İçeriğe geç
Philokalia

Origenes · Philokalia

Önsöz

s1Origenes'in Philokalia'sı

Elinizdeki kitap, Origenes'in emek verdiği çeşitli kitaplardan, Kutsal Yazılar'a dair sorular ve çözümlerden yapılmış bir seçki içerir. Seçkiyi, ilahî işlerde bilge Basileios ile Gregorios derlemiştir; bu ikisinden biri, Teolog Gregorios, onu bir defter hâlinde o sırada Tyana piskoposu olan Theodoros'a göndermiştir, denir. Ona yazdığı mektup da bunu gösterir; mektup şöyledir:

"Bayram oldu: hem mektubun geldi, hem de daha iyisi, şevkinle vakti öne alıp bayramı bize önceden kutlattın. Senin takvandan gelenler bunlar. Biz de elimizdekinin en büyüğünü, dualarımızı, karşılık olarak veriyoruz. Bizden, aynı zamanda aziz Basileios'tan sende bir hatıra kalsın diye, Origenes'in Philokalia'sından ilim sevenlere yararlı seçmeler içeren bir defter gönderdik. Lütfedip bunu kabul et; hem kendi gayretinin hem de Ruh'un yardımıyla ondan nasıl faydalandığını bize ispat et."

[Önsöz.] Elinizdeki kitap, Origenes'in emek verdiği çeşitli kitaplardan derlenmiş, Kutsal Yazılar'a dair sorular ve çözümlerden bir seçki içerir. Bazıları bu seçkinin, onun bölümlere ayrılışının ve düzeninin, hatta her bölümün başlığının, ilahî işlerde bilge Basileios ile Gregorios'un eseri olduğunu; bunlardan biri olan Teolog Gregorios'un da onu bir defter içinde, hatırası mübarek Theodoros'a, o sırada Tyana piskoposu olan zata gönderdiğini söyler. Kopyasını çıkardığımız kitap da, pek eski olduğu hâlde, bunu bir tür önsözle kanıtlamaya çalışıyordu. Peki, bunu neye dayanarak bu kadar kesin ileri sürüyorlar? Güya aynı ilahî adamın adı geçen Theodoros'a yazıp sözü edilen defterle birlikte gönderdiği bir mektuba dayanarak.

s1

Ἐκλογὴν ἡ παροῦσα περιέχει βίβλος γραφικῶν ζητημάτων καὶ ἐπιλύσεων ἐκ διαφόρων βίβλων τῷ Ὠριγένει πονηθεισῶν ἠθροισμένην ὑπὸ τῶν τὰ θεῖα σοφῶν Βασιλείου καὶ Γρηγορίου· ἐν πυκτίῳ τε παρὰ θατέρου τούτων Γρηγορίου τοῦ θεολόγου Θεοδώρῳ τῷ τηνικαῦτα ἐπισκοποῦντι τὰ Τύανα λέγεται ἐστάλθαι· καθὼς ἡ πρὸς αὐτὸν δείκνυσιν ἐπιστολὴ, ἔχουσα οὕτως· Ἑορτὴ καὶ τὰ γράμματα καὶ τὸ κρεῖττον ὅτι προφθάνεις τὸν καιρὸν τῇ προθυμίᾳ τὸ προεορτάζειν ἡμῖν χαριζόμενος. τὰ μὲν οὖν παρὰ τῆς σῆς εὐλαβείας τοιαῦτα· ἡμεῖς δὲ ὦν ἔχομεν τὸ μεῖζον ἀντιδίδομεν τὰς εὐχάς. ἵνα δέ τι καὶ ὑπόμνημα παρʼ ἡμῶν ἔχῃς, τὸ δʼ αὐτὸ καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου, πυκτίον ἀπεστάλκαμέν σοι τῆς Ὠριγένους φιλοκαλίας ἐκλογὰς ἔχον χρησίμους τοῖς φιλολόγοις. τοῦτο καὶ δέξασθαι καταξίωσον, καὶ ἀπόδειξιν ἡμῖν δοῦναι τῆς ὡφελείας καὶ σπουδῇ καὶ πνεύματι βοηθούμενος. [Πρόλογος.] Ἐκλογὴν ἡ παροῦσα περιέχει βίβλος γραφικῶν ζητημάτων καὶ ἐπιλύσεων ἐκ διαφόρων βίβλων τῷ Ὠριγένει πονηθεισῶν ἠθροισμένην. φασὶ δὲ ταύτην τινές, ἔτι δὲ καὶ τὴν εἰς κεφάλαια ταύτης διαίρεσίν τε καὶ τάξιν, καὶ μὴν καὶ τὰς καθʼ ἔκαστον ἐκείνων ἐπιγραφὰς, ἔργον τῶν τὰ θεῖα σοφῶν Βασιλείου καὶ Γρηγορίου γενέσθαι· ἐν πυκτίῳ τε παρὰ θατέρου τούτων Γρηγορίου τοῦ θεολόγου Θεοδώρῳ ἐστάλθαι τῷ τὴν μνήμην ὁσίῳ τηνικαῦτα ἐπισκοποῦντι τὰ Τύανα. ὅπερ ὡς ἐν προλόγῳ καὶ ἡ βίβλος ἀφʼ ἧς τὴν μεταγραφὴν πεποιήμεθα, παλαιοτάτη γε οὖσα, κατασκευάζειν ἠβούλετο. πόθεν δὲ τοῦτο διισχυρίζονται; ἐξ ἐπιστολῆς δῆθεν τοῦ αὐτοῦ θείου ἀνδρὸς πρὸς τὸν μνημονευθέντα γραφείσης Θεόδωρον, καὶ τῷ ῥηθέντι πυκτίῳ συνεκπεμφθείσης.

s2Mektubun, adını teolojiden alan o zata ait olduğunu açıkça biliyoruz; ama bu derlemedeki pek çok şeyin doğru öğretilerle bağdaşmadığını da görüyoruz. Bu yüzden hakikatin gereğine uyarak hem o mektubu bu önsöze eklemeyi uygun bulduk, hem de Origenes savunucularının okuyanların gözünden kaçan hilesini açığa çıkarmayı.

Mektubun Teolog tarafından yazıldığından biz de şüphe etmiyoruz; çünkü onun mektuplarını içeren bütün kitaplarda aynı biçimde yer alır ve kimse buna itiraz etmez. Bunu kabul ettiğimize göre, tutarlı olarak öbür hususu da kabul ediyoruz: bilge üstatlar Origenes'in eserlerinden gerçekten bir derleme yapmışlardır; ama yalnız yararlı ve faydalı sözlerden, nitekim Teolog'un az önce aktardığımız mektubunda da kelimesi kelimesine böyle yazılıdır. Ruh'un arıları olan bu adamların, türlü çiçeklerin en güzellerini derleyip tek bir katışıksız petek doldurmaları beklenirdi; bilge mesel yazarı Süleyman'ın dediği gibi, krallar da sıradan insanlar da o petekten tadar, onunla tatlanır ve onu her türlü sağlığa elverişli bulur. Demek ki o ilahî babaların yalnız sapkınlığın acılığından hiçbir şey karışmamış olanları topladığına inanıyoruz; aşağıdaki bölümlerden bazılarında gelişigüzel yer alan her şeyi değil. Bunların çoğunun, babaların Tanrı ilhamıyla verdikleri öğretiyle uyuşmadığı ve ona yabancı olduğu açıkça görülmektedir.

Dindarlığın yenilmez savaşçıları Basileios ile Gregorios, Tanrı'nın Oğlu'na ya da Kutsal Ruh'a "yaratık" diyerek küfreden birine ne zaman katlanmışlardır ki? Böyle öğretileri ilim sevenlere yararlı diye biriktirdiklerinden söz etmeye bile gerek yok. Onların bütün mücadelesi Areios'un, Eunomios'un ve onlara benzeyenlerin küfrüne karşı verilmemiş midir? Ruhların önceden var olduğuna, her şeyin eski hâline döneceğine ve benzerlerine dair öğretiyi masal sayıp putperest Helenlere yaraşır bulduklarını açıkça söylememişler midir? Uzatmaya ne gerek var? Ortodoks iman uğruna katlandıkları zahmetleri anlatmaya kalksak vakit yetmez. Neredeyse bütün ömürlerini, en kutsal ve her şeyin ilkesi olan Teslis'in şerefte ve izzette eşit, aynı hakikatte birlikte ezelî ve özce bir olduğunu göstermeye harcadılar. Mesih'in koyunlarını dindar öğretilerin hayat veren otlağında güttüler ve onlara alıştıkları, hakikatten hiç sapmayan sesle seslendiler. Bu kitapta ise tam tersini bulmak mümkündür. Saydığımız saçmalıklar ve daha başkaları da

s2

ἐπεὶ οὖν τὴν μέν ἐπιστολὴν αὐτοῦ σαφῶς οὖσαν τοῦ τῆς θεολογίας ἐπωνύμου γνωρίζομεν, πολλὰ δὲ τῶν ἐν τῇ τοιαύτῃ συλλογῇ τῶν ὀρθῶν ἀπᾴδοντα δογμάτων εὑρίσκομεν· εἰκότως ἡμεῖς τῷ τῆς ἀληθείας ἑπόμενοι λόγῳ ἐκείνην τε τῷ πάροντι καθυποτάξαι προλόγῳ συνείδομεν, καὶ τῶν Ὠριγένους προασπιστῶν τὸ κακούργημα λανθάνον τοῖς ἐντυγχάνουσιν εὐφώρατον καταστῆσαι. Γεγράφθαι μέν οἦν ὑπὸ τοῦ θεολόγου ταύτην οὐδὲ ἡμεῖς ἀμφιβάλλομεν· τῷ μάλιστα πάσαις ταῖς τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ βίβλοις ὡσαύτως ἔχουσαν φέρεσθαι, καὶ ὑπʼ οὐδένος ἀντιλέγεσθαι. τοῦτο δέ συνομολογοῦντες ἀκολούθως δεχόμεθα καὶ τὸ ἔτερον· ὅπερ ἐστὶν, τὸ καὶ συναγωγὴν ἐκ τῶν Ὠριγένους ὑπὸ τῶν σοφῶν γενέσθαι καθηγητῶν· τῶν χρησίμων μέντοι καὶ ὠφελίμων ῥητῶν, καθʼ ἃ καὶ αὐτὸ ἐπὶ λέξεως τῷ προσεχῶς εἰρημένῳ τοῦ θεολόγου περιέχεται γράμματι. ἦν γὰρ αὐτοὺς εἰκὸς, τοῦ πνεύματος μελίσσας ὑπάρχοντας, ἐκ διαφόρων ἀνθέων τὰ κάλλιστα δρέπεσθαι, πρὸς ἑνὸς ἀδόλου κηρίου συμπλήρωσιν· ἐξ οὗ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται, κατὰ τὸν σοφὸν παροιμιαστὴν Σολομῶντα, γεύονται καὶ γλυκαίνονται, καὶ πρὸς πᾶσαν ὕγειαν ἔχουσιν ἐπιτήδειον. ἐκεῖνα τοιγαροῦν συναθροῖσαι τοὺς θεσπεσίους ἐκείνους πατέρας πιστεύομεν, ὅσα μηδεμίαν αἱρετικῆς ἔχει πικρίας ἐπιπλοκήν· οὐ μὴν καὶ πάντα χύδην τά τισι τῶν ὑποτεταγμένων ἐμφερόμενα κεφαλαίων· ὧν πολὺ τὸ ἀπηχές καὶ ἀλλότριον πρὸς τὴν θεόπνευστον τῶν πατέρων διδασκαλίαν ἐλέγχεται. Πότε γὰρ Βασίλειος καὶ Γρηγόριος, οἱ ἀκαταμάχητοι τῆς εὐσεβείας ἀγωνισταὶ, κτίσμα τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ ἢ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημοῦντός τινος ἠνέσχοντο μόνον· οὔ τί φαμεν καὶ ὡς ὠφέλιμα τὰ τοιαῦτα δόγματα τοῖς φιλολόγοις ἀπεθησαύρισαν; οὐ πᾶς αὐτοῖς ὁ ἀγὼν κατὰ τῆς Ἀρείου τε καὶ Εὐνομίου καὶ τῆς τῶν παραπλησίων ἐκείνοις συγκεκρότηται δυσφημίας; οὐ μυθικὸν καὶ Ἕλλησι πρέποντα τὸν περὶ προυπάρξεως καὶ ἀποκαταστάσεως καὶ τῶν ὁμοίων δογμάτων ἀπεφήναντο λόγον; καὶ τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν; ἐπιλείψει γὰρ ἡμᾶς διηγουμένους ὁ χρόνος, ὅσους ὑπέρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως κατεβάλοντο μόχθους. ἐκείνοις μὲν οὖν εἰς τὸ δεῖξαι ὁμότιμον καὶ ὁμόδοξον καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἀλήθειαν συναΐδιόν τε καὶ ὁμοούσιον τὴν παναγίαν καὶ ἀρχικὴν τριάδα σύμπας ὁ βίος σχεδὸν κατηνάλωται, ἐν τῇ ζωοποιῷ τῶν εὐσεβῶν δογμάτων πόᾳ τὰ τοῦ χριστοῦ νέμουσι προβατα, καὶ συνήθει πρὸς αὐτὰ κεχρημένοις φωνῇ μηδὲν ἐξηλλαγμένον ἐχούσῃ πρὸς τὴν ἀλήθειαν. ἐνταῦθα δὲ πᾶν τοὐναντίον ἔστιν εὑρεῖν· ὅσα μὲν γὰρ ἀπηριθμησάμεθα ἄτοπα, καὶ ἕτερα ἔτι

s3bu kitabın bazı yerlerine serpiştirilmiştir; bölümlerden birinin, yirmi ikincisinin, sahte ve uydurma olduğu ise daha başlığından bellidir. Şimdi, bütün bunları derlemeye kutsal babaların seçtiğini kabul edersek, doğru olmayanı da doğruymuş gibi onaylamak zorunda kalırız. Bunun ne büyük bir saçmalık olduğuna bakın: doğruluğun ölçüsü olan adamları kendi çarpıklığımızla suçlamış oluruz. Hâşâ! Sözü azıcık tartmasını bilen biri, dindarlığın o savunucularının kendi seçkilerinde buğdayla birlikte samanı da topladıklarına inanır mı? Sapkınların söylediklerinden bazılarına buğday denebileceğini pekâlâ kabul ediyoruz; çünkü çok bilge Kyrillos'un dediği gibi, "Sapkınların söylediği her şeyden kaçmak ve uzak durmak gerekmez; bizim de kabul ettiğimiz pek çok şeyi onlar da kabul eder." Öyleyse Basileios ile Gregorios bize buğdayla birlikte samanı da taşımadılar; nasıl taşısınlar? Asıl, Rab'bin yollarını çarpıtanlardan bazıları, Origenes'in Helen dinsizliğini türlü yollarla sahiplenerek, üstatlarını tökezleten şeytanın yaptığı gibi, şimdi bizim buğdayımıza saman karıştırdılar; tıpkı şeytanın vaktiyle Efendi'nin tarlasına delice ektiği gibi. Çünkü buğday bizimdir; ortodoks öğretiler de, nerede bulunurlarsa bulunsunlar, bizimdir. Tanrı ilhamıyla konuşan o vaizler, pek bilge öğretileriyle, kendilerine yukarıdan verilmiş ayırt etme gücünün yabasıyla buğdayı samandan ayıkladılar; buğdayı güzel ambara, yani kiliseye koydular, samanı ise sönmez ateşe teslim ettiler, Origenes istemese de.

Bütün bunlardan çıkan şudur: mektubun sahih olduğuna tanıklık eden, derlemenin azizlerce yapıldığından şüphe etmeyen ve onların güneşten parlak ortodoksluğunu göz önünde tutan bizlere düşen, gerisini kendi aklımızla çıkarmaktır. Gerisi de şudur: söylediğimiz gibi, Origenes'in sapkın inancıyla hastalanmış bazı kimseler, aziz Gregorios'un mektubunu fırsat bilip seçki derlemesini birtakım kirli eklemelerle cüretkârca kirletmişlerdir; öyle ki saf okurlar, ilahî Basileios'un bir yerde dediği gibi, zehri balla birlikte yutmuş olsunlar. Bu olmasın diye, bu eklemeleri okuyanlara apaçık göstermeye gayret ettik. Bu yüzden aşağıdaki bölümlerin derlenişine ve bütün anlatımına elimizden geldiğince dikkatle eğildik, onu gücümüz yettiğince sınadık ve araya sokulmuş

s3

πρὸς τούτοις, τόποις τισὶν ἐνέσπαρται τοῦ παρόντος βιβλίου· ἑνὸς δὲ τῶν κεφαλαίων, τοῦ εἰκοστοῦ δευτέρου φαμέν, ἐξ αὐτῆς εὐθὺς τῆς ἐπιγραφῆς τὸ κίβδηλόν τε καὶ νόθον διασημαίνεται. εἰ τοίνυν πάντα ἐκεῖνα τοὺς ἁγίους παράσχοιμεν ἐκκρῖναι τοὺς πατέρας τῇ συλλογῇ, ἐξ ἀνάγκης καὶ τοῖς οὐκ ὀρθῶς ἔχουσιν ὡς ὀρθοῖς συνθησόμεθα. καὶ σκόπει τὸ ἄτοπον ὅσον· τοὺς γὰρ τῆς εὐθύτητος γνώμονας τῆς διαστροφῆς γραψόμεθα τῆς ἡμετέρας· ἀλλὰ μὴ γένοιτο. τίς γὰρ τῶν καὶ μετρίως λόγους κρίνειν ἐπισταμένων παραδέξοιτο ἂν, ὡς οὗτοι ἐκεῖνοι οἱ τῆς εὐσεβείας ὑπέρμαχοι ἐν ταῖς ὑπʼ αὐτῶν γινομέναις ἐκλογαῖς ἄμα τῷ σίτῳ συνήγαγον καὶ τὰ ἄχυρα; σῖτον δὲ λέγειν τινὰ τῶν παρὰ τοῖς αἱρετικοῖς εὖ μάλα συγκεχωρήμεθα· ἐπείπερ, κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον, ‘οὐ πάντα ὅσα λέγουσιν οἱ αἱρετικοὶ φεύγειν καὶ παραιτεῖσθαι χρή· πολλὰ γὰρ ὁμολογοῦσιν ὦν καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν.᾿ οὐκ ἄρα δὴ οὖν Βασίλειος καὶ Γρηγόριος ἄμα τῷ σίτῳ συνεφόρησαν ἡμῖν καὶ τὰ ἄχυρα· πῶς γάρ; ἀλλὰ τῶν τὰς ὁδοὐς Κυρίου διαστρεφόντων τινές τῆς ἑλληνικῆς Ὠριγένους ποικίλως ἀντιποιούμενοι δυσσεβείας, καθʼ ὁμοιότητα τοῦ τὸν καθηγητὴν αὐτῶν ὑποσκελίσαντος διαβόλου, τῷ ἡμετέρῳ σίτῳ τὰ ἄχυρα νῦν συνανέμιξαν, ὡς ἐκεῖνος ἔκπαλαι τῷ δεσποτικῷ ἀγρῷ τὰ ζιζάνια. ἡμέτερος γὰρ ὁ σῖτος· καὶ ἡμέτερα, ἔνθα ἂν εὑρεθεῖεν, τὰ ὀρθόδοξα δόγματα· ὦν οἱ θεόπνευστοι κήρυκες διὰ τῆς οἰκείας πανσόφου διδασκαλίας, κατὰ τὸ δεδομένον αὐτοῖς ἄνωθεν τῆς διακριτικῆς δυνάμεως πτύον, τοῦ ἀχύρου τὸν σῖτον ἀποκαθάραντες, τὸν μέν εἰς τὴν καλὴν ἀποθήκην τὴν ἐκκλησίαν εἰσήγαγον, τὸ δὲ τῷ πυρὶ παραδεδὤκασι τῷ ἀσβέστῳ, κἂν Ὠριγένης μὴ βούληται. Διὰ πάντων οὖν τούτων ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὡς προσῆκεν ἡμᾶς τῇ ἐπιστολῇ μαρτυροῦντας τὸ γνήσιον, καὶ συλλογὴν ὑπὸ τῶν ἀγίων γενέσθαι μὴ ἀμφιβάλλοντας, τῇ τε αὐτῶν ὀρθοδοξία ἡλίου λαμπρότερον φαινομένῃ προσέχοντας, οἴκοθεν ἐπιλογίζεσθαι τὸ λοιπόν. τόδε γέ ἐστιν, ὡς ὁμολογουμένως τινὲς, καθʼ ἃ λέλεκται, τὴν Ὠριγένους νοσοῦντες κακοδοξίαν, χώραν διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Γρηγορίου λαβόντες ἐπιστολῆς, βεβήλοις τισὶ παρενθήκαις τολμηρῶς τὸ τῆς ἐκλογῆς κατεμόλυναν ἄθροισμα· ὡς ἂν οἱ ἁπλούστερον ἐντυγχάνοντες εὑρεθεῖεν, καθʼ ἄ που Βασίλειος εἴπεν ὁ θεῖος, τὰ δηλητήρια μετὰ τοῦ μέλιτος προσιέμενοι. ἵνα τοίνυν ἐκεῖνο μὴ γένηται, πρόδηλα ταῦτα τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἐσπουδάσαμεν καταστῆσαι. ὅθεν τῇ τῶν ὑποκειμένων κεφαλαίων συναγωγῇ καὶ ἐκθέσει πάσῃ τὸν νοῦν ὡς οἷόν τε ἦν ἀκριβῶς ἐπιστήσαντες, καὶ ταύτην κατὰ δύναμιν βασανίσαντες, τοῖς

s4sahte kısımların alnına şu işaretleri koyduk: "sapkınca", "kınanacak". Bunlarla o kısımların her birini kendi yerinde sapkınca ya da kınanacak diye teşhir ettik.

Aziz Teolog Gregorios'un Tyana piskoposu Theodoros'a mektubu:

"Bayram oldu: hem mektubun geldi..." vb.

Bu kitapta şunlar vardır: dinsiz [Origenes'in] çeşitli eserlerinden seçilmiş bölümler.

s4

ὑποβολιμαίοις καὶ νόθοις ἐπὶ μετώπου σημεῖα παρατεθείκαμεν ταῦτα· αἱρετικά· ψεκτἀ· διʼ ὦν ἐκεῖνα ὡς αἱρετικὰ, ὡς ψεκτὰ, κατὰ τοὺς ἰδίους ἔκαστα τόπους ἐστηλιτεύσαμεν. Ἐπιστολὴ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ θεολόγου πρὸς Θεόδωρον ἐπίσκοπον Τυάνων· Ἑορτὴ καὶ τὰ γράμματα, κ.τ.λ. Τάδε ἔνεστιν ἐν τῇδε τῇ βίβλῳ· ἐκλογὴ κεφαλαίων ἐκ διαφόρων συγγραμμάτων τοῦ δυσσεβοῦς [Ὠριγένους.]

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…