaydı, Kutsal Yazılarda ilk akla gelenden başka bir şeyin anlaşılabileceğine inanmazdık. Bu yüzden Tanrı'nın Logos'u, kanunun ve tarih anlatısının arasına tökezleme taşları, engeller ve imkânsız şeyler gibi şeyler yerleştirilmesini tasarladı. Öyle ki, katışıksız bir çekiciliği olan lafız bizi bütünüyle sürüklemesin; ya Tanrı'ya yaraşır hiçbir şey öğrenmediğimizi düşünüp öğretilerden tamamen uzaklaşmayalım, ya da harften öteye kıpırdamayıp daha ilahî hiçbir şey öğrenmeden kalmayalım. Şunu da bilmek gerekir: asıl amaç, ruhani olaylardaki ve yapılması gereken şeylerdeki bağlantıyı anlatmak olduğundan, Logos tarih anlatısına göre gerçekleşmiş ve bu gizemli şeylere uygulanabilecek olaylar bulduğu yerde, daha derin anlamı çoğunluktan gizleyerek onları kullanmıştır. Akılla kavranan şeylerin bağlantısını anlatırken, daha gizemli şeyler uğruna önceden yazılmış olan şu ya da bu kişinin eylemi o bağlantıya uymadığında ise, Kutsal Yazı tarih anlatısına olmamış bir şey de dokumuştur: bazen olması bile mümkün olmayan, bazen olması mümkün olan ama olmamış bir şey. Bazen bedensel anlamda doğru olmayan birkaç ifade araya sokulmuştur, bazen daha fazlası. Aynı şeyi kanun koyma işi için de anlamak gerekir. Orada çoğu zaman, kanunun konduğu zamanlara uyan, doğrudan yararlı olanı da bulmak mümkündür; ama bazen yararlı bir anlam görünmez. Başka zamanlarda imkânsız şeyler bile emredilir; bu da daha becerikli ve araştırmaya daha yatkın olanlar içindir: kendilerini yazılanları sınamanın zahmetine veren bu kişiler, bu tür yerlerde Tanrı'ya yaraşır bir anlam aramak gerektiğine sağlam bir kanaat edinsinler diye. (16) Ruh bunları yalnız [Mesih'in] gelişinden önceki yazılarda tasarlamamıştır; aynı Ruh olduğu ve tek Tanrı'dan geldiği için, aynısını İncillerde ve havarilerin yazılarında da yapmıştır. Bunlarda da, bedensel anlamda araya dokunmuş ve gerçekleşmemiş şeyler bulunduğundan, tarih anlatısı tamamen katışıksız değildir; kanunlar ve buyruklar da her yerde doğrudan makul bir anlam göstermez.

    2.1.16
    1. Ἀλλʼ εἴπερ, εἰ δι᾿ ὅλων σαφῶς τὸ τῆς νομοθεσίας χρήσιμον αὐτόθεν ἐφαίνετο καὶ τὸ τῆς ἱστορίας ἀκόλουθον καὶ γλαφυρὸν, ἠπιστήσαμεν ἄν ἄλλο τι παρὰ τὸ πρόχειρον νοεῖσθαι δύνασθαι ἐν ταῖς γραφαῖς· ᾠκονόμησέ τινα οἱονεὶ σκάνδαλα καὶ προσκόμματα καὶ ἀδύνατα διὰ μέσου ἐγκαταταχθῆναι τῷ νόμῳ καὶ τῇ ἱστορίᾳ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος· ἵνα μὴ πάντη ὑπὸ τῆς λέξεως ἑλκόμενοι τὸ ἀγωγὸν ἄκρατον ἐχούσης, ἤτοι ὡς μηδὲν ἄξιον θεοῦ μανθάνοντες τέλεον ἀποστῶμεν τῶν δογμάτων, ἢ μὴ κινούμενοι ἀπὸ τοῦ γράμματος μηδὲν θειότερον μάθωμεν. χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰδέναι, ὅτι, τοῦ προηγουμένου σκοποῦ τυγχάνοντος τὸν ἐν τοῖς πνευματικοῖς εἱρμὸν ἀπαγγεῖλαι γεγενημένοις καὶ πρακτέοις, ὅπου μὲν εὖρε γενόμενα κατὰ τὴν ἱστορίαν ὁ λόγος ἐφαρμόσαι δυνάμενα τοῖς μυστικοῖς τούτοις, ἐχρήσατο ἀποκρύπτων ἀπὸ τῶν πολλῶν τὸν βαθύτερον νοῦν· ὅπου δὲ ἐν τῇ διηγήσει τῆς περὶ τῶν νοητῶν ἀκολουθίας οὐχ εἴπετο ἡ τῶνδέ τινων πρᾶξις ἡ προαναγεγραμμένη διὰ τὰ μυστικώτερα, συνύφηνεν ἡ γραφὴ τῇ ἱστορίᾳ τὸ μὴ γενόμενον· πῆ μὲν μηδὲ δυνατὸν γενέσθαι, πῆ δὲ δυνατὸν μὲν γενέσθαι, οὐ μὴν γεγενημένον. καὶ ἔσθʼ ὅτε μὲν ὀλίγαι λέξεις παρεμβεβλημέναι εἰσὶ κατὰ τὸ σῶμα οὐκ ἀληθευόμεναι, ἔσθʼ ὅτε δὲ πλείονες. τὸ δʼ ἀνάλογον καὶ ἐπὶ τῆς νομοθεσίας ἐκληπτέον, ἐν ἢ ἔστι πλεονάκις εὑρεῖν καὶ τὸ αὐτόθεν χρήσιμον, πρὸς τοὺς καιροὺς τῆς νομοθεσίας ἁρμόζου· ἐνίοτε δὲ λόγος χρήσιμος οὐκ ἐμφαίνεται. καὶ ἄλλοτε καὶ ἀδύνατα νομοθετεῖται, διὰ τοὺς ἐντρεχεστέρους καὶ ζητητικωτέρους· ἵνα τῇ βασάνῳ τῆς ἐξετάσεως τῶν γεγραμμένων ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς, πεῖσμα ἀξιόλογον λάβωσι περὶ τοῦ δεῖν τοῦ θεοῦ ἄξιον νοῦν εἰς τὰ τοιαῦτα ζητεῖν. (16) οὐ μόνον δὲ περὶ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας ταῦτα τὸ πνεῦμα ᾠκονόμησεν, ἀλλά γὰρ, ἄτε τὰ αὐτὸ τυγχάνον καὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς θεοῦ, τὸ ὅμοιον καὶ ἐπὶ τῶν εὐαγγελίων πεποίηκε καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων· οὐδὲ τούτων πάντη ἄκρατον τὴν ἱστορίαν τῶν προσυφασμένων κατὰ τὸ σωματικόν ἐχόντων, μὴ γεγενημένων· οὐδὲ τὴν νομοθεσίαν καὶ τὰς ἐντολὰς πάντως τὸ εὔλογον ἐντεῦθεν ἐμφαίνοντα.

    2.1.17

  1. Aklı başında kim birinci, ikinci ve üçüncü günün, akşamı ve sabahıyla, güneş, ay ve yıldızlar olmadan geçtiğini düşünür? Deyim yerindeyse birinci günün gök bile yokken geçtiğini? Kim, Tanrı'nın bir çiftçi gibi Aden'de, doğuda bir bahçe diktiğini ve orada gözle görülen, elle tutulan bir hayat ağacı yarattığını, öyle ki biri onun meyvesini bedensel dişleriyle tadınca hayata kavuşacağını; yine birinin şu ağaçtan alınanı çiğneyince iyiyi ve kötüyü tanıyacağını sanacak kadar ahmaktır? Tanrı'nın akşamüstü bahçede gezindiği ve Adem'in ağacın altına saklandığı söyleniyorsa, bunların, bedensel olarak gerçekleşmemiş, ama tarih anlatısı gibi görünen bir anlatıyla mecazen bazı sırlara işaret ettiğinden kimsenin şüphe etmeyeceğini sanırım. Kabil'in de Tanrı'nın huzurundan çıkıp gitmesi, dikkat edenlere açıkça görüneceği gibi, okuyanı Tanrı'nın yüzü nedir ve biri oradan nasıl çıkar diye araştırmaya sevk eder. Daha fazla söze ne gerek var? Pek de kalın kafalı olmayanlar, olmuş gibi yazılmış ama lafzen olmamış bu türden sayısız şey derleyebilir. İnciller de aynı türden sözlerle doludur: şeytanın İsa'yı yüksek bir dağa çıkarması ve oradan ona bütün dünyanın krallıklarını ve onların ihtişamını göstermesi gibi. Bunları gelişigüzel okumayan kim, aşağıdaki ve dipteki şeyleri görebilmek için yüksekliğe ihtiyaç duyan beden gözüyle Perslerin, İskitlerin, Hintlilerin ve Partların krallığının, krallık edenlerin insanlar arasında nasıl yüceltildiğinin görüldüğünü sananları ayıplamaz? Dikkatli okuyan, İncillerde bunlara benzer sayısız şeyi daha fark edip lafzen gerçekleşmiş olaylara gerçekleşmemiş başka şeylerin de dokunduğunu kabul edebilir.

    2.1.17
    1. Τίς γοῦν νοῦν ἔχων οἰήσεται πρώτην καὶ δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν, ἑκπεραν τε καὶ πρωίαν, χωρὶς ἡλίου γεγονέναι καὶ σελήνης καὶ ἀστέρων; τὴυ δὲ οἱουεὶ πρώτην καὶ χωρὶς οὐρανοῦ; τίς δʼ οὕτως ἠλίθιος ὡς οἰηθῆναι τρόπον ἀνθρώπου γεωργοῦ τὸν θεὸν πεφυτευκέναι παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολὰς, καὶ ξύλον ζωῆς ἐν αὐτῷ πεποιηκέναι ὁρατὸν καὶ αἰσθητὸν, ὥστε διὰ τῶν σωματικῶν ὀδόντων γευσάμενον τοῦ καρποῦ τὸ ζῆν ἀναλαμβάνειν· καὶ πάλιν καλοῦ καὶ πονηροῦ μετέχειν τινὰ παρὰ τὸ μεμασῆσθαι τὸ ἀπὸ τοῦδε τοῦ ξύλου λαμβανόμενον; ἐάν δὲ καὶ θεὸς τὸ δειλινὸν ἐν τῷ παραδείσῳ περιπατεῖν λέγηται, καὶ ὁ Ἀδὰμ ὑπὸ τὰ ξύλον κρύπτεσθαι· οὐκ οἶμαι διστάξειν τινὰ περὶ τοῦ αὐτὰ τροπικῶς διὰ δοκούσης ἱστορίας, καὶ οὐ σωματικῶς γεγενημένης, μηνύειν τινὰ μυστήρια. ἀλλὰ καὶ Κάιν ἐξερχόμενος ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ σαφῶς τοῖς ἐπιστήσασι φαίνεται κινεῖν τὸυ ἐντυγχάνοντα ζητεῖν πρόσωπον θεοῦ καὶ ἐξέρχεσθαί τινα ἀπʼ αὐτοῦ. καὶ τί δεῖ πλείω λέγειν, τῶν μὴ πάνυ ἀμβλέων μυρία ὅσα τοιαῦτα δυναμένων συναγαγεῖν, ἀναγεγραμμένα μὲν ὡς γεγονότα, οὐ γεγενημένα δὲ κατὰ τὴν λέξιν; ἀλλὰ καὶ τὰ εὐαγγέλια δὲ τοῦ αὑτοῦ εἴδους τῶν λόγων πεπλήρωται εἰς ὑψηλὸν ὄρος τόν Ἰησοῦν ἀναβιβάζοντος τοῦ διαβόλου, ἵνʼ ἐκεῖθεν αὐτῷ δείξῃ τοῦ παντὸς κόσμου τὸς βασιλείας καὶ τὴν δόξαν αὐτῶν. τίς γὰρ οὐκ ἂν τῶν μὴ παρέργως ἀναγινωσκόντων τὰ τοιαῦτα καταγινώσκοι τῶν οἰομένων τῷ τῆς σαρκὸς ὀφθαλμῷ, δεηθέντι ὕψους ὑπὲρ τοῦ κατανοηθῆναι δύνασθαι τὰ κατωτέρω καὶ ὑποκείμενα, ἔωρᾶσθαι τὴν Περσῶν καὶ Σκυθῶν καὶ Ἰνδῶν καὶ Παρθυαίων βασιλείαν, καὶ ὡς δοξάζονται παρὰ ἀνθρώποις οἱ βασιλεύοντες; παραπλησίως δὲ τούτοις καὶ ἄλλα μυρία ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων ἔνεστι τὸν ἀκριβοῦντα τηρῆσαι, ὑπὲρ τοῦ συγκαταθέσθαι συνυφαίνεσθαι ταῖς κατὰ τό ῥητὸν γεγενημέναις ἱστορίαις ἕτερα μὴ συμβεβηκότα.

    2.1.18

  1. Musa'nın kanunlarına gelirsek, kanunların çoğu, kendi başlarına uygulanmaları açısından akla aykırılık, bir kısmı da imkânsızlık gösterir. Akla aykırı olana örnek: akbabaların yenmesi yasaklanır, oysa en büyük kıtlıklarda bile hiç kimse yokluktan bu hayvanı yemeye zorlanmamıştır. Sekiz günlük sünnetsiz çocukların da kendi soylarından yok edilmesi buyrulur; oysa bu konuda lafzen bir kanun konması gerekiyorsa, babalarının ya da onları yetiştirenlerin öldürülmesinin buyrulması gerekirdi. Ama Kutsal Yazı şöyle der: "Sekizinci günde sünnet edilmeyecek her sünnetsiz erkek kendi soyundan yok edilecektir." İmkânsız şeylerin kanunlaştırıldığını görmek isterseniz, şuna bakalım: Musa'nın temiz hayvan olarak sunmamızı buyurduğu teke-geyik var olması imkânsız bir hayvandır; kanun koyucunun yenmesini yasakladığı griffonun ise hiçbir zaman insan eline geçtiği kaydedilmemiştir. Meşhur Şabat da, "Her biriniz evinde oturacak; yedinci günde hiçbiriniz yerinden dışarı çıkmayacak" sözüne dikkat eden için, lafzen tutulması imkânsız bir buyruktur; çünkü hiçbir canlı bütün gün oturamaz ve oturduğu yerden hiç kıpırdamadan duramaz. Bu yüzden sünnetliler ve lafzın gösterdiğinden fazlasının kastedilmesini istemeyenler, teke-geyik, griffon ve akbaba hakkındaki buyruklar gibi bazı şeyleri hiç araştırmazlar bile; bazıları hakkında ise kurnazca bahaneler bularak, soğuk gelenekler ileri sürerek saçmalarlar. Mesela Şabat hakkında, herkesin "yeri"nin iki bin arşın olduğunu söylerler. Samiriyeli Dositheos'un da aralarında bulunduğu başkaları ise bu açıklamayı küçümser ve kişinin Şabat günü hangi duruşta yakalandıysa akşama kadar öyle kalması gerektiğini düşünür. Şabat günü yük taşımamak da imkânsızdır. Bu yüzden Yahudilerin öğretmenleri bitmez tükenmez laf kalabalığına sapmışlardır: şöyle bir ayakkabı yüktür, böylesi değildir; çivili sandalet yüktür, çivisiz olan değildir; omuzda şöyle taşınan yüktür, iki omuzda taşınan değildir, derler.

    2.1.18
    1. Ἐὰν δὲ καὶ ἐπὶ τὴν νομοθεσίαν ἔλθωμεν τὴν Μωσέως, πολλοὶ τῶν νόμων, τῷ ὅσον ἐπὶ τῷ καθʼ ἑαυτοὺς τηρεῖσθαι, τὸ ἄλογον ἐμφαίνουσιν, ἕτεροι δὲ τὸ ἀδύνατον. τὸ μὲν ἄλογον, γῦπες ἐσθίεσθαι ἀπαγορευόμενοι, οὐδενὸς οὐδὲ ἐν τοῖς μεγίστοις λιμοῖς ἐκβιασθέντος ὑπὸ τῆς ἐνδείας ἐπὶ τοῦτο τὸ ζῶον φθάσαι καὶ ὀκταήμερα παιδία ἀπερίτμητα ἐξολοθρεύεσθαι ἐκ τοῦ γένους αὐτῶν κελευόμενα· δέου, εἰ ὅλως ἐχρῆν τι περὶ τούτων κατὰ τὸ ῥητὸν νενομοθετῆσθαι, τοὺς πατέρας αὐτῶν κελεύεσθαι ἀναιρεῖσθαι, ἢ τοὺς παρʼ οἶς τρέφονται. νῦν δέ φησιν ἡ γραφή· Ἀπερίτμητος πᾶς ἄρρην, ὅς οὐ περιτμηθήσεται τῇ ἡμέρα τῇ ὀγδόῃ, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ γένους αὐτοῦ. εἰ δὲ καὶ ἀδύνατα νομοθετούμενα βούλεσθε ἰδεῖν, ἐπισκεψώμεθα ὅτι τραγέλαφος μὲν τῶν ἀδυνάτων ὑποστῆναι ζῶον τυγχάνςι, ὅν ὡς καθαρόν κελεύει Μωσῆς ἡμᾶς προσφέρεσθαι γρὺψ δὲ οὐχ ἱστόρηταί ποτε ὑποχείριος ἀνθρώπῳ γεγονἐναι, ὅν ἀπαγορεύει ἐσθίεσθαι ὁ νομοθέτης. ἀλλὰ καὶ τὸ διαβόητον σάββατον τῷ ἀκριβοῦντι τό· Καθήσεσθε ἕκαστος εἰς τοὺς οἴκους ὑμῶν· μηδεὶς ὑμῶν ἐκπορευέσθω ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ τῇ ἡμέρα τῇ ἑβδόμῃ· ἀδύνατόν ἐστι φυλαχθῆναι κατὰ τὴν λέξιν οὐδενὸς ζώου δυναμένου δι᾿ ὅλης καθέζεσθαι τῆς ἡμέρας, καὶ ἀκινητεῖν ἀπὸ τοῦ καθέζεσθαι. διόπερ τινά μὲν οἱ ἐκ περιτομῆς, καὶ ὅσοι θέλουσι πλέον τῆς λέξεως δηλοῦσθαι μηδὲν, οὐδὲ τὴν ἀρχήν ζητοῦσιν, ὡσπερ τὰ περὶ τραγελάφου καὶ γρυπός καὶ γυπὸς, εἴς τινα δὲ φλυαροῦσιν εὑρησιλογοῦντες, ψυχρὰς παραδόσεις φέροντες, ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ σαββάτου, φάσκοντες τόπον ἑκάστου εἶναι δισχιλίους πήχεις. ἄλλοι δὲ, ὥν ἐστὶ Δοσίθεος ὀ Σαμαρεύς, καταγινώσκοντες τῆς τοιαύτης διηγήσεως οἴονται ἐπὶ τοῦ σχήματος, οὖ ἄν καταληφθῇ τις ἐν τῇ ἡμέρα τοῦ σαββάτου, μένειν μέχρις ἑσπέρας. ἀλλὰ καὶ τὸ μὴ αἴρειν βάσταγμα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ σαββάτου ἀδύνατον· διόπερ εἰς ἀπεραντολογίαν οἱ τῶν Ἰουδαίων διδάσκαλοι ἐληλύθασι, φάσκοντες βάσταγμα μὲν εἶναι τὸ τοιόνδε ὑπόδημα, οὐ μὴν καὶ τὸ τοιόνδε, καὶ τὸ ἥλους ἔχον σανδάλιον, οὐ μὴν καὶ τὸ ἀνήλωτον καὶ τὸ οὑτωσὶ ἐπὶ τοῦ ὥμου φορούμενον, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν δύο μῶν.

    2.1.19

  1. İncile gelip benzer şeyleri araştırsak, Kurtarıcı'nın havarilere buyurduğunu safların sandığı "Yolda kimseyi selamlamayın" sözünden daha akla aykırı ne olabilir? Sağ yanağa vurulduğunun söylenmesi de son derece inandırıcılıktan uzaktır; çünkü vuran herkes, tabiata aykırı bir kusuru yoksa, sağ eliyle sol yanağa vurur. İncilde geçen, "günaha düşüren sağ göz"ü lafzen almak da imkânsızdır. Diyelim ki biri görmekle günaha düşebilir; ama iki göz birlikte görürken suçu neden sağ göze yüklemeli? Bir kadına arzuyla baktığı için kendini kınayan kim, suçu yalnız sağ gözüne yükleyip haklı olarak onu atabilir? Havari de şu kanunu koyar: "Biri sünnetliyken mi çağrıldı? Sünnetinin izini gidermesin." Önce, isteyen herkes görecektir ki, bunu ele aldığı konunun dışında söyler. Evlilik ve iffet hakkında kanun koyarken bunları gelişigüzel araya sıkıştırmış gibi görünmeyecek mi? İkinci olarak da, sünnetli olmak çoğunluğun gözünde ayıp sayıldığı için, mümkünse sünnetinin izini gidermeye girişen birinin haksızlık ettiğini kim söyler?

    2.1.19
    1. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τὸ εὐαγγέλιον ἐλθόντες τὰ ὅμοια ζητήσαιμεν, τί ἄν εἴη ἀλογώτερον τοῦ · Μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσησθε· ὅπερ ἐντέλλεσθαι νομίζουσιν οἱ ἀκέραιοι τὸν σωτῆρα τοῖς ἀποστόλοις; ἀλλὰ καὶ δεξιὰ σιαγὼν τύπτεσθαι λεγομένη ἀπιθανωτάτη ἐστί· παντὸς τοῦ τύπτοντος, εἰ μὴ ἄρα πεπονθώς τι παρὰ φύσιν τυγχάνει, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τύπτοντος τὴν ἀριστερὰν σιαγόνα. ἀδύνατον δὲ ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου ἔστι λαβεῖν ὀφθαλμὸν δεξιὸν σκανδαλίζοντα. ἵνα γὰρ χαρισώμεθα τὸ δύνασθαι ἐκ τοῦ ὁρᾷν σκανδαλίζεσθαί τινα, πῶς τῶν δύο ὀφθαλμῶν ὁρώντων τὴν αἰτίαν ἀνενεκτέον ἐπὶ τὸν δεξιόν ; τίς δὲ καὶ καταγνοὺς ἑαυτοῦ ἐν τῷ ἑωρακέναι γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἀναφέρων τὴν αἰτίαν ἐπὶ μόνον τὸν δεξιὸν ὀφθαλμὸν, εὐλόγως ἄν τοῦτον ἀποβάλοι; ἀλλὰ καὶ ὁ ἀπόστολος νομοθετεῖ, λέγων · Περιτετμημένος τις ἐκλήθη; μὴ ἐπισπάσθω. πρῶτον μὲν ὁ βουλόμενος ὄψεται ὅτι παρὰ τὴν προκειμένην αὐτῷ ὁμιλίαν ταῦτά φησι· πῶς γὰρ περὶ γάμου καὶ ἁγνείας νομοθετῶν οὐ δόξει ταῦτα εἰκῆ παρεμβεβληκέναι; δεύτερον δὲ τίς ἐρεῖ ἀδικεῖν τὸν, εἰ δυνατὸν, διὰ τὴν παρὰ τοῖς πολλοῖς νομιζομένην ἀσχημοσύνην ἐπὶ τῷ περιτετμῆσθαι, ἐπιδιδόντα ἑαυτόν τῷ ἐπισπάσασθαι;

    2.1.20

  1. Bütün bunları şunu göstermek için söyledik: kutsal yazıları bize bağışlayan ilahî kudretin amacı, bizim yalnız lafzın sunduğu şeyleri kavramamız değildir; çünkü bunlar bazen, lafız açısından, doğru olmadığı gibi akla aykırı ve imkânsızdır da. Ayrıca gerçekleşmiş tarih anlatısına ve lafzen yararlı kanunlara bazı şeyler eklenip dokunmuştur. (19) Ama biri, bazıları gerçekleşmediği için hiçbir tarih anlatısının gerçekleşmediğini; bazıları lafzen akla aykırı ya da imkânsız olduğu için hiçbir kanunun lafzen uygulanmaması gerektiğini; ya da Kurtarıcı hakkında yazılanların duyulur anlamda doğru olmadığını veya onun hiçbir kanununa ve buyruğuna uyulmaması gerektiğini her yer için söylediğimizi sanmasın. Şunu söylemek gerekir: bazı yerlerde tarih anlatısının doğru olduğu bize açıkça görünür. Mesela İbrahim'in, İshak'ın, Yakup'un ve her birinin tek bir karısının Hebron'daki çifte mağaraya gömüldüğü; Şekem'in Yusuf'a pay olarak verildiği; Kudüs'ün, içinde Süleyman'ın Tanrı'nın tapınağını kurduğu Yahudiye'nin ana şehri olduğu ve daha sayısız şey. Çünkü tarih anlatısına göre doğru olanlar, araya dokunmuş salt ruhani şeylerden çok daha fazladır. Yine, "Babana ve annene saygı göster ki iyilik bulasın" diyen buyruğun hiçbir yorum gerektirmeden yararlı olduğunu ve uyulması gerektiğini kim söylemez? Hele havari Pavlus da onu kelimesi kelimesine kullanmışken? "Öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin" buyrukları hakkında ne söylemeli? İncilde de, lafzen uyulup uyulmaması gerektiği sorulmayan buyruklar yazılıdır: "Ama ben size diyorum ki, kardeşine öfkelenen herkes..." vb. ya da "Ama ben size diyorum ki, hiç yemin etmeyin." Havaride de şu söze lafzen uyulmalıdır: "Düzensizleri uyarın, yüreksizleri yüreklendirin, zayıflara destek olun, herkese karşı sabırlı olun." Gerçi daha gayretli olanlar için bu buyrukların her biri, lafzen uyulması gereken buyruk geçersiz kılınmadan, Tanrı bilgeliğinin derinliklerini de taşıyabilir.

    2.1.20
    1. Ταῦτα δὲ ἡμῖν πάντα εἴρηται ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι, ὅτι σκοπὸς τῇ δωρουμένῃ ἡμῖν θείᾳ δυνάμει τὰς ἱερὰς γραφάς ἐστιν οὐχὶ τὰ ὑπὸ τῆς λέξεως παριστάμενα μόνα ἐκλαμβάνειν, ἐνίοτε τούτων ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ οὐκ ἀληθῶν ἀλλὰ καὶ ἀλόγων καὶ ἀδυνάτων τυγχανόντων· καὶ ὅτι προσύφανταί τινα τῇ γενομένῃ ἱστορίᾳ καὶ τῇ κατὰ τὸ ῥητὸν χρησίμῳ νομοθεσίᾳ. (19) ἵνα δὲ μὴ ὑπολάβῃ τις ἡμᾶς ἐπὶ πάντων τοῦτο λέγειν, ὅτι οὐδεμία ἱστορία γέγονεν, ἐπεί τις οὐ γέγονε· καὶ οὐδεμία νομοθεσία κατὰ τὸ ῥητὸν τηρητέα ἐστὶν, ἐπεί τις κατὰ τὴν λέξιν ἄλογος τυγχάνει ἢ ἀδύνατος· ἢ ὅτι τὰ περὶ τοῦ σωτῆρος γεγραμμένα κατὰ τὸ αἰσθητὸν οὐκ ἀληθεύεται· ἢ ὅτι οὐδεμίαν νομοθεσίαν αὐτοῦ καὶ ἐντοὴν φυλακτέον· λεκτέον ὅτι σαφῶς ἡμῖν παρίσταται περί τινων τὸ τῆς ἱστορίας εἶναι ἀληθές· ὡς ὅτι Ἀβραὰμ ἐν τῷ διπλῷ σπηλαίῳ ἐτάφη ἐν Χεβρὼν, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰτακὼβ καὶ ἑκάστου τούτων μία γυνή· καὶ ὅτι Σίκιμα μερὶς δέδοται τῷ Ἰωσὴφ, καὶ Ἰερουσαλὴμ μητρόπολίς ἐστι τῆς Ἰουδαίας, ἐν ὠκοδόμητο ὑπὸ Σολομῶντος ναὸς θεοῦ, καὶ ἄλλα μυρία. πολλῷ γάρ πλείονά ἐστι τὰ κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀληθευόμενα τῶν προσυφανθέντων γυμνῶν πνευματικῶν. πάλιν τε σὖ τίς οὐκ ἄν εἶποι τὴν λέγουσαν ἐντολήν· Τίμα τὸν πατέρα καὶ τήν μητέρα, ἵνα εὖ γένηταί σοι· χωρὶς πάσης ἀναγωγῆς χρησίμην τυγχάνειν καὶ τηρητέαν γε, καὶ τοῦ ἀποστόλου Παύλου χρησαμένου αὐτῇ αὐτολεξεί; τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τοῦ· Οὐ φονεύσεις· οὐ μοιχεύσεις· οὐ κλέψεις οὐ ψευδομαρτυρήσεις; καὶ πάλιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἐντολαί εἰσι γεγραμμέναι οὐ ζητούμεναι, πότερον αὐτάς κατά τὴν λέξιν τηρητέον ἢ οὔ· ὡς ἡ φάσκουσα· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅς ἐὰν ὀργισθῇ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ τὰ ἐξῆς· καί· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως. καὶ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ τὸ ῥητὸν τηρητέον· Νουθετεῖτε τοὺς ἀτάκτους, παραμυθεῖσθε τοὺς ὀλιγοψύχους, ἀντέχεσθε τῶν ἀσθενῶν, μακροθυμεῖτε πρὸς πάντας· εἰ καὶ παρὰ τοῖς φιλοτιμοτέροις δύναται σώζειν ἕκαστον αὐτῶν, μετὰ τοῦ μὴ ἀθετεῖσθαι τὴν κατά τὸ ῥητὸν ἐντολὴν, βάθη σοφίας θεοῦ.

    2.1.21

  1. Bununla birlikte, dikkatli okur bazı yerlerde bocalayacak, çok sınamadan, tarih anlatısı sanılan şu olayın lafzen gerçekleşip gerçekleşmediğine ve şu kanunun lafzına uyulması gerekip gerekmediğine karar veremeyecektir. Bu yüzden okuyan, Kurtarıcı'nın "Yazıları araştırın" buyruğuna uyarak, lafzın nerede doğru, nerede imkânsız olduğunu özenle sınamalı; gücü yettiğince de, benzer ifadelerden yola çıkarak, lafzen imkânsız olan yerin Kutsal Yazı'nın her yerine serpiştirilmiş anlamının izini sürmelidir. (20) Okuyanlara açıkça görüneceği gibi, lafza göre bağlantı imkânsızken asıl bağlantı imkânsız olmayıp doğru da olduğuna göre, bütün anlamı kavramaya gayret etmek gerekir. Bunu yaparken, lafzen imkânsız olan şeylere dair sözü, akılla kavranarak, tarih anlatısına göre imkânsız olmamakla kalmayıp doğru da olan şeylere bağlamalı; bunlar da, lafız açısından gerçekleşmemiş olanlarla birlikte alegorik olarak yorumlanır. Çünkü bütün ilahî Kutsal Yazı hakkındaki kanaatimiz şudur: hepsinin ruhani bir anlamı vardır, ama hepsinin bedensel bir anlamı yoktur; birçok yerde bedensel anlamın imkânsız olduğu ortaya çıkar. Bu yüzden ilahî kitapları ilahî yazılar olarak saygıyla okuyan kişi büyük bir dikkat göstermelidir. Bu kitapları anlamanın niteliği bize şöyle görünür.

    2.1.21
    1. Ὁ μέντοι γε ἀκριβὴς ἐπί τινων περιελκυσθήσεται, χωρὶς πολλῆς βασάνου μή δυνάμενος ἀποφήνασθαι, πότερον ἥδε ἡ νομιζομένη ἱστορία γέγονε κατά τὴν λέξιν ἢ οὔ· καὶ τῆσδε τῆς νομοθεσίας τὸ ῥητὸν τηρητέον ἥ οὔ. διὰ τοῦτο δεῖ ἀκριβῶς τὸν ἐντυγχάνοντα, τηροῦντα τὸ τοῦ σωτῆρος πρόσταγμα τὸ λέγον · Ἐρευνᾶτε τὰς γραφάς· ἐπιμελῶς βασανίζειν, πῆ τὸ κατὰ τὴν λέξιν ἀληθές ἐστιν, καὶ πῆ ἀδύνατον· καὶ, ὅση δύναμις, ἐζιχνεύειν ἀπὸ τῶν ὁμοίων φωνῶν τὸν πανταχοῦ διεσπαρμένον τῆς γραφῆς νοῦν τοῦ κατὰ τὴν λέξιν ἀδυνάτου. (20) ἐπεὶ τοίνυν, ὡς σαφὲς ἔσται τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀδύνατος μὲν ὁ ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν εἱρμὸς, οὐκ ἀδύνατος δὲ ἀλλὰ καὶ ἀληθὴς ὁ προηγούμενος· ὅλον τὸν νοῦν φιλοτιμητέον καταλαμβάνειν, συνείροντα τόν περὶ τῶν κατὰ τὴν λέξιν ἀδυνάτων λόγον νοητῶς τοῖς οὐ μόνον οὐκ ἀδυνάτοις ἀλλὰ καὶ ἀληθέσι κατὰ τὴν ἱστορίαν, συναλληγορουμένοις τοῖς ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει μὴ γεγενημένοις. διακείμεθα γὰρ ἡμεῖς περὶ πάσης τῆς θείας γραφῆς, ὅτι πᾶσα μὲν ἔχει τὸ πνευματικὸν, οὐ πᾶσα δὲ τὸ σωματικόν· πολλαχοῦ γὰρ ἐλέγχεται ἀδύνατον ὄν τὸ σωματικόν. διόπερ πολλὴν προσοχὴν συνεισακτέον τῷ εὐλαβῶς ἐντυγχάνοντι ὡς θείοις γράμμασι ταῖς θείαις βίβλοις · ὧν ὁ χαρακτὴρ τῆς νοήσεως τοιοῦτος ἡμῖν φαίνεται.

    2.1.22

  1. Kutsal sözler, Tanrı'nın yeryüzünde bir milleti seçtiğini bildirir ve ona birçok ad verir. Bu milletin bütününe İsrail denir; Yakup da denir. Nebat oğlu Yarovam zamanında bölündüğünde, onun yönetimine geçen on oyma İsrail adını aldı; geri kalan iki oyma ile Levi oyması, Davud'un soyundan gelenlerin krallığı altında, Yahuda adını aldı. Bu milletten olanların oturduğu, Tanrı'nın onlara verdiği bütün ülkeye Yahudiye denir; onun ana şehri Kudüs'tür. Kudüs, elbette birçok şehrin ana şehridir; bu şehirlerin adları başka yerlerde dağınık olarak sık sık geçer, Nun oğlu Yeşu'nun kitabında ise bir arada sayılır. (21) Durum böyle iken, havari düşünme gücümüzü yükselterek bir yerde şöyle der: "Bedene göre İsrail'e bakın"; sanki ruha göre bir İsrail de varmış gibi. Başka bir yerde de der ki: "Çünkü bedenin çocukları Tanrı'nın çocukları değildir; İsrail'den gelenlerin hepsi de İsrail değildir." Ve: "Dışarıdan Yahudi olan Yahudi değildir; dışarıdan, bedende olan sünnet de sünnet değildir. Yahudi, içten Yahudi olandır; sünnet de harfle değil, ruhla olan yürek sünnetidir." Yahudi olmanın ölçüsü içten olmaksa, şunu anlamak gerekir: nasıl Yahudilerin bedensel bir soyu varsa, içten Yahudi olanların da bir milleti vardır; ruh bu soyluluğu söylenemez birtakım sebeplerle edinmiştir. Ayrıca İsrail ve Yahuda hakkında, onların başına gelecekleri anlatan pek çok peygamberlik vardır. Onlar için yazılmış bunca vaat, lafız açısından basit olduğu ve hiçbir yücelik, Tanrı'nın vaadine yakışır hiçbir değer göstermediğine göre, gizemli bir yoruma muhtaç değil midir? Vaatler duyulur şeylerle bildirilmiş olsa da akılla kavranan vaatlerse, vaatlerin yapıldığı kişiler de bedensel değildir.

    2.1.22
    1. Ἔθνος τι ἐπὶ γῆς ἀπαγγέλλουσιν οἱ λόγοι ἐξειλέχθαι τὸν θεὸν, ὅ καλοῦσιν ὀνόμασι πλείοσι. καλεῖται γὰρ τοῦτο τὸ πᾶυ ἔθνος Ἰσραήλ· λέγεται δὲ καὶ Ἰακώβ. ὅτε δὲ διήρηται κατὰ τοὺς χρόνους Ἰεροβοὰμ υἱοῦ Νάβατ, αἱ μὲν ὑπὸ τούτῳ λεγόμεναι φυλαὶ δέκα ὠνομάσθησαν Ἰσραήλ· αἱ δὲ λοιπαὶ δύο καὶ ἡ Λευιτικὴ, ὑπὸ τῶν ἐκ σπέρματος τοῦ Δαυείδ βασιλευόμεναι, Ἰούδας. ὁ δὲ σύμπας τόπος, ὅντινα ᾤκουν οἱ ἀπὸ τοῦ ἔθνους, δεδομένος αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ θεοῦ, καλεῖται Ἰουδαία, ἥς μητρόπολις Ἰερουσαλήμ· μητρόπολις δηλονότι πλειόνων πόλεων, ὥν τὰ ὀνόματα πολλαχοῦ μὲν καὶ ἄλλοθι διεσπαρμένως κεῖται, ὄφ᾿ ἔν δὲ κατειλεγμέναι εἰσὶν ἐν Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ναυῆ. (21) τούτων οὕτως ἐχόντων, ὑψῶν τὸ διανοητικὸν ἡμῶν ὁ ἀπόστολός φησί που· Βλέπετε τὸν Ἰσραὴλ κατὰ σάρκα· ὡς ὄντος τινὸς Ἰσραὴλ κατὰ πνεῦμα. καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Οὐ γὰρ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα τοῦ θεοῦ· οὐδὲ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ἰσραήλ. ἀλλʼ οὐδὲ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή· ἀλλʼ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομή καρδίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι. εἰ γὰρ κρίσις τοῦ Ἰουδαίου ἐκ τοῦ κρυπτοῦ λαμβάνεται, νοητέον ὅτι, ὥσπερ Ἰουδαίων σωματικόν ἐστι γένος, οὕτω τῶν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίων ἐστί τι ἔθνος, τῆς ψυχῆς τὴν εὐγένειαν ταύτην κατά τινας λόγους ἀπορρήτους κεκτημένης. ἀλλὰ καὶ πολλαὶ προφητεῖαι περὶ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Ἰούδα προφητεύουσι, διηγούμεναι τὰ ἐσόμενα αὐτοῖς. καὶ οὐ δήπου αἱ τοσαῦται τούτοις γεγραμμέναι ἐπαγγελίαι, ὅσου ἐπὶ τῇ λέξει ταπειναὶ τυγχάνουσαι καὶ οὐδὲν ἀνάστημα παριστᾶσαι καὶ ἀξίωμα ἐπαγγελίας θεοῦ, οὐχὶ ἀναγωγῆς μυστικῆς δέονται; εἰ δὲ αἱ ἐπαγγελίαι νοηταί εἰσι δι᾿ αἰσθητῶν ἐπαγγελλόμεναι· καὶ οἶς αἱ ἐπαγγελίαι, οὐ σωματικοί.

    2.1.23

  1. İçten Yahudi ve iç insanı bakımından İsrailli olan kişi hakkındaki söz üzerinde fazla durmayalım; uyuşuk olmayanlara bu kadarı yeter. Konumuza dönerek diyoruz ki Yakup on iki oyma beyinin babasıdır, onlar boy başlarının, boy başları da sonraki İsraillilerin. Öyleyse bedensel İsrailliler soylarını boy başlarına, boy başları oyma beylerine, oyma beyleri de Yakup'a ve daha yukarıdakilere dayandırıyorsa, bedensel olanların sureti olduğu akılla kavranan İsrailliler de boylardan gelmez mi? O boylar da oymalardan, oymalar da böyle bedensel bir doğuşa değil daha üstün bir doğuşa sahip birinden gelmiştir; o da İshak'tan doğmuş, İshak da İbrahim'den gelmiştir; hepsi de havarinin Mesih olduğunu söylediği Adem'e dayanır. Çünkü her şeyin Tanrısı'na göre daha aşağıda olan bütün soyların başlangıcı Mesih'ten başlamıştır; o, her şeyin Tanrısı ve Babası'ndan sonra, Adem'in bütün insanların babası olması gibi her ruhun babasıdır. Pavlus Havva'yı da kiliseye yormakta isabet ettiğine göre, Havva'dan doğmuş olan Kabil'in ve soylarını Havva'ya dayandıran bütün sonrakilerin kilisenin suretleri olması şaşırtıcı değildir; çünkü asıl anlamda hepsi kiliseden doğmuştur.

    2.1.23
    1. Καὶ ἵνα μὴ ἐπιδιατρίβωμεν τῷ λόγῳ τῷ περὶ τοῦ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίου καὶ τῷ περὶ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου Ἰσραηλίτου, καὶ τούτων αὐταρκῶν ὄντων τοῖς μὴ ἀκέντροις, ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανερχόμεθα, καί φαμεν τὸν Ἰακὼβ πατέρα εἶναι τῶν δώδεκα πατριαρχῶν, κἀκείνους τῶν δημάρχων, καὶ ἔτι ἐκείνους τῶν ἐξῆς Ἰσραηλιτῶν. ἄρʼ οὗν οἱ μὲν σωματικοὶ Ἰσραηλῖται τὴν ἀναγωγήν ἔχουσιν ἐπὶ τοὺς δημάρχους, καὶ οἱ δήμαρχοι πρὸς τοὺς πατριάρχας, οἱ δὲ πατριάρχαι πρός τὸν Ἰακὼβ καὶ τοὺς ἔτι ἀνωτέρω· οἱ δὲ νοητοὶ Ἰσραηλῖται, ὥν τύπος ἦσαν οἱ σωματικοὶ, οὐχὶ ἐκ δήμων εἰσὶ, τῶν δήμων ἐκ φυλῶν ἐληλυθότων, καὶ τῶν φυλῶν ἀπό ἑνός τινος, γένεσιν οὐ τοιαύτην σωματικήν ἔχοντος, ἀλλὰ τὴν κρείττονα, γεγενημένου κἀκείνου ἐκ τοῦ Ἰσαὰκ, καταβεβηκότος κἀκείνου ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ, πάντων ἀναγομένων ἐπὶ τὸν Ἀδάμ, ὅν ὁ ἀπόστολος εἶναί φησι τὸν χριστόν; πᾶσα γὰρ ἀρχὴ πατριῶν τῶν ὡς πρὸς τὸν τῶν ὅλων θεὸν κατωτέρω ἀπὸ Χριστοῦ ἤρξατο τοῦ μετὰ τὸν τῶν ὅλων θεὸν καὶ πατέρα οὕτω πατρὸς ὄντος πάσης ψυχῆς, ὡς ὁ Ἀδάμ πατήρ ἐστι πάντων τῶν ἀνθρώπων. εἰ δὲ καὶ ἡ Εὔα ἐπιτέτευκται τῷ Παύλῳ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἀναγομένη, οὐ θαυμαστὸν, τοῦ Κάιν ἐκ τῆς Εὔας γεγενημένου, καὶ πάντων τῶν ἑξῆς τὴν ἀναγωγὴν ἐχόντων ἐπὶ τὴν Εὕαν, ἐκτυπώματα τῆς ἐκκλησίας τυγχάνειν· πάντων ἀπό τῆς ἐκκλησίας προηγουμένῳ λόγ γεγενημένων.

    2.1.24

  1. İsrail, onun oymaları ve boyları hakkında söylediklerimiz çarpıcıysa, Kurtarıcı "Ben yalnız İsrail evinin kaybolmuş koyunlarına gönderildim" dediğinde, bunu düşüncede yoksul olan Ebionitler gibi anlamayız. Onlar adlarını yoksul düşüncelerinden alırlar; çünkü İbraniler yoksula "ebion" der. Onlar Mesih'in öncelikle bedensel İsraillilere geldiğini sanırlar. Oysa "bedenin çocukları Tanrı'nın çocukları değildir." Havari Kudüs hakkında da şöyle bir şey öğretir: "Yukarıdaki Kudüs ise hürdür; o bizim annemizdir." Başka bir mektupta da: "Siz ise Siyon dağına, yaşayan Tanrı'nın şehrine, göksel Kudüs'e, on binlerce meleğe, şenlik toplantısına ve gökte kayıtlı ilk doğanların topluluğuna geldiniz." Şimdi İsrail ruhların soyu arasında bulunuyorsa ve gökte Kudüs diye bir şehir varsa, İsrail'in şehirlerinin ana şehri gökteki Kudüs'tür ve buna bağlı olarak bütün Yahudiye'nin de. Öyleyse Kudüs hakkında peygamberlikle bildirilen ve onun hakkında söylenen her şeyi, Tanrı'yı Tanrı olarak ve bilgelik söyleyen biri olarak dinliyorsak, Kutsal Yazıların göksel şehirden ve kutsal toprağın şehirlerini kapsayan bütün ülkeden haber verdiği şeklinde anlamalıyız. Belki de Kurtarıcı, minaları iyi işletip beğeni kazananlara on ya da beş şehrin yönetimini verirken bizi o şehirlere yükseltmektedir.

    2.1.24
    1. Εἰ δὴ πληκτικά ἐστι τὰ περὶ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τῶν φυλῶν καὶ τῶν δήμων αὐτοῦ ἡμῖν εἰρημένα, ἐπὰν Mt xv 24 φάσκῃ ὁ σωτήρ· Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· οὐκ ἐκλαμβάνομεν ταῦτα ὡς οἱ πτωχοὶ τῇ διανοία Ἐβιωναῖοι, τῆς πτωχῆς διανοίας ἐπώνυμοι· ἐβίων γὰρ ὁ πτωχός παρʼ Ἐβραίοις ὀνομάζεται· ὥστε ὑπολαβεῖν ἐπὶ τοὺς σαρκίνους Ἰσραηλίτας προηγουμένως τὸν Χριστὸν ἐπιδεδημηκέναι. Οὐ γὰρ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα τοῦ θεοῦ. πάλιν ὁ ἀπόστολος περὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ τοιαῦτά τινα διδάσκει, ὅτι Ἑἄνω Ἰερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν. καὶ ἐν ἄλλῃ ἐπιστολῇ· Ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιών ὄρει καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριάσιν ἀγγέλων, πανηγύρει καὶ ἐκκλησίᾳ πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς. εἰ τοίνυν ἐστὶν ἐν ψυχῶν γένει ὁ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν οὐρανῷ τις πόλις Ἱερουσαλήμ· ἀκολουθεῖ τὰς πόλεις Ἰσραὴλ μητροπόλει χρῆσθαι τῇ ἐν οὐρανοῖς Ἰερουσαλήμ· καὶ ἀκολούθως τῇ πάσῃ Ἰουδαίᾳ. ὅσα τοιγαροῦν προφητεύεται περὶ Ἰερουσαλὴμ καὶ λέγεται περὶ αὐτῆς, εἰ θεοῦ ὡς θεοῦ ἀκούωμεν καὶ σοφίαν φθεγγομένου, περὶ τῆς ἐπουρανίου πόλεως καὶ παντὸς τοῦ τόπου τοῦ περιεκτικοῦ τῶν πόλεων τῆς ἁγίας γῆς νοητέον τὰς γραφὰς ἀπαγγέλλειν. τάχα γὰρ ὁ σωτὴρ ἐπʼ ἐκείνας ἡμᾶς ἀνάγων τὰς πόλεις, τοῖς εὐδοκιμήσασιν ἐν τῷ τὰς μνᾶς καλῶς ὠκονομηκέναι, ἐπιστασίαν δίδωσι δέκα ἢ πέντε πόλεων.

    2.1.25

  1. Yahudiye, Kudüs, İsrail, Yahuda ve Yakup hakkındaki peygamberlikler, onları bedensel anlamda almadığımızda, bu türden sırlara işaret ediyorsa, Mısır ve Mısırlılar, Babil ve Babilliler, Sur ve Surlular, Sayda ve Saydalılar ya da öteki milletler hakkındaki peygamberliklerin de yalnız bu bedensel Mısırlılar, Babilliler, Surlular ve Saydalılar hakkında olmaması gerekir. Akılla kavranan İsrailliler varsa, akılla kavranan Mısırlılar ve Babilliler de olmalıdır. Nitekim, dikkat edenlerin göreceği gibi, Hezekiel'de Mısır kralı Firavun hakkında söylenenler, Mısır'ı yönetmiş ya da yönetecek bir insan hakkında söylenmiş olmaya hiç uymaz. Aynı şekilde Sur'un yöneticisi hakkında söylenenler de Sur'u yönetecek bir insan hakkında anlaşılamaz. Nebukadnetsar hakkında pek çok yerde, özellikle de Yeşaya'da söylenenler o insan hakkında nasıl anlaşılabilir? İnsan olan Nebukadnetsar ne gökten düştü, ne Sabah Yıldızı'ydı, ne de sabahleyin yeryüzünde doğdu. Hezekiel'de Mısır hakkında söylenenleri de, yani Mısır'ın kırk yıl boyunca, orada insan ayağı bulunmayacak kadar ıssız kalacağını ve bir gün öyle bir savaşa sahne olacağını ki her yanında kanın dizlere kadar çıkacağını, aklı başında hiç kimse, bedenleri güneşten kararmış Etiyopyalıların komşusu olan Mısır hakkında anlamaz.

*Ve biraz sonra:*

2.1.25
  1. Εἰ τοίνυν αἱ προφητεῖαι αἱ περὶ Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἰερουσαλὴμ καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα καὶ Ἰακὼβ, μὴ σαρκίνως μῶν ἐκλαμβανόντων ταῦτα, μυστήρια τοιάδε τινὰ ὑποβάλλουσιν, ἀκόλουθον ἄν εἴη καὶ τὰς προφητείας τὰς περὶ Αἰγύπτου καὶ Aἰγυπτίων, καὶ Βαβυλῶνος καὶ Βαβυλωνίων, καὶ Τύρου καὶ Τυρίων, καὶ Σιδῶνος καὶ Σιδωνίων, ἢ τῶν λοιπῶν ἐθνῶν, μὴ μόνον περὶ τῶν σωματικῶν τούτων Aἰγυπτίων καὶ Βαβυλωνίων καὶ Τυρίων καὶ Σιδωνίων προφητεύειν. εἰ γὰρ Ἰσραηλῖται νοητοὶ, ἀκόλουθον καὶ Aἰγυπτίους εἶναι νοητοὺς καὶ Βαβυλωνίους. οὐδὲ γὰρ πάνυ ἁρμόζει τὰ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ λεγόμενα περὶ Φαραὼ βασιλέως Αἰγύπτου ἀνθρώπου τινὸς ἄρξαντος ἦ ἄρξοντος τῆς Αἰγύπτου λέγεσθαι, ὡς δῆλον ἔσται τοῖς παρατηρουμένοις. ὁμοίως τὰ περὶ τοῦ ἄρχοντος Τύρου οὐ δύναται νοεῖσθαι περί τινος ἀνθρώπου ἄρξοντος τῆς Τύρου. καὶ τὰ περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ πολλαχοῦ λεγόμενα, καὶ μάλιστα ἐν τῷ Ἠσαίᾳ, [πῶς] οἶόν τε ἐκλαβεῖν περὶ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου; οὔτε γὰρ ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἑωσφόρος ἦν, οὐδὲ πρωὶ ἀνέτελλεν ἐπὶ τὴν γῆν ὀ Nαβουχοδονόσορ ὁ ἄνθρωπος. οὐ μὴν οὐδὲ τὰ λεγόμενα ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ περὶ Αἰγύπτου, ὡς τεσσαράκοντα ἔτεσιν ἐρημωθησομένης ὥστε πόδα ἀνθρώπου μὴ εὑρεθῆναι ἐκεῖ, καὶ ὡς ἐπὶ τοσοῦτον πολεμηθησομένης ποτὲ ὥστε διʼ ὅλης αὐτῆς τὸ οἶμα γενέσθαι μέχρι τῶν γονάτων, νοῦν τις ἔχων ἐκλήψεται περὶ τῆς παρακειμένης Αἰγύπτου τοῖς τὰ σώματα ὑπὸ ἡλίου μεμελασμένοις Αἰθίοψι. καὶ Μεθʼ ἕτερα·
  1. Belki de, buradan sıradan ölümle ölenler, burada yaptıklarına göre, eğer "ölüler diyarı" denen yere layık görülürlerse, günahlarına oranla farklı yerlere düşecek şekilde yerleştirilirler. Bunun gibi, oradan, deyim yerindeyse, ölenler de bu ölüler diyarına inerler: bütün yeryüzü bölgesinin daha iyi ya da daha kötü farklı yurtlarına ve şu ya da bu babalar yanına layık görülürler. Öyle ki bir İsrailli bir gün İskitlerin arasına düşebilir, bir Mısırlı da Yahudiye'ye inebilir. Ama Kurtarıcı İsrail evinin kaybolmuş koyunlarını toplamaya geldi; İsrail'den pek çoğu onun öğretisine boyun eğmeyince, milletlerden olanlar da çağrılır.

    2.1.26
    1. Τάχα δὲ ὥσπερ οἱ ἐντεῦθεν κατὰ τὸν κοινὸν θάνατον ἀποθυήσκοντες ἐκ τῶν ἐνταῦθα πεπραγμένων οἰκονομοῦνται, εἰ κριθεῖεν ἄξιοι τοῦ καλουμένου χωρίου ἅδου, τόπων διαφόρων τυγχάνειν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν ἁμαρτημάτων· οὕτως οἱ ἐκεῖθεν, ἴνʼ οὕτως εἶπω, ἀποθνήσκοντες εἰς τὸν ᾄδην τοῦτον καταβαίνουσι, κρινόμενοι ἄξιοι τῶν τοῦ παντὸς περιγείου τόπου διαφόρων οἰκητηρίων βελτιόνων ἢ χειρόνων, καὶ παρὰ τοῖσδε ἢ τοῖσδε τοῖς πατράσιν· ὡς δύνασθαί ποτε Ἰσραηλίτην πεσεῖν ἐς Σκύθας, καὶ Αἰγύπτιον εἰς τὴν Ἰουδαίαν κατελθεῖν. πλὴν ὁ σωτὴρ συναγαγεῖν ἤλθε τὰ πρόβατα τὰ ὀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· καὶ πολλῶν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ μή εἰξάντων τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καλοῦνται.

    2.1.27

  1. Kanaatimizce bunlar tarih anlatılarında gizlenmiştir. Çünkü "göklerin krallığı tarlada gizlenmiş bir hazineye benzer; onu bulan kişi yeniden gizler, sevincinden gidip neyi varsa satar ve o tarlayı satın alır." Şuna dikkat edelim: Kutsal Yazı'nın görünen, yüzeyde olan ve ilk akla gelen kısmı, her türlü bitkiyle dolu tarlanın tamamı değil midir? İçinde saklı olan ve herkesçe görülmeyen, deyim yerindeyse görünen bitkilerin altına gömülmüş olanlar ise bilgeliğin ve bilginin gizli hazineleri değil midir? Ruh, Yeşaya'nın ağzından bu hazinelere "karanlık, görünmez ve gizli" der. Bulunmaları için, onları saklayan tunç kapıları ancak kırabilen ve kapılara vurulmuş demir sürgüleri ancak parçalayabilen Tanrı'ya muhtaçtırlar. Öyle ki Tekvin'de, İsrail'e yakın ya da uzak olan gerçek ruh soylarına ve deyim yerindeyse tohumlarına dair söylenen her şey, ayrıca yetmiş ruhun Mısır'a inişi, orada sayıca göğün yıldızları gibi olsunlar diye, anlaşılsın. Ama onlardan gelenlerin hepsi dünyanın ışığı değildir; çünkü "İsrail'den gelenlerin hepsi İsrail değildir"; bu yüzden yetmişlerden "deniz kıyısındaki sayısız kum gibi" olanlar da doğar.

    2.1.27
    1. Κέκρυπται δὲ, ὡς ἡγούμεθα, ἐν ταῖς ἱστορίαις ταῦτα. καὶ γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὁμοία ἐστὶ θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν τῷ ἀγρῷ, ὅν ὁ εὑρὼν ἔκρυψεν, καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς αὐτοῦ ὑπάγει καὶ πάντα ὅσα ἔχει πωλεῖ καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. καὶ ἐπιστήσωμεν εἰ μὴ τὸ βλεπόμενον τῆς γραφῆς, καὶ τὸ ἐπιπόλαιον αὐτῆς καὶ πρόχειρον, ὁ πᾶς ἐστιν ἀγρὸς πλήρης παντοδαπῶν τυγχάνων φυτῶν· τὰ δὲ ἐναποκείμενα καὶ οὐ πᾶσιν ὁρώμενα, ἀλλʼ ὡσπερεὶ ὑπὸ τὰ βλεπόμενα φυτὰ κατορωρυγμένα, οἰ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι· οὕστινας τὸ πνεῦμα διὰ τοῦ Ἠσαίου σκοτεινοὺς καὶ ἀοράτους καὶ ἀποκρύφους καλεῖ· δεομένους ἴνʼ εὑρέθωσι θεοῦ τοῦ μόνου δυναμένου τὰς κρυπτούσας αὐτοὺς χαλκᾶς πύλας συντρίψαι, καὶ τοὺς σιδηροῦς ἐπικειμένους ταῖς θύραις μοχλοὺς συνθλάσαι· ἵνʼ εὑρεθῇ πάντα τὰ ἐν τῇ Γενέσει περὶ τῶν διαφόρων ἀληθινῶν ψυχῆς γενῶν καὶ οἱονεὶ σπερμάτων . ἐγγύς που τοῦ Ἰσραὴλ ἢ πόρρω τυγχανόντων, καὶ ἡ ἐς Αἴγυπτον κάθοδος τῶν ἑβδομήκοντα ψυχῶν, ὅπως ἐκεῖ γένωνται ὡσεὶ τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει. ἀλλʼ ἐπεὶ οὐ πάντες οἱ ἐξ αὐτῶν φῶς εἰσὶ τοῦ κόσμου· οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ἰσραήλ· γίνονται ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα καὶ ὡσεὶ ἄμμος ἡ παρὰ τὸ χεῖλος τῆς θαλάσσης ἡ ἀναρίθμητος.

    2.1.28

Yeremya üzerine 39. vaazdan.

  1. Tanrı'nın bütün armağanları ölümlü varlığımızı fersah fersah aşar; bütün bunlara dair bilgeliğin tam açıklaması da, bunların yazılmasını tasarlayan Tanrı'nın katındadır. Logos'un Babası dilerse, bu açıklama, bütün gayretiyle ve insan zayıflığının bilgeliği kavramakta ne kadar yetersiz olduğunun bilinciyle son derece arınmış bir ruhta bulunabilir. Ama biri, Tanrı'nın ve başlangıçta Tanrı'nın yanında olan ve kendisi de Tanrı olan Logos'un bilgeliğinin söylenemez olduğunu, bu şeylerin Logos'a ve Tanrı'ya göre, onun katındaki bilgeliğe göre aranıp bulunması gerektiğini fark etmeden kendini aceleyle bu işe verirse, masallara, saçmalıklara ve kurgulara düşerek kendini dinsizlik tehlikesine atmaktan kurtulamaz. Bu yüzden Süleyman'ın Vaiz'de bu tür konular hakkında verdiği buyruğu hatırlamak gerekir: "Tanrı'nın huzurunda söz söylemekte acele etme; çünkü Tanrı yukarıda, göktedir, sen aşağıda, yerdesin; bu yüzden sözlerin az olsun." Kutsal yazıların Tanrı bilgeliğinden boş tek bir noktası bile olmadığına inanmak yaraşır. Çünkü insan olan bana "Huzuruma eli boş çıkmayacaksın" diye buyuran, kendisi hiç boş bir şey söylemez. Peygamberler onun doluluğundan alarak konuşurlar; bu yüzden söyledikleri her şey o doluluğun kokusunu yayar. Peygamberlikte, kanunda, İncilde ya da Havari'de doluluktan gelmeyen hiçbir şey yoktur. Doluluktan geldiği için de, doluluğa ait olanı gören gözleri, doluluktan gelenleri işiten kulakları ve doluluktan gelenlerin güzel kokusunu alan bir koku duyusu olanlara doluluğun kokusunu yayar. Kutsal Yazı'yı okurken bir gün, aslında güzel olan bir düşünceye, bir "sürçme taşı"na ve "tökezleme kayası"na takılırsan, kendini suçla. Bu sürçme taşının ve tökezleme kayasının da anlamları olduğundan umudunu kesme; böylece şu söz gerçekleşir: "Ona iman eden utandırılmayacak." Önce iman et; tökezleme sandığın şeyin altında pek çok kutsal fayda bulacaksın.

    2.1.28

    Ἐν τῆ λθ΄ ὁμιλία τῶν εἰU+03F2 τὸν Ἱερεμίαν. 28. Ὥσπερ δὲ πάντα τὰ τοῦ θεοῦ δωρήματα εἰς ὑπερβολήν μείζονά ἐστι τῆς θνητῆς ὑποστάσεως· οὕτω καὶ ὁ ἀκριβὴς λόγος τῆς περὶ πάντων τούτων σοφίας, παρὰ τῷ θεῷ τῷ καὶ οἰκονομήσαντι ταῦτα γραφῆναι τυγχάνων, θέλοντος τοῦ πατρός τοῦ λόγου, γένοιτο ἄν ἐν τῇ ἄκρως μετὰ πάσης φιλοτιμίας καὶ συναισθήσεως τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας τῆς περὶ τὴν κατάληψιν τῆς σοφίας κεκαθαρμένῃ ψυχῇ. εἰ δέ τις προπετέστερον ἑαυτὸν ἐπιδῴη, μὴ συνιδών τὸ ἀπόρρητον τῆς σοφίας τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν λόγου καὶ αὐτοῦ θεοῦ ὄντος, καὶ ὅτι κατὰ τὸν λόγον καὶ θεὸν, καὶ κατὰ τὴν παρʼ αὐτῷ σοφίαν, ταῦτα καὶ ζητητέον καὶ εὑρετέον· ἀνάγκη τὸν τοιοῦτον, εἰς μυθολογίας καὶ φλυαρίας ἐκπίπτοντα καὶ ἀναπλασμοὺς, τῷ περὶ ἀσεβείας ἑαυτὸν ὑποβάλλειν κινδύνῳ. διόπερ μνημονευτέον καὶ τῆς παρὰ τῷ Σολομῶντι ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ περὶ τῶν τοιούτων ἐντολῆς, λέγοντι· Μὴ σπεύσῃς τοῦ ἐξενεγκεῖν λόγον πρὸ προσώπου τοῦ θεοῦ· ὅτι ὁ θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω· διὰ τοῦτο ἔστωσαν οἱ λόγοι σου ὀλίγοι. πρέπει δὲ τὰ ἄγια γράμματα πιστεύειν μηδεμίαν κεραίαν ἔχειν κενὴν σοφίας θεοῦ· ὁ γὰρ ἐντειλάμενος ἐμοὶ τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ λέγων· Οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός· πολλῷ πλέον αὐτὸς οὐδὲν κενὸν ἐρεῖ. ἐκ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ λαβόντες οἱ προφῆται λέγουσι· διὸ πάντα πνεῖ τῶν ἀπὸ πληρώματος· καὶ οὐδέν ἐστιν ἐν προφητείᾳ ἢ νόμῳ ἢ εὐαγγελίῳ ἢ ἀποστόλῳ, ὃ οὐκ ἔστιν ἀπὸ πληρώματος. διὰ τοῦτο ἐπεί ἐστιν ἀπὸ πληρώματος, πνεῖ τοῦ πληρώματος τοῖς ἔχουσιν ὀφθαλμοὺς βλέποντας τὰ τοῦ πληρώματος, καὶ ὦτα ἀκούοντα τῶν ἀπὸ πληρώματος, καὶ αἰσθητήριον τῆς εὐωδίας τῶν ἀπὸ πληρώματος πνέον. ἐὰν δέ ποτε ἀναγινώσκων τὴν γραφὴν προσκόψῃς νοήματι ὄντι καλῷ λίθῳ προσκόμματος καὶ πέτρᾳ σκανδάλου, αἰτιῶ σαυτόν. μὴ ἀπελπίσῃς γὰρ τὸν λίθον τοῦτον τοῦ προσκόμματος καὶ τὴν πέτραν τοῦ σκανδάλου ἔχειν νοήματα, ὥστ᾿ ἂν γενέσθαι τὸ εἰρημένον· Καὶ ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται. πίστευσον πρῶτον, καὶ εὑρήσεις ὑπὸ τό νομιζόμενον σκάνδαλον πολλὴν ὠφέλειαν ἁγίαν.

    2.1.29

50. Mezmur üzerine incelemelerden. Uriya hikâyesinin başını kısmen alegoriyle yorumladıktan sonra şunu ekler:

  1. Bir hikâyeyi kısmen alegoriyle yorumlayıp onu baştan sona tutarlı kılmamak birine zorlama görünüyorsa, belli ki bu söylediklerimiz boşa söylenmiş olacak ve bu yer için başka şeyler aramak gerekecektir; meğer ki biri bu yerdeki şeyleri daha fazla sınayıp hepsini yerli yerine oturtmayı başarsın. Öldürülen adama ve onun görünüşteki iyiliğine, yani halk orduda savaşırken evine gidip dinlenmek istememesine dair ayrıntılar da buna dahildir. Bu yerlerde alegoriden kaçan ve lafzın kendisi için yazıldığını düşünenler, Kutsal Ruh'un iradesini nasıl savunacaklar, bilmiyorum. Çünkü Ruh, Davud'un yalnız ölçüsüzlükle değil, zalimlik ve insanlık dışılıkla da suçlandığı olayları yazıya geçirmeye değer bulmuştur: Davud, Uriya'ya karşı, biraz iyileşmiş sıradan bir karaktere bile yakışmayacak bir işe cüret etmiştir. Ben de şunu söyleyebilirim: Tanrı'nın hükümleri nasıl büyük ve anlatılması güçse ve terbiye görmemiş ruhların yoldan sapmasına sebep oluyor gibi görünüyorsa, onun yazıları da öyle büyüktür; söylenemez, gizemli ve zor kavranır düşüncelerle doludur. Bunlar da pek zor anlatılır ve başka inançtan olanların terbiye görmemiş ruhlarının yoldan sapmasına sebep oluyor gibi görünür. Bu kişiler, anlamadıkları yazılara dayanarak Tanrı'yı düşüncesizce ve aceleyle suçlar ve bu yüzden başka bir tanrı uydurmaya düşerler. Öyleyse güvenli olan, açıklayıcı Logos'un yorumunu ve bir sır içinde gizlenmiş bilgeliği beklemektir: bu çağın yöneticilerinden hiçbirinin bilmediği, ezelî zamanlar boyunca sessizlikte tutulmuş, ama havarilere ve onlara benzeyenlere peygamberane yazılar vasıtasıyla ve başlangıçta Tanrı'nın yanında olan Logos, yani Kurtarıcımızın onlara görünmesiyle açığa çıkmış sırrın vahyine göre.

    2.1.29

    Εκ τῶν εἰϲ τόν ν΄ ψαλμὸν ἐξητητικῶν. ἐν μέρει τῆϲ κατὰ τὸν Οὐρίαν ἱϲτορίαϲ τὴν ἀρχὴν ἀλληγορήϲαϲ, ἐπιφέρει· 29. Εἰ δέ τῳ βίαιον εἶναι δοκεῖ τὸ ἐκ μέρους μὲν ἱστορίαν ἀλληγορῆσαι μὴ ἐξομαλίσαι δὲ αὐτὴν, δῆλον ὅτι ταῦτα μὲν μάτην λελέξεται, ἄλλα δὲ εἰς τὸν τόπον ζητητέον· εἰ μὴ ἄρα ἐπὶ πλέον τις βασανίσας τὰ κατὰ τὸν τόπον εὕροι πάντα ἀποκαταστῆσαι, καὶ τὰ περὶ τὸν ἀναιρεθέντα ἄνδρα, καὶ τὴν δοκοῦσαν αὐτοῦ χρηστότητα, μὴ βουλομένου εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ γενέσθαι καὶ ἀναπαύεσθαι, τοῦ λαοῦ ἐν στρατοπέδῳ τυγχάνοντος καὶ ἀγωνιῶντος. οὐκ οἶδα δὲ πῶς οἱ φεύγοντες τὴν ἐν τούτοις ἀλληγορίαν, καὶ τὴν λέξιν διʼ ἑαυτὴν ἀναγεγράφθαι νομίζοντες, παραστήσονται τῷ βουλήματι τοῦ ἁγίου πνεύματος πράγματα ἀναγραφῆς ἀξιώσαντος, ἐφʼ οἶς οὐ μόνον ἀκολασία ἀλλὰ καὶ ὠμότης καὶ ἀπανθρωπία κατηγορεῖται τοῦ Δαυεὶδ, τολμήσαντος εἰς τὸν Οὐρίαν πρᾶγμα ἀλλότριον καὶ τοῦ τυχόντος ἤθους μετρίως βελτιωθέντος. ἐγὼ δὲ εἴποιμʼ ἄν ὅτι ὥσπερ αἱ κρίσεις τοῦ θεοῦ μεγάλαι καὶ δυσδιήγητοί εἰσι, δοκοῦσαι αἴτιαι τυγχάνειν τοῦ τὰς ἀπαιδεύτους πλανᾶσθαι ψυχάς· οὕτως καὶ αἱ γραφαὶ αὐτοῦ μεγάλαι μὲν καὶ πεπληρωμέναι νοημάτων εἰσὶν ἀπορρήτων καὶ μυστικῶν καὶ δυσθεωρήτων· σφόδρα δὲ καὶ δυσδιήγητοί εἰσι καὶ αἲτιαι δοκοῦσαι τοῦ τὰς ἀπαιδεύτους πλανᾶσθαι τῶν ἑτεροδόξων ψυχὰς, ἀπερισκέπτως καὶ μετὰ προπετείας κατηγορούντων τοῦ θεοῦ ἐξ ὦν οὐ νοοῦσι γραφῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκπιπτόντων ἐπὶ ἀναπλασμὸν ἄλλου θεοῦ. ἀσφαλὲς οὖν τὸ περιμένειν τὴν ἑρμηνείαν τοῦ σαφηνιστοῦ λόγου, καὶ τῆς ἐν μυστηρί σοφίας ἀποκεκρυμμένης, ἣν οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν, κατὰ ἀποκάλυψιν μυστηρίου χρόνοις αἰωνίοις σεσιγημένου, φανερωθέντος δὲ τοῖς ἀποστόλοις καὶ τοῖς ἐκείνοις παραπλησίοις διά τε γραφῶν προφητικῶν καὶ τῆς γενομένης εἰς αὐτοὺς ἐπιφανείας τοῦ σωτῆρος ἡμῶν λόγου τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν.

    2.1.30

Levililer üzerine 5. vaazdan, başlangıcın hemen ardından.

  1. Görünen Yahudilik ile akılla kavranan Yahudilik, yani dışarıdan Yahudilik ile içten Yahudilik arasındaki farkı anlamayan, tanrısız ve son derece dinsiz mezheplerden olanlar, Yahudilikten ve bu yazıları ve bütün kanunu veren Tanrı'dan hemen ayrıldılar; kanunu ve peygamberleri veren, göğü ve yeri yaratan Tanrı'dan başka bir tanrı uydurdular. Oysa durum böyle değildir. Kanunu veren İncili de vermiştir; görünenleri yaratan görünmeyenleri de kurmuştur. Görünenlerle görünmeyenler arasında bir akrabalık vardır. Öyle bir akrabalık vardır ki, "Tanrı'nın görünmeyen nitelikleri dünyanın yaratılışından beri yaratılmış şeyler aracılığıyla anlaşılarak açıkça görülür." Aynı şekilde kanunun ve peygamberlerin görünen kısmının da, kanunun ve peygamberlerin görünmeyen ama akılla kavranan kısmıyla akrabalığı vardır. Kutsal Yazı da, deyim yerindeyse, görünen bir bedenden, onda anlaşılıp kavranan bir psykhē'den ve göksel şeylerin örneklerine ve gölgesine göre olan bir ruhtan oluştuğuna göre, haydi, Kutsal Yazı'ya beden, psykhē ve ruh veren Tanrı'yı yardıma çağıralım: bedeni bizden öncekilere, psykhē'yi bize, ruhu da gelecek çağda ebedî hayatı miras alacak ve kanunun göksel ve gerçek şeylerine erişecek olanlara vermiştir. Şimdilik harfi değil psykhē'yi araştıralım; gücümüz yeterse, okunan kurbanlar hakkındaki açıklamaya göre ruha da yükseleceğiz.

    2.1.30

    Ἀπό τῆU+03F2 εἰU+03F2 τὸ Δευϊτικὸν ὁμιλαU+03F2 ε΄ εὐθὐU+03F2 μετά τὴν ἀρχήν. 30. Μ νοήσαντες δὲ διαφορὰν ἰουδαἴσμοῦ ὁρατοῦ καὶ ἰουδαϊσμοῦ νοητοῦ, τουτέστιν ἰουδαϊσμοῦ φανεροῦ καὶ ἰουδαϊσμοῦ τοῦ ἐν τῷ κρυπτῷ, οἱ ἀπὸ τῶν ἀθέων καὶ ἀσεβεστάτων αἱρέσεων εὐθέως διέστησαν ἀπὸ τοῦ ἰουδαϊσμοῦ καὶ τοῦ θεοῦ τοῦ δόντος ταύτας τὰς γραφὰς καὶ ὅλον τὸν νόμον, καὶ ἀνέπλασαν ἕτέρον θεὸν παρὰ τὸν δεδωκότα θεὸν τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, παρὰ τὸν ποιήσαντα οὐρανὸν καὶ γῆν. τὸ δʼ οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλʼ δεδωκὼς τὸν νόμον δέδωκε καὶ τὸ εὐαγγέλιον· ὁ ποιήσας τὰ βλεπόμενα κατεσκεύασε καὶ τὰ μὴ βλεπόμενα. καὶ συγγένειαν ἔχει τὰ βλεπόμενα καὶ τὰ μὴ βλεπόμενα· οὕτω δὲ ἔχει συγγένειαν, ὥστε τὰ ἀόρατα τοῦ θεοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶσθαι συγγένειαν ἔχει καὶ τὰ βλεπόμενα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν πρὸς τὰ μὴ βλεπόμενα ἀλλὰ νοούμενα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν. ἐπεὶ οὗν συνέστηκεν ἡ γραφη καὶ αὐτὴ οἱονεὶ ἐκ σώματος μὲν τοῦ βλεπομένου, ψυχῆς δὲ τῆς ἐν αὐτῷ νοουμένης καὶ καταλαμβανομένης, καὶ πνεύματος τοῦ κατὰ τὰ ὑποδείγματα καὶ σκιὰν τῶν ἐπουρανίων· φέρε, ἐπικαλεσάμενοι τὸν ποιήσαντα τῇ γραφῇ σῶμα καὶ ψυχὴν καὶ πνεῦμα, σῶμα μὲν τοῖς πρὸ ἡμῶν, ψυχὴν δὲ ἡμῖν, πνεῦμα δὲ τοῖς ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι κληρονομήσουσι ζωὴν αἰώνιον καὶ μέλλουσιν ἥκειν ἐπὶ τὰ ἐπουράνια καὶ ἀληθινὰ τοῦ νόμου, ἐρευνήσωμεν οὐ τὸ γράμμα ἀλλὰ τὴν ψυχήν ἐπὶ τοῦ παρόντος· εἰ δὲ οἶοί τέ ἐσμεν, ἀναβησόμεθα καὶ ἐπὶ τὸ πνεῦμα, κατὰ τὸν λόγον τὸν περὶ τῶν ἀναγνωσθεισῶν θυσιῶν.

    2.2.1

2. Bölüm

II.

Kutsal Yazı'nın kapalı ve mühürlü olduğu. 1. Mezmur üzerine şerhten.

  1. İlahî sözler, ilahî yazıların Davud'un anahtarıyla kapalı olduğunu söyler; belki de "Mühür baskısı, Rab'be adanmış kutsal şey" sözünün işaret ettiği mühürle mühürlü olduğunu. Yani onları veren Tanrı'nın, mührün ifade ettiği kudretiyle. Kapalı ve mühürlü olmaları hakkında Yuhanna Vahiy'de şöyle öğretir: "Filadelfya'daki kilisenin meleğine yaz: Kutsal olan, gerçek olan, Davud'un anahtarını taşıyan, açtığını kimsenin kapatamadığı, kapattığını kimsenin açamadığı kişi şöyle diyor: Yaptıklarını biliyorum. İşte önüne kimsenin kapatamayacağı açık bir kapı koydum." Biraz sonra da: "Tahtta oturanın sağ elinde, içi ve dışı yazılı, yedi mühürle mühürlenmiş bir kitap gördüm. Güçlü bir meleğin yüksek sesle, 'Kitabı açmaya ve mühürlerini çözmeye kim layık?' diye duyurduğunu gördüm. Ne gökte ne yerde ne de yerin altında kimse kitabı açamıyor, ona bakamıyordu. Kitabı açmaya ve ona bakmaya layık kimse bulunmadığı için ağlıyordum. İhtiyarlardan biri bana, 'Ağlama' dedi; 'işte Yahuda oymağından aslan, Davud'un kökü, kitabı ve yedi mührünü açmak için zafer kazandı.'"

    2.2.1

    Ὅτι κέκλειται καὶ ἑU+03F2φράγιU+03F2ται θεία γραφὴ ἀπο᾿ το εἱU+03F2 τὸ ἀ Ψαλμόν τόμου. 1. Κεκλεῖσθαι καὶ ἐσφραγίσθαι τὰς θείας γραφὰς οἱ θεῖοί φασι λόγοι, τῇ κλειδὶ τοῦ Δαυεὶδ, τάχα δὲ καὶ σφραγῖδι, περὶ ἧς εἴρηται τό· Ἐκτύπωμα σφραγῖδος, ἁγίασμα κυρίῳ· τουτέστι τῇ δυνάμει τοῦ δεδωκότος αὐτὰς θεοῦ, τῇ ὑπὸ τῆς σφραγῖδος δηλουμένῃ. περὶ μὲν οὖν τοῦ κεκλεῖσθαι καὶ ἐσφραγίσθαι ὁ Ἰωάννης ἀναδιδάσκει ἐν τῇ ἀποκαλύψει λέγων· Καὶ τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Φιλαδελφίᾳ ἐκκλησίας γράψον· τάδε λέγει ὁ ἅγιος, ὁ ἀληθινὸς, ὁ ἔχων τὴν κλεῖν τοῦ Δαυεὶδ, ὁ ἀνοίγων καὶ οὐδεὶς κλείσει, καὶ κλείων καὶ οὐδεὶς ἀνοίξει· οἶδά σου τὰ ἔργα· ἰδοὺ δέδωκα ἐνώπιόν σου θύραν ἠνεῳγμένην, ἥν οὐδεὶς δύναται κλεῖσαι αὐτήν. καὶ μετʼ ὀλίγα· Καὶ εἶδον ἐπὶ τὴν δεξιὰν τοῦ καθημένου ἐπὶ τόν θρόνον βιβλίον γεγραμμένον ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν, κατεσφραγισμένον σφραγῖσιν ἑπτά. καὶ εἶδον ἄλλον ἄγγελον ἰσχυρὸν κηρύσσοντα ἐν φωνῇ μεγάλῃ· τίς ἄξιος ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον καὶ λῦσαι τὰς σφραγῖδας αὐτοῦ; καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο ἐν τῷ οὐρανῷ οὔτε ἐπὶ τῆς γῆς οὔτε ὑποκάτω τῆς γῆς ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον οὔτε βλέπειν αὐτό. καὶ ἔκλαιον ὅτι οὐδεὶς ἄξιος εὑρέθη ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον οὔτε βλέπειν αὐτό. καὶ εἶς τῶν πρεσβυτέρων λέγει μοι· μὴ κλαῖε· ἰδοὺ ἐνίκησεν ὁ λέων ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα, ἡ ῥίζα Δαυεὶδ, ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον καὶ τὰς ἑπτὰ σφραγῖδας αὐτοῦ.

    2.2.2

  1. Yalnız mühürlü olması hakkında Yeşaya şöyle der: "Bütün bu sözler size mühürlü bir kitabın sözleri gibi olacak. Onu okuma bilen birine verip 'Bunu oku' deseler, 'Okuyamam, çünkü mühürlü' diyecek. Bu kitap okuma bilmeyen birinin eline verilecek ve ona 'Bunu oku' denecek; o da 'Okuma bilmem' diyecek." Bunların yalnız Yuhanna'nın Vahiy'i ve Yeşaya hakkında değil, bütün ilahî Kutsal Yazı hakkında söylendiğini düşünmek gerekir. İlahî sözlerden azıcık anlayanlar bile kabul eder ki Kutsal Yazı bilmecelerle, benzetmelerle, karanlık sözlerle ve insan tabiatının zor kavradığı türlü başka kapalılıklarla doludur. Kurtarıcı da bunu öğretmek isteyerek, anahtarın, açmanın yolunu bulmaya hiç çabalamayan yazıcılarda ve Ferisilerde olduğunu bildiren şu sözü söyler: "Vay hâlinize, ey kanun bilginleri! Çünkü bilgi anahtarını aldınız; kendiniz girmediniz, girmek isteyenleri de bırakmadınız."

*Ve biraz sonra:*

2.2.2
  1. Περὶ δὲ τοῦ ἐσφραγίσθαι μόνον ὁ Ἠσαίας οὕτως· Καὶ ἔσται ὑμῖν τά ῥήματα πάντα ταῦτα ὡς οἱ λόγοι τοῦ βιβλίου τούτου τοῦ ἐσφραγισμένου, ὅ ἐὰν δῶσιν αὐτὸ ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα λέγοντες· ἀνάγνωθι ταῦτα, καὶ ἐρεῖ· οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι, ἐσφράγισται γάρ· καὶ δοθήσεται τὸ βιβλίον τοῦτο εἰς χεῖρας ἀνθρώπου μὴ ἐπισταμένου γράμματα, καὶ ἐρεῖ αὐτῷ· ἀνάγνωθι τοῦτο, καὶ ἐρεῖ· οὐκ ἐπίσταμαι γράμματα. ταῦτα γὰρ οὐ μόνον περὶ τῆς ἀποκαλύψεως Ἰωάννου καὶ τοῦ Ἠσαίου νομιστέον λέγεσθαι, ἀλλά καὶ περὶ πάσης θείας γραφῆς, ὁμολογουμένως παρὰ τοῖς κἄν μετρίως ἐπαΐειν λόγων θείων δυναμένοις πεπληρωμένης αἰνιγμάτων καὶ παραβολῶν σκοτεινῶν τε λόγων καὶ ἄλλων ποικίλων εἰδῶν ἀσαφείας, δυσλήπτων τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει. ὅπερ διδάξαι βουλόμενος καὶ ὁ σωτήρ φησιν, ὡς τῆς κλειδός οὔσης παρὰ τοῖς γραμματεῦσι καὶ Φαρισαίοις οὐκ ἀγωνιζομένοις τὴν ὁδὸν εὑρεῖν τοῦ ἀνοῖξαι, τό· Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς, ὅτι ἤρατε τὴν κλεῖδα τῆς γνώσεως· αὐτοὶ οὐκ εἰσήλθετε, καὶ τοὺς εἰσερχομένους οὐκ ἀφίετε εἰσελθεῖν. καὶ μεθʼ ἕτεραʼ
  1. Mezmurları yorumlamaya başlamadan önce, İbrani [hocanın] bize bütün ilahî Kutsal Yazı hakkında küllî olarak aktardığı çok hoş bir geleneği öne koyalım. O şöyle derdi: Tanrı ilhamıyla yazılmış Kutsal Yazı'nın tamamı, içindeki kapalılık yüzünden, bir evdeki kilitli birçok odaya benzer; her odanın yanında bir anahtar durur, ama o odanın anahtarı değildir. Anahtarlar böylece odaların etrafına dağılmıştır ve hiçbiri yanında durduğu odaya uymaz. En büyük iş, anahtarları bulmak ve onları açabilecekleri odalara uydurmaktır. Kapalı olan yazılar da ancak böyle anlaşılır: anlaşılmak için gereken ipuçlarını başka yerden değil, açıklayıcı unsuru kendi içlerinde dağınık olarak taşıyan birbirlerinden alırlar. Sanırım havari de ilahî sözleri anlamanın böyle bir yolunu salık vererek şöyle der: "Biz bunları insan bilgeliğinin öğrettiği sözlerle değil, Ruh'un öğrettikleriyle söyleriz; ruhani şeyleri ruhani şeylerle karşılaştırırız."

    2.2.3
    1. Μέλλοντες δὲ ἄρχεσθαι τῆς ἑρμηνείας τῶν ψαλμῶν, χαριεστάτην παράδοσιν ὑπὸ τοῦ Ἑβραίου ἡμῖν καθολικῶς περὶ πάσης θείας γραφῆς παραδεδομένην προτάξωμεν. ἔφασκε γὰρ ἐκεῖνος ἐοικέναι τὴν ὅλην θεόπνευστον γραφὴν, διὰ τὴν ἐν αὐτῇ ἀσάφειαν, πολλοῖς οἴκοις ἐν οἰκίᾳ μιᾷ κεκλεισμένοις· ἑκάστῳ δὲ οἴκῳ παρακεῖσθαι κλεῖν οὐ τὴν κατάλληλον αὐτῷ· καὶ οὕτω διεσκεδάσθαι τὰς κλεῖς περὶ τοὺς οἴκους, οὐχ ἁρμοζούσας καθʼ ἑκάστην ἐκείνοις οἶς παράκεινται· ἔργον δὲ εἶναι μέγιστον εὑρίσκειν τε τὰς κλεῖς καὶ ἐφαρμόζειν αὐτὰς τοῖς οἴκοις, οὓς ἀνοῖξαι δύνανται· νοεῖσθαι τοίνυν καὶ τὰς γραφὰς οὔσας ἀσαφεῖς, οὐκ ἄλλοθεν τὰς ἀφορμὰς τοῦ νοεῖσθαι λαμβανούσας ἢ παρʼ ἀλλήλων ἐχουσῶν ἐν αὐταῖς διεσπαρμένον τὸ ἐξηγητικόν. ἡγοῦμαι γοῦν καὶ τὸν ἀπόστολον τὴν τοιαύτην ἔφοδον τοῦ συνιέναι τοὺς θείους λόγους ὑποβάλλοντα λέγειν· Ἅ καὶ λαλοῦμεν οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλʼ ἐν διδακτοῖς πνεύματος, πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίοντες.

    2.2.4

Uzun bir aradan sonra, tekil olarak söylenmiş "Ne mutlu" sözlerini çoğul olarak söylenmiş olanlarla karşılaştırarak şöyle der:

  1. "Rab'bin sözleri saf sözlerdir; toprakta denenmiş, yedi kez arıtılmış ateşte işlenmiş gümüştür." Kutsal Ruh bu sözleri, Logos'un hizmetkârları vasıtasıyla, büyük bir titizlikle inceleyip vermişse, Tanrı'nın bilgeliğinin Tanrı ilhamıyla yazılmış bütün Kutsal Yazı'ya, en sıradan harfe kadar, belli bir orantıyla yayıldığı gözümüzden kaçmasın. Belki de Kurtarıcı bu yüzden şöyle der: "Her şey gerçekleşinceye kadar kanundan tek bir yod, tek bir nokta bile geçip gitmeyecektir." Çünkü dünyanın yaratılışında ilahî hüner yalnız gökte, güneşte, ayda ve yıldızlarda, o cisimlerin her yanına işlemiş olarak görünmekle kalmaz; yerde de daha değersiz bir maddede aynı şeyi yapmıştır. Öyle ki usta, ne en küçük hayvanların bedenlerini, ne de, çok daha fazla olarak, onlardaki ruhları küçümsemiştir; her ruh kendinde, akılsız bir varlıkta mümkün olduğu kadar, kendini korumaya yarayan bir özellik taşır. Yerin bitkilerini de küçümsememiştir: her birinin köklerinde, yapraklarında, verebileceği meyvelerde ve keyfiyetlerinin farklılıklarında ustalık vardır. Kutsal Ruh'un ilhamıyla yazılmış her şey hakkında da biz böyle düşünürüz: insanüstü bilgeliği yazılar vasıtasıyla insan soyuna bağışlayan kutsal takdir, kurtarıcı sözleri ve deyim yerindeyse bilgeliğin izlerini, her harfe alabildiği ölçüde serpiştirmiştir.

    2.2.4

    Kαὶ μετὰ πολλά cυγκρίνων τοὺU+03F2 ἑνικῶϲ κειμένουϲ μακαριcμοὺϲ πρὸc τοὺ πληθυντικῶϲ εὶρημένουϲ, φηϲίν· 4. Εἰ δὲ Γὰ λόγια κυρίου λόγια ἁγνὰ, ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον τῇ γῇ, κεκαθαρισμένον ἑπταπλασίως· καὶ μετὰ πάσης ἀκριβείας ἐξητασμένως τὸ ἄγιον πνεῦμα ὑποβέβληκεν αὐτὰ διὰ τῶν ὑπηρετῶν τοῦ λόγου, μήποτε καὶ ἡμᾶς διαφεύγῃ ἀναλογία, [καθʼ ἣν] ἐπὶ πᾶσαν ἔφθασε γραφὴν θεόπνευστον ἡ σοφία τοῦ θεοῦ μέχρι τοῦ τυχόντος γράμματος· καὶ τάχα καὶ διὰ τοῦτο ὁ σωτήρ φησι· Ἰῶτα ἓν ἥ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἄν πάντα γένηται. ὅν τρόπον γὰρ ἐπὶ τῆς κοσμοποιίας ἡ θεία τέχνη οὐ μόνον ἐν οὐρανῷ καὶ ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ἄστροις φαίνεται διʼ ὅλων τῶν σωμάτων ἐκείνων πεφοιτηκυῖα, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ γῆς ἐν ὕλῃ εὐτελεστέρα τὸ αὐτὸ πεποίηκεν, ὡς μὴ ὑπερηφανεῖσθαι ἀπὸ τοῦ τεχνίτου μήτε τὰ σώματα τῶν ἐλαχίστων ζώων, πολλῷ δὲ πλέον καὶ τὰς ἐνυπαρχούσας ψυχὰς ἐν αὐτοῖς, ἑκάστης ἰδίωμά τι λαβούσης ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν ἀλόγῳ σωτήριον· μήτε τὰ τῆς γῆς βλαστήματα, ἑκάστῳ ἐνυπάρχοντος τοῦ τεχνικοῦ περὶ τὰς ῥίζας καὶ τὰ φύλλα καὶ τοὺς ἐνδεχομένους καρποὺς καὶ τὰς διαφορὰς τῶν ποιοτήτων· οὕτως ἡμεῖς ὑπολαμβάνομεν περὶ πάντων τῶν ἐξ ἐπιπνοίας τοῦ ἁγίου πνεύματος ἀναγςγραμμένων, ὡς τῆς ἐπιδιδούσης τὴν ὑπεράνθρωπον σοφίαν ἱερᾶς προνοίας διο τῶν γραμμάτων τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, λόγια σωτήρια ἐνεσπαρκυίας, ὡς ἔστιν εἰπεῖν, ἑκάστω γράμματι κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον ἵχνη τῆς σοφίας.

    2.2.5

  1. Bununla birlikte, bu yazıların dünyayı yaratana ait olduğunu bir kez kabul etmiş olan kişi şuna ikna olmalıdır: yaratılış hakkında açıklama arayanların karşısına çıkan her şey, yazılar hakkında da karşılarına çıkar. Yaratılışta da insan tabiatının bulmakta zorlandığı, hatta hiç bulamadığı bazı şeyler vardır. Mesela basiliskler ve öteki zehirli hayvanlar neden yaratılmış, bunun sebebini bulamıyoruz diye, her şeyin yaratıcısını suçlamak gerekmez. Burada dindarca olan, soyumuzun zayıflığının farkında olarak ve Tanrı'nın hünerinin büyük bir titizlikle tasarlanmış sebeplerini kavramamızın imkânsız olduğunu bilerek, bunların bilgisini Tanrı'ya bırakmaktır. Layık görülürsek, şimdi dindarca üzerinde durduğumuz şeyleri bize daha sonra o açacaktır. Aynı şekilde ilahî yazılarda da, açıklamakta zorlandığımız pek çok şeyin bulunduğunu görmek gerekir. Dünyayı yaratandan ayrılıp kendi uydurdukları tanrıya sığındıklarını açıkça söyleyenler, bizim onlara yönelttiğimiz güçlükleri çözsünler bakalım; ya da hiç değilse, böylesine büyük bir dinsizlik cüretinden sonra, araştırılan meseleler ve kendilerine yöneltilen güçlükler konusunda kendi varsayımlarıyla gönüllerinin rahatladığına vicdanlarını ikna etsinler. Tanrılıktan ayrıldıkları hâlde güçlükler onlarda da hiç azalmadan duruyorsa, yaratılmış şeylerden temaşa edilen yaratıcı Tanrı kavramında kalıp böylesine büyük bir Tanrı hakkında tanrısızca ve dine aykırı hiçbir şey söylememek ne kadar daha dindarca olurdu!

    2.2.5
    1. Χρὴ μέντοι γε τὸν ἅπαξ παραδεξάμενον τοῦ κτίσαντος τὸν κόσμον εἶναι ταύτας τὰς γραφὰς πεπεῖσθαι, ὅτι ὅσα περὶ τῆς κτίσεως ἀπαντᾷ τοῖς ζητοῦσι τὸν περὶ αὐτῆς λόγον, ταῦτα καὶ περὶ τῶν γραφῶν. ἔστι δέ γε καὶ ἐν τῇ κτίσει τινὰ ἀνθρωπίνῃ φύσει δυσεύρετα ἢ καὶ ἀνεύρετα· καὶ οὐ διὰ τοῦτο κατηγορητέον τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων, φέρε εἰπεῖν, ἐπεὶ οὐχ εὑρίσκομεν αἰτίαν βασιλίσκων κτίσεως καὶ τῶν ἄλλων ἰοβόλων θηρίων· ἐνθάδε γὰρ ὅσιον, τὸν αἰσθανόμενον τῆς ἀσθενείας τοῦ γένους ἡμῶν, καὶ ὅτι τέχνης θεοῦ λόγους μετὰ πάσης ἀκριβείας τεθεωρημένους ἐκλαβεῖν ἡμῖν ἀμήχανον, θεῷ ἀνατιθέναι τὴν τούτων γνῶσιν, ὕστερον ἡμῖν, ἐὰν ἄξιοι κριθῶμεν, φανερώσοντι ταῦτα περὶ ὦν νῦν εὐσεβῶς ἐπεστήσαμεν. οὕτω τοίνυν καὶ ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς χρὴ ὁρᾷν, ὅτι πολλὰ ἀπόκειται ἐν αὐταῖς δυσαπόδοτα ἡμῖν. οἱ γοῦν ἐπαγγελλόμενοι μετὰ τὸ ἀποστῆναι τοῦ κτίσαντος τὸν κόσμον καὶ ᾦ ἀνέπλασαν ὡς θεῷ προστρέχειν λυέτωσαν τὰς προσαγομένας ὑφʼ ἡμῶν αὐτοῖς ἀπορίας, ἢ τὸ ἑαυτῶν γε συνειδὸς πειθέτωσαν μετὰ τὸ τηλικοῦτον τόλμημα τῆς ἀσεβείας ἀναπεπαῦσθαι συμφώνως ταῖς παρʼ αὐτοῖς ὑποθέσεσι περὶ τῶν ζητουμένων καὶ περὶ τῶν προσαγομένων αὐτοῖς ἀπορημάτων. εἰ γὰρ κᾀκεῖ οὐδὲν ἦττον τὰ ἀπορήματα μένει, ἀποστάντων τῆς θεότητος· πόσῳ ὁσιώτερον ἢν μένοντας ἐπὶ τῆς ἐννοίας τῆς περὶ θεοῦ, ἀπὸ τῶν κτισμάτων τοῦ γενεσιουργοῦ θεωρουμένου, μηδὲν ἄθεον καὶ ἀνόσιον περὶ τοῦ τηλικούτου ἀποφαίνεσθαι θεοῦ;

    2.3.1

3. Bölüm

III.

Tanrı ilhamıyla yazılmış kitapların neden yirmi iki olduğu. 1. Mezmur üzerine aynı şerhten.

Sayılar konusunda, her sayının varlıklar arasında bir kuvvesi vardır; her şeyin yaratıcısı bu kuvveyi bazen evrenin, bazen de cüzî şeylerden birinin türünün kuruluşu için kullanmıştır. Bu yüzden sayılara ve her birine dair şeylere dikkat etmek ve onların izini Kutsal Yazılardan sürmek gerekir. Şunu da bilmek gerekir ki, İbranilerin aktardığına göre ahit kitaplarının yirmi iki olması, yani onların alfabesindeki harflerle aynı sayıda olması da sebepsiz değildir. Çünkü yirmi iki harf, nasıl bilgeliğe ve bu harflerle insanlara yazılı olarak verilen ilahî öğretilere bir giriş gibi görünüyorsa, Tanrı ilhamıyla yazılmış yirmi iki kitap da öyle Tanrı'nın bilgeliğinin alfabesi ve varlıkların bilgisine bir giriştir.

2.3.1

Δια τί κβ᾿ ʼ τὰ θεόπνευϲτα βιβλία. ἐκ το αὺτοῦ είϲ τὸν α΄ ψαλμὀν τόμου. Ἐπεὶ δὲ ἐν τῷ περὶ ἀριθμῶν τόπῳ, ἑκάστου ἀριθμοῦ δύναμίν τινα ἔχοντος ἐν τοῖς οὗσιν, ᾖ κατεχρήσατο ὁ τῶν ὅλων δημιουργὸς εἰς τὴν σύστασιν ὁτὲ μὲν τοῦ παντὸς ὁτὲ δὲ εἴδους τινὸς τῶν ἐν μέρει, προσέχειν δεῖ καὶ ἐξιχνεύειν ἀπὸ τῶν γραφῶν τὰ περὶ αὐτῶν καὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν· οὐκ ἀγνοητέον ὅτι καὶ τὸ εἶναι τὰς ἐνδιαθήκους βίβλους, ὡς Ἑβραῖοι παραδιδόασι, δύο καὶ εἴκοσι, οἶς ὁ ἴσος ἀριθμὸς τῶν παρʼ αὐτοῖς στοιχείων ἐστὶν, οὐκ ἄλογον τυγχάνει. ὡς γὰρ τὰ κβ΄ στοιχεῖα εἰσαγωγὴ δοκεῖ εἶναι εἰς τὴν σοφίαν καὶ τὰ θεῖα διδάγματα τοῖς χαρακτῆρσι τούτοις ἐντυπούμενα τοῖς ἀνθρώποις· οὕτω στοιχείωσίς ἐστιν εἰς τὴν σοφίαν τοῦ θεοῦ, καὶ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν γνῶσιν τῶν ὄντων, τὰ κβ΄ θεόπνευστα βιβλία.

2.4.14. Bölüm

IV.

Kutsal Yazı'daki dil yanlışları ve sade anlatım üzerine. Yuhanna İncili şerhinin 1. kitabından, başlangıçtan üç yaprak sonra.

  1. Sesi, anlamları ve anlamların karşılık geldiği şeyleri kendi içinde birbirinden ayıran kişi, araştırınca seslerin karşılık geldiği şeyleri sağlam bulursa, seslerdeki dil yanlışlarına takılmaz. Hele kutsal adamlar, sözlerinin ve vaazlarının "bilgeliğin ikna edici sözlerine değil, Ruh'un ve kudretin ispatına" dayandığını kabul ettiklerine göre.

    2.4.1

    Περὶ coλοικιcμῶν καὶ εὐτελοῦ φράϲεωc τῆc γραφῆc. ἐκ το α΄ τόμου τῶν εἰc τό κατὰ Ἰωάννην, μετὰ τρία φὺλλα τῆϲ ἀρχῆc. 1. Ὁ διαιρῶν παρʼ ἑαυτῷ φωνὴν καὶ σημαινόμενα καὶ πράγματα, καθʼ ὦν κεῖται τὰ σημαινόμενα, οὐ προσκόψει τῷ τῶν φωνῶν σολοικισμῷ, ἐπὰν ἐρευνῶν εὑρίσκῃ τὰ πράγματα, καθʼ ὦν κεῖνται αἱ φωναὶ, ὑγιῆ· καὶ μάλιστα ἐπὰν ὁμολογῶσιν οἱ ἅγιοι ἄνδρες τὸν λόγον αὐτῶν καὶ τὸ κή. ρυγμα οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας εἶναι λόγων, ἀλλʼ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως.

    2.4.2

Sonra İncil yazarının dil yanlışını belirttikten sonra şunu ekler:

  1. Havariler, takıldıkları ve üzerinde emek vermedikleri şeylerin farkında olduklarından, "sözde cahil, ama bilgide değil" olduklarını söylerler. Bu sözü yalnız Pavlus'un değil, öteki havarilerin de söyleyebileceğini düşünmek gerekir. "Bu hazineyi toprak kaplarda taşıyoruz; ta ki üstün kudret Tanrı'nın olsun, bizden gelmesin" sözünü de biz şöyle anladık: hazine, başka bir yerde sözü geçen, bilginin ve gizli bilgeliğin hazinesidir; toprak kaplar ise Kutsal Yazıların Helenlerin gözünde değersiz ve hor görülecek anlatımıdır. Burada Tanrı'nın kudretinin üstünlüğü gerçekten görünür; çünkü hakikatin sırları ve söylenenlerin gücü, sade anlatım tarafından engellenmeden yeryüzünün uçlarına kadar ulaşabilmiş, Mesih'in sözüne yalnız dünyanın akılsızlarını değil, zaman zaman bilgelerini de bağlayabilmiştir. Çünkü çağrılışımıza baktığımızda, bedene göre hiç bilge olmadığını değil, bedene göre bilge olanların çok olmadığını görüyoruz. Pavlus müjdeyi duyururken, sözü yalnız barbarlara değil Helenlere de, yalnız daha kolay ikna olan akılsızlara değil bilgelere de ulaştırmakla yükümlüdür. Çünkü Tanrı onu yeni ahdin hizmetkârı olmaya yeterli kılmıştı; o da, iman edenlerin onayı insanların bilgeliğine değil Tanrı'nın kudretine dayansın diye, Ruh'un ve kudretin ispatını kullanıyordu. Belki de Kutsal Yazı, Helenlerin hayran olduğu eserler gibi güzel ve süslü bir anlatıma sahip olsaydı, biri insanları hakikatin değil, görünürdeki tutarlılığın ve anlatım güzelliğinin kazandığını, dinleyenlerin gönlünü çelip onları aldatarak kendine çektiğini düşünebilirdi.

    2.4.2

    Εἰτα εἰτὠν τὸν το εὐαγγελιcτο coλοικιcμὀν ἐπάγετ· 2. Ἅτε δὲ οὐκ ἀσυναίσθητοι τυγχάνοντες οἱ ἀπόστολοι τῶν ἐν οἱς προσκόπτουσι, καὶ περὶ ἅ οὐκ ἠσχόληνται, φασὶν ἰδιῶται εἶναι τῷ λόγῳ, ἀλλʼ οὐ τῇ γνώσει νομιστέον γὰρ αὐτὸ οὐχ ὑπὸ Παύλου μόνον ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων λέγεσθαι ἄν. ἡμεῖς δὲ καὶ τό· Ἕχομεν δὲ τὸν θησαυρὸν τοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσιν, ἴνα ἡ ὑπερβολὴ τῆς δυνάμεως ἦ τοῦ θεοῦ καὶ μὴ ἐξ ἠμῶν· ἐξειλήφαμεν ὡς θησαυροῦ μὲν λεγομένου τοῦ ἀλλαχόσε θησαυροῦ τῆς γνώσεως καὶ σοφίας τῆς ἀποκρύφου, ὀστρακίνων δὲ σκευῶν τῆς εὐτελοῦς καὶ εὐκαταφρονήτου παρʼ Ἕλλησι λέξεως τῶν γραφῶν ἀληθῶς ὑπερβολῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ ἐμφαινομένης· ὅτι ἴσχυσε τὰ τῆς ἀληθείας μυστήρια καὶ ἥ δύναμις τῶν λεγομένων οὐκ ἐμποδιζομένη ὑπὸ τῆς εὐτελοῦς φράσεως φθάσαι ἕως περάτων γῆς, καὶ ὑπαγαγεῖν τῷ Χριστοῦ λόγῳ οὐ μόνον τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, ἀλλʼ ἔστιν ὅτε καὶ τὰ σοφὰ αὑτοῦ. βλέπομεν γὰρ τὴν κλῆσιν, οὐχ ὅτι οὐδεὶς σοφὸς κατὰ σάρκα, ἀλλʼ ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα. ἀλλὰ καὶ ὀφειλέτης ἐστὶ Παῦλος καταγγέλλων τὸ εὐαγγέλιον οὐ μόνον βαρβάροις παραδιδόναι τὸν λόγον ἀλλὰ καὶ Ἕλλησι, καὶ οὐ μόνον ἀνοήτοις τοῖς εὐχερέστερον συγκατατιθεμένοις ἀλλά καὶ σοφοῖς· ἱκάνωτο γὰρ ὑπὸ θεοῦ διάκονος εἶναι τῆς καινῆς διαθήκης, χρώμενος ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως, ἴνα τῶν πιστευόντων συγκατάθεσις μὴ ἦ ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων ἀλλʼ ἐν δυνάμει θεοῦ. ἴσως γὰρ εἰ κάλλος καὶ περιβολὴν φράσεως, ὡς τὰ παρʼ Ἕλλησι θαυμαζόμενα, εἶχεν ἡ γραφὴ, ὑπενόησεν ἄν τις οὐ τὴν ἀλήθειαν κεκρατηκέναι τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ τὴν ἐμφαινομένην ἀκολουθίαν καὶ τὸ τῆς φράσεως κάλλος ἐψυχαγωγηκέναι τοὺς ἀκροωμένους, καὶ ἠπατηκὸς αὐτοὺς προσειληφέναι.

    2.5.1

5. Bölüm

V.

"Çok söz" nedir, "çok kitap" hangileridir; Tanrı ilhamıyla yazılmış Kutsal Yazı'nın tamamının tek bir kitap olduğu. Yuhanna İncili şerhinin 5. kitabından, önsözden.

  1. Sen, Tanrı'nın işbaşılarından biri olarak, bize yüklediğin bu işle yetinmiyorsun; ayrı olduğumuzda bile vaktimin çoğunu sana ve sana karşı görevime ayırmamı istiyorsun. Ben ise zahmetten kaçarak ve ilahî konularda yazmaya kendini verenleri Tanrı katında bekleyen tehlikeden çekinerek, Kutsal Yazı'ya dayanıp çok kitap yazmaktan kaçınmak için kendimi savunabilirim. Çünkü Süleyman Vaiz'de şöyle der: "Oğlum, çok kitap yazmaktan sakın; bunun sonu yoktur ve çok çalışmak bedeni yorar." Söz konusu ifadenin gizli ve bize henüz kapalı bir anlamı yoksa, çok kitap yazmaktan sakınmadığımız için bu buyruğu açıkça çiğnemiş oluruz.

    2.5.1

    Τίε πολυλογία, καὶ τίνα τά πολλ βιβλία καί ὅτι πᾶcα θεόπνευcτοc γραφὴ ἕν βιβλίον ἐcτίν. ἐκ τοῦ ε΄ τόμου τῶν εἰc τὸ κατά Ἰωάννην, είc τὸ προοίμιον. 1. Ἐπεὶ μὴ ἀρκούμενος τὸ παρὸν ἀνειληφέναι πρὸς ἡμᾶς ἔργον τῶν τοῦ θεοῦ ἐργοδιωκτῶν, καὶ ἀπόντας τὰ πολλά σοι σχολάζειν καὶ τῷ πρὸς σὲ καθήκοντι ἀξιοῖς, ἐγὼ ἐκκλίνων τὸν κάματον, καὶ περϊστάμενος τὸν παρὰ θεοῦ τῶν ἐπὶ τὸ γράφειν εἰς τὰ θεῖα ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότων κίνδυνον, συναγορεύσαιμι ἄν ἐμαυτῷ ἀπὸ τῆς γραφῆς παραιτούμενος τὸ πολλὰ ποιεῖν βιβλία. φησὶ γὰρ ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ Σολομῶν· Υἱέ μου, φύλαξαι τοῦ ποιῆσαι βιβλία πολλά· οὐκ ἔστι περασμὸς, καὶ μελέτη πολλὴ κόπωσις σαρκός. ἡμεῖς γὰρ, εἰ μὴ ἔχοι νοῦν τινα κεκρυμμένον καὶ ἔτι ἡμῖν ἀσαφῆ ἡ προκειμένη λέξις, ἄντικρυς παραβεβήκαμεν τὴν ἐντολὴν μὴ φυλαξάμενοι ποιῦσαι βιβλία πολλά.

    2.5.2

Sonra İncilin birkaç ifadesi üzerine dört cilt tamamladığını söyleyerek şunu ekler:

  1. Lafız açısından "Oğlum, çok kitap yazmaktan sakın" sözünden iki anlam çıkar: biri çok kitap edinmemek gerektiği, öbürü çok kitap yazmamak gerektiği. Birincisi değilse, mutlaka ikincisi kastedilmiştir; ikincisi kastedilmişse, birincisi mutlaka kastedilmiş değildir. Ama iki durumda da çok kitap yazmamak gerektiğini öğreniyor gibi görüneceğiz. Şu an karşıma çıkan bu söze dayanarak sana bu ifadeyi bir mazeret olarak yollayabilir, kutsal adamların da çok kitap yazmakla uğraşmadığını gösterip işi sağlama bağlayabilir ve bundan böyle, aramızdaki anlaşmaya göre sana gönderilecek şeyleri yazdırmayı bırakabilirdim. Belki sen de bu ifadeden etkilenip bundan sonrası için beni bağışlardın. Ama Kutsal Yazı'yı vicdanlı bir şekilde incelemek, çıplak lafzı almakla onu anladığını aceleyle kendine yakıştırmamak gerekir. Bu yüzden, anlaşmamıza aykırı davranırsam bana karşı kullanabileceğin, kendi lehime bana görünen mazereti ortaya koymamaya katlanamam. Önce şunu ele almak gerekir, çünkü tarih de lafzı destekliyor gibi görünür: kutsal adamlardan hiçbiri çok eser yayımlamamış, düşüncesini pek çok kitapta ortaya koymamıştır. Çok eser yazmaya girişmemi kınayan kişi, o büyük Musa'nın bile yalnız beş kitap bıraktığını söyleyecektir.

    2.5.2

    Εἰτα εἰπὼν ὡc εἰc όλίγα το εὐαγγελίου ῥητα τέccαρεc αὐτῷ λιηνὐϲθηϲαν τόμοι ἐπιφέρει. 2. Ὅσον γὰρ ἐπὶ τῇ λέξει δύο σημαίνεται ἐκ τοῦ. Yἱέ μου, φύλαξαι τοῦ ποιῆσαι βιβλία πολλά· ἕν μὲν ὅτι οὐ δεῖ κεκτῆσθαι βιβλία πολλὰ, ἕτερον δὲ ὅτι οὐ δεῖ συντάξαι βιβλία πολλά· καὶ εἰ μὴ τὸ πρῶτον, πάντως τὸ δεύτερον· εἰ δὲ τὸ δεύτερον, οὐ πάντως τὸ πρότερον. πλήν ἑκατέρωθεν δόξομεν μανθάνειν, μὴ δεῖν ποιεῖν βιβλία πλείονα. ἠδυνάμην δὲ πρὸς τὸ νῦν ἡμῖν ὑποπεπτωκὸς ἱστάμενος ἐπιστεῖλαί σοι ὡς ἀπολογίαν τὸ ῥητὸν, καὶ, κατασκευάσας τό πρᾶγμα ἐκ τοῦ μηδὲ τοὺς ἁγίους πολλῶν βιβλίων συντάξεσιν ἐσχολακέναι, παύσασθαι πρὸς τὸ ἑξῆς τοῦ κατὰ τὰς συνθήκας, ἅς ἐποιησάμεθα πρὸς ἀλλήλους, ὑπαγορεύειν τὰ διαπεμφθησόμενά σοι· καὶ τάχα σὺ πληγεὶς ὑπὸ τῆς λέξεως πρὸς τὸ ἐξῆς ἄν ἡμῖν συνεχώρησας. ἀλλʼ ἐπεὶ τὴν γραφὴν εὐσυνειδήτως ἐξετάζειν δεῖ, μὴ προπετῶς ἑαυτῷ καταχαριζόμενον τὸ νενοηκέναι ἐκ τοῦ ψιλὴν τὴν λέξιν ἐξειληφέναι, οὐχ ὑπομένω μὴ τὴν φαινομένην μοι ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ἀπολογίαν, ἦ χρήσαιο ἄν κατʼ ἐμοῦ εἰ παρὰ τὰς συνθήκας ποιήσαιμι, παρατιθείς. καὶ πρῶτόν γε, ἐπεὶ δοκεῖ τῇ λέξει συναγορεύειν ἡ ἱστορία, οὐδενὸς τῶν ἀγίων ἐκδεδωκότος συντάξεις πλείονας καὶ ἐν πολλαῖς βίβλοις τὸν νοῦν αὐτοῦ ἐκτιθεμένου, περὶ τούτου λεκτέον. ὁ δὲ ἐγκαλῶν μοι εἰς σύνταξιν πλειόνων ἐρχομένῳ τὸν τηλικοῦτον Mωσέα φήσει μόνας πέντε βίβλους καταλελοιπέναι.

    2.5.3

Sonra her biri az yazmış ya da hiç az bile yazmamış peygamberleri ve havarileri sıraladıktan sonra şunu ekler:

  1. Bunlardan sonra yine başım dönüyor, gözlerim kararıyor: acaba sana uyarken Tanrı'ya uymamış, kutsal adamları da örnek almamış mı oldum? Seni çok sevdiğimden ve seni hiçbir konuda üzmek istemediğimden kendimi savunurken yanılmıyorsam, bu konuda şu savunmaları buluyorum. Her şeyden önce Vaiz'in "Oğlum, çok kitap yazmaktan sakın" sözünü aktardık. Bunun karşısına aynı Süleyman'ın Meseller'inden bir ifade koyuyorum: "Çok sözden günah eksik olmaz; dudaklarını tutan ise anlayışlı olur." Ve soruyorum: ne türden olursa olsun çok şey söylemek "çok söz" müdür, kişi kutsal ve kurtarıcı şeyleri çok söylese bile? Eğer öyleyse ve yararlı şeyleri uzun uzun anlatan kişi çok söz söylemiş oluyorsa, Süleyman'ın kendisi de günahtan kurtulamamıştır; çünkü üç bin mesel ve beş bin ezgi söylemiş; Lübnan'daki sedirden duvardan çıkan mercanköşke kadar ağaçlar hakkında, ayrıca dört ayaklılar, kuşlar, sürüngenler ve balıklar hakkında konuşmuştur. Basitçe anlaşılan anlamıyla "çok söz" olmadan öğretim nasıl bir şey başarabilir? Hem bilgeliğin kendisi de yok olanlara, "Sözlerimi uzattım, ama kulak vermediniz" der. Pavlus da sabahtan gece yarısına kadar öğretmeye devam etmiştir; o sırada Eftihos derin bir uykuya dalıp düşmüş ve ölmüş gibi görünerek dinleyenleri telaşa vermişti.

    2.5.3

    Εἰτα ἀπαριθμηϲάμενοϲ προφήταϲ καὶ ἀποϲτόλουϲ ὀλίγα ἑκάcτου ἤ οὐλὲ ὀλίγα γράψαντοϲ, ἑπάγει· 3. Πάλιν δὴ μετὰ ταῦτα ἰλιγγιᾷν μοι ἐπέρχεται σκοτοδινιῶντι, μὴ ἄρα πειθαρχῶν σοι οὐκ ἐπειθάρχησα θεῷ οὐδὲ τοὺς ἁγίους ἐμιμησάμην. εἰ μὴ σφάλλομαι τοίνυν ἐμαυτῷ συναγορεύων, διὰ τὸ πάνυ σε φιλεῖν καὶ ἐν μηδενὶ ἐθέλειν λυπεῖν, τοιαύτας εὑρίσκω εἰς ταῦτα ἀπολογίας. πρὸ πάντων παρεθέμεθα τὸ ἐκ τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ λέγοντος · Υἱέ μου, φύλαξαι τοῦ ποιῆσαι βιβλία πολλά. τούτῳ ἀντιπαραβάλλω ἐκ τῶν Παροιμιῶν τοῦ αὐτοῦ Σολομῶντος ῥητὸν, ὅς φησιν· Ἐκ πολυλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν, φειδόμενος δὲ χειλέων νοήμων ἔσῃ. καὶ ζητῶ εἰ τὸ ὁποῖά ποτʼ οὖν λέγειν πολλὰ πολυλογεῖν ἐστὶν, κἄν ἄγιά τις καὶ σωτήρια λέγῃ πολλά. εἰ γὰρ τοῦθʼ οὕτως ἔχει καὶ πολυλογεῖ ὁ πολλὰ διεξιὼν ὠφέλιμα, αὐτὸς ὁ Σολομῶν οὐκ ἐκπέφευγε τὴν ἁμαρτίαν, λαλήσας τρεῖς χιλιάδας παραβολῶν, καὶ ᾠδὰς πεντακισχιλίας, καὶ ὑπὲρ τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου τῆς ἐν τῷ Λιβάνῳ καὶ ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐκπορευομένης διὰ τοῦ τοίχου· ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν κτηνῶν καὶ περὶ τῶν πετεινῶν καὶ περὶ τῶν ἑρπετῶν καὶ περὶ τῶν ἰχθύων. πῶς γὰρ δύναται διδασκαλία ἀνύειν τι χωρὶς τῆς ἁπλούστερον νοουμένης πολυλογίας, καὶ αὑτῆς τῆς σοφίας φασκούσης τοῖς ἀπολλυμένοις· Ἐξέτεινον λόγους, καὶ οὐ προσείχετε; ὁ δὲ Παῦλος φαίνεται διατελῶν ἔωθεν μέχρι μεσονυκτίου ἐν τῷ διδάσκειν, ὅτε καὶ Εὔτυχος καταφερόμενος ὕπνῳ βαθεῖ καταπεσὼν ἐτάραξε τοὺς ἀκούοντας ώς τεθνηκώς.

    2.5.4

  1. Şu hâlde "Çok sözden günah eksik olmaz" sözü doğruysa, sözü edilen konular hakkında çok şey anlatan Süleyman'ın da, sözünü gece yarısına kadar uzatan Pavlus'un da günah işlemediği doğruysa, "çok söz"ün ne olduğunu araştırmak ve oradan "çok kitap"ın hangileri olduğunu görmeye geçmek gerekir. Tanrı'nın bütün Logos'u, başlangıçta Tanrı'nın yanında olan Logos, çok söz değildir; çünkü sözler değildir. O, birçok temaşadan oluşan tek bir Logos'tur; bu temaşaların her biri bütün Logos'un bir parçasıdır. Onun dışında kalıp şu ya da bu türden bir anlatı ve açıklama sunduğunu iddia edenler ise, hakikat hakkında olsalar bile, sözlerdir; daha da şaşırtıcı bir şey söyleyeyim: hiçbiri bir söz değildir, hepsi sözlerdir. Çünkü onlarda hiçbir yerde birlik yoktur, hiçbir yerde ahenk ve tek olan yoktur; dağılmaları ve birbirleriyle çatışmaları yüzünden bir olan onlardan kaybolmuş, sayılar, belki de sonsuz sayılar hâline gelmişlerdir. Buna göre şunu söyleyebiliriz: Tanrı'ya bağlılığa yabancı herhangi bir şey söyleyen çok söz söyler; hakikatin söylediklerini söyleyen ise, hiçbir şeyi atlamayacak şekilde her şeyi söylese bile, daima tek bir söz söyler. Tek Logos'a uygun amaca bağlı kalan kutsal adamlar çok söz söylemezler. Şu hâlde çok söz, çok kelimeyle anlatmaya göre değil öğretilere göre ayırt ediliyorsa, bak bakalım, aynı şekilde bütün kutsal yazılara tek bir kitap, bunların dışındakilere ise çok kitap diyebilir miyiz.

    2.5.4
    1. Ε τοίνυν ἀληθὲς τό· Ἐκ πολυλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν· ἀληθὲς δὲ καὶ τὸ μὴ τμαρτηκέναι πολλὰ περὶ τῶν προειρημένων τὸν Σολομῶντα ἀπαγγείλαντα, μηδὲ τὸν Παῦλον παρατείναντα μέχρι μεσονυκτίου, ζητητέον τίς ἡ πολυλογία, κἀκεῖθεν μεταβατέον ἐπὶ τὸ ἰδεῖν τίνα τὰ πολλὰ βιβλία. ὁ πᾶς δὴ λόγος τοῦ θεοῦ, λόγος ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν, οὐ πολυλογία ἐστὶν, οὐ γὰρ λόγοι· λόγος γὰρ εἶς συνεστὼς ἐκ πλειόνων θεωρημάτων, ὥν ἕκαστον θεώρημα μέρος ἐστὶ τοῦ ὅλου λόγου οἱ δὲ ἔξω τούτου ἐπαγγελλόμενοι περιέχειν διέξοδον καὶ ἀπαγγελίαν ὅποίαν δήποτε, εἰ καὶ ὡς περὶ ἀληθείας εἰσὶ λόγοι, καὶ παραδοξότερόν γε ἐρῶ, οὐδεὶς αὐτῶν λόγος, ἀλλʼ ἕκαστοι λόγοι. οὐδαμοῦ γὰρ ἡ μονὰς, καὶ οὐδαμοῦ τὸ σύμφωνον καὶ ἕν, ἀλλὰ παρὰ τὸ διεσπᾶσθαι καὶ μάχεσθαι τὸ ἕν ἀπʼ ἐκείνων ἀπώλετο, καὶ γεγόνασιν ἀριθμοὶ, καὶ τάχα ἀριθμοὶ ἄπειροι· ὥστε κατὰ τοῦτʼ ἄν ἡμᾶς εἰπεῖν, ὅτι ὁ φθεγγόμενος ὅ δήποτε τῆς θεοσεβείας ἀλλότριον πολυλογεῖ, ὁ δὲ λέγων τὰ τῆς ἀληθείας, κἄν εἴπῃ τὰ πάντα ὡς μηδὲν παραλιπεῖν, ἔνα ἀεὶ λέγει λόγον, καὶ οὐ πολυλογοῦσιν οἱ ἅγιοι τοῦ σκοποῦ τοῦ κατά τὸν ἔνα ἐχόμενοι λόγον. εἰ τοίνυν ἡ πολυλογία ἐκ τῶν δογμάτων κρίνεται καὶ οὐκ ἐκ τῆς τῶν πολλῶν λέξεων ἀπαγγελίας, ὅρα εἰ οὕτω δυνάμεθα ἕν βιβλίον τὰ πάντα ἄγια εἰπεῖν, πολλὰ δὲ τά ἔξω τούτων.

    2.5.5

  1. Ama bunun için ilahî Kutsal Yazı'dan bir tanıklığa ihtiyacım olduğundan, bak bakalım, bunu çok çarpıcı bir şekilde ortaya koyabiliyor muyum. Kitapları daha alışılmış anlamda aldığımızda, bize göre Mesih hakkında tek bir kitapta yazılmamıştır. Onun hakkında beş kitapta da yazılmıştır; peygamberlerin her birinde ve Mezmurlarda da söylenmiştir; kısacası, Kurtarıcı'nın kendisinin dediği gibi, bütün yazılarda. Bizi onlara göndererek şöyle der: "Yazıları araştırın; çünkü onlarda ebedî hayat bulacağınızı sanıyorsunuz; benim hakkımda tanıklık eden de onlardır." Bizi kendisi hakkında tanıklık eden yazılara gönderiyorsa, birine gönderip ötekine göndermiyor değildir; kendisinden haber veren bütün yazılara gönderiyordur. Mezmurlarda bunlara "kitap tomarı" der: "Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır." Çünkü "kitap tomarında" sözünü, kendisi hakkındaki şeyleri içeren herhangi bir kitap için basitçe anlamak isteyen, neden bu kitabı ötekilere tercih ettiğini söylesin. Biri bu sözü Mezmurlar kitabının kendisine yorduğumuzu sanacak olsa, ona şöyle demek gerekir: o zaman "Bu kitapta benim hakkımda yazılmıştır" denmesi gerekirdi. Oysa o, kendisi hakkında bize ulaşmış sözü tek bir şeyde topladığı için hepsine birden tek bir tomar der. Yuhanna'nın gördüğü, önü ve arkası yazılı, mühürlü kitap da ne demektir? Onu Yahuda oymağından aslan, Davud'un kökü, Davud'un anahtarını taşıyan, açtığını kimsenin kapatamadığı, kapattığını kimsenin açamadığı kişiden başka kimse okuyup mühürlerini çözemiyordu. Bu kitapla bütün Kutsal Yazı kastedilmektedir: ilk akla gelen anlamı yüzünden önü yazılıdır, geride duran ruhani anlamı yüzünden de arkası.

    2.5.5
    1. Ἀλλʼ ἐπεὶ μαρτυρίου μοι δεῖ τοῦ ἀπὸ τῆς θείας γραφῆς, ἐπίσκεψαι εἰ πληκτικώτατα δύναμαι τοῦτο παραστήσαι, κατασκευάσας ὅτι περὶ Χριστοῦ καθʼ ἡμᾶς οὐκ ἐν ἐνὶ γέγραπται βιβλίῳ, κοινότερον ἡμῶν τὰ βιβλία νοούντων. γέγραπται γὰρ καὶ ἐν τῇ πεντατεύχῳ· εἴρηται δὲ καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν προφητῶν καὶ τοῖς ψαλμοῖς, καὶ ἀπαξαπλῶς, ὥς φησιν αὐτὸς ὁ σωτήρ, ἐν πάσαις ταῖς γραφαῖς, ἐφʼ ἅς ἀναπέμπων ἡμᾶς φησίν· Ἐρευνᾶτε τὰς γραφὰς, ὅτι ὑμεῖς δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ ἐκεῖναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. εἰ τοίνυν ἀναπέμπει ἡμᾶς ἐπὶ τὰς γραφάς ὡς μαρτυρούσας περὶ αὐτοῦ, οὐκ ἐπὶ τήνδε μὲν πέμπει ἐπὶ τήνδε δὲ οὔ, ἀλλʼ ἐπὶ πάσας τὰς ἀπαγγελλούσας περὶ αὐτοῦ, ἅστινας ἐν τοῖς ψαλμοῖς κεφαλίδα ὀνομάζει βιβλίου, λέγων· Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. ὁ γὰρ ὁπλῶς θέλων ἐκλαβεῖν τὸ ἐν κεφαλίδι βιβλίου ἐπὶ οἵου δήποτε ἑνὸς τῶν περιεχόντων τὰ περὶ αὐτοῦ, ἀπαγγελλέτω τίνι λόγῳ τήνδε τὴν βίβλον ἑτέρας προκρίνει. ἵνα γὰρ καὶ ὑπολαμβάνῃ τις ἐπʼ αὐτὴν τὴν τῶν ψαλμῶν βίβλον ἀναφέρειν ἥμᾶς τὸν λόγον, λεκτέον πρὸς αὐτὸν ὅτι ἐχρῆν εἰρῆσθαι· ἐν ταύτῃ τῇ βίβλῳ γέγραπται περὶ ἐμοῦ. νῦν δέ φησι πάντα μίαν κεφαλίδα, τῷ ἀνακεφαλαιοῦσθαι τὸν περὶ ἑαυτοῦ εἰς ἡμᾶς ἐληλυθότα λόγον εἰς ἕν. τί δὲ καὶ τὸ βιβλίον ἑωρᾶσθαι ὑπ τοῦ Ἰωάννου γεγραμμένον ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν, καὶ κατεσφραγισμένον, ὅπερ οὐδεὶς ἠδύνατο ἀναγνῶναι καὶ λῦσαι τὰς σφραγῖδας αὐτοῦ, εἰ μὴ ὁ λέων ὁ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα, ἡ ῥίζα Δαυεὶδ, ὁ ἔχων τὴν κλεῖν τοῦ Δαυεὶδ, καὶ ἀνοίγων καὶ οὐδεὶς κλείσει, καὶ κλείων καὶ οὐδεὶς ἀνοίξει; ἡ γὰρ πᾶσα γραφή ἐστιν ἡ δηλουμένη διὰ τῆς βίβλου, ἔμπροσθεν μὲν γεγραμμένη διὰ τὴν πρόχειρον αὐτῆς ἐκδοχὴν, ὄπισθεν δὲ διὰ τὴν ἀνακεχωρηκυῖαν καὶ πνευματικὴν.

    2.5.6

  1. Bunlara ek olarak şuna da dikkat edilmeli: kutsal yazıların tek bir kitap, onlara aykırı olanların ise çok kitap olduğunu, yaşayanlar için tek bir kitap bulunması, ona layık olmayanların o kitaptan silinmesi ispat edebilir mi? Nitekim şöyle yazılmıştır: "Yaşayanların kitabından silinsinler." Yargılanacak olanlar için ise kitaplardan söz edilir; Daniel şöyle der: "Mahkeme kuruldu ve kitaplar açıldı." Musa da ilahî kitabın tek olduğuna tanıklık eder: "Halkın günahını bağışlarsan bağışla; yoksa beni yazdığın kitabından sil." Yeşaya'daki sözü de ben böyle anlıyorum. Kitabın sözlerinin mühürlü olması, okuma bilmeyen tarafından okuma bilmediği için, bilen tarafından da kitap mühürlü olduğu için okunamaması, yalnız onun peygamberliğine özgü değildir. Bu, kapatan ve açacak olan Logos'a muhtaç olan bütün Kutsal Yazı için doğrudur. Çünkü "o kapatacak ve kimse açamayacak"; açtığında da artık kimse onun getirdiği açıklığa bir güçlük öne süremez. Bu yüzden "açacak ve kimse kapatamayacak" denir. Hezekiel'de sözü geçen, içinde "ağıt, ezgi ve vay" yazılı olan kitabı da benzer şekilde anlıyorum. Çünkü her kitap kaybolanlar için "vay"ı, kurtulanlar için ezgiyi, aradakiler için de ağıtı içerir. Önü ve arkası yazılı tek bir tomarı yiyen Yuhanna da bütün Kutsal Yazı'yı tek bir kitap olarak anlamıştır: başlangıçta, insan onu çiğnerken, en tatlı şey gibi gelir; ama onu bilmiş olan herkese, kendi hâlinin farkına vardıkça acı görünür. Bunun ispatına, Markion'un yandaşlarının anlamadığı ve bu yüzden İncilleri reddettikleri bir havari sözünü de ekleyeceğim. Havari "Mesih İsa'daki müjdeme göre" diyor, "müjdelerime" demiyor. Bunun üzerinde durup, birden çok İncil olsaydı havarinin "müjde"yi tekil söylemeyeceğini ileri sürerler. Anlamazlar ki, birçok kişinin müjdelediği kişi nasıl tek ise, birçok kişinin yazdığı İncil de kudretçe tektir; dört kişi vasıtasıyla yazılan İncil gerçekten tek bir İncildir.

    2.5.6
    1. Παρατηρητέον πρὸς τούτοις εἰ δύναται ἀποδεικτικὸν τοῦ τὰ ἅγια μίαν τυγχάνειν βίβλον, τὰ δὲ ἐναντίως ἔχοντα πολλὰς, τὸ ἐπὶ μὲν τῶν ζώντων μίαν εἶναι τὴν βίβλον, ἀφʼ ἧς ἀπαλείφονται οἱ ἀνάξιοι αὐτῆς γεγενημένοι, ὡς γέραπται· Ἐξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων· ἐπὶ δὲ τῶν κρίσει ὑποκειμένων βίβλους φέρεσθαι· φησὶ γάρ ὁ Δανιήλ· Κριτήριον ἐκάθισε, καὶ βίβλοι ἠνεῴχθησαν. τῷ δὲ ἑνικῷ τῆς θείας βίβλου καὶ Μωσῆς μαρτυρεῖ, λέγων· Εἰ μὲν ἀφῇς τῷ λαῷ τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· εἰ δὲ μὴ, ἐξάλειφόν με ἐκ τῆς βίβλου σου ἦς ἔγραψας. ἐγὼ καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἠσαία οὕτως ἐκλαμβάνω οὐ γὰρ ἴδιον τῆς τούτου προφητείας τὸ εἶναι τοὺς λόγους τοῦ βιβλίου ἐσφραγισμένους, μήτε ὑπὸ τοῦ μὴ ἐπισταμένου γράμματα ἀναγινωσκομένους διὰ τὸ μὴ εἰδέναι αὐτὸν γράμματα, μήτε ὑπὸ τοῦ ἐπισταμένου διά τὸ ἐσφραγίσθαι τὴν βίβλον. ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐπὶ πάσης γραφῆς ἀληθεύεται, δεομένης τοῦ κλείσαντος λόγου καὶ ἀνοίξοντος· Οὗτος γὰρ κλείσει καὶ οὐδεὶς ἀνοίξει· καὶ ἐπὰν ἀνοίξῃ οὐκέτι οὐδεὶς ἀπορίαν δύναται τῇ ἀπʼ αὐτοῦ σαφηνείᾳ προσενεγκεῖν· διὰ τοῦτο λέγεται ὅτι ἀνοίξει καὶ οὐδεὶς κλείσει. τὸ παραπλήσιον δὲ καὶ ἐπὶ τῆς εἰρημένης βίβλου παρὰ τῷ Ἰεζεκιήλ ἐκλαμβάνω, ἐν ᾖ ἐγέγραπτο θρῆνος καὶ μέλος καὶ οὐαί. πᾶσα γὰρ βίβλος περιέχει τὸ τῶν ἀπολλυμένων οὐαὶ, καὶ τὸ περὶ τῶν σωζομένων μέλος, καὶ τὸν περὶ τῶν μεταξὺ θρῆνον. ἀλλὰ καὶ ὁ ἐσθίων Ἰωάννης μίαν κεφαλίδα, ἐν ᾗ γέγραπται τὰ ὄπισθεν καὶ τὰ ἔμπροσθεν, τὴν πᾶσαν νενόηκε γραφὴν ὡς βίβλον μίαν, ἡδίστην κατὰ τὰς ἀρχὰς νοουμένην ὅτε τις αὐτὴν μασᾶται, πικρὰν δὲ τῇ ἑκάστου τῶν ἐγνωκότων συναισθήσει τῇ περὶ ἑαυτοῦ ἀναφαινομένην. ἔτι προσθήσω εἰς τὴν τούτου ἀπόδειξιν ῥητὸν ἀποστολικὸν μὴ νενοημένον ὑπὸ τῶν Μαρκίωνος, καὶ διὰ τοῦτο ἀθετούντων τὰ εὐαγγέλια· τὸ γὰρ τὸν ἀπόστολον λέγειν· Κατὰ τὸ εὐαγγέλιόν μου ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, καὶ μὴ φάσκειν εὐαγγέλια, ἐκεῖνοι ἐφιστάντες φασὶν οὐκ ἄν πλειόνων ὄντων εὐαγγελίων τὸν ἀπόστολον ἑνικῶς τὸ εὐαγγέλιον εἰρηκέναι, οὐ συνιέντες ὅτι, ὡς εἶς ἐστὶν ὃν εὐαγγελίζονται πλείονες, οὕτως ἔν ἐστι τῇ δυνάμει τὸ ὑπὸ τῶν πολλῶν εὐαγγέλιον ἀναγεγραμμένον, καὶ τὸ ἀληθῶς διὰ τεσσάρων ἔν ἐστιν εὐαγγέλιον.

    2.5.7

  1. Bu söylediklerimiz tek kitabın ne, çok kitabın ne olduğuna bizi ikna edebiliyorsa, şimdi yazılanların çokluğundan çok, anlamların kuvvesinden kaygılanıyorum: yazdıklarımın yalnız birinde bile hakikate aykırı bir şeyi hakikatmiş gibi ortaya koyarsam, buyruğu çiğneme durumuna düşmeyeyim. Çünkü o zaman çok kitap yazmış olurum. Şimdi de başka inançtan olanlar, bilgi bahanesiyle Mesih'in kutsal kilisesine baş kaldırıyor; İncil ve havari sözlerinin açıklamasını sunduğunu iddia eden çok ciltli eserler ortaya koyuyorlar. Biz susar ve onlara karşı doğru ve sağlam öğretileri ortaya koymazsak, açgözlü ruhlara hâkim olacaklar; kurtarıcı gıdadan yoksun kalan bu ruhlar, yasaklanmış, gerçekten de murdar ve iğrenç yiyeceklere koşacaklar. Bu yüzden bana öyle geliyor ki, kilisenin öğretisini hiç bozmadan savunabilen ve "sahte adlı bilgi"yle uğraşanları çürütebilen kişinin sapkınların uydurmalarına karşı durması, onların karşısına İncil vaazının yüceliğini, Eski denen Ahit ile Yeni adı verilen Ahit arasındaki ortak öğretilerin ahengiyle dolu yüceliğini koyması zorunludur. Sen de, daha iyi olanı savunanların yokluğundan, akla dayanmayan ve cahilce imana katlanamadığın için, İsa sevgisiyle bir zamanlar kendini bu öğretilere vermiştin; sonra sana verilmiş anlayışı gerektiği gibi kullanarak onları mahkûm edip terk ettin. Bunları, bana göründüğü kadarıyla, konuşabilen ve yazabilen kişiler adına savunma olarak söylüyorum. Kendi adıma da şunu söyleyerek savunuyorum: Tanrı'nın, harfin değil Ruh'un yeni ahdinin hizmetkârı olmaya yeterli kıldığı kişide olması gereken melekeye sahip olmadığım hâlde, kendimi pek cüretkârca yazdırma işine veriyor olabilirim.

    2.5.7
    1. Εἰ τοίνυν ταῦτα ἡμᾶς πεῖσαι δύναται τί ποτέ ἐστι τὸ ἕν βιβλίον καὶ τί τὰ πολλὰ, νῦν μᾶλλον φροντίζω οὐ διὰ τὸ πλῆθος τῶν γραφομένων ἀλλὰ διὰ τὴν δύναμιν τῶν νοουμένων, μήποτε περιπέσω τῷ παραβαίνειν τὴν ἐντολὴν, ἐάν τι παρὰ τὴν ἀλήθειαν ὡς ἀλήθειαν ἐκθῶμαι, κἄν ἐν ἑνὶ τῶν γραφομένων· ἐκεῖ γὰρ ἔσομαι γράψας βιβλία πολλά. καὶ νῦν δὲ προφάσει γνώσεως ἐπανισταμένων τῶν ἑτεροδόξων τῇ ἁγίᾳ τοῦ χριστοῦ ἐκκλησίᾳ, καὶ πολυβίβλους συντάξεις φερόντων ἐπαγγελλομένας διήγησιν τῶν τε εὐαγγελικῶν καὶ ἀποστολικῶν λέξεων, ἐὰν σιωπήσωμεν μὴ ἀντιπαρατιθέντες αὐτοῖς τὰ ἀληθῆ καὶ ὑγιῆ δόγματα, ἐπικρατήσουσι τῶν λίχνων ψυχῶν, ἀπορίᾳ τροφῆς σωτηρίου ἐπὶ τὰ ἀπηγορευμένα σπευδουσῶν καὶ ἀληθῶς ἀκάθαρτα καὶ βδελυκτὰ βρώματα. διόπερ ἀναγκαῖόν μοι δοκεῖ εἴναι, τὸν δυνάμενον πρεσβεύειν ὑπὲρ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ λόγου ἀπαραχαράκτως καὶ ἐλέγχειν τοὺς τὴν ψευδώνυμον γνῶσιν μεταχειριζομένους, ἵστασθαι κατὰ τῶν αἱρετικῶν ἀναπλασμάτων, ἀντιπαραβάλλοντα τὸ ὕψος τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος, πεπληρωμένον συμφωνίας δογμάτων κοινῶν τῇ καλουμένῃ παλαιᾷ πρὸς τὴν ὀνομαζομένην καινὴν διαθήκην. αὐτὸς γοῦν ἀπορίᾳ τῶν πρεσβευόντων τὰ κρείττονα, μὴ φέρων τὴν ἄλογον καὶ ἰδιωτικὴν πίστιν, διὰ τὴν πρὸς Ἰησοῦν ἀγάπην ἐπιδεδώκεις ποτὲ σαυτὸν λόγοις, ὦν ὕστερον τῇ δεδομένῃ σοι συνέσει καταχρησάμενος εἰς δέον καταγνοὺς ἀπέστης. ταῦτα δέ φημι κατὰ τὸ φαινόμενόν μοι ἀπολογούμενος περὶ τῶν δυναμένων λέγειν καὶ γράφειν, περὶ δὲ ἐμαυτοῦ ἀπολογούμενος, μὴ ἄρα οὐ τοιαύτης ὤν ἕξεως ὁποίαν ἐχρῆν τὸν παρὰ θεοῦ ἱκανούμενον διάκονον τῆς καινῆς διαθήκης, οὐ γράμματος ἀλλὰ πνεύματος, τολμηρότερον ἐμαυτὸν τῷ ὑπαγορεύειν ἐπιδίδωμι.

    2.6.1

6. Bölüm

VI.

Kutsal Yazı'nın tamamının, Tanrı'nın tek, kusursuz ve akortlu bir çalgısı olduğu. Matta İncili şerhinin 2. kitabından, "Ne mutlu barış yapanlara" sözü üzerine.

  1. Her iki anlamda barış yapan bu kişi için ilahî sözlerde artık eğri ya da dolambaçlı hiçbir şey yoktur; çünkü anlayanlar için her şey apaçıktır. Böyle biri için eğri ya da dolambaçlı hiçbir şey olmadığından, bütün yazılarda, birbiriyle çatışıyor ve çelişiyor görünenlerde bile, bol bir barış görür. Üçüncü bir barış yapan da vardır: başkalarına görünen çatışmanın aslında çatışma olmadığını gösteren ve yazıların ahengini ve barışını ortaya koyan kişi. Bu ahenk ister eski yazılarla yeniler, ister kanunla peygamberler, ister İncillerin birbirleri, ister İncillerle havari yazıları, ister havari yazılarının birbirleri arasında olsun. Çünkü Vaiz'e göre bütün yazılar "bilgelerin sözleridir; üvendireler gibi, çakılmış çiviler gibidirler; bunlar, toplananlardan, tek bir çobandan verilmiştir ve onlarda fazla hiçbir şey yoktur." Akıllı varlıkların tek çobanı da Logos'tur. Yazılar, işitecek kulağı olmayanlara uyumsuz görünür; ama gerçekte ahenk içindedir.

    2.6.1

    Ὅτι ἓν ὄργανον θεοῦ τέλειον καὶ ἡρμοϲμένον παϲα ἡ θεία γραφή ἐκ τοῦ β΄ τόμου τῶν εἰϲ τὸ κατὰ Ματθαῖον, εἰϲ τό· Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί. 1. Τούτῳ δὲ τῷ ἑκατέρως εἰρηνοποιῷ οὐδὲν ἐν τοῖς θείοις λογίοις ἔτι ἐστὶ σκολιὸν οὐδὲ στραγγαλῶδες, πάντα γὰρ ἐνώπια τοῖς νοοῦσι· καὶ ἐπεὶ μηδέν ἐστι τοιούτῳ σκολιὸν μηδὲ στραγγαλῶδες, διὰ τοῦτο πλῆθος εἰρήνης βλέπει ἐν ὅλαις ταῖς γραφαῖς, καὶ ταῖς δοκούσαις περιέχειν μάχην καὶ ἐναντιώματα πρὸς ἀλλήλας. γίνεται δὲ καὶ τρίτος εἰρηνοποιὸς, ὁ τὴν ἄλλοις φαινομένην μάχην τῶν γραφῶν ἀποδεικνὺς εἶναι οὐ μάχην, καὶ παριστὰς τὴν συμφωνίαν καὶ τὴν εἰρήνην τούτων, ἤτοι παλαιῶν πρὸς καινὰς, ἢ νομικῶν πρὸς προφητικὰς, ἢ εὐαγγελικῶν πρὸς εὐαγγελικὰς, ἢ εὐαγγελικῶν πρὸς ἀποστολικὰς, ἢ ἀποστολικῶν πρὸς ἀποστολικάς. καὶ γὰρ πᾶσαί εἰσι κατὰ τὸν Ἐκκλησιαστὴν αἱ γραφαὶ λόγοι σοφῶν ὡς τὰ βούκεντρα, καὶ ὡς ἧλοι πεφυτευμένοι, οἳ παρὰ τῶν συνθεμάτων ἐδόθησαν ἐκ ποιμένος ἑνὸς, καὶ οὐδὲν περισσὸν ἐξ αὐτῶν. εἷς δὲ ποιμὴν τῶν λογικῶν ὁ λόγος, δόξαν μὲν ἐχόντων διαφωνίας τοῖς μὴ ἔχουσιν ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν, τὸ δὲ ἀληθὲς συμφωνότητα.

    2.6.2

  1. Çengin ya da kitharanın farklı telleri, her biri kendine özgü ve ötekinin sesine benzemiyor gibi görünen bir ses çıkardığı için, musikiden anlamayan ve musiki ahenginin esasını bilmeyen birine seslerin farklılığından dolayı uyumsuz gelir. Aynı şekilde Tanrı'nın kutsal yazılardaki ahengini dinlemeyi bilmeyenler, Eski Ahit'in Yeni Ahit'e, peygamberlerin kanuna, İncillerin birbirine, ya da Havari'nin İncile, kendine veya öteki havarilere uymadığını sanırlar. Ama Tanrı'nın musikisinde terbiye görmüş, işte ve sözde bilge olan, bu yüzden de "eli becerikli" anlamına gelen Davud adını alabilecek kişi gelince, Tanrı'nın musikisinin sesini çıkaracaktır. Bu musikiden, telleri vaktinde çalmayı öğrenmiştir: bazen kanunun tellerini, bazen onlarla ahenk içinde İncilin tellerini; bazen peygamberlerin tellerini, akıl gerektirdiğinde de onlarla aynı perdeden çalan havari tellerini, aynı şekilde havari tellerini İncilinkilerle birlikte. Çünkü bilir ki bütün Kutsal Yazı Tanrı'nın tek, kusursuz ve akortlu çalgısıdır; farklı seslerden, öğrenmek isteyenler için tek bir kurtarıcı ses çıkarır. Bu ses, kötü ruhun bütün etkinliğini yatıştırır ve durdurur; tıpkı Davud'un musikisinin Saul'daki ve onu boğan kötü ruhu yatıştırması gibi. Görüyorsun ki, Kutsal Yazı'ya uyan, onun tamamındaki barışı gören ve bu barışı doğru arayanların ve öğrenmeyi içtenlikle sevenlerin içine yerleştiren kişi üçüncü anlamda barış yapandır.

    2.6.2
    1. Ὡς γὰρ αἱ διάφοροι τοῦ ψαλτηρίου ἢ τῆς κιθάρας χορδαὶ, ὧν ἑκάστη ἴδιόν τινα φθόγγον καὶ δοκοῦντα μὴ ὅμοιον εἶναι τῷ τῆς ἑτέρας ἀποτελεῖ, νομίζονται τῷ ἀμούσῳ καὶ μὴ ἐπισταμένῳ λόγον μουσικῆς συμφωνίας διὰ τὴν ἀνομοιότητα τῶν φθόγγων ἀσύμφωνοι τυγχάνειν· οὕτως οἱ μὴ ἐπιστάμενοι ἀκούειν τῆς τοῦ θεοῦ ἐν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς ἁρμονίας οἴονται ἀνάρμοστον εἶναι τῇ καινῇ τὴν παλαιὰν, ἢ τῷ νόμῳ τοὺς προφήτας, ἢ τὰ εὐαγγέλια ἀλλήλοις, ἢ τὸν ἀπόστολον τῷ εὐαγγελίῳ ἢ ἑαυτῷ ἢ τοῖς ἀποστόλοις. ἀλλʼ ἐλθὼν ὁ πεπαιδευμένος τήν τοῦ θεοῦ μουσικὴν, σοφός τις ἐν ἔργοις καὶ λόγοις τυγχάνων, καὶ διὰ τοῦτο χρηματίζων ἂν Δαυεὶδ, ὂς ἑρμηνεύεται ἱκανὸς χειρὶ, ἀποτελέσει φθόγγον μουσικῆς θεοῦ, ἀπὸ ταύτης μαθὼν ἐν καιρῷ κρούειν χορδὰς νῦν μὲν νομικὰς νῦν δὲ συμφώνως αὐταῖς εὐαγγελικὰς, καὶ νυνὶ μὲν προφητικὰς, ὅτε δὲ τὸ αὐλογον ἀπαιτεῖ, τὰς ὁμοτονούσας ἀποστολικὰς αὐταῖς, οὕτω δὲ καὶ ἀποστολικὰς εὐαγγελικαῖς. ἓν γὰρ οἶδεν τὸ τέλειον καὶ ἡρμοσμένον ὄργανον τοῦ θεοῦ εἶναι πᾶσαν τὴν γραφὴν, μίαν ἀποτελοῦν ἐκ διαφόρων φθόγγων σωτήριον τοῖς μανθάνειν ἐθέλουσι φωνὴν, καταπαύουσαν καὶ κωλύουσαν ἐνέργειαν πᾶσαν πονηροῦ πνεύματος, ὡς κατέπαυσεν ἡ Δαυεὶδ μουσικὴ τὸ ἐν τῷ Σαοὺλ πονηρὸν πνεῦμα καὶ πνῖγον αὐτόν. ὁρᾷς οὖν καὶ τρίτως εἰρηνοποιὸν τὸν ἑπομένως τῇ γραφῇ καὶ βλέποντα τὴν εἰρήνην πάσης αὐτῆς καὶ ἐμποιοῦντα ταύτην τοῖς ὀρθῶς ζητοῦσι καὶ γνησίως φιομαθοῦσιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…