İçeriğe geç
Philokalia

Origenes · Philokalia

Seçki › 7. Bölüm – 17. Bölüm

2.7.17. Bölüm

VII.

Kutsal Yazı'daki konuşan kişilerin kendine özgü üslubu üzerine. Neşideler Neşidesi üzerine gençliğinde yazdığı küçük kitaptan.

  1. Kutsal Yazı'da konuşanların ve sözün yöneltildiği kişilerin kendine özgü üslubunu kavramamış olan için söylenenler büyük bir karışıklık doğurur. Konuşan kişinin kim olduğunu, sözün kime yöneltildiğini ve konuşan kişinin ne zaman sustuğunu arar durur. Çünkü çoğu zaman sözün yöneltildiği kişi aynı kalır, ama ona başka biri konuşur; ya da konuşan aynı kaldığı hâlde sözün yöneltildiği kişi artık dinlemez, söylenenleri başka biri devralır. Bazen ikisi birden değişir, hem konuşan hem de sözün yöneltildiği kişi; ikisi uzun süre aynı kaldıklarında ise aynı kaldıkları açıkça belli edilmez. Bunların her birine örnek aramaya ne gerek var? Peygamberlerin yazıları bu farklılıklarla doludur. Bu farklılıklar ayırt edilmezse, söylenenlerin kapalılığının hiç de küçük olmayan bir sebebi olur. Kutsal Yazı'nın bir âdeti de, bazı kişiler hakkındaki sözden hızla başkaları hakkındaki söze atlamaktır; bunu kapalı ve biraz karışık bir şekilde yapanlar özellikle peygamberlerdir.

    2.7.1

    Περὶ τογ ἰδιώματοU+03F2 τῶν προU+03F2ώπων τῆU+03F2 θείαU+03F2 φραφῆU+03F2. ἐκ τοῦ εἰU+03F2 τὸ ᾆU+03F2μα μικροῦ τόμου, ὃν ἐν τῇ νεότητι ἔφραφεν. 1. Τῷ μὴ ἐξειληφότι τὸ ἰδίωμα τῶν προσώπων τῆς γραφῆς, τῶν τε λεγόντων καὶ τῶν πρὸς ἃ ὁ λόγος, πολλὴν παρέχει σύγχυσιν τὰ λεγόμενα, ζητοῦντι τὸ λέγον πρόσωπον ὄ τί ποτέ ἐστι, καὶ τὸ πρὸς ὂ ὁ λόγος ὁποῖον, καὶ πότε τὸ λέγον ἐπαύσατο πρόσωπον· τοῦ πρὸς ὅ ἐστι πολλάκις τηρουμένου, καὶ ἑτέρου πρὸς αὐτὸ λέγοντος· ἢ τοῦ πρὸς δ ὀ λόγος οὐκέτι ἀκούοντος, ἑτέρου δὲ διαδεξαμένου τὰ λεγόμενα, μένοντος τοῦ λέγοντος· ἔστι δʼ ὅτε μεταβάλλει ἀμφότερα, καὶ τὸ λέγον καὶ τὸ πρὸς ὃ ὁ λόγος· ἐπὶ πλεῖον μένοντα ἀμφότερα οὐ σαφῶς δηλοῦται μένοντα. τί δὲ δεῖ παράδειγμα ζητεῖν ἑνὸς ἑκάστου τούτων, πάνυ τῶν προφητικῶν πεπληρωμένων τῆς διαφορᾶς αὐτῶν; ἥτις καὶ αἰτία ἐστὶν οὐχ ἡ τυχοῦσα μὴ διακρινομένη τῆς ἀσαφείας τῶν λεγομένων. ἔστι δὲ καὶ αὕτή συνήθεια τῆς γραφής, τὸ ταχέως μεταπηδᾶν ἀπὸ τοῦ περί τινων λόγου εἰς τὸν περὶ ἑτέρων· καὶ τοῦτο ἀσαφῶς ποιεῖν καὶ ὑποσυγκςχυμένως μάλιστα τούς προφήτας.

    2.7.2

Yine Elçilerin İşleri üzerine 1. vaazdan: "Kutsal Ruh'un Davud'un ağzıyla Yahuda hakkında önceden söylediği yazının gerçekleşmesi gerekiyordu."

  1. Yahuda hakkındaki şeylerin yazılı olduğu mezmurda Kutsal Ruh'un konuşmadığı söylenebilir; çünkü sözler açıkça Kurtarıcı'nındır: "Ey Tanrı, övgümü duymazdan gelme; çünkü günahkârın ağzı, hilekârın ağzı bana karşı açıldı" ve devamı, "Görevini başkası alsın" sözüne kadar. Bunları söyleyen Kurtarıcı ise, Petrus nasıl "Kutsal Ruh'un Davud'un ağzıyla önceden söylediği yazının gerçekleşmesi gerekiyordu" der? Belki de burada öğrendiğimiz şudur: Kutsal Ruh peygamberlerde kişileri konuşturur. Tanrı'yı konuşturduğunda konuşan Tanrı değildir; Tanrı'nın ağzından Kutsal Ruh konuşur. Mesih'i konuşturduğunda konuşan Mesih değildir; Mesih'in ağzından Kutsal Ruh konuşur. Aynı şekilde ister peygamberi, ister o halkı ya da bu halkı, ister herhangi birini konuştursun, hepsini konuşturan Kutsal Ruh'tur.

    2.7.2

    Καὶ πάλι ὁμιλὶαU+03F2 ά εἰU+03F2 τὰU+03F2 ΠράξειU+03F2 Ἔαει πληρωθῆναι τὴν γραφὴν ἣν προεῖπε τὸ ἄγιον πνεῦμα διὰ U+03F2τόματοU+03F2 Δαυεὶδ περὶ Ἰούδα. 2. Ἐν ᾦ ψαλμῷ τὰ περὶ τοῦ Ἰούδα γέγραπται εἴποι τις ἂν ὅτι οὐ τὸ πυεῦμα τὸ ἄγιον λαλεῖ· σαφῶς γὰρ τοῦ σωτῆρός εἰσιν οἱ λόγοι, λέγοντος· Ὁ θεὸς τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς· ὅτι στόμα ἁμαρτωλοῦ καὶ στόμα δολίου ἐπʼ ἐμὲ ἠνοίχθη· καὶ τὰ ἐξῆς, ἕως· Καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος. πῶς οὖν, εἰ ὁ σωτήρ ἐστιν ὁ λέγων ταῦτα, φησὶν ὁ Πέτρος· Ἔδει πληρωθῆναι τὴν γραφὴν ἢν προεῖπε τὸ πνεῦμα τὸ ἄγιον διὰ στόματος Δαυείδ; μήποτε οὖν ὃ διδασκόμεθα ἐνταῦθα τοιοῦτόν ἐστι· προσωποποιεῖ τὸ πνεῦμα τὸ ἃγιον ἐν τοἲς προφήταις, καὶ ἐὰν προσωποποιήσῃ τὸν θεὸν, οὐκ ἔστιν ὁ θεός ὁ λαλῶν, ἀλλὰ τὸ ἄγιον πνεῦμα ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ λαλεῖ· καὶ ἐὰν προσωποποιήσῃ τὸν χριστὸν, οὐκ ἔστιν ὁ χριστὸς ὀ λαλῶν, ἀλλὰ τὸ ἄγιον πνεῦμα ἐκ προσώπου τοῦ χριστοῦ λαλεῖ. οὕτως οὖν κἂν προσωποποιήσῃ τὸν προφήτην ἢ τὸν λαὸν ἐκεῖνον ἢ τόν λαὸν τοῦτον, ἢ ὅ τι δήποτε προσωποποιεῖ, τὸ ἀγιον πνεῦμά ἐστι τὸ πάντα προσωποποιοῦν.

    2.8.1

8. Bölüm

VIII.

Kutsal Yazı'nın dil kurallarına uymuyor gibi görünen ve lafzen akışı bozuk olan ifadelerini düzeltmeye kalkışmamak gerektiği; çünkü bunlar, anlamayı bilenler için düşüncenin akışını fazlasıyla korur. Hoşea üzerine açıklamalardan.

  1. Kutsal Yazı'da lafız bakımından dil kurallarına aykırıymış gibi söylenmiş ifadeler çoğu zaman okuyanın kafasını karıştırır; öyle ki ifadelerin doğru, tutarlı ve olması gerektiği gibi yazılmadığını sanır. Hatta bazıları, düzeltme bahanesiyle, tutarsız yazılmış görünen ifadelerdeki anlamı yerlerini değiştirerek bozmaya cüret eder. Burada da, söz konusu ifadelerde lafız bakımından benzer bir durum ortaya çıktığından, içlerindeki anlamı görmek zorundayız. Çünkü çoğul olarak "Ağladılar ve bana yalvardılar" dedikten, sonrasını da yine çoğul olarak, "Beni Ōn evinde buldular" diye bildirdikten sonra, ardından tekil olarak şunu ekler: "Ve orada ona söylendi." Çıplak lafza bakan biri, bunun yanlışlıkla yazıldığını sanıp ya sonuncuyu da çoğul yazar ya da öncekileri tekile çevirir. "Ağladılar ve bana yalvardılar" ve "Beni Ōn evinde buldular" sözlerini okuyunca, devamının da şöyle olması gerektiğini söyleyebilir: "Orada onlara söylendi", yani ağlayan, yalvaran ve Tanrı'yı Ōn evinde bulanlara. Biz ise benzer ifadeleri gözden geçirerek bunun da tutarlı biçimde söylendiğini göstereceğiz.

    2.8.1

    Περὶ τοῦ μὴ δεῖν τὰ U+03F2ολοικοειδῆ καὶ μὴ U+03F2ώζοντα ABD τὴν κατὰ τὸ ῥητὸν ἀκολουθίαν ῥητὰ τῆU+03F2 γραφῆU+03F2 ἐπιχειρεῖν διορθοῦU+03F2θαι, πολὺ τοῖU+03F2 U+03F2υνιέναι δυναμένοιU+03F2 τὸ τῆU+03F2 διανοίαU+03F2 ἀκόλουθον U+03F2ώζοντα. ἐκ τῶν εἰU+03F2 τὸν ὨU+03F2ηὲ ἐξηγητικῶν. 1. Ἐπειδὴ πολλάκις τὰ σολοικοειδῶς εἰρημένα κατὰ τὴν γραφὴν, ὅσα κατά τήν λέξιν, συγχύνει τόν ἐντυγχάνοντα, ὡς ὑπονοεῖν οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ ἀκολούθως οὐδὲ ὡς ἔχει γεγράφθαι τὰ ῥητά· ὡς καὶ τολμᾷν τινὰς προφάσει διορθώσεως μετατιθέντας ἀλλοιοῦν τὸν ἐγκείμενον περὶ τὰ δοκοῦντα ἀνακολούθως γεγράφθαι ῥητὰ νοῦν· ἀναγκαίως καὶ ἐνθάδε, τοῦ ὁμοίου ἐμπεσόντος ὅσον κατὰ τήν λέξιν περὶ τὰ προκείμενα ῥητὰ, ἴδωμεν τὸν ἐν αὐτοῖς ἐγκείμενον νοῦν. πληθυντικῶς γὰρ εἰπών· Ἔκλαυσαν καὶ ἐδεήθησάν μου· καὶ πάλιν πληθυντικῶς τὸ ἐξῆς δηλώσας· Ἐν τῷ οἴκῳ Ὤν εὔρωσάν με· τὸ ἑξῆς ἐπὶ ἑνικοῦ ἐπιφέρει λέγων· Καὶ ἐκεῖ ἐλαλήθη πρὸς αὐτόν. τῇ γὰρ λέξει ψιλῇ τις ἐνιδὼν, κατὰ πλάνην δοκῶν γεγράφθαι, ἢ καὶ τὸ τελευταῖον πληθυντικῶς γράψαι, ἢ τὰ προάγοντα εἰς ἐνικὸν μεταθείη. ἀναγνοὺς γάρ· Ἔκλαυσαν καὶ ἐδεήθησάν μου· καί· Ἐν τῷ οἴκῳ Ὤν εὖρωσάν με· εἴποι ἂν ὅτι καὶ τὸ ἑξῆς οὗν ἐστίν· Ἐκεῖ ἐλαλήθη πρὸς αὐτούς· τουτέστι, τοὺς κλαύσαντας καὶ δεηθέντας καὶ ἐν τῷ οἴκῳ Ὢν εὑρόντας τὸν θεόν. ἐκ παρατηρήσεως δὲ ὁμοίων ῥητῶν καὶ τοῦτο ἀκολούθως εἰρῆσθαι δείξομεν.

    2.8.2

  1. Tekvin'de Tanrı Adem'e buyruk verirken şöyle der: "Bahçedeki her ağaçtan yiyebilirsin; ama iyiyi ve kötüyü bilme ağacından yemeyeceksiniz; ondan yediğiniz gün mutlaka öleceksiniz." Orada da tekille başlayıp "Bahçedeki her ağaçtan yiyebilirsin" dedikten sonra, çoğul olarak şunu ekler: "Ama iyiyi ve kötüyü bilme ağacından yemeyeceksiniz; ondan yediğiniz gün mutlaka öleceksiniz." Çünkü Adem'in ona uyarak hayatta kalmasını istediği buyruktan söz ederken tekil olarak buyurur ve "Bahçedeki her ağaçtan yiyebilirsin" der. Zira Tanrı'ya göre yürüyen ve onun buyruklarına sarılanlar, çok olsalar bile, aynı düşüncede oldukları için birdirler. Bu yüzden iyiye dair buyruk verilirken ona tekil olarak "yiyebilirsin" denir; ama artık buyruğun çiğnenmesine dair bir uyarı yapılırken tekil değil çoğul olarak "yemeyeceksiniz; yediğiniz gün mutlaka öleceksiniz" der.

    2.8.2
    1. Ἐν τῇ Γενέσει τῷ Ἀδὰμ ὁ θεὸς ἐντολὴν διδοὺς οὕτω φησίν· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ, ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν, οὐ φάγεσθε ἀπʼ αὐτοῦ· ἧ δʼ ἄν ἡμέρα φάγητε ἀπʼ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε. ἀρξάμενος γὰρ κἀκεῖ ἀπὸ ἑνικοῦ ἐν τῷ εἰρηκέναι· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ· ἐπιφέρει πληθυντικῶς εἰπών· Ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλόν καὶ πονηρὸν, οὐ φάγεσθε ἀπʼ αὐτοῦ· ᾖ δʼ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπʼ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε. ὅτε γὰρ περὶ τῆς ἐντολῆς [λέγει], δἰ ἦς αὐτὸν ἐν ζωῇ ταύτην τηροῦντα ἠθέλησεν εἶναι, ἑνικῶς ἐντέλλεται, καί φησιν· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ· οἱ γὰρ κατὰ θεὸν περιπατοῦντες καὶ τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ ἀντεχόμενοι, κἂν πολλοὶ ὦσι, τῷ ὁμόφρονες εἶναι οἱ πολλοὶ ἔν εἰσι. διὰ τοῦτο ὅτε περὶ ἀγαθοῦ ἐντολὴ δίδοται, ἑνικῶς αὐτῷ λέγεται τό· Βρώσει φαγῇ· ὅτε δὲ ἤδη περὶ παραβάσεως διαστέλλεται, οὐχ ἑνικῶς ἀλλʼ ἤδη πληθυντικῶς φησίν· Οὐ φάγεσθε· ἧ δ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε.

    2.8.3

  1. Burada da aynı şekilde, insanlar henüz ağlayıp Tanrı'ya yalvarırken "Ağladılar ve bana yalvardılar" diye çoğul söylenir; Tanrı'yı bulduklarında ise artık "Orada onlara söylendi" diye çoğul söylemez, "ona" der. Çünkü çok olanlar Tanrı'yı bulmakla ve onun sözünü işitmekle artık bir olmuşlardır. Tek olan kişi günah işlediğinde çok olur: Tanrı'dan kopar, bölünür ve birlikten düşer. Tanrı'nın buyruklarına uyan çoklar ise birdir. Havari de buna tanıklık eder: "Çünkü biz çok olanlar tek ekmek ve tek bedeniz"; yine: "Tek Tanrı, tek Mesih, tek iman, tek vaftiz"; başka bir yerde: "Çünkü hepimiz Mesih İsa'da biriz"; ve yine: "Sizi pak bir kız olarak tek bir erkeğe, Rab'be sunmak için nişanladım." Rab'bi hoşnut edenlerin bir olduğunu, Kurtarıcı'nın öğrencileri için Baba'ya ettiği duadan da görmek mümkündür: "Kutsal Baba," der, "ben ve sen nasıl birsek, bunlar da bizde bir olsunlar." Kutsal kişilerin birbirlerinin üyeleri olduğu söylendiğinde, bu, tek bir beden oldukları anlamına gelmez mi? Çoban'da da kulenin inşası, pek çok taşla yapıldığı hâlde tek taştan yapılmış gibi görünür; Kutsal Yazı bununla çokluktan doğan ahengi ve birliği anlatmıyor da ne anlatıyor?

    2.8.3
    1. Οὕτως οὖν καὶ ἐνθάδε, ὅτε ἔτι κλαίουσι καὶ δέονται πρὸς θεὸν, πληθυντικῶς λέγεται τό· Ἔκλαυσαν καὶ ἐδεήθησάν μου· ὅτε δὲ εὑρίσκουσι τόν θεὸν, οὐκέτι πληθυντικῶς φησὶ τό. Ἐκεῖ ἐλαλήθη πρός αὐτούς· ἀλλά· πρὸς αὐτόν. ἤδη γὰρ ἒν γεγόνασιν οἱ πολλοὶ ἐν τῷ εὑρηκέναι τὸν θεὸν καὶ ἐν τῷ ἀκούειν λόγον αὐτοῦ. ὄ γὰρ εἶς ὅτε ἁμαρτάνει πολλοστός ἐστιν, ἀποσχιζόμενος ἀπὸ θεοῦ καὶ μεριζόμενος καὶ τῆς ἑνότητος ἐκπεσών· οἱ δὲ πολλοὶ ταῖς ἐντολαῖς ἑπόμενοι ταῖς τοὺ θεοῦ εἶς εἰσί· καθὼς καὶ ὀ ἀπόστολος μαρτυρεῖ, εἰπών· Ὅτι εἶς ἄρτος καὶ ἔν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμεν· καὶ πάλιν· Εἶς θεὸς καὶ εἶς χριστὸς καὶ μία πίστις καὶ ἓν βάπτισμα· καὶ ἀλλαχοῦ· Ὅτι οἱ πάντες ἔν ἐσμεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· καὶ αὗθις· Ἡρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς τοὺς πάντας ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι, τῷ κυρίῳ. καὶ ὅτι οἱ εὐαρεστοῦντες τῷ κυρίῳ ἕν εἰσιν, ἀπό τῆς προσευχῆς, ἧς ὁ σωτὴρ εὔχεται πρὸς τὸν πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἔστιν ἰδεῖν· Πάτερ γάρ, φησιν, ἅγιε, δὸς ἵνα καθὼς ἐγὼ καὶ σὺ ἕν ἐσμεν οὕτω καὶ οὗτοι ἐν ἡμῖν ἓν ὦσιν. ὅταν δὲ καὶ ἀλλήλων μέλη εἶναι λέγωνται οἱ ἅγιοι, τί ἄλλο εἰ μὴ ἓν σῶμά εἰσι; καὶ ἐν τῷ Ποιμένι δὲ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ πύργου, διὰ πολλῶν μὲν λίθων οἰκοδομουμένην, ἐξ ἑνὸς δὲ λίθου φαινομένην εἶναι τὴν οἰκοδομὴν, τί ἄλλο ἢ τὴν ἐκ πολλῶν συμφωνίαν καὶ ἑνότητα σημαίνει ἡ γραφή;

    2.9.1

9. Bölüm

IX.

Kutsal Yazı'nın aynı kelimeyi, çoğu zaman aynı yerde bile, farklı anlamlarda kullanmasının sebebi. Romalılara Mektup şerhinin dokuzuncu kitabından, "Öyleyse ne diyelim? Kanun günah mıdır?" sözü üzerine.

  1. "Kanun" tek bir kelimedir, ama Kutsal Yazı'nın her yerinde kanun hakkında söylenen söz aynı değildir. Bu yüzden Kutsal Yazı'nın her yerinde dikkatle durup bakmak gerekir: bir yerde "kanun" kelimesi neyi ifade ediyor, başka bir yerde onu nasıl anlamak gerekiyor. Başka pek çok kelime için de durum böyledir. Çünkü Kutsal Yazı'da başka şeyler için de eşsesli kelimeler vardır ve bunlar, kelime tek olduğu için adı nerede geçerse geçsin anlamın da tek olduğunu sananların kafasını karıştırır. "Kanun" kelimesinin aynı şey için değil birçok şey için kullanıldığını göstermek üzere, kanıtlanmaya muhtaç olan ve çözülmesi gereken bir itiraza yol açan pek çok örneği bir yana bırakıp, kim olursa olsun herkesi susturabilecek örnekleri ortaya koyacağız. Mesela Galatyalılara Mektup'ta şöyle denir: "Kanunun işlerine dayananların hepsi lanet altındadır; çünkü şöyle yazılmıştır: Kanun kitabında yazılı olanların hepsini yapmakta sebat etmeyen herkes lanetlidir." Açıktır ki burada, ona tabi olanlara yapılması gerekenleri emreden ve yapılmaması gerekenleri yasaklayan, harfe göre Musa kanunu kastedilir. Aynı mektupta şu sözlerde de aynı şey kastedilir: "Kanun, vaadin yapıldığı soy gelinceye kadar suçlar yüzünden eklendi; melekler aracılığıyla bir aracının eliyle düzenlendi." Ve: "Böylece kanun, imanla aklanalım diye, Mesih'e kadar bizim terbiyecimiz oldu. İman gelince artık terbiyecinin altında değiliz; çünkü hepiniz Mesih İsa'ya iman yoluyla Tanrı'nın oğullarısınız." "Kanun" kelimesiyle Musa'nın yazdığı tarih anlatısı da kastedilir; bunu aynı mektuptaki şu sözden çıkarmak mümkündür: "Kanunun altında olmak isteyenler, söyleyin bana, kanunu işitmiyor musunuz? Çünkü yazılmıştır ki İbrahim'in iki oğlu vardı: biri cariyeden, biri hür kadından. Ama cariyeden olan bedene göre doğmuştu, hür kadından olan ise vaat yoluyla."

    2.9.1

    Τίϲ ὁ λόγοϲ τοῦ τὴν θείαν γραφὴν κατὰ διάφορα ϲημαινόμενα τῷ αὐτῷ ὀνόματι κεχρῆϲθαι πολλάκιϲ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ. ἐκ τῆϲ πρὸϲ Ῥωμαίουϲ· Ro vii 7 τόμοϲ ἔννατοϲ· εἰϲ τό. Τί οὖν; ὁ νόμοϲ ἁμαρτία; 1. Οὐχ ὥσπερ ὄνομα ἕν ἐστι νόμος, οὕτω καὶ εἷς ὁ περὶ νόμου πανταχοῦ τῆς γραφῆς λόγος. διὸ καθʼ ἕκαστον χρὴ τόπον αὐτῆς ἐπιμελῶς ἐπιστήσαντα θεωρῆσαι, νῆν μὲν τί σημαίνεται ἐκ τῆς νόμος φωνῆς, νῦν δὲ τί χρὴ τὸ τοιοῦτον ἐννοεῖν. ἀλλὰ καὶ περὶ ἄλλων πλειόνων· ὁμώνυμοι γὰρ καὶ ἐπὶ ἄλλων εἰσὶ κατὰ τὴν γραφὴν φωναὶ, αἵτινες συγχέουσι τοὺς νομίζοντας ὅτι ὡς ὄνομα ἕν ἐστιν οὕτω καὶ τὸ σημαινόμενον ἓν, ὅπου ἂν τοῦτο ὀνομασθῇ. ὅτι δὲ ἡ νόμος φωνὴ οὐκ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀλλʼ ἐπὶ πλειόνων τέτακται. τὰ πολλὰ παραλιπόντες καὶ δεόμενα κατασκευῆς, ἔχοντα ἀνθυποφορὰν λύσεως δεομένην, ἐκθησόμεθα τὰ πάνθʼ ὁντινοῦν δυσωπῆσαι δυνάμενα, ὡς τῆς νόμος φωνῆς κειμένης ἐπὶ πλειόνων· οἷον ἐπὰν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας λέγηται· Ὅσοι γὰρ ἐξ ἔργων νόμου εἰσὶν ὑπὸ κατάραν εἰσί, γέγραπται γάρ· ἐπικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τοὺ ποιῆσαι αὐτά. σαφὲς ὅτι νόμος ὁ κατὰ τό γράμμα δηλοῦται Μωσέως, τὸ προστακτικὸν μὲν ὧν ποιητέον, ἀπαγορευτικὸν δὲ ὧν οὐ ποιητέον τοῖς αὐτῷ ὑποκειμένοις. τό δʼ αὐτὸ δηλοῦται ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ καὶ ἐν τῷ· Ὁ νόμος γὰρ τῶν παραβάσεων χάριν ἐτέθη, ἄχρι οὗ ἔλθῃ τὸ σπέρμα ᾦ ἐπήγγελται, διαταγεὶς διʼ ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· καὶ ἐν τῷ· Ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν· ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν. πάντες γὰρ υἱοὶ θεοῦ ἐστὲ διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. σημαίνεται καὶ ἡ παρὰ Μωσεῖ ἀναγςγραμμένη ἴστορία ἀπὸ τῆς νόμος φωνῆς, ὡς ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς ἔστι λαβεῖν ἐκ τοῦ· Λέγετέ μοι, οἱ ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε; γέγραπται γὰρ ὅτι Ἀβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἔνα ἐκ τῆς παιδίσκης καὶ ἔνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας. ἀλλʼ ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης κατά σάρκα γεγέννηται, δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας διὰ τῆς ἐπαγγελίας.

    2.9.2

  1. Mezmurlara da "kanun" dendiğini biliyorum; bu, şu sözden bellidir: "Kendi kanunlarında yazılı olan 'Benden sebepsiz nefret ettiler' sözü gerçekleşsin diye." Havari de Yeşaya'nın peygamberliğine kanun der: "Kanunda şöyle yazılmıştır: Bu halka yabancı dillerle ve başka dudaklarla konuşacağım; yine de beni dinlemeyecekler, diyor Rab." Çünkü bu ifadeye denk düşen sözleri Akylas'ın çevirisinde buldum. Kanunun daha gizemli ve daha ilahî anlamına da kanun denir: "Biliyoruz ki kanun ruhanidir" sözünde olduğu gibi. Bütün bunların yanında, ortak kavramlar aracılığıyla ruha ekilmiş olana, Kutsal Yazı'nın deyişiyle yüreğe yazılmış olan söze de kanun denir; bu söz yapılması gerekenleri emreder, yapılmaması gerekenleri yasaklar. Bu da şu sözde ifade edilir: "Kanunu olmayan milletler, kanunun gerektirdiklerini tabiatça yaptıklarında, kanunları olmadığı hâlde kendi kendilerinin kanunudurlar. Bunlar, kanunun işinin yüreklerine yazılı olduğunu gösterirler; vicdanları da buna tanıklık eder." Yüreklere yazılmış olan ve putperest milletlerden olup kanunun gerektirdiklerini tabiatça yapanlarda da bulunan kanun, ortak kavramlar aracılığıyla tabiatça yönetici kısmımıza yazılmış olan ve akıl tamamlandıkça her gün daha belirgin hâle gelen kanundan başkası değildir. Kanunun anlamı şu sözlerde de buydu: "Kanun yokken günah hesaba katılmaz" ve "Kanun olmasaydı günahı bilmezdim." Çünkü Musa kanunundan önce de Kabil'e, tufanda helak olanlara, ayrıca Sodomlulara ve sayısız başka kişiye günah hesaba katılmıştır; pek çok kişi Musa kanunundan önce de günahı bilmiştir. Tek bir kelime olan "kanun"un iki anlamının aynı yerde kullanılmasına şaşırma. Bu âdeti başka yazılarda da buluruz. Mesela: "Siz, 'Dört ay daha var, sonra hasat gelir' demiyor musunuz? Gözlerinizi kaldırın da tarlalara bakın, hasat için artık beyazlaşmışlar." Burada "hasat" iki kez geçer: ilkinde bedensel hasada, ikincisinde ruhani hasada gönderme yapar. Doğuştan kör olup iyileştirilen kişide de benzerini bulursun: bedensel olarak gerçekleşen bu olayın ardından şunu ekler: "Ben bu dünyaya yargı için geldim; görmeyenler görsün, görenler kör olsun diye."

    2.9.2
    1. Οἴδα καὶ τοὺς φαλμοὺς ὀνομαζομένους νόμον, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ. Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ ἐν τῷ νόμῳ αὐτῶν γςγραμμένος ὅτι ἐμίσησάν με δωρεάν. ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ Ἠσαίου προφητεία νόμος παρὰ τῷ ἀποστόλῳ λέγεται, φάσκουτι· Ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται· ἐν ἑτερογλώσσοις καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδʼ οὕτως εἰσακούσονταί μου, λέγει κύριος. εὖρον γὰρ τὰ ἰσοδυναμοῦντα τῇ λέξει ταύτῃ ἐν τῇ τοῦ Ἀκύλου ἑρμηνείᾳ κείμενα. λέγεται νόμος καὶ ἡ μυστικωτέρα καὶ θειοτέρα τοῦ νόμου ἐκδοχὴ, ὡς ἐν τῷ· Οἴδαμεν γὰρ ὅτι ὀ νόμος πνευματικός ἐστι. παρὰ δὲ πάντα ταῦτα λέγεται νόμος ὁ κατὰ τὰς κοινάς ἐννοίας ἐνεσπαρμένος τῇ ψυχῇ καὶ, ὡς ὀνομάζει ἡ γραφὴ, ἐγγςγραμμένος τῇ καρδίᾳ λόγος, προστακτικὸς μὲν ὧν ποιητέον, ἀπαγορευτικὸς δὲ ὤν οὐ ποιητέον. καὶ τοῦτο δὲ δηλοῦται ἐν τῷ· Ὅταν γὰρ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα φύσει τά τοῦ νόμου ποιῶσιν, οὗτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσὶ νόμος· οἶτινες ἐνδείκνυνται τό ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως. ὁ γὰρ γραπτὸς ἐν ταῖς καρδίαις νόμος καὶ ἐν ἐθνικοῖς φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιοῦσιν οὐκ ἄλλος ἐστὶ τοῦ κατὰ τὰς κοινὰς ἐννοίας φύσει ἐγγεγραμμένου τῷ ἡγεμονικῷ ἡμῶν, καὶ τρανωτέρου μετὰ τῆς συμππληρώσεως τοῦ λόγου ὁσημέραι γινομένου. τοῦτο τὸ σημαινόμενον ἢν τοῦ νόμου καὶ ἐν τῷ· Ἁμαρτία οὐκ ἐλλογεῖται μὴ ὄντος νόμου· καὶ ἐν τῷ· Τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔγνων εἰ μὴ διὰ νόμου. πρὸ γὰρ τοῦ κατὰ Mωσέα νόμου ἐλλελόγηται ἁμαρτία καὶ τῷ Κάιν καὶ τοῖς κατὰ τὸν κατακλυσμὸν παθοῦσιν, ἔτι δὲ καὶ Σοδομίταις καὶ ἄλλοις μυρίοις· πολλοί τε ἔγνωσαν τὴν ἁμαρτίαν καὶ πρὸ τοῦ Μωσέως νόμου. καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ δύο σημαινόμενα τοῦ ἔνὸς ὀνόματος τοῦ νόμου ἐν τῷ αὐτῷ παρείληπται τόπῳ· εὑρήσομεν γὰρ ταύτην τὴν συνήθειαν καὶ ἐν ἄλλαις γραφαῖς, οἶον· Οὐχ ὑμεῖς λέγετε ὅτι τετράμηνός ἐστι καὶ ὀ θερισμὸς ἔρχεται; ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν καὶ θεάσασθε τὰς χώρας ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμὸν ἤδη. δὶς γὰρ ὁ θερισμὸς ὀνομασθεὶς κατὰ μὲν τὸ πρότερον ἐπὶ τὸν σωματικὸν ἀναφέρεται, κατὰ δὲ τί δεύτερον ἐπὶ τὸν πνευματικόν. τὸ δὲ ὅμοιον εὑρήσεις καὶ ἐπὶ τοῦ ἀπὸ γενετῆς τυφλοῦ θεραπευθέντος· ᾦ ἐπιφέρει σωματικῶς γενομένῳ τό· Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἴνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι καὶ οἱ βλέποντες τυφλοὶ γένωνται.

    2.9.3

  1. Aynı şekilde burada da, Tanrı'nın adaleti tabiat kanunundan bağımsız olarak açığa çıkmıştır, ama Musa kanunu ve peygamberler ona tanıklık eder. Kanunun iki anlamını kabul etmekte hâlâ tereddüt edenlere şunu söyleyebiliriz: "Ama şimdi Tanrı'nın adaleti kanundan bağımsız olarak açığa çıkmıştır" sözünde de "Kanun ve peygamberler buna tanıklık eder" sözünde de aynı kanun kastedilmişse, adalet kanundan bağımsız olarak açığa çıkmışsa kanun ona tanıklık etmiyordur; kanun ona tanıklık ediyorsa da kanundan bağımsız olarak açığa çıkmış değildir. İsa Mesih vasıtasıyla açığa çıkan Tanrı adaletine tabiat kanunu asla tanıklık etmez; çünkü ondan daha küçüktür. Ona tanıklık eden, harfi değil ruhu bakımından Musa kanunu, kanunun ruhuna uygun düşen peygamberler ve onlardaki ruhani anlamdır. Bu yüzden ilahî Kutsal Yazı'yı okuyan, yazıların aynı şeyler için her zaman aynı kelimeleri kullanmadığını dikkatle gözetmelidir. Bunu bazen eşseslilik yüzünden, bazen mecaz yüzünden yaparlar; bazen de bağlam, bir kelimenin bazı yerlerde başka yerlerdekinden farklı kullanılmasını gerektirir. Buna dikkatle göz kulak olursak pek çok yanlıştan ve yanlış yorumdan kurtuluruz. Şunu bilmek gerekir: "gördü" her zaman aynı anlamda kullanılmaz; bazen bedensel görmek için, bazen anlamak yerine kullanılır. Küllî olarak şunu bilmek gerekir: peygamberlerdeki Ruh ve havarilerdeki Mesih'in Logos'u, hakikatin anlamlarını gizlemeyi ve açıkça ortaya koymamayı amaçladığından, pek çok yerde anlatım da karıştırılır ve tek bir akış içinde söylenmez. Öyle ki layık olmayanlar, kendi yararlarına onlardan gizlenmiş olanı bulup ruhlarını mahkûm ettirmesinler. Bütün Kutsal Yazı'nın, özellikle de, daha önce söylediğimiz gibi, peygamberlerin ve havarilerin yazılarının, havari yazıları arasında da en çok Romalılara Mektup'un bir düzene ve akışa sahip değilmiş gibi görünmesinin sebebi çoğu yerde budur. Bu mektupta kanunla ilgili şeyler farklı şekillerde adlandırılır ve farklı şeyler için kullanılır; öyle ki Pavlus mektubu yazarken önüne koyduğu amaca bağlı kalmıyormuş gibi görünür.

    2.9.3
    1. Οὕτω τοίνυν καὶ νῆν χωρὶς μὲν νόμου τοῦ τῆς φύσεως δικαιοσύνη θεοῦ πεφανέρωται, μαρτυρουμένη δὲ ὑπὸ νόμου Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν. εἴποιμεν δʼ ἂν πρός τοὺς ἔτι ὀκνοῦντας παραδέξασθαι τὸ διττὸν σημαινόμενον τοῦ νόμου, ὅτι εἴπερ ὁ αὐτὸς νόμος παρείληπται ἔν τε τῷ· Νυνὶ δὲ χωρὶς νόμου δικαιοσύνη θεοῦ πεφανέρωται· καὶ ἐν τῷ· Μαρτυρουμένη ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν· εἰ μὲν χωρὶς νόμου πεφανέρωται, οὐχ ὑπὸ νόμου μαρτυρεῖται· εἰ δὲ ὑπὸ τοῦ νόμου μαρτυρεῖται, οὐ χωρὶς νόμου πεφανέρωται. τῇ τοίνυν δικαιοσύνῃ τοῦ θεοῦ φανερουμένῃ ὑπὸ Ἰησοῦ Χριστοῦ μαρτυρεῖ οὐδαμῶς μὲν ὁ τῆς φύσεως νόμος· μικρότερος γάρ ἐστιν αὑτῆς· ὁ δὲ Μωσέως νόμος, οὐ τὸ γράμμα ἀλλὰ τὸ πνεῦμα, καὶ οἱ ἀνάλογον τῷ πνεύματι τοῦ νόμου προφῆται, καὶ ὁ ἐν αὐτοῖς πνευματικός λόγος. διὸ χρὴ ἐπιμελῶς τὸν ἀναγινώσκοντα τὴν θείαν γραφὴν τηρεῖν ὅτι οὐ πάντως ταῖς αὐταῖς λέξεσιν ἐπὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων χρῶνται αἱ γραφαί· τοῦτο δὲ ποιοῦσιν, ὁτὲ μὲν παρὰ τὴν ὁμωνυμίαν, ὁτὲ δὲ παρὰ τὴν τροπολογίαν, καὶ ἔσθʼ ὅτε παρὰ τήν σύμφρασιν ἀπαιτοῦσαν ἁλλως τῇ λέξει χρήσασθαι ἐν τοῖσδέ τισιν ἢ ὡς κεῖται ἐν ἑτέροις. καὶ τοῦτο ἐὰν ἐπιμελῶς παραφυλαττώμεθα, πολλῶν σφαλμάτων ἀπαλλαττόμεθα καὶ παρεκδοχῶν. χρὴ οὖν εἰδέναι ὅτι τὸ Ἕώρακεν οὐκ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀεὶ κεῖται, ἀλλʼ ὁτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ σωματικοῦ ὀρᾶν, ὁτὲ δὲ ἀντὶ τοῦ νοεῖν, καθόλου γὰρ τοῦτο ἰστέον, ὅτι προκειμένου κρύψαι καὶ μὴ φανερῶς ἐκθέσθαι τὰ νοήματα τῆς ἀληθείας τῷ ἐν τοῖς προφήταις πνεύματι καὶ ἐν τοῖς ἀποστόλοις Χριστοῦ λόγῳ, πολλαχοῦ καὶ ὑπὸ τῆς φράσεως συγχεῖται καὶ οὐχ ὡς ὑπὸ μίαν λέγεται ἀκολουθίαν ἴνα μὴ καὶ ἀνάξιοι εἰς κρίμα τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς εὕρωσι τὰ συμφερόντως αὐτοῖς ἀποκεκρυμμένα. καὶ τοῦτο πολλαχοῦ αἴτιόν ἐστι τοῦ δοκεῖν μὴ ἔχειν σύνταξιν μηδὲ ἀκολουθίαν τὴν ὅλην γραφήν· καὶ μάλιστα, ὡς προείπομεν, τὴν προφητικὴν καὶ τὴν ἀποστολικήν· καὶ μάλιστα τῆς ἀποστολικῆς τὴν πρὸς φωμαίους ἐπιστολήν, ἐν ἧ τὰ περὶ νόμου διαφόρως ὀνομάζεται, καὶ ἐπὶ διαφόρων πραγμάτων κείμενα· ὥστε δοκεῖν ὅτι οὐκ ἔχεται ὁ Παῦλος ἐν τῇ γραφῇ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ προκειμένου αὐτῷ σκοποῦ.

    2.10.1

10. Bölüm

X.

Kutsal Yazı'da bir tökezleme taşı, bir sürçme kayası gibi görünen yerler üzerine. Yeremya üzerine vaazların otuz dokuzuncusundan, "Rab sizin kötülüğünüzün yüzünden artık dayanamadı" sözü üzerine.

  1. Kutsal Yazı'yı okurken bir gün aslında güzel olan bir düşünceye takılır, onu bir tökezleme taşı, bir sürçme kayası gibi bulursan, suçu kendinde ara. Bu tökezleme taşının, bu sürçme kayasının da bir anlam taşıdığından ümidini kesme; ta ki "Ona iman eden utandırılmayacaktır" sözü gerçekleşsin. Önce iman et; tökezleten şey sandığın şeyin altında nice kutsal fayda bulacaksın. Çünkü bize boş bir söz söylememek buyrulmuşsa, hesap gününde her sözün hesabını vereceğimiz için; elimizden geldiğince ağzımızdan çıkan her sözün hem söyleyen bizde hem de dinleyenlerde bir iş görmesine gayret ediyorsak, peygamberler hakkında ne düşünmeli? Onların ağzından çıkan her sözün iş gören bir söz olduğundan başka ne düşünülebilir? Peygamberlerin söylediği her sözün söze yaraşan işi görmesine şaşmamalı. Hatta bana kalırsa Tanrı'nın sözlerinde yazılmış her harika harf de iş görür. Kutsal Yazı'da yazılmış tek bir yota, tek bir nokta yoktur ki harflerin gücünden yararlanmayı bilenler için kendi işini görmesin.

    2.10.1

    Περὶ τῶν ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ δοκούντων ἔχειν τι λίθου προU+03F2κόμματοU+03F2, πέτραU+03F2 U+03F2κανλάλου. ἐν Jer xliv(li)22 τῇ λθ΄ ὁμιλία τῶν εἰU+03F2 τὸν Ἱερεμίαν εἰU+03F2 τό Οὑκ ἠλύνατο κύριοU+03F2 φέρειν ἀπὸ προU+03F2ώπου πονηρίαU+03F2 ὑμῶν. 1. Ἐάν ποτε ἀναγινώσκων τὴν γραφὴν προσκόψῃς νοήματι ὄντι καλῷ λίθῳ προσκόμματος καὶ πέτρᾳ σκανδάλου, αἰτιῶ σαυτόν· μὴ ἀπελπίσῃς γὰρ τὸν λίθον τοῦτον τοῦ προσκίμματος καὶ τὴν πέτραν τοῦ σκανδάλου ἔχειν νοήματα, ὥστ΄ ἄν γενέσθαι τὸ εἰρημένον· Καὶ ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται. πίστευσον πρῶτον, καὶ εὑρήσεις ὑπὸ τὸ νομιζόμενον σκάνδαλον πολλὴν ὠφέλειαν ἁγίαν. εἰ γὰρ ἡμεῖς ἐντολὴν ἐλάβομεν μὴ λέγειν ῥῆμα ἀργόν, ὡς δώσοντες περὶ αὐτοῦ λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, καὶ ὅση δύναμις φιλοτιμούμεθα πᾶν ῥῆμα τὸ ἐξιὸν ἐκ τοῦ στόματος ὴμῶν ποιεῖν ἐργάζεσθαι καὶ ἐν ἡμῖν τοῖς λέγουσι καὶ ἐν τοῖς ἀκούουσι· τί χρὴ νοεῖν περὶ τῶν προφητῶν, ἢ ὅτι πᾶν ῥῆμα λαληθὲν διὰ τοῦ στόματος αὐτῶν ἐργατικὸν ἢν; καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ πᾶν τὸ ῥῆμα τὸ λαλούμενον ὑπὸ τῶν προφητῶν εἰργάζετο ἔργον τὸ πρέπον ῥήματι. ἀλλὰ γὰρ οἶμαι ὅτι καὶ πᾶν θαυμάσιον γράμμα τὸ γεγραμμένον ἐν τοῖς λογίοις τοῦ θεοῦ ἐργάζεται. καὶ οὐκ ἔστιν ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία γιγραμμένη ἐν τῇ γραφῇ ἥτις τοῖς ἐπισταμένοις χρῆσθαι τῇ δυνάμει τῶν γραμμάτων οὐκ ἐργάζεται τὸ ἑαυτῆς ἔργον.

    2.10.2

  1. Otlarda da durum böyledir: her birinin ya bedenlerin sağlığına ya da başka bir şeye yarayan bir gücü vardır; ama her otun neye yaradığını herkes bilemez. Bunu ancak bu bilgiyi edinmiş olanlar, otlarla uğraşanlar bilir: otun ne zaman alınınca, bedenin neresine konunca, nasıl hazırlanınca kullananın işine yarayacağını öğrenmek için emek vermişlerdir. İşte kutsal insan da tıpkı bunun gibi ruhani bir otçudur: kutsal yazılardan her yotayı, sıradan görünen her harfi toplar, harfin gücünü ve neye yaradığını bulur, yazılanlardan hiçbirinin fazlalık olmadığını görür. Buna dair ikinci bir örnek dinlemek istersen: bedenimizin her uzvu, usta olan Tanrı tarafından bir iş için yaratılmıştır; ama en önemsizine varıncaya dek her uzvun gücünün ve işlevinin ne olduğunu herkes bilemez. Hekimlerden anatomiyle uğraşmış olanlar, en küçük parçanın bile takdir-i ilahî tarafından neye yarasın diye yaratıldığını söyleyebilirler. Şimdi kutsal yazıların hepsini de böyle düşün: ya bir otlar bütünü ya da sözün tek ve eksiksiz bir bedeni. Sen yazıların otçusu da, peygamber sözlerinin anatomicisi de değilsen, yazılanlardan herhangi birinin fazlalık olduğunu sanma; yazılanların anlamını bulamadığında kutsal yazıları değil, daha çok kendini suçla. Bu girişi, bütün Kutsal Yazı için genel olarak yararlı olabileceği için söyledim; ta ki okumaya dikkat vermek isteyenler hiçbir harfi incelemeden, araştırmadan geçmemeye özendirilsin.

    2.10.2
    1. Ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῶν βοτανῶν ἑκάστη μὲν ἔχει δύναμιν εἴτε εἰς τὴν ὑγίειαν τῶν σωμάτων εἴτε εἰς ὅτι δήποτε, οὐ πάντων δέ ἐστιν ἐπίστασθαι εἰς ὃ ἑκάστη τῶν βοτανῶν ἐστὶ χρήσιμος, ἀλλʼ εἴ τινες ἐπιστήμην εἰλήφασιν, οὗτοι οἱ περὶ τὰς βοτάνας διατρίβοντες ἴνα εἴδωσι καὶ πότε παραλαμβανομένη καὶ ποῦ τῶν σωμάτων ἐπιτιθεμένη καὶ τίνα τρόπον σκευαζομένη ὀνίνησι τόν χρώμενον· οὗτως οἱονεὶ βοτανικός τις πνευματικός ἐστιν ὁ ἄγιος, ἀναλεγόμενος ἀπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων ἕκαστον ἰῶτα καὶ ἕκαστον τὸ τυχὸν στοιχεῖον, καὶ εὑρίσκων τήν δύναμιν τοῦ γράμματος, καὶ εἰς ὅτι ἐστὶ χρήσιμον, καὶ ὅτι οὐδὲν παρέλκει τῶν γεγραμμένων. εἰ δὲ βούλει καὶ δευτέρου ἀκοῦσαι εἰς τοῦτο παραδείγματος, ἕκαστον μέλος τοῦ σώματος ἡμῶν ἐπί τινι ἔργῳ ὑπὸ τοῦ τεχνίτου θεοῦ γεγένηται· ἀλλʼ οὐ πάντων ἐστὶν εἰδέναι τίς ἡ ἑκάστου τῶν μελῶν μέχρι τῶν τυχόντων δύναμις καὶ χρεία. οἱ γὰρ περὶ τὰς ἀνατομάς πραγματευσάμενοι τῶν ἰτρῶν δύνανται λέγειν ἕκαστον καὶ τὸ ἐλάχιστον μόριον εἰς τί χρήσιμον τπὸ τῆς προνοίας γεγένηται. νόει μοι τοίνυν καὶ τὰς γραφὰς τοῦτον τὸν τρόπον πάσας βοτάνας, ἢ ἓν τέλειον λόγου σῶμα· εἰ δὲ σὺ μήτε βοτανικὸς εἶ τῶν γραφῶν μήτε ἀνατομεὺς εἶ τῶν προφητικῶν λόγων, μὴ νόμιζε παρέλκειν τι τῶν γεγραμμένων, ἀλλὰ σαυτὸν μᾶλλον ἢ τὰ ἱερὰ γράμματα αἰτιῶ, ὅτε μὴ εὑρίσκεις τὸν λόγον τῶν γιγραμτ μένων. τοῦτό μοι τὸ προοίμιον εἴρηται καθολικῶς χρήτ σιμον εἶναι δυνάμενον εἰς ὅλην τὴν γραφήν, ἴνα προτραπῶσιν οἱ θέλοντες προσέχειν τῇ ἀναγνώσει μηδὲν παραπέμπεσθαι ἀνεξέταστον καὶ ἀνεξερεύνητον γράμμα

    2.10.2_2

11. Bölüm

XI.

Tanrı esinli Kutsal Yazı'nın her yerinden besleyici olanı aramak gerektiği; sapkınların küfür kokan itirazlarıyla bulandırdığı ifadelerden de yüz çevirmemek, onları hor görmemek, inançsızlığın verdiği bulanıklıktan uzak durarak onlardan da pay almak gerektiği. Hezekiel üzerine şerhin yirminci kitabından.

"Rab Tanrı şöyle diyor: İşte koyunla koyun, koçlarla tekeler arasında hüküm vereceğim. Güzel otlakta otlamanız yetmedi mi ki otlağınızın geri kalanını ayaklarınızla çiğnediniz? Durgun suyu içtiniz de geri kalanını ayaklarınızla bulandırdınız? Benim koyunlarım da ayaklarınızın çiğnediğini otladı, ayaklarınızın bulandırdığı suyu içti."

[Origenes,] koçların koyunlarından ve keçilerin koyunlarından söz ettikten, Kutsal Yazı'nın "koyun" kelimesini bazen keçiler cinsi için de kullanmayı âdet edindiğini gösterdikten sonra şunu ekler:

2.10.2_2

XI. Ὅτι χρὴ πάU+03F2ηU+03F2 τῆc θεοπνεύU+03F2του γραφῆU+03F2 τὸ τρόφιμον λιώκιν, καὶ τὰ ὑπὸ τῶν αἱπετικῶν ταραU+03F2U+03F2όμενα ῥητἀ λυU+03F2φήμοιU+03F2 ἐπαπορήU+03F2εU+03F2ι μὴ ἀποτρέπεU+03F2θαι μηλὲ ὑπερηφανεῖν ἀλλὰ καὶ αὐτων μεταλαμβάνειν τῆU+03F2 ἐν ἀπιU+03F2τία ταραχῆU+03F2 ἐκτόc. ἐκ το κ΄ τόμου τῶν εἰc τόν Ἰεζεχιήλ. ‘‘Τάλε λέγει κύριοc κύριοc· ἰλοὺ ἐγὰ ἀνακρινῶ ἀνὰ μεU+03F2ον προβάτου καὶ προβάτου, κριῶν καὶ τράγων. καὶ οὑχ ἱκανὸν ὑμῖν ὅτι τὴν καλὴν νομὴν ἐνέμεU+03F2θε, καὶ τὰ κατάλοιπα τῆc νομῆc ὑμῶν κατεπατεῖτε τοῦc ποcὶν ὑμῶν; καὶ τὸ καθεcτηκὸc ὕλωρ ἐπίνετε, καὶ τὸ λοιπὸν τοῖc πocὶν ὑμῶν ἐταράU+03F2U+03F2ετε; καὶ τὰ πρόβατά μου τὰ πατήματα τῶν πολῶ ὑμῶν ἐνέμοντο, καὶ τὸ τεραραγμένον ὕλωρ ὑπὸ τῶν πολῶν ὑμῶν ἔπινον.᾿᾿ μετὰ το παραU+03F2τῆU+03F2αι περὶ προβάτων κριῶν, καὶ περὶ προβάτων αἰγῶν, καὶ ὅτι cύνηθεc τη γραφῆ τὸ πρόβατον καὶ ἐπὶ το γένουU+03F2 τῶν αἰγῶν ἔcθʼ ὅτε τάccειν, ἐπιφέρερ

  1. Peki bu sözlerin de ima ettiği şey nedir? Gücümüz yettiğince inceleyelim. Bana kalırsa güzel otlağın tamamı, durgun suyun tamamı, kutsal yazıların sözlerinin bütünüdür. Sonra kimileri yazılanların bir kısmını faydalı diye kabul edip bir kısmını kurtuluşa götürmez diye reddettiği için, işte bunlar seçtikleri güzel otlakta otladıktan, daha iyi su saydıkları durgun suyu içtikten sonra otlağın geri kalanını çiğneyen, suyun geri kalanını ayaklarıyla bulandıranlar olsa gerektir. Yeni Ahit'i kabul edip Eski Ahit'i reddedenler de, eski yazıların bir kısmının daha ilahî ve en yüce bir güçten, bir kısmının daha aşağı bir güçten geldiğini söyleyenler de böyledir. Çoban ise, o ayakların çiğnediğini küçümsemeyen, kınanan koyunların ayaklarının bulandırdığı suyu hor görmeyenleri kendi koyunları ilan eder; kınananlar belki de tekelerin ve oğlakların koyunlarıdır, çünkü onlar sağda durmaya layık koçların koyunları olmayı istemediler.

    2.11.1
    1. Τί οὖν ἐστὶν ὃ καὶ ἐν τούτοις αἰνίσσεται, φέρε κατὰ δύναμιν ἐζετάσωμεν. πᾶσα μὲν, οἶμαι, καλὴ νομὴ καὶ πᾶν τὸ καθεστηκὸς ὕδωρ τά ὅλα λόγιά ἐστι τῶν ἱερῶν γραμμάτων. εἶτʼ ἐπεί τινές τινα μὲν τῶν γεγραμμένων ἐγκρίνουσιν ὡς ὠφέλιμα, τινὰ δὲ ἀποδοκιμάζουσιν ὡς οὐ σωτήρια, οὗτοι ἂν εἶεν οἱ μετὰ τὸ νενεμῆσθαι τὴν καλὴν ὦν ἐξελέξαντο νομὴν, καὶ πεπωκέναι τὸ καθεστηκὸς οὖ ἔκριναν εἶναι βελτίονος ὕδατος, τὸ λοιπὸν τῆς νομῆς καταπατοῦντες, καὶ τὸ λοιπόν ὓδωρ τοῖς ποσὶν ἑαυτῶν ταράσσοντες. τοιοῦτοι δή εἰσιν οἴ τε τὴν μὲν καινήν ἐγκρίνοντες, τὴν δὲ παλαιὰν ἀποδοκιμάζοντες διαθήκην· καὶ οἱ τῶν παλαιῶν γραμμάτων τὰ μὲν ἀπό θειοτέρας λέγοντες εἶναι δυνάμεως καὶ τῆς ἀνωτάτω, τὰ δὲ ἀπὸ ὑποδεεστέρας. πρόβατα δὲ ἴδια ἀναγορεύει ὁ ποιμήν τοὺς μὴ ὑπερηφανοῦντας τὰ πάτηματα τῶν ποδῶν ἐκείνων, καὶ μὴ ἐξουθενοῦντας τὸ τεταραγμένον ὕδωρ ὑπὸ τῶν ποδῶν τῶν ψεκτῶν προβάτων, καὶ τάχα προβάτων τράγων καὶ ἐρίφων· οὐ γὰρ ἠθέλησαν εἶναι πρόβατα κριῶν ἄξια τῶν δεξιῶν.

    2.11.2

  1. Biz ise, çobanın koyunları olmak için dua edenler olarak, Kutsal Yazı'nın lafzı bakımından ilk bakışta tuhaf görünen, bu tuhaflık yüzünden de otlağın tamamından yararlanamayanların ya da yararlanmak istemeyenlerin çiğnediği yerlerinde otlamaktan asla kaçmayalım. O ayakların bulandırdığı bir su varsa da, yani Kutsal Yazı'nın arı sözüne küfür kokan itirazlar karıştırmışlarsa, söze kattıkları bulanıklık yüzünden onların ayaklarının bulandırdığı sudan içmekten yüz çevirmeyelim. Şuna da dikkatle bak: suyu bulandıranlara, otlağı çiğneyenlere, kendilerinden daha üstün olanlardan söz edilir gibi şu söylenir: "Benim koyunlarım da ayaklarınızın çiğnediğini otladı, ayaklarınızın bulandırdığı suyu içti." Ama biz hiçbir zaman peygamberlerin otlağını çiğnemeyelim, Kanun'un suyunu bulandırmayalım. Kimileri İncil'in otlağı ve havarilerin suyu konusunda da günah işler: İncillerin bir kısmını çiğner, bir kısmında güzel otlak diye otlar; havarilerin yazdıklarının ya hepsini reddeder ya da bir kısmını kabul edip bir kısmını reddederler. Biz ise İncillerin tamamında otlayalım, hiçbirini çiğnemeyelim; havarilerin bütün yazdıklarını içelim ve bize düştüğü ölçüde durgun kalan bu suyu öyle koruyalım; anlatılanları kavramayı bilmeyenleri bulandıran inançsızlıkla oradaki hiçbir şeyi bulandırmayalım.

    2.11.2
    1. Ἡμεῖς οὖν, οἱ εὐχόμενοι εἶναι πρόβατα τοῦ ποιμένος, μηδέποτε φεύγωμεν νεμηθῆναι καὶ τὰ αὐτόθεν ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ ἀπεμφαίνοντα τῶν γραφῶν, καὶ διὰ τήν ἀπέμφασιν τῆς λέξεως πατούμενα ὑπό τῶν μὴ δυναμένων μηδὲ θελόντων χρῆσθαι πάσῃ τῇ νομῇ. ἀλλὰ κἂν ἢ τι ὕδωρ ὑπὸ τῶν ποδῶν ἐκείνων τεταραγμένον, ἀναμιξάντων τῷ καθαρῷ λόγῳ τῆς γραφῆς δυσφήμους ἐπαπορήσεις, μὴ ἀποτρεπόμεθα, διʼ ἣν πεποιήκασι τῷ λόγῳ ταραχὴν, πίνειν καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ποδῶν αὐτῶν τεταραγμένον. καὶ τήρει γε ἐπιμελῶς, ὅτι πρὸς τοὺς ταράξαντας τὸ ὕδωρ καὶ πατήσαντας τὴν νομὴν λέγεται ὡς περὶ κρειττόνων· Καὶ τὼ πρόβατά μου τὰ πατήματα τῶν ποδῶν ὑμῶν ἐνέμοντο, καὶ τὸ τεταραγμένον ὕδωρ ὑπὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν ἔπινον. ἀλλὰ καὶ μηδεπώποτε νομὴν προφητικὴν τμεῖς πατήσωμεν, μηδὲ ὕδωρ νομικόν ταράξωμεν· ἁμαρτανόντων δέ τινων καὶ περὶ τὴν εὐαγγελικὴν νομὴν καὶ τὸ ἀποστολικὸν ὕδωρ, στε τῶν εὐαγγελικῶν τινὰ μὲν πατεῖν τινὰ δὲ ὡς καλὴν νέμεσθαι ομὴν, καὶ τῶν ἀποστολικῶν ἢ πάντα ἀποκρίνειν, ἢ τινα μὲν ἐγκρίνειν τινὰ δὲ ἀποκρίνειν· ἡμεῖς καὶ τὰ ὅλα εὐαγγέλια νεμηθῶμεν καὶ μηδὲν αὐτῶν πατήσωμεν, καὶ πάντα τὰ ἀποστολικὰ πίνοντες, τὸ ὅσου ἐφʼ ἡμῖν καθεστηκὸς ὕδωρ, αὑτὰ τηρήσωμεν, καὶ μηδὲν τῶν ἐν αὐτοῖς ἀπιστίᾳ ταρασσούσῃ τοὺς οὐκ εἰδότας συνιέναι τῶν λεγομένων ταράξωμεν.

    2.12.1

12. Bölüm

XII.

Kutsal Yazı'daki bilmecelerin ve benzetmelerin karanlığını kavrayamayan kişi onu okumaktan usanmasın diye. Yeşu üzerine yirminci vaazdan.

  1. Bu tür okumalardan en yüksek faydayı, Yeşu'nun İsrailoğulları arasında paylaştırdığı gerçek mirası kavrayabilen, kutsal, hakiki, gerçekten iyi olan toprağa çıkabilecek hâle gelmiş ve yerler hakkında söylenenleri, adlarından hareketle mirasçıların farklılığına uydurabilen kişi görür. Ama böyle fayda gören birini bulmak zor olduğundan, dinleyenleri okumalardan usanmasınlar diye teselli etmek istiyoruz. Bu tür okumaları dinleyen kişiyi usanmaktan alıkoyacak teselli nedir, onu söylemeliyiz. Efsunların tabii bir gücü vardır; üzerine efsun okunan kişi, söyleneni anlamasa da, efsunun seslerinin tabiatı gereği ondan bir şey alır; bu da bedeni ya da psykhē'si için ya zarar ya şifa olur. İşte bunun gibi, ilahî yazılardaki adların anılmasının her efsundan daha güçlü olduğunu düşün. Çünkü içimizde bazı güçler vardır; bunların daha üstün olanları, kendileriyle akraba olan bu efsun gibi sözlerle beslenir; biz anlamasak da söylenenleri anlayan o güçler, hayatımıza yardım etmek için içimizde daha güçlü hâle gelir. İçimizde görünmeyen şeylerin bulunduğunu, hem de pek çok bulunduğunu, şunu söyleyen mezmur gösterecektir: "Ey canım, Rab'bi kutsa; ey bütün varlığım, O'nun kutsal adını kutsa." Demek ki içimizde, psykhē'lerimizi ve bedenlerimizi kendilerine pay olarak almış bir güçler kalabalığı vardır. Bu güçler kutsalsa, Kutsal Yazı okunurken nous'umuz meyvesiz kalsa bile fayda görür ve güçlenir. Nitekim bilinmeyen dillerle konuşan için şöyle yazılmıştır: "Ruhum dua eder, ama nous'um meyvesiz kalır." Şunu da düşün: bazen içimizdeki nous meyvesizken bile psykhē'ye, nous'a ve bütün varlığımıza yardım eden güçler, kutsal yazılardan ve bu adlardan gelen akli gıdayla beslenir, beslendikçe de bize yardım etmek için güçlenir. Üstün güçler bu tür yazılarla ve adlarla adeta efsunlanıp fayda gördüğü ve güçlendiği gibi, içimizdekilere karşı duran güçler de Tanrı'nın efsunlarıyla adeta aşağı çekilir, yenilir ve yenilince uykuya dalar.

    2.12.1

    Πρὸc το μὴ ἐκκακεῖν ἐν τῆ ἀναγνώU+03F2ει τῆc θείαc ABC γραφῆU+03F2 τὸν μὴ cυνιέντα τὸ cκοτεινόν τῶν ἐν αὐτῇ αἰνιγμάτων καὶ παραβολῶν. ἀπὸ τῆU+03F2 κ΄ ὁμιλίαU+03F2 τῆc εἰc τὸν Ἰηcοῦκ τὸν ναυῆ. 1. μὲν ἄκρα ὠφέλεια ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀναγνωσμάτων ῷ δυναμένῳ νοῆσαι τὴν ἀληθῆ κληροδοσίαν ἀπὸ Ἰησοῦ μςριζομένην τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ γίνεται, καὶ τῷ οἶῳ τε γενομένῳ ἀναβῆναι ἐπὶ τὴν γῆν τὴν ἁγίαν, τὴν ἀληθινὴν, τήν ὄντως ἀγαθὴν, καὶ ἐφαρμόσαι ἐκ τῆς ὀνομασίας τῶν εἰρημένων τῇ διαφορᾷ τῶν κληρονομούντων τὰ κατὰ τοὺς τόπους λεγόμενα. ἐπεὶ δὲ δύσκολόν ἐστιν εὑρεῖν τὸν οὕτως ὠφελούμενον, βουλόμεθα παραμυθήσασθαι τοὺς ἀκούοντας μὴ ἐκκακεῖν ἐπὶ ταῖς ἀναγνώσεσι. τίς οὖν ἡ παραμυθία ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐκκακεῖν τὸν ἀκούοντα τῶν τοιούτων ἀναγνωσμάτων, λεκτέον. ὥσπερ τοίνυν αἱ ἐπῳδαὶ δύναμίν τινα ἔχουσι φυσικὴν, καὶ μὴ νοῶν ὁ κατεπαδόμενος λαμβάνει τι ἐκ τῆς ἐπῳδῆς, κατὰ τὴν φύσιν τῶν φθόγγων τῆς ἐπῳδῆς, εἴτε εἰς βλάβην εἴτε εἰς ἴασιν σώματος ψυχῆς ἑαυτοῦ· οὗτω μοι νόει πάσης ἐπῳδῆς δυνατωτέραν εἶναι τὴν ὀνομασίαν τῶν ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς ὀνομάτων. εἰσὶ γάρ τινες δυνάμεις ἐν ἡμῖν, ὦν αἱ μὲν κρείττονες διὰ τούτων τῶν οἱονεὶ ἐπῳδῶν τρέφονται συγγενεῖς οὗσαι αὐταῖς, καὶ ἡμῶν μὴ νοούντων ἐκείνας τὰς δυνάμεις νοούσας τὰ λεγόμενα δυνατωτέρας ἐν ἡμῖν γίνεσθαι πρὸς τὸ συνεργεῖν τῷ ἡμετέρῳ βίῳ. ὅτι γὰρ ἔστι τινὰ ἐν ἠμῖν ἀόρατα, καὶ πολλά γε ταῦτα, δηλώσει ὄ εἰπὼν φαλμός· Εὐλόγει ἡ ψυχή μου τὸν κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα τὸ ἄγιον αὐτοῦ. ἔστιν οὖν πλῆθός τι ἐν ἡμῖν δυνάμεων κεκληρωμένων ἡμῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα· αἵτινες, ἐὰν ὧσιν ἄγιαι, τῆς γραφῆς ἀναγινωσκο- μένῃς ὠφελοῦνται καὶ γίνονται ἰσχυρότεραι, κἂν ὀ νοῦς ἠμῶν ἄκαρπος ᾖ. ὡς γέγραπται περὶ τοῦ γλώσσῃ λαλοῦντος, ὅτι Τὸ πνεῦμά μου προσεύχεται, ὀ δὲ νοῦς μου ἄκαρπός ἐστι. νόει οὖν μοι ὅτι ποτὲ τοῦ ἐν ἡμῖν νοῦ ἀκάρπου ὄντος αἱ δυνάμεις αἱ συνεργοῦσαι τῇ ψυχῇ καὶ τῷ νῷ καὶ πᾶσιν ἡμῖν τρέφονται λογικῇ τῇ ἀπὸ τῶν ἴερῶν γραμμάτων καὶ τῶν ὀνομάτων τούτων τροφῇ, καὶ τρεφόμεναι δυνατώτεραι γίνονται πρὸς τὸ ἡμῖν συνεργεῖν· ὥσπερ δὲ αἱ κρείττους δυνάμεις οἱονεὶ κατεπάδονται καὶ ὠφελοῦνται, καὶ γίνονται δυνατώτεραι ἀπὸ τῶν τοιούτων γραμμάτα· καὶ ὀνομότων, οὐτως αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις τῶν ἐν ἡμῖν οἱονεὶ καθέλκονται καὶ νικῶνται ἀπὸ τῶυ τοῦ θεοῦ ἐπῳδῶν, καὶ νικώμεναι κοιμίζονται.

    2.12.2

  1. İçinizden biri efsunla uyutulan bir engerek ya da bu zehirli hayvanlardan başka birini gördüyse, bu örneği Kutsal Yazı için alsın. Yazı okunup da anlaşılmadığında dinleyen bazen bıkar, usanır. O zaman şuna inansın: içindeki engerekler, içindeki yılanlar, bilge Musa'nın, bilge Yeşu'nun, kutsal peygamberlerin bilgeliğiyle hazırlanmış efsunlu ilaçlarla gevşer, güçten düşer. Öyleyse anlamadığımız yazıları dinlerken usanmayalım; inandığımız şekilde, imanımız ölçüsünde olsun bize: Tanrı esinli olan her yazı faydalıdır. Bu yazılar hakkında iki şeyden birini kabul etmelisin: ya imansızın düşünebileceği gibi, faydalı olmadıkları için Tanrı esinli olmadıklarını; ya da inanan biri olarak, Tanrı esinli oldukları için faydalı olduklarını. Şunu da bilmek gerekir ki fayda çoğu zaman biz farkına varmadan gelir. Mesela çoğu zaman gözü keskinleştiren bir yiyecek yememiz söylenir; onu yerken gözümüzün fayda gördüğünü elbette hissetmeyiz. Ama iki üç gün geçince, göze yarayan yiyeceğin vücuda dağılması, gözümüzün fayda gördüğüne tecrübeyle inandırır bizi. Bedenin başka uzuvlarına yarayan başka yiyeceklerde de bunu görmek mümkündür. İlahî yazı hakkında da böyle inan: nous yazılardan gelen faydanın meyvesini almasa bile, salt okumanın kendisinden psykhē'n fayda görür. Çünkü içimizdekiler efsunlanır; daha iyi olanlar beslenir, daha kötü olanlar etkisiz kalır.

    2.12.2
    1. Καὶ εἴ ποτέ τις ὑμῶν ἑώρακεν ἀπὸ ἐπῳδῶν ἀσπίδα κοιμιζομένην, ἢ ἄλλο τι τούτων τῶν ἰοβόλων, ἐκεῖνο τὸ παράδειγμα λαβέτω εἰς τὴν γραφήν· ἧς ἀναγινωσκομένης καὶ μὴ νοουμένης, ἐνίοτε ἀκηδιᾷ καὶ ἐκκακεῖ ὁ ἀκροατής· καὶ πιστευέτω ὅτι αἱ ἐν αὐτῷ ἀσπίδες καὶ αἱ ἐν αὐτῷ ἔχιδναι ἀτονώτεραι γίνονται ἀπὸ τῶν φαρμάκων τῶν φαρμακευόντων, οἶον παρὰ σοφοῦ Μωσῆ, παρὰ σοφοῦ Ἰησοῦ, παρὰ σοφῶν τῶν ἀγίων προφητῶν. μὴ ἐκκακῶμεν οὖν ἀκούοντες γραφῶν, ἂς οὐ νοοῦμεν· ἀλλὰ γενηθήτω ἡμῖν κατὰ τὴν πίστιν ἡμῶν, ἣν καὶ πιστεύομεν, ὅτι πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος οὗσα ὠφέλιμός ἐστι. τὸ γὰρ ἓν τῶν δύο δεῖ σε παραδέξασθαι ἐπὶ τούτων τῶν γραφῶν, ἢ ὅτι οὔκ εἰσι θεόπνευστοι ἐπεὶ οὐκ εἰσιν ὀφέλιμοι, ὢς ὑπολαμβάνοι ἄν ὀ ἄπιστος· ἦ, ὡς πιστὸς, παραδέξασθαι ὅτι ἐπεί εἰσιν θεόπνευστοι ὠφέλιμοί εἰσιν. ἰστέον μέντοι γε ὅτι καὶ ἀνεπαισθήτως ἡμῶν πολλάκις γίνεται ἡ ὠφέλεια, οἶον πολλάκις τροφήν τινα διατασσόμεθα ἐσθίειν ὀξυδερκικὴν, καὶ οὐ δήπου ἐν τῷ ἐσθίειν αἰσθανόμεθα ὅτι ὠφελούμεθα τὸν ὀφθαλμὸν, ἀλλʼ ἠμέρας διαγενομένης δευτέρας καὶ τρίτης, ἡ ἀνάδοσις τῆς τροφῆς τῆς ὠφελούσης τὸν ὀφθαλμὸν ποιεῖ ἡμᾶς τῇ πείρᾳ πιστεῦσαι, ὅτι τὸν ὀφθαλμὸν ὠφελήμεθα. ἀλλὰ καὶ ἐπʼ ἄλλων τροφῶν ὠφελουσῶν τινὰ μέλη τοῦ σώματος τοῦτο ἔστιν ἰδεῖν. οὗτω τοίνυν πίστευε καὶ περὶ τῆς θείας γραφῆς, ὅτι ὠφελεῖταί σου ή ψυχὴ, κἂν μὴ ὁ νοῦς τὸν καρπὸν λαμβάνῃ τῆς ὠφελείας τῆς ἀπὸ τῶν γραμμάτων, ἐκ μόνης ψιλῆς τῆς ἀναγνώσεως. τὰ γὰρ ἐν ἡμῖν ἐπᾴδεται, καὶ τὰ μὲν κρείττονα τρέφεται τὰ δὲ χείρονα καταργεῖται.

    2.13.1

13. Bölüm

XIII.

Felsefeden gelen bilgilerin kutsal yazıları açıklamada ne zaman ve kimler için yararlı olduğu, Kutsal Yazı'dan bir tanıklıkla.

  1. Tanrı'da selam, çok değerli ve saygıdeğer efendim, oğlum Gregorios; Origenes'ten. Bildiğin gibi kavrayışa yatkın bir yaratılış, alıştırmayla da desteklenince, kişinin uğraşmak istediği şeyi, deyim yerindeyse mümkün olan gayesine ulaştıran bir eser ortaya koyabilir. Yaratılışındaki bu yatkınlık seni hem Romalıların kusursuz bir hukukçusu hem de itibarlı sayılan okullardan birinin Yunanlı bir filozofu yapabilir. Ama ben senin bu yeteneğinin bütün gücünü, gaye olarak Hristiyanlığa yöneltmeni, araç olarak da kullanmanı isterdim. Bu yüzden Yunan felsefesinden de Hristiyanlığa adeta genel eğitim dersleri ya da hazırlık bilgileri olabilecek şeyleri, geometri ile astronomiden de kutsal yazıları açıklamada işe yarayacak olanları almanı dilerdim. Öyle ki filozofların çocukları geometri, musiki, dilbilgisi, hitabet ve astronomi için onlar felsefenin yardımcılarıdır diyorlarsa, biz de felsefenin kendisi için, Hristiyanlık karşısında aynı şeyi söyleyelim.

    2.13.1

    Πότε καὶ τίcι τὰ άπὸ φιλοcοφίαc μαθήματα χρήcιμα εἰc τὴν τῶν ἰερῶν γραφῶ λιήγηcιν, μετὰ γραφικῆU+03F2 μαρτυρίαc. 1. Χαῖρε ἐν θεῷ, κύριέ μου σπουδαιότατε καὶ αἰδεσιμώτατε υἱὲ γρηγόριε, παρὰ Ὠριγένους. ἡ εἰς σύνεσιν. ὡς οἶσθα, εὐφυΐα ἔργον φέρειν δύναται ἄσκησιν προσλαβοῦσα, ἄγον ἐπὶ τὸ κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον, ἴνʼ οὕτως ὀνομάσω, τέλος ἐκείνου, ὅπερ ἀσκεῖν τις βούλεται. δύναται οὖν ή εὐφυΐα σου Ῥωμαίων σε νομικὸν ποιῆσαι τέλειον, καὶ Ἑλληνικόν τινα φιλόσοφον τῶν νομιζομένων ἐλλογίμων αἱρέσεων. ἀλλʼ ἐγὼ τῇ πᾶσῃ τῆς εὐφυΐας δυνάμει σου ἐβουλόμην καταχρήσασθαί σε, τελικῶς μὲν εἰς χριστιανι· σμόν, ποιητικῶς δέ. διὰ τοῦτʼ ἄν ηὐξάμην παραλαβεῖν σε καὶ φιλοσοφίας Ἑλλήνων τὰ οἱονεὶ εἰς χριστιανισμὸν δυνάμενα γενέσθαι ἐγκύκλια μαθήματα ἢ προπαιδεύματα, καὶ τὰ ἀπὸ γεωμετρίας καὶ ἀστρονομίας χρήσιμα ἐσόμενα εἰς τὴν τῶν ἱερῶν γραφῶν διήγησιν ἵνʼ, ὅπερ φασὶ φιλοσόφων παῖδες περὶ γεωμετρίας καὶ μουσικῆς, γραμματικῆς τε καὶ ῥητορικῆς καὶ ἀστρονομίας, ὡς συνερίθων φιλοσοφίᾳ, τοῦθʼ ἡμεῖς εἴπωμεν καὶ περὶ αὐτῆς φιλοσοφίας πρὸς χριστιανισμόν.

    2.13.2

  1. Belki de Mısır'dan Çıkış'ta Tanrı'nın ağzından yazılmış olan söz buna benzer bir şeyi ima eder: İsrailoğullarına komşularından ve evlerinde birlikte oturanlardan gümüş ve altın eşyalarla giysiler istemeleri söylensin ki Mısırlıları soydukları bu ganimette, Tanrı'ya ibadet için kullanılacak şeyleri yapacak malzemeyi bulsunlar. Nitekim İsrailoğullarının Mısırlılardan aldığı ganimetle En Kutsal Yer'deki şeyler yapılmıştır: kapağıyla birlikte sandık, keruvlar, kefaret kapağı ve meleklerin ekmeği olan mannanın saklandığı altın kap. Bunların Mısırlıların en güzel altınından yapılmış olması akla yatkındır. Onun ardından gelen ikinci derecedeki altından da iç perdenin yanındaki baştan aşağı som altın kandillik ve üzerindeki kandiller, adak ekmeklerinin konduğu altın masa ve ikisinin arasındaki altın buhurdan yapılmıştır. Üçüncü ve dördüncü derecede bir altın varsa, kutsal kaplar ondan yapılıyordu. Mısır gümüşünden de başka şeyler yapılıyordu; çünkü Mısır'da yabancı olarak yaşayan İsrailoğulları oradaki yabancılıklarından şu kazancı elde etmişti: Tanrı'ya ibadete yarayacak şeyler için bu kadar değerli malzemeye bol bol sahip olmak. Mısırlıların giysilerinden de, Kutsal Yazı'nın deyişiyle "nakış işi" gerektiren ne varsa yapılmış olsa gerektir: Tanrı'nın bilgeliğiyle nakış işleyenler bu giysileri şu şekilde birbirine dikerek perdeleri, dış ve iç avlu perdelerini meydana getirmiştir.

    2.13.2
    1. Καὶ τάχα τοιοῦτό τι αἰνίσσεται τὸ ἐν Ἐξόδῳ γῃαμμένον ἐκ προσόπου τοῦ θεοῦ, ἴνα λεχθῇ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ αἰτεῖν παρὰ γειτόνων καὶ συσκήνων σκεύη ἀργυρᾶ καὶ χρυσᾶ καὶ ἱματισμόν· ἴνα σκυλεύσαντες τοὺς Αἰγυπτίους εὐρωσιν ὕλην πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν παραλαμβανομένων εἰς τὴν πρὸς θεὸν λατρείαν. ἐκ γὰρ ὧν ἐσκύλευσαν τοὺς Αἰγυπτίους οἱ υῖοὶ Ἰσραὴλ, τὰ ἐν τοῖς ἀγίοις τῶν ἀγίων κατεσκεύασται, ἡ κιβωτὸς μετὰ τοῦ ἐπιθέματος καὶ τὰ χερουβὶμ καὶ τὸ ἱλαστήριον καὶ ἡ χρυσῆ στάμνος ἐν ἢ ἀπέκειτο τὸ μάννα τῶν ἀγγέλων ὁ ἄρτος. ταῦτα μὲν οὖν ἀπὸ τοῦ καλλίστου τῶν Αἰγυπτίων εἰκὸς γεγονέναι χρυσοῦ· ἀπὸ δὲ δευτέρου τινὸς παρʼ ἐκεῖνον ἡ στερεὰ δἰ ὅλου χρυσῆ λυχνία, πλησίον τοῦ ἐσωτέρου καταπετάσματος, καὶ οἱ ἐπʼ αὐτῆς λύχνοι, καὶ ἡ χρυσῆ τράπεζα ἐφʼ ἦς ἦσαν οἱ ἄρτοι τῆς προθέσεως, καὶ μεταξὺ ἀμφοτέρων τὸ χρυσοῦν θυμιατήριον. εἰ δέ τις ἦν τρίτος καὶ τέταρτος χρυσὸς, ἐξ ἐκείνου κατεσκευάζετο τὰ σκεύη τὰ ἅγια. καὶ ἀπὸ ἀργύρου δὲ Αἰγυπτίου ἄλλα ἐγίνετο· ἐν Ἀἰγύπτῳ γὰρ παροικοῦντες οἱ υἳοὶ Ἰσραὴλ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἐκεῖ παροικίας κεκερδήκασι, τὸ εὐπορῆσαι τοσαύτης ὕλης τιμίας εἰς τὰ χρήσιμα τῇ λατρείᾳ τοῦ θεοῦ. ἀπὸ δὲ Αίγυπτίων ματισμοῦ εἰκὸς γεγονέναι ὅσα ἐδεήθη ἔργων, ὡς ὠνόμασεν ἡ γραφὴ, ῥαφιδευτῶν, συρραπτῶν, τῶν ῥαφιδευτῶν μετὰ σοφίας θεοῦ, τὰ τοιάδε ἱμάτια τοῖς τοιοισδὶ, ἴνα γένηται τὰ καταπετάσματα, καὶ αἱ αὐλαῖαι αἱ ἐξωτέρω καὶ ἐσωτέρω.

    2.13.3

  1. Ama ne diye yersiz bir sapmayla, Mısır'dan alınan şeylerin İsrailoğullarına neye yaradığını uzun uzun göstereyim? Mısırlılar bunları gerektiği gibi kullanmıyordu; İbraniler ise Tanrı'nın bilgeliği sayesinde onları dindarlık uğruna kullandılar. Bununla birlikte ilahî Yazı, bazıları için İsrailoğullarının ülkesinden Mısır'a inmenin kötülükle sonuçlandığını da bilir. Bununla da şunu ima eder: kimileri için, Tanrı'nın kanunuyla ve İsrail'in O'na olan kulluğuyla yetiştikten sonra Mısırlıların arasında, yani dünyanın bilgileri arasında yabancı olarak yaşamak kötülüğe yol açar. Nitekim Edomlu Hadat, İsrail ülkesinde bulunduğu ve Mısırlıların ekmeğini tatmadığı sürece putlar yapmıyordu. Ama bilge Süleyman'dan, yani Tanrı'nın bilgeliğinden kaçıp Mısır'a inince Firavun'a akraba oldu: onun karısının kız kardeşiyle evlendi ve ondan, Firavun'un çocuklarıyla birlikte büyüyen bir çocuğu oldu. Bu yüzden İsrail ülkesine geri döndüyse de, Tanrı'nın halkını bölmek ve altın buzağı için onlara şunu söyletmek üzere döndü: "Ey İsrail, işte seni Mısır ülkesinden çıkaran ilahların!" Ben de tecrübeyle öğrendiğim için sana şunu söyleyebilirim: Mısır'ın işe yarayan şeylerini alıp oradan çıkan ve onlarla Tanrı'ya ibadet için gereken şeyleri yapan kişi azdır; Edomlu Hadat'ın kardeşi ise çoktur. Bunlar, Yunanlılara özgü bir ustalıktan yola çıkarak sapkın düşünceler doğuranlar, adeta Beytel'de, yani "Tanrı'nın evi" demek olan yerde altın buzağılar yapanlardır. Bana öyle geliyor ki söz bununla şunu da ima ediyor: bunlar kendi uydurdukları putları, içinde Tanrı'nın sözünün oturduğu ve mecazen Beytel denen kutsal yazılara yerleştirdiler. Söz, öteki putun da Dan'a yerleştirildiğini söyler. Dan'ın sınırları en uçtadır ve putperest milletlerin sınırlarına yakındır; bu, Nun oğlu Yeşu'nun kitabında yazılı olanlardan açıkça bellidir. Demek ki Hadat'ın, açıkladığımız anlamda kardeşlerinin uydurduğu putlardan bazıları putperestlerin sınırlarına yakındır.

    2.13.3
    1. Καὶ τί με δεῖ ἀκαίρως παρεκβαίνοντα κατασκευάζειν εἰς ὅσα χρήσιμά ἐστι τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τά ἀπὸ Αἰγύπτου παραλαμβανόμενα, οἶς Αἰγύπτιοι μὲν οὐκ εἰς δέον ἐχρῶντο, Ἑβραῖοι δὲ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ σοφίαν εἰς θεοσέβειαν ἐχρήσαντο; οἶδεν μέντοι ἡ θεία γραφή τισι πρὸς κακοῦ γεγονέναι τὸ ἀπὸ τῆς γῆς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ εἰς Αἴγυπτον καταβεβηκέναι· αἰνισσομένη ὅτι τισὶ πρὸς κακοῦ γίνεται τὸ παροικῆσαι τοῖς Αἰγυπτίοις, τουτέστι τοῖς τοῦ κόσμου μαθήμασι, μετὰ τὸ ἐντραφῆναι τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ καὶ τῇ Ἰσραηλιτικῇ εἰς αὐτὸν θεραπείᾳ. Ἄδερ γοῦν ὀ Ἰδουμαῖος, ὅσον μὲν ἐν τῇ γῇ τοῦ Ἰσραὴλ ἦν, μὴ γευόμενος τῶν Αἰγυπτίων ἄρτων, εἴδωλα οὐ κατεσκεύαζεν· ὅτε δὲ ἀποδρὰς τὸν σοφὸν Σολομῶντα κατέβη εἰς Αἴγυπτον, ὡς ἀποδρὰς ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ σοφίας, συγγενής γέγονε τῷ Φαραὼ, γήμας τὴν ἀδελφὴν τῆς γυναικός αὐτοῦ, καὶ τεκνοποιῶν τὸν τρεφόμενον μεταξὺ τῶν παίδων τοῦ Φαραώ. διόπερ, εἰ καὶ ἐπανελήλυθεν εἰς τὴν γῆν Ἰσραὴλ, ἐπὶ τῷ διασχίσαι τὸν λαὸν τοῦ θεοῦ ἐπανελήλυθε, καὶ ποιῆσαι αὐτοὺς εἰπεῖν ἐπὶ τῇ χρυσῇ δαμάλει· Οὗτοί εἰσιν οἱ θεοί σου, Ἰσραὴλ, οἱ ἀναγαγόντες σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου. κἀγὼ δὲ τῇ πείρᾳ μαθὼν εἴποιμʼ ἄν σοι, ὅτι σπάνιος μὲν ὅ τὰ χρήσιμα τῆς Αἰγύπτου λαβὼν καὶ ἐξελθὼν ταύτης καὶ κατασκευάσας τὰ πρὸς τὴν λατρείαν τοῦ θεοῦ· πολὺς δὲ ὁ τοῦ Ἰδουμαίου Ἄδερ ἀδελφός. οὗτοι δέ εἰσιν οἱ ἀπό τινος Ἑλληνικῆς ἐντρεχείας αἱρετικὴ γεννήσαντες νοήματα, καὶ οἱονεὶ δαμάλεις χρυσᾶς κατασκευάσαντες ἐν Βαιθὴλ, ὃ ἑρμηνεύεται οἶκος θεοῦ. δοκεῖ δέ μοι καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος αἰνίσσεσθαι, ὅτι τὰ ἴδια ἀναπλάσματα ἀνέθηκαν ταῖς γραφαῖς, ἐν αἷς οἰκεῖ λόγος θεοῦ, τροπικῶς Bαιθήλ καλουμέναις. τὸ δʼ ἄλλο ἀνάπλασμα ἐν Δάν φησιν ὀ λόγος ἀνατεθεῖσθαι. τοῦ δὲ Δὰν τὰ ὅρια τελευταῖά ἐστι, καὶ ἐγγὺς τῶν ἐθνικῶν ὀρίων· ὡς δῆλον ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦ. ἐγγὺς οὖν εἰσὶν ἐθνικῶν ὀρίων τινὰ τῶν ἀναπλασμάτων, ἅπερ ἀνέπλασαν οἱ τοῦ Ἄδερ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, ἀδελφοί.

    2.13.4

  1. Öyleyse sen, efendim oğlum, her şeyden önce ilahî yazıları okumaya dikkat ver; ama gerçekten dikkat ver. Çünkü ilahî olanı okurken çok dikkate muhtacız; ta ki onlar hakkında aceleyle bir şey söylemeyelim ya da düşünmeyelim. İlahî yazıları okumaya inançlı ve Tanrı'yı hoşnut eden bir ön kabulle dikkat ederken, onların kapalı yerlerini çal; Yeşu'nun "Kapıcı ona kapıyı açar" dediği kapıcı da sana açacaktır. İlahî okumaya dikkat ederken, ilahî yazıların çoklarından gizlenmiş anlamını doğru biçimde ve Tanrı'ya sarsılmaz bir imanla ara. Ama çalmakla ve aramakla yetinme; çünkü ilahî olanı anlamak için dua etmek de pek gereklidir. Kurtarıcı buna teşvik ederken yalnız "Çalın, size açılacak" ve "Arayın, bulacaksınız" demedi, "Dileyin, size verilecek" de dedi. Bunları sana duyduğum babaca sevgiden cesaret ederek söyledim. Cesaret edip söylediklerim yerinde mi değil mi, bunu Tanrı, O'nun Mesih'i ve Tanrı'nın Ruhu'ndan, Mesih'in Ruhu'ndan pay almış olan bilir. Sen de bu paydan al ve payını hep artır; ta ki yalnız "Mesih'e ortak olduk" değil, "Tanrı'ya ortak olduk" da diyebilesin.

    2.13.4
    1. Σὺ οὖν, κύριε υἱὲ, προηγουμένως πρόσεχε τῇ τῶν θείων γραφῶν ἀναγνώ σει· ἀλλὰ πρόσεχε. πολλῆς γὰρ προσοχῆς ἀναγινόσκοντες τὰ θεῖα δεόμεθα· ἵνα μὴ προπετέστερον εἶπωμέν τινα ἢ νοήσωμεν περὶ αὐτῶν. καὶ προσέχων τῇ τῶν θείων ἀναγνώσει μετὰ πιστῆς καὶ θεῷ ἀρεσκούσης προλήψεως, κροῦε τὰ κεκλεισμένα αὐτῆς καὶ ἀνοιγήσεταί σοι ὑπὸ τοῦ θυρωροῦ, περὶ οὗ εἶςεν ὁ Ἰησοῦς· Τούτῳ ὁ θυρωρὸς ἀνοίγει. καὶ προσέχων τῇ θείᾳ ἀναγνώσει ὀρθῶς ζήτει καὶ μετὰ πίστεως τῆς εἰς θεὸν ἀκλινοῦς τὸν κεκρυμμένον τοῖς πολλοῖς νοῦν τῶν θείων γραμμάτων. μὴ ἀρκοῦ δὲ τῷ κρούειν καὶ ζητεῖν· ἀναγκαιοτάτη γὰρ καὶ ἠ περὶ τοῦ νοεῖν τὰ θεῖα εὐχή· ἐφʼ ἢν προτρέπων ὁ σωτὴρ οὐ μόνον εἶπε τό· Κρούετε καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν· καὶ τό· Ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε· ἀλλὰ καὶ τό· Αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν. ταῦτα ἀπὸ τῆς πρός σε ἐμοῦ πατρικῆς ἀγάπης τετόλμηται εἰ δʼ εὗ ἔχει τὰ τετολμημένα ἢ μὴ, θεός ἄν εἰδείη καὶ ὁ χριστὸς αὐτοῦ καὶ ὀ μετέχων πνεύματος θεοῦ καὶ πνεύματος χριστοῦ. μετέχοις δὲ σὺ, καὶ ἀεὶ αὔξοις τὴν μετοχὴν, ἴνα λέγῃς οὐ μόνον τό. Μέτοχοι τοῦ χριστοῦ γεγόναμεν, ἀλλὰ καί Μέτοχοι τοῦ θεοῦ γεγόναμεν.

    2.14.1

14. Bölüm

XIV.

Kutsal yazıları anlarken hakikat konusunda yanılmak istemeyenler için, kullanıma uygun mantık bilgilerini bilmenin pek gerekli olduğu; çünkü anlamların titizliği olmadan gerektiği gibi bir şey ortaya konamaz. Tekvin üzerine şerhin üçüncü kitabından.

  1. "Tanrı iki büyük ışık yaptı: büyük ışığı gündüzün hâkimiyeti için, küçük ışığı gecenin hâkimiyeti için; yıldızları da yaptı. Tanrı onları yeryüzünü aydınlatsınlar, gündüze ve geceye hâkim olsunlar diye göğün kubbesine yerleştirdi." Burada araştırılması gereken şudur: "gündüzün hâkimiyeti için" ile "gündüze hâkim olsunlar" aynı şey midir; "gecenin hâkimiyeti için" de, ortak fiilden anlaşılacak olan "geceye hâkim olsunlar" ile aynı mıdır? Nitekim Akylas da bu orantıyı korumuş, "hâkimiyet için" yerine "egemenlik için", "hâkim olsunlar" yerine de "egemen olsunlar" demiştir. Anlamları incelemeyi dert edinmiş olanlar, adlarla yüklemlerin çift olarak bulunduğu yerlerde adların önce var olduğunu, yüklemlerin ise adlardan sonra, onlara bağlı olarak meydana geldiğini söylerler. Mesela phronēsis'i ad, phronēsis sahibi olmayı yüklem sayarlar; aynı şekilde itidali ad, itidalli olmayı yüklem. Önce phronēsis'in var olduğunu, sonra phronēsis'ten "phronēsis sahibi olmak" yükleminin doğduğunu söylerler. Kimilerine Kutsal Yazı'nın maksadına aykırı bir iş yapıyormuşuz gibi görünsek de, şu sebeple bu ayrımı gözettik: ışıkları yapan Tanrı, büyüğünü gündüzün hâkimiyeti için, küçüğünü gecenin hâkimiyeti için yapar; ama onları göğün kubbesine yerleştirirken artık "gündüzün ve gecenin hâkimiyeti için" değil, "gündüze ve geceye hâkim olsunlar" diye yerleştirir. Bu yerde, ilmî ayrımın gerektirdiği sıra ve tutarlılıkla önce adların konması, sonra yüklemlerin gelmesi, bizi şunu düşünmeye sevk etti: belki bu şey Tanrı'nın kulu [Musa] tarafından da böyle kavranmıştı. Hele kelimeleri en uygun karşılıklarıyla çevirmeye özen gösteren Akylas da adı ve yüklemi korumaktan başka bir şey yapmamıştır.

    2.14.1

    Ὅτι τοῖc θέλουU+03F2ι μὴ cφάλλεcθαι περὶ τὴν άλήθειαν ἐν τῷ νοεῖν τὰc θείαc γραφάc ἀναγκαιότατ ἐcτι τὰ ἂρμόζοντα εἰc τὴν χρῆU+03F2ιν εἰλέναι λογικὰ, ὧν ἀνευ ριβειαU+03F2 U+03F2ημαινομένων οὐ λύνατα ὅ λεἴ τρόπον παρίcταcθαι. γ΄ τόμο τῶν εἱc τὴν γένεU+03F2ιν. 1. Καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας τοὺς μεγάλους, τὸν φωστῆρα τὸν μέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας, καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἐλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς, καὶ τοὺς ἀστέρας· καὶ ἔθετο αὐτοὺς ὁ θεός ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἄρχειν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός. ζητητέον δὲ εἰ ταὐτόν ἐστι τό. εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας τῷ· καὶ ἄρχειν τῆς ἡμέρας· καὶ τό· εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός τῷ ἀπὸ κοινοῦ ἂν νοηθέντι· καὶ ἄρχειν τῆς νυκτός. καὶ ὁ Ἀκύλας γὰρ τὸ ἀνάλογον ἐτήρησε, ποιήσας ἀντὶ μὲν τοῦ εἰς ἀρχάς, εἰς ἐξουσίαν· ἀντὶ δὲ τοῦ καὶ ἄρχειν, ἐξουσιάζειν. φασὶ δὲ, οἶς ἐμέλησε τῆς τῶν σημαινομένων ἐξετάσεως, ἐν τοῖς τόποις τοῖς ἔχουσι συζυγίαν προσηγοριῶν καὶ κατηγορημάτων, προύφίστασθαι τὰ τυγχάνοντα τῶν προσηγοριῶν, καὶ ἐπιγίνεσθαι κατηγορήματα παρὰ τὰς προσηγορίας. καὶ προσηγορίαν μὲν ἔχουσαν κατηγόρημά φασιν, οἶον τὴν φρόνησιν, κατηγόρημα δὲ εἶναι τὸ φρονεῖν· ὁμοίως προσηγορίαν τὴν σωφροσύνην, κατηγόρημα δὲ τὸ σωφρονεῖν. καὶ προῦφίστασθαί φασι τὴν φρόνησιν, εἶτʼ ἐπιγίνεσθαι κατηγόρημα ἀπὸ φρονήσεως τὸ φρονεῖν. ταῦτα δὲ, εἰ καὶ δόξομέν τισι παρὰ τὸ βούλημα ποιεῖν τῆς γραφῆς, τετηρήκαμεν, ἐπεὶ ὁ μὲν ποιῶν τοὺς φωστῆρας θεὸς ποιεῖ τὸν μὲν μέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας, τὸν δὲ ἐλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός· τίθεται δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ οὐκέτι εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτὸς, ἀλλʼ εἰς τὸ ἄρχειν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός. τὸ γὰρ τεταγμένως καὶ ἀκολούθως τῷ τεχνολογουμένῳ κατὰ τὸν τόπον προτετάχθαι τὰς προσηγορίας, εἶτ᾿ ἐπιφέρεσθαι τὰ κατηγορήματα, κεκίνηκεν ἡμᾶς μήποτε τὸ πρᾶγμα καὶ παρὰ τῷ θεράποντι νενόηται οὑτως ἔχον, καὶ μάλιστα ἐπεὶ καὶ ὁ κυριώτατα ἑρμηνεύειν φιλοτιμούμενος Ἀκύλας οὐκ ἄλλο πεποίηκε παρὰ τὴν προσηγορίαν καὶ τό κατηγόρημα.

    2.14.2

  1. Bunları kabul etmekte güçlük çeken kişi şunu bir düşünsün: anlamların ve mantık alanında açıklığa kavuşturulan şeylerin titizliği olmadan, ahlaka, tabiat bilgisine ya da ilahiyata dair bir mesele gerektiği gibi ortaya konabilir mi? Dillerde asıl anlamıyla söylenen şeyleri dinlemek ve anlamlar üzerinde özenle durmak neden tuhaf olsun? Mantık bilgilerini bilmediğimiz için, eş seslilikleri, çift anlamlılıkları, mecazi kullanımları, asıl anlamdaki kullanımları ve ayrımları temizlemediğimizde büyük yanılgılara düştüğümüz de olur. Mesela "dünya" adının eş sesli bir kelime olduğunu bilmedikleri için, "Bütün dünya kötünün denetimindedir" sözünün neler için söylendiğini ayıklamayanlar, yaratıcı hakkında en dinsizce düşüncelere düşmüşlerdir. Oysa Yuhanna bunu orada yeryüzündeki ve insanlarla ilgili şeyler yerine söylemiştir. Onlar ise burada "dünya" kelimesiyle doğrudan doğruya gökten, yerden ve bunların içindekilerden oluşan bütünün kastedildiğini sanarak Tanrı hakkında son derece küstahça ve kutsala saygısızca hükümler verirler; güneşin, ayın ve yıldızların, bu kadar düzenli hareket eden şeylerin nasıl kötünün denetiminde olduğunu bir türlü fiilen gösteremezler. Sonra onları "İşte dünyanın günahını kaldıran Tanrı Kuzusu!" sözüne getirip bu sözlerde "dünya"nın günahın çoğaldığı yer, yani yeryüzü bölgeleri anlamında söylendiğini gösterirsek, insaflı olanlar söylenenleri kabul edecek; inatçı olanlar ise, budalaca bir tavırla, eş sesliliği bilmedikleri için bir kez verdikleri kötü hükümde direnecekler. Yine "Tanrı Mesih'te dünyayı kendisiyle barıştırıyordu" denince, bunu, özellikle kendi varsayımlarına göre, bütün dünya hakkında, yani bütün dünyadaki varlıklar hakkında söylendiği şeklinde anladıklarını gösteremeyecekler; çünkü onlara göre de kelimeyi eş sesli olarak incelemek zorunludur. Çift anlamlılık yüzünden doğan kötü yorumlar, noktalamanın farklı ayrılması ve sayısız başka şey için de, emek veren biri az olmayan örnek bulabilir. Bu sapmayı şunu göstermek için yaptık: kutsal yazıları anlarken hakikat konusunda yanılmak istemeyen bizler için de, kullanılagelen mantık bilgilerini bilmek pek gereklidir. Şimdi de "gecenin hâkimiyeti için" yapılmış olmakla "gündüze ve geceye hâkim olmak için" [yerleştirilmiş olmak] arasındaki farkı bulmak için onlara ihtiyaç duyduk.

    2.14.2
    1. Ἐπιστησάτω δʼ ὁ δυσπαραδέκτως ἔχων τούτων, εἰ δύναται ἠθικὸν πρόβλημα ἢ φυσιολογούμενον ἦ θεολογούμινον, χωρὶς ἀκριβείας σημαινομένων καὶ τῶν κατὰ τὸν λογικοῦ τόπον τρανουμένων, ὅν δεῖ τρόπον παρίστασθαι. τί γὰρ ἄτοπον ἀκούειν τῶν κυριολεκτουμένων ἐν ταῖς διαλέκτοις, καὶ ἐφιστάνειν ἐπιμελῶς τοῖς σημαινομένοις; ἔστι δὲ ὅπου παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν λογικῶν μεγάλως περιπίπτομεν, μὴ καθαίροντες τὰς ὁμωνυμίας καὶ ἀμφιβολίας καὶ καταχρήσεις καὶ κυριολεξίας καὶ διαστολάς· οἶον παρὰ τὸ ἀγνοεῖσθαι τὴν ὀμὡνυμον τῆς κόσμου προσηγορίας φωνὴν, ἐκπεπτώκασιν ἐπὶ τὸ ἀσεβέστατα φρονεῖν περὶ τοῦ δημιουργοῦ οἱ μὴ καθάραντες ἐπὶ τίνων κεῖται τό· Ὁ κόσμος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται· ὅτι ἀντὶ τῶν περιγείων καὶ τῶν ἀνθρωπίνων τοῦτο οὕτως ἐκεῖ τῷ Ἰωάννῃ εἴρηται. οἰηθέντες γὰρ κόσμον κατʼ αὐτὴν τὴν λέξιν σημαίνεσθαι τὸ σύστημα τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς, θρασύτατα καὶ ἀνοσιώτατα ἀποφαίνονται περὶ θεοῦ· μηδαμῶς ἔργῳ δεικνύναι δυνάμενοι, πῶς ἥλιος καὶ σελήνη καὶ ἀστέρες, τὰ οὕτω τεταγμένως κινούμενα, κεῖται ἐν τῷ πονηρῷ. εἶτα ἐὼν προσαγάγωμεν αὐτοὺς ἐκ τοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ὅτι κόσμος ἔνθα ἡ ἁμαρτία πλεονάζει κατὰ ταύτας τάς λέξεις λέγεται, τουτέστιν ἐν τοῖς περιγείοις τόποις· εὐγνωμονοῦντες μὲν προσήσονται τὰ λεγόμενα, φιλονεικοῦντες δὲ, ἠλιθίως ἀναστρεφόμενοι, ἐπιμενοῦσι τοῖς ἅπαξ κριθεῖσι μοχθηροῖς, διὰ τὴν ἄγνοιαν τῆς ὁμωνυμίας. πάλιν τε αὖ ἐὰν λέγηται· Θεὸς ἢν ἐν Χριστῷ κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ· οὐκέτι δυνήσονται ὃ ἐξειλήφασι περὶ παντὸς τοῦ κόσμου, τουτέστι περὶ τῶν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, μάλιστα κατὰ τὰς ὑποθέσεις αὐτῶν δεῖξαι· καὶ κατʼ αὐτοὺς γὰρ ἀνάγκη τὴν λέξιν ὡς ὁμώνυμον ἐξετάζεσθαι. καὶ παρὰ τὴν ἀμφιβολίαν δὲ μοχθηρῶν ἐκδοχῶν, καὶ παρὰ τὴν διαστολὴν τῶν στιγμῶν καὶ ἄλλων δὲ μυρίων, παραδείγματα ἔστι φιλοτιμησάμενον οὐκ ὀλίγα λαβεῖν. ταῦτα δὲ παρεξέβημεν, ἴνα δείξωμεν ὅτι καὶ καθʼ ἡμᾶς τοὺς θέλοντας μὴ σφάλλεσθαι περὶ τὴν ἀλήθειαν ἐν τῷ νοεῖν τὰς θείας γραφὰς ἀναγκαιότατά ἐστι τὰ πίπτοντα εἰς τὴν χρῆσιν εἰδέναι λογικά· ὧν καὶ νῦν ἐδεήθημεν εἰς τὸ εὑρεῖν τὴν διαφορὰν τῶν λεγομένων γεγονέναι εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς, καὶ εἰς τὸ ἄρχειν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός.

    2.15.1

15. Bölüm

XV.

İlahî yazıların üslubunun sadeliğiyle alay eden, Hristiyanlıktaki güzel şeylerin Yunanlılarda daha iyi söylendiğini ileri süren, üstelik Rab'bin bedeninin çirkin olduğunu söyleyen Yunan filozoflarına karşı; ve Söz'ün farklı biçimlerinin anlamı nedir. Hristiyanlara karşı yazan Kelsos'a karşı eserin altıncı ve yedinci kitaplarından.

  1. Kelsos'un Hristiyanlara yönelttiği suçlamalara karşı bu altıncı kitaba başlarken, kutsal Ambrosios, bu kitapta onun felsefeden aldığı görüşlere karşı mücadele etmemiz gerekmeyecek; biri öyle sanabilirdi ama. Çünkü Kelsos, özellikle Platon'dan pek çok şey aktarmış, kutsal yazılardan zeki birini bile etkileyebilecek olanları da yanlarına koyup "bunlar Yunanlılarda daha iyi söylenmiştir, hem de bir yükseklik iddiasına girmeden ve Tanrı'dan ya da Tanrı'nın oğlundan geliyormuş gibi bildirilmeden" demiştir. Biz de şunu söylüyoruz: hakikati savunanların amacı, gücü yettiğince çok kişiye fayda sağlamak, insan sevgisiyle yalnız zeki olanları değil anlayışı kıt olanları da, yalnız Yunanlıları değil barbarları da kim olursa olsun mümkün olduğunca hakikate yaklaştırmaksa, ki en kaba ve en cahil insanları bile döndürebilen kişide büyük bir yumuşaklık vardır, o hâlde konuşurken herkese faydalı ve her kulağı kendine çekebilecek bir üslubu gözetmesi gerektiği açıktır. Cahilleri köleler gibi, sözün üslupta ve düzende bildirilen akışını izleyemeyecek kişiler gibi bir kenara atıp yalnız söz sanatı ve ilimlerle yetişmiş olanları düşünenler ise, toplumla paylaşılacak olanı pek dar ve küçük bir alana sıkıştırmışlardır.

    2.15.1

    Πρὸϲ τοὺϲ Ἑλλήνων φιλοϲόφουϲ τὸ εὐτελέϲ τῆϲ τῶν θείων γραφῶν φράϲεωϲ διαϲύρονταϲ, καὶ τὰ ἐν χριϲτιανιϲμῷ καλ βέλτιον παρ᾿ Ἕλληϲιν εἰρῆϲθαι φάϲκονταϲ, καὶ προϲέτι δυϲειδὲϲ τὸ τοῦ κυρίου ϲῶμα λέγονταϲ· καὶ τίϲ ὁ λόυοϲ τῶν διαφόρων τοῦ λόγου μορφῶν. ἐκ τῶν κατὰ Κέλϲου, τοῦ κατὰ χριϲτιανῶν γράψαντοϲ, τόμου ς΄ καὶ z΄. 1. Ἕκτον τοῦτον ἐνιστάμενοι λόγον πρὸς τὰς Κέλσου κατὰ χριστιανῶν κατηγορίας χρήξομεν ἐν αὐτῷ, ἱερὲ Ἀμβρόσιε, ἀγωνίσασθαι οὐ πρὸς τὰ ἀπὸ φιλοσοφίας ὑπʼ αὐτοῦ ἐκτιθέμενα, ὡς οἰηθείη ἄν τις. παρέθετο γὰρ πλείονα μάλιστα Πλάτωνος ὁ Κέλσος, κοινοποιῶν τὰ δυνάμενα ἑλεῖν τινὰ καὶ συνετὸν ἐκ τῶν ἱερῶν γραμμάτων· φάσκων ‘βέλτιον αὐτὰ παρʼ Ἕλλησιν εἰρῆσθαι, καὶ χωρὶς ἀνατάσεως καὶ ἀπαγγελίας τῆς ὡς ἀπὸ θεοῦ ἢ υἱοῦ θεοῦ.᾿ φαμὲν οὖν ὅτι, εἴπερ τὸ προκείμενόν ἐστι τοῖς πρεσβεύουσι τὰ τῆς ἀληθείας πλείους ὅση δύναμις ὠφελεῖν, καὶ προσάγειν ὡς οἷόν τέ ἐστιν αὐτῇ διὰ φιανθρωπίαν πάνθʼ ὁντινοῦν, οὐ μόνον ἐντρεχῆ ἀλλὰ καὶ ἀνόητον, πάλιν δʼ αὖ οὐχὶ Ἕλληνας μὲν οὐχὶ δὲ καὶ βαρβάρους· πολὺ δὲ τὸ ἥμερον ἐὰν καὶ τοὺς ἀγροικοτάτους καὶ ἰδιώτας οἶός τέ τις γένηται ἐπιστρέφειν· δῆλόν ἐστιν ὅτι καὶ χαρακτῆρος ἐν τῷ λέγειν φροντιστέον αὐτῷ κοινωφελοῦς καὶ δυναμένου πᾶσαν ἐπαγαγέσθαι ἀκοήν. ὅσοι δὲ, πολλὰ χαίρειν φράσαντες ὡς ἀνδραπόδοις τοῖς ἰδιώταις καὶ μή οἴοις τε κατακούειν τῆς ἐν φράσει λόγων καὶ τάξει ἀπαγγελλομένων ἀκολουθίας, μόνον ἐφρόντισαν τῶν ἀνατραφέντων ἐν λόγοις καὶ μαθήμασιν· οὗτοι τὸ κοινωνικὸν εἰς κομιδῇ στενὸν καὶ βραχὺ συνήγαγον.

    2.15.2

  1. Bunları Kelsos'un ve başkalarının kutsal yazılara ifade sadeliği diye yönelttiği, söz dizimindeki parlaklığın yanında sönük kalıyor gibi görünen bu kusur suçlamasına karşı bir savunma olarak söyledim. Çünkü bizim peygamberlerimiz, İsa ve havarileri, yalnız doğruyu içeren değil, kalabalıkları da çekebilen bir anlatma yolu gözettiler; ta ki insanlar özendirilip içeri alındıktan sonra her biri gücü yettiğince, sade görünen ifadelerde gizlice söylenmiş şeylere yükselsin. Cesaret edip söylemek gerekirse, Platon'un ve onun gibi yazanların pek güzel ve özenle işlenmiş üslubu az kişiye fayda vermiştir, eğer verdiyse; daha sade ama gerçeğe dayalı biçimde ve kalabalıkları gözeterek öğretenlerin ve yazanların üslubu ise daha çok kişiye fayda vermiştir. Nitekim Platon'u yalnız edebiyat meraklısı sayılanların elinde görürsünüz; Epiktetos'a ise sıradan insanlar da, fayda görmeye yatkın olanlar da hayrandır, çünkü onun sözlerinin kendilerini iyileştirdiğini hissederler. Bunları Platon'u suçlamak için söylemiyoruz, çünkü insanların büyük dünyası onu da yararlı bir şekilde yetiştirmiştir; şunu söyleyenlerin maksadını göstermek için söylüyoruz: "Sözüm ve vaazım bilgeliğin ikna edici sözlerine değil, Ruh'un ve gücün ispatına dayanıyordu; ta ki imanınız insan bilgeliğine değil, Tanrı'nın gücüne dayansın."

    2.15.2
    1. Ταῦτα δέ μοι λέλεκται ἀπολογουμένῳ περὶ τῆς κατηγορουμένης ὑπὸ Κέλσου καὶ ἑτέρων ἐν λέξεσιν εὐτελείας τῶν γραφῶν, ἀμαυροῦσθαι δοκούσης ὑπό τῆς ἐν συνθέσει λέξεως λαμπρότητος· ἐπεὶ οἱ καθʼ ἡμᾶς προφήται, Ἰησοῦς τε καὶ οἱ ἀπόστολοι αὐτοῦ, ἐνεῖδον τρόπῳ ἀπαγγελίας οὐ τὰ ἀληθῆ μόνον περιεχούσης, ἀλλὰ καὶ δυναμένης ἐπαγαγέσθαι τοὺς πολλοὺς, ἕως προτραπέντες καὶ εἰσαχθέντες ἕκαστος κατὰ δύναμιν ἀναβῶσιν ἐπὶ τά ἐν ταῖς δοκούσαις εἶναι εὐτελέσι λέξεσιν ἀπορρήτως εἰρημένα. καὶ, εἰ χρή γε τολμήσαντα εἰπεῖν, ὀλίγους μὲν ὤνησεν, εἴγε ὤνησεν, ἡ περικαλλὴς καὶ ἐπιτετηδευμένη Πλάτωνος καὶ τῶν παραπλησίως φρασάντων λέξις· πλείονας δὲ ἡ τῶν εὐτελέστερον ἄμα καὶ πραγματικῶς καὶ ἐστοχασμένως τῶν πολλῶν διδαξάντων καὶ γραψάντων. ἔστι γοῦν ἰδεῖν τὸν μὲν Πλάτωνα ἐν χερσὶ τῶν δοκούντων εἶναι φιλολόγων μόνον· τὸν δὲ Ἐπίκτητον καὶ ὑπὸ τῶν τυχόντων καὶ ῥοπὴν πρὸς τὸ ὠφελεῖσθαι ἐχόντων θαυμαζόμενον, αἰσθομένων τῆς ἀπὸ τῶν λόγων αὐτοῦ βελτιώσεως. καὶ ταῦτά γε οὐκ ἐγκαλοῦντες Πλάτωνί φαμεν· ὁ γὰρ πολὺς τῶν ἀνθρώπων κόσμος χρησίμως καὶ τοῦτον ἤνεγκεν· ἀλλὰ δεικνύντες τὸ βούλημα τῶν εἰπόντων τό· Καὶ ὁ λόγος μου καὶ τὸ κήρυγμά μου οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας λόγοις, ἀλλʼ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως· ἴνʼ ἡ πίστις ἡμῶν μὴ ἦ ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων ἀλλʼ ἐν δυνάμει θεοῦ.

    2.15.3

  1. Çünkü Söz'ün kendine has, Yunanlıların diyalektikten gelen ispatından daha ilahî bir ispatı vardır. Havari buna "Ruh'un ve gücün ispatı" der: Ruh'un ispatı, özellikle Mesih'le ilgili konularda okuyanı inandırmaya yeten peygamberlikler yüzündendir; gücün ispatı ise olağanüstü mucizeler yüzündendir. Bunların gerçekten olduğu başka pek çok şeyle, ama özellikle Söz'ün istediği gibi yaşayanlar arasında izlerinin hâlâ korunmasıyla temellendirilmelidir.

    2.15.3
    1. Ἔστι γάρ τις οἰκεία ἀπόδειξις τοῦ λόγου, θειοτέρα παρὰ τὴν ἀπὸ διαλεκτικῆς Ἑλληνικήν· ἣν ὁ ἀπόστολος ὀνομάζει ἀπόδειξιν πνεύματος καὶ δυνάμεως· πνεύματος μὲν διὰ τὰς προφητείας, ἴκανὰς πιστοποιῆσαι τὸν ἐντυγχάνοντα μάλιστα εἰς τὰ περὶ τοῦ χριστοῦ· δυνάμεως δὲ διἀ τὰς τεραστίους δυνάμεις, ἅς κατασκευαστέον γεγονέναι καὶ ἐκ πολλῶν μὲν ἄλλων, καὶ ἐκ τοῦ ἴχνη δὲ αὐτῶν ἔτι σώζεσθαι παρὰ τοῖς κατὰ τὸ βούλημα τοῦ λόγου βιοῦσιν.

    2.15.4

  1. İlahî Söz şunu da söyler: söylenen şey kendi başına doğru ve son derece inandırıcı olsa bile, söyleyene Tanrı'dan bir güç verilmedikçe ve söylenenlerin üzerinde bir lütuf çiçeklenmedikçe, insan psykhē'sine ulaşmaya yetmez; bu lütuf da etkili biçimde konuşanlara Tanrısız gelmez. Nitekim peygamber altmış yedinci mezmurda şöyle der: "Rab, müjde verenlere büyük bir güçle söz verecektir." Bazı konularda Yunanlılarla bizim öğretimize bağlı olanların öğretilerinin aynı olduğu kabul edilse bile, psykhē'leri kendine çekmek ve aynı şekilde etkilemek için aynı güce sahip değildir. Bu yüzden İsa'nın öğrencileri, Yunan felsefesi karşısında cahil oldukları hâlde, yeryüzünün pek çok milletini dolaştılar; dinleyenlerin her birini Söz'ün istediği gibi, hak ettiği ölçüde etkilediler; onlar da kendi özgür iradelerinin iyiyi kabule yatkınlığı ölçüsünde çok daha iyi insanlar oldular.

    2.15.4
    1. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτό φησιν ὁ θεῖος λόγος· οὐκ οὔ. ταρκες ἐἶναι τὸ λεγόμενον, κἂν καθʼ αὑτὸ ἀληθὲς καὶ πιστικώτατον ἦ, πρὸς τὸ καθικέσθαι ἀνθρωπίνης ψυχῆς, ἐὰν μή καὶ δύναμίς τις θεόθεν δοθῇ τῷ λέγοντι καὶ χάρις ἐπανθήσῃ τοῖς λεγομένοις, καὶ αὕτη οὐκ ἀθεεὶ ἐγγινομένη τοῖς ἀνυσίμως λέγουσι. φησὶ γοῦν ὁ προφήτης ἐν ἐξηκόστῷ καὶ ἑβδόμῳ φαλμῷ, ὅτι Κύριος δόσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ. ἵνʼ οὖν ἐπί τινων δοθῇ τὰ αὐτὰ δόγματα εἶναι Ἕλλησι καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ λόγου ἡμῶν, ἀλλʼ οὔτι γε καὶ τὰ αὐτά δύναται πρὸς τό ὑπαγαγέσθαι καὶ διαθεῖναι ψυχὰς κατὰ ταῦτα. διόπερ οἱ ἰδιῶται, ὡς πρὸς φιλοσοφίαν Ἑλληνικὴν, μαθηταὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐκπεριῆλθον πολλὰ ἔθνη τῆς οἰκουμένης, διατιθέντες ὡς ὁ λόγος ἐβούλετο κατʼ ἀξίαν ἕκαστον τῶν ἀκουόντων ιἳ καὶ ἀνάλογον τῇ ῥοπῇ τοῦ αὐτεξουσίου αὐτῶν πρὸς ἀποδοχήν τοῦ καλοῦ πολλῷ βελτίους ἐγένοντο.

    2.15.5

  1. Eski ve bilge insanlar, bilebilecek olanlara bunu açıklasın. Ariston oğlu Platon da mektuplarından birinde ilk iyiye dair şeyleri göstersin ve ilk iyinin hiçbir şekilde söze dökülemeyeceğini, uzun bir birliktelikten sonra doğduğunu, birden, sıçrayan bir ateşten tutuşan ışık gibi psykhē'de belirdiğini söylesin. Biz de bunları duyduğumuzda, güzel söylenmiş hiçbir şeye düşmanlık beslememeyi, iman dışındakiler güzel söylese bile onlarla çekişmemeyi ve sağlam olanı yıkmaya çalışmamayı alışkanlık edinmiş olanlar olarak, güzel söylenmiş şeyler diye bunlara katılırız; çünkü bunları ve güzel söylenmiş ne varsa onlara Tanrı göstermiştir. İşte bu yüzden Tanrı hakkında doğru kanaatlere varıp da Tanrı hakkındaki hakikate yaraşan bir dindarlığı yaşamayanların da günahkârların cezalarına tabi olduğunu söylüyoruz. Nitekim Pavlos bu tür insanlar hakkında aynen şöyle der: "Tanrı'nın gazabı, hakikati haksızlıkla bastıran insanların her türlü dinsizliğine ve haksızlığına karşı gökten açığa vurulmaktadır. Çünkü Tanrı hakkında bilinebilen onlar arasında açıktır, Tanrı bunu onlara göstermiştir. Dünyanın yaratılışından beri Tanrı'nın görünmeyen nitelikleri, yani sonsuz gücü ve Tanrılığı, yaratılanlar aracılığıyla anlaşılarak açıkça görülmektedir; öyle ki onların hiçbir özrü yoktur. Çünkü Tanrı'yı bildikleri hâlde O'nu Tanrı olarak yüceltmediler, O'na şükretmediler; tersine düşüncelerinde boş şeylere saptılar, anlayışsız yürekleri karardı. Bilge olduklarını ileri sürerken akılsız oldular ve ölümsüz Tanrı'nın yüceliğini ölümlü insan, kuş, dört ayaklı hayvan ve sürüngen suretindeki putlarla değiştirdiler." Bizim öğretimizin de tanıklık ettiği gibi, ilk iyinin hiçbir şekilde söze dökülemeyeceğini düşünenler ve onun, konunun kendisiyle uzun bir birliktelikten ve onunla birlikte yaşamaktan sonra, birden, sıçrayan bir ateşten tutuşan ışık gibi psykhē'de doğup artık kendi kendini beslediğini söyleyenler de hakikati ellerinde tutmaktadırlar.

    2.15.5
    1. Παλαιοὶ τοίνυν ἄνδρες καὶ σοφοὶ δηλούσθωσαν τοῖς ἐπίστασθαι δυναμένοις. καὶ δή καὶ Πλάτων ὁ τοῦ Ἀρίστωνος τὰ περὶ τοῦ πρώτου ἀγαθοῦ διασημαινέτω ἔν τινι τῶν ἐπιστολῶν, καὶ φασκέτω μηδαμῶς εἶναι ῥητόν τὰ πρῶτον ἀγαθοῦ, ἀλλʼ ἐκ πολλῆς συνουσίας ἐγγιγνόμενον, καὶ ἐξαίφνης οἶον ἀπὸ πυρὸς πηδήσαντος ἐξαφθὲν φῶς ἐν τῇ φυχῇ. ὦν καὶ ἡμεῖς ἀκούσαντες (οἱ μελετήσαντες μηδενὶ ἀπεχθάνεσθαι τῶν καλῶς λεγομένων, κἂν οἱ ἔξω τῆς πίστεως λέγωσι καλῶς, μὴ προσφιλονεικεῖν αὐτοῖς, μηδὲ ζητεῖν ἀνατρέπειν τὰ ὑγιῶς ἔχοντα) συγκατατιθέμεθα ὡς καλῶς λεγομένοις· ὁ θεὸς γὰρ αὐτοῖς ταῦτα, καὶ ὅσα καλῶς λέλεκται, ἐφανέρωσε. διὰ τοῦτο δὲ καὶ τοὺς τὰ ἀληθῆ περὶ θεοῦ ὑπολαβόντας, καὶ μὴ τὴν ἀξίαν τῆς περὶ αὐτοῦ ἀληθείας θεοσέβειαν ἀσκήσαντας, φαμὲν ὑποκεῖσθαι ταῖς τῶν ἁμαρτανόντων κολάσεσιν. αὐταῖς γὰρ λέξεσί φησι περὶ τῶν τοιούτων ὁ Παῦλος, ὅτι Ἀποκαλύπτεται ὀργὴ θεοῦ ἀπʼ οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν ἀνθρώπων τῶν τὴν ἀλήθειαν ἐν ἀδικίᾳ κατεχόντων, διότι τὸ γνωστὸν τοῦ θεοῦ φανερόν ἐστιν ἐν αὐτοῖς, ὁ θεός γὰρ αὐτοῖς ἐφανέρωσε· τὰ γάρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἢ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης, εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους, διότι γνόντες τὸυ θεὸν οὐχ ὡς θεὸν ἐδόξασαν ηὺχαρίστησαν, ἀλλʼ ἐματαιώθησαν ἐν τοῖς διαλογισμοῖς αὐτῶν καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν, καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου καὶ πετεινῶν καὶ τετραπόδων καὶ ἑρπετῶν. καὶ ἀλήθειαν γοῦν κατέχουσιν, ὡς καὶ ὁ ἤμέτερος μαρτυρεῖ λόγος, οἱ φρονοῦντες ὅτι Ῥητὸν οὐδαμῶς ἐστὶ τό πρῶτον ἀγαθὸν, καὶ λέγοντες ὡς Ἐκ πολλῆς συνουσίας γινομένης περὶ τὸ πρᾶγμα αὐτὸ καὶ τοῦ συζῆν, ἐξαίφνης οἶον ἀπὸ πυρὸς πηδήσαντος ἐξαφθὲν φῶς ἐν τῇ φυχῇ γενόμενον αὐτὸ ἑαυτὸ ἤδη τρέφει.

    2.15.6

  1. Ama ilk iyi hakkında bu tür şeyler yazanlar Pire'ye inerler; Artemis'e bir tanrıçaya dua eder gibi dua etmek ve halkın kutladığı bayramı seyretmek için. Psykhē hakkında bu kadar yüce felsefe yaptıktan, iyi yaşamış psykhē'nin [ölümden sonraki] hayatını uzun uzun anlattıktan sonra, Tanrı'nın kendilerine gösterdiği şeylerin büyüklüğünü bırakıp basit ve küçük şeyler düşünürler, Asklepios'a bir horoz adarlar. Tanrı'nın görünmeyen niteliklerini ve ideaları, dünyanın yaratılışından ve duyulur şeylerden hareketle zihinlerinde canlandırmışlar, bunlardan düşünülür olana yükselmişler, Tanrı'nın sonsuz gücünü ve Tanrılığını da hiç de bayağı olmayan bir şekilde görmüşlerdir; ama yine de düşüncelerinde boş şeylere saptılar, anlayışsız yürekleri, ilahî olana nasıl kulluk edileceği konusunda karanlıkta ve bilgisizlikte yuvarlanır gibi oldu. Bilgelikleri ve ilahiyatlarıyla övünenlerin ölümlü insan suretindeki bir puta, onun şerefine diyerek, secde ettiklerini görürsünüz; bazen de Mısırlılarla birlikte kuşlara, dört ayaklılara ya da sürüngenlere kadar inerler. Kimileri bunların üstüne çıkmış gibi görünse bile, Tanrı'nın hakikatini yalanla değiştirdikleri, Yaratan yerine yaratılmışa tapıp kulluk ettikleri ortaya çıkacaktır. Bu yüzden, Yunanlıların bilge ve çok bilgili insanları yaptıklarıyla ilahî olan hakkında yanıldığı için, Tanrı bilgeleri utandırmak için dünyanın akılsız saydıklarını, var olanları hükümsüz kılmak için de soysuzları, güçsüzleri, hor görülenleri ve hiç sayılanları seçti; gerçekten de hiçbir insan Tanrı'nın önünde övünmesin diye. Bizim ilk bilgelerimiz ise, en eski olan Musa ve onun ardından gelen peygamberler, ilk iyinin hiçbir şekilde söze dökülemeyeceğini bildikleri için, Tanrı kendini layık ve uygun olanlara gösterdiğinden, mesela Tanrı'nın İbrahim'e, İshak'a ya da Yakup'a göründüğünü yazdılar. Ama görünenin kim olduğunu, nasıl biri olduğunu, hangi şekilde ve içimizdeki hangi şeye göründüğünü incelemeyi, Tanrı'nın kendilerine göründüğü o kişilere benzer olmaya kendini hazırlayabilenlere bıraktılar; Tanrı onlara bedenin gözleriyle değil, temiz yürekle görülmüştü. Nitekim bizim İsa'mızın dediği gibi: "Ne mutlu yüreği temiz olanlara! Çünkü onlar Tanrı'yı görecekler."

    2.15.6
    1. Ἀλλʼ οἱ τοιαῦτα περὶ τοῦ πρώτου ἀγαθοῦ γράφοντες καταβαίνουσιν εἰς Πειραιέα, προσευξόμενοι ὡς θεῷ τῇ cf. Plat Rep Ἀρτέμιδι, καὶ ὀψόμενοι τὴν ὑπὸ ἰδιωτῶν ἐπιτελουμένην πανήγυριν· καὶ τηλικαῦτά γε φιλοσοφήσαντες περὶ τῆς ψυχῆς καὶ τὴν διαγωγὴν τῆς καλῶς βεβιωκυίας διεξελθόντες, καταλιπόντες τὸ μέγεθος ὧν αὐτοῖς ὁ θεός ἐφανέρωσεν εὐτελῆ φρονοῦσι καὶ μικρὰ, ἀλεκτρυόνα τῷ Ἀσκληπιῷ ἀποδιδόντες· καὶ τὰ ἀόρατα τοῦ θεοῦ καὶ τάς ἰδέας φαντασθέντες ἀπὸ τῆς κτίσεως τοῦ κόσμου καὶ τῶν αἰσθητῶν. ἀφʼ ὦν ἀναβαίνουσιν ἐπὶ τὰ νοούμενα, τήν τε ἀΐδιον αὐτοὶ δύναμιν καὶ θειότητα οὐκ ἀγεννῶς ἰδόντες, οὐδὲν ἢττον ἐματαιώθησαν ἐν τοῖς διαλογισμοῖς αὐτῶν, καὶ ὡς ἀσύνετος αὐτῶν ἡ καρδία ἐν σκότῳ καὶ ἀγνοίᾳ καλινδεῖται τῇ περὶ τοῦ θεραπεύειν τὸ θεῖον. καὶ ἔστιν ἰδεῖν τοὺς ἐπὶ σοφίᾳ μέγα φρονοῦντας καὶ θεολογίᾳ, ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου προσκυνοῦντας εἰς τιμήν φησιν ἐκείνου· ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ καταβαίνοντας μετʼ Αἰγυπτίων ἐπὶ τὰ πετεινὰ ἢ τετράποδα ἢ ἑρπετά. ἴνα δὲ καὶ δοκῶσί τινες ταῦτα ὑπεραναβεβηκέναι, ἀλλʼ εὑρεθήσονται ἀλλάξαντες τὴν ἀλήθειαν τοῦ θεοῦ ἐν τῷ φεύδει, καὶ σέβοντες καὶ λατρεύοντες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. διόπερ τῶν ἐν Ἕλλησι σοφῶν καὶ πολυμαθῶν τοῖς ἔργοις περὶ τὸ θεῖον πλανωμένων, ἐξελέξατο ὁ θεὸς τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφοὺς, καὶ τὰ ἀγενῆ καὶ τά ἀσθενῆ καὶ τὰ ἐξουθενημένα καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἴνα τὰ ὄντα καταργήσῃ· καὶ ἀληθῶς ἴνα μὴ καυχήσηται πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ. πρῶτον δὲ ἡμῶν σοφοὶ, Μωσῆς ὁ ἀρχαιότατος καὶ οἱ ἐξῆς αὐτῷ προφήται, οὐδαμῶς ῥητὸν ἐπιστάμενοι τὸ πρῶτον ἀγαθὸν, ἔγραψαν μὲν, ὡς θεοῦ ἔαυτὸν ἐμφανίζοντος τοῖς ἀξίοις καὶ ἐπιτηδείοις, ὅτι ὥφθη ὁ θεὸς φέρʼ εἰπεῖν τῷ Ἀβραὰμ, τῷ Ἰσαὰκ, ἢ τῷ ακώβ. τίς δὲ ὢν ὠφθη καὶ ποταπός καὶ τίνα τρόπον καὶ τίνι τῶν ἐν ἡμῖν, καταλελοίπασιν ἐξετάζειν τοῖς δυναμένοις ἑαυτοὺς ἐμπαρέχειν παραπλησίους ἐκείνοις οἶς ὥφθη ὁ θεὸς, ὀφθεὶς αὐτῶν οὐ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ἀλλὰ τῇ καθαρῷ καρδίᾳ. καὶ γὰρ κατά τὸν Ἀησοῦν ἡμῶν· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὅφονται.

    2.15.7

  1. Psykhē'de birden, sıçrayan bir ateşten tutuşur gibi bir ışığın yanmasını Söz daha önce biliyordu; peygamberin ağzından şöyle demişti: "Kendinize bilgi ışığını yakın." Ondan sonra gelen Yuhanna da şöyle der: "Olan şey Söz'de hayattı, hayat da insanların ışığıydı." Bu hakiki ışık, hakiki ve düşünülür dünyaya gelen her insanı aydınlatır ve onu dünyanın ışığı yapar. Çünkü bu ışık, Tanrı'nın Mesih'in yüzündeki yüceliğinin müjdesini aydınlatmak için yüreklerimizde parladı. Bu yüzden Kyros'un krallığından nice nesil önce peygamberlik etmiş olan, ondan on dört nesilden daha eski olan pek eski bir peygamber şöyle der: "Rab benim ışığım ve kurtarıcımdır, kimden korkarım?"; "Senin kanunun ayaklarım için kandil, yollarım için ışıktır"; "Yüzünün ışığı üzerimize işaret oldu, ya Rab"; "Senin ışığınla ışığı göreceğiz." İşaya'daki Söz de bizi bu ışığa çağırarak şöyle der: "Aydınlan, aydınlan, ey Kudüs! Çünkü ışığın geldi, Rab'bin yüceliği üzerine doğdu." Bu aynı peygamber, İsa'nın, insanları putlara, heykellere ve daimōnlara kulluktan uzaklaştıracak olan gelişi hakkında peygamberlik ederken şöyle der: "Ölümün diyarında ve gölgesinde oturanların üzerine ışık doğdu"; ve yine: "Karanlıkta oturan halk büyük bir ışık gördü." Şimdi Platon'un ilk iyi hakkında güzelce söylediğiyle peygamberlerin mesutların ışığı hakkında söyledikleri arasındaki farkı gör. Ve şunu da gör: Platon'daki bu konuya dair hakikat, okuyanlara saf bir dindarlık bakımından hiçbir fayda sağlamadı, hatta ilk iyi hakkında bu şekilde felsefe yapmış olanın kendisine bile; ilahî yazıların sade üslubu ise onu içtenlikle okuyanları ilahî bir coşkuya kavuşturdu. Onlarda bu ışık, bir benzetmede sözü edilen, beş akıllı kızın meşalelerinin ışığını koruyan yağla beslenir.

    2.15.7
    1. Τὸ δʼ ἐξαίφνης οἶον ἀπὸ πυρὸς πηδήσαντος ἐξάπτεσθαι φῶς ἐν τῇ ψυχῇ, πρότερος οἶδεν ὀ λόγος, εἰπὼν ἐν τῷ προφήτῃ· Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως. καὶ Ἰωάννης δὲ ὕστερον ἐκείνου γενόμενος λέγει ὅτι Ὃ γέγονεν ἐν τῷ λόγῳ ξωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρόπων· ὅπερ φῶς ἀληθινὸν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν ἀληθινὸν καὶ νοητὸν κόσμον, καὶ ποιεῖ αὐτὸν φῶς τοῦ cf. Mt v 8 κόσμου. ἔλαμψε γὰρ τοῦτο τὸ φῶς ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, 2 Co iv πρὸς φωτισμὸν τοῦ εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ θεοῦ ἐν προσώπῳ Χριστοῦ. διό φησιν ἀρχαιότατος προφήτης πρὸ πολλῶν γενεῶν τῆς Κύρου βασιλείας προφητεύσας, ὑπὲρ τὰς τεσσαρεσκαίδεκα γὰρ γενεὰς πρεσβύτερος αὐτοῦ ἦν, τό· Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαιν καί· Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου. καί Ἐσημειώθη ἐφʼ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, κύριε· καί· Ἐν τῷ φωτί σου ὄψόμεθα φῶς. καὶ ἐπὶ τὸ φῶς τοῦτο προτρέπων ἡμᾶς ὁ ἐν τῷ Ἠσαΐᾳ λόγος φησί· Φωτίζου, φωτίζου, Ἰερουσαλήμ· ἤκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνέτειλεν. ὁ δʼ αὐτὸς οὗτος προφητεύων περὶ τῆς τοῦ Ἰησοῦ ἐπιδημίας, ἀφίσταντος τῆς ἀπὸ τῶν εἰδώλων καὶ ἀγαλμάτων καὶ δαιμόνων θεραπείας, φησὶν ὅτι Καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς· καὶ πάλιν· Λαός ὁ καθήμενος ἐν σκότει φῶς εἶδεν μέγα. ὅρα οὖν τὴν διαφορὰν τοῦ καλῶς λελεγμένου ὑπὸ τοῦ Πλάτωνος περὶ τοῦ πρώτου ἀγαθοῦ, καὶ τῶν εἰρημένων ἐν τοῖς προφήταις περὶ τοῦ φωτὸς τῶν μακαρίων· καὶ ὅρα ὅτι ἡ μὲν ἐν Πλάτωνι περὶ τούτου ἀλήθεια οὐδὲν ὡς πρὸς εἰλικρινῆ εὐσέβειαν ὥνησε τοὺς ἐντυγχάνοντας, ἀλλʼ οὐδʼ αὐτὸν τὸν τοιαῦτα περὶ τοῦ πρώτου ἀγαθοῦ φιλοσοφήσαντα· ἡ δὲ τῶν θείων γραμμάτων εὐτελὴς λέξις ἐνθουσιζν πεποίηκε τοὺς γνησίως ἐντυγχάνοντας αὐτῇ· παρʼ οἶς τρέφεται τοῦτο τὸ φῶς τῷ ἔν τινι παραβολῇ εἰρημένῳ ἐλαίῳ, τηροῦντι τῶν δάδων τὸ φῶς ἐν ταῖς φρονίμοις πέντε παρθένοις.

    2.15.8

  1. Bundan sonra onun, yani Kelsos'un, ardından gelen sözlerine de bakalım. Şöyle diyor: "Onların şöyle bir buyruğu da var: sana hakaret edene karşılık verme; biri bir yanağına vurursa, diyor, sen öbürünü de uzat. Bu da eski bir sözdür, çok önceden güzelce söylenmiştir; onlar bunu daha kaba bir şekilde aktarmışlardır. Çünkü Platon'da Sokrates, Kriton'la konuşurken şunları söyler: 'Demek ki hiçbir şekilde haksızlık etmemeli.' 'Elbette hayır.' 'Öyleyse, çoğunluğun sandığı gibi, haksızlığa uğrayınca da karşılık olarak haksızlık etmemeli, madem hiçbir şekilde haksızlık etmemek gerekir.' 'Öyle görünüyor.'" Vesaire. Buna ve Kelsos'un ortaya döktüğü, hakikatlerine karşı koyamadığı için "bunlar Yunanlılarda da söylenmiştir" dediği bütün sözlere karşı şunu söylemek gerekir: Bir öğreti faydalıysa ve maksadı sağlamsa, Yunanlılar arasında Platon ya da Yunan bilgelerinden biri tarafından, Yahudiler arasında Musa ya da peygamberlerden biri tarafından, Hristiyanlar arasında da İsa'nın yazıya geçirilmiş sözlerinde ya da havarilerinden birinin söylediklerinde dile getirilmişse, Yahudiler ya da Hristiyanlar arasında söylenen şeyin, Yunanlılarda da söylendi diye suçlanacağını sanmamalı; hele Yahudilere ait olanların Yunanlılarınkinden daha eski olduğu ispat ediliyorsa. Öte yandan Yunan üslubunun güzelliğiyle söylenen aynı şeyin, Yahudiler ya da Hristiyanlar arasında daha sade ve daha basit kelimelerle bildirilenden her hâlükârda daha üstün olduğunu da sanmamalı. Üstelik Yahudilerin ilk dili, peygamberlerin onu kullanarak bize kitaplar bıraktığı dil, İbranice olarak ve o dildeki kelimelerin, onlara göre, bilgece bir düzenlenişiyle yazılmıştır.

    2.15.8
    1. Μετὰ ταῦτα ἴδωμεν καὶ τὴν ἔξῆς αὐτοῦ λέξιν, τοῦ Κέλσου δηλονότι, οὗτως ἔχουσαν. ‘ Ἔστιν αὐτοῖς καὶ τοιόνδε παράγγελμα, τὸν ὑβρίζοντα μὴ ἀμύνεσθαι· κἂν τύπτῃ, φησὶ, τὴν ἑτέραν γνάθον, σὺ δὲ καὶ τήν ἄλλην πάρεχε. ἀρχαῖον καὶ τοῦτο εὖ μάλα πρόσθεν εἰρημένον, ἀγροικότερονδʼ αὐτὸ ἀπεμνημόνευσαν. ἐπεὶ καὶ Πλάτωνι πεποίηται Σωκράτης Κρίτωνι διαλεγόμενος τάδε. Οὐδαμῶς ἄρα δεῖ ἀδικεῖν. Οὐ δῆτα. Οὐδ᾿ ἀδικούμενον ἄρα ἀνταδικεῖν, ὡς οἱ πολλοὶ οἴονται· ἐπειδή γε οὐδαμῶς δεῖ ἀδικεῖν. Οὐ φαίνεται.᾿ καὶ τὰ ἐξῆς. πρός τοῦτο δὴ, καὶ πρὸς πάντα ὅσα ἐκοινοποίησεν ὁ Κέλσος, μὴ δυνηθεὶς αὐτῶν ἀντιβλέφαι τῇ ἀληθότητι, φάσκων αὐτὰ καὶ παρʼ Ἕλλησιν εἰρῆσθαι, τοιαῦτα λεκτέον· Εἱ ὠφέλιμόν ἐστι τὸ δόγμα καὶ τὸ βούλημα αὐτοῦ ὑγιὲς, εἴρηται δὲ Ἕλλησι μὲν παρὰ Πλάτωνι ἤ τινι τῶν ἑλληνικῶν σοφῶν, Ἰουδαίοις δὲ παρὰ Μωσῇ ἠ τινι τῶν προφητῶν, χριστιανοῖς δὲ ἐν τοῖς ἀναγραφεῖσιν ʼΙησοῦ λόγοις ἢ λελεγμένοις παρά τινι τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ· οὐ νομιστέον κατηγορεῖσθαι τὸ λεγόμενον παρὰ Ἰουδαίοις ἢ παρὰ χριστιανοῖς, ἐκ τοῦ καὶ παρʼ Ἕλλησιν αὐτὰ εἰρῆσθαι· καὶ μάλιστα ἐὰν ἀποδεικνύηται τὰ Ἰουδαίων πρεσβύτερα τῶν ἑλληνικῶν. οὐδὲ πάλιν ὑπὸ τοῦ κάλλους τῆς ἑλληνικῆς φράσεως λεγόμενον τὸ αὐτὸ πάντως κρεῖττον εἶναι νομιστέον τοῦ εὐτελέστερον ἀπαγγελλομένου καὶ ἁπλουστέραις λέξεσι παρὰ Ἰουδαίοις ἡ χριστιανοῖς· καίτοι γε ἡ πρώτη Ἰουδαίων λέξις, ἦ οἱ προφῆται χρησάμενοι καταλελοίπασιν ἡμῖν βιβλία, Ἑβραίων διαλέκτῳ καὶ σοφῇ συνθέσει τῶν ἐν τῇ διαλέκτῳ κατʼ ἐκείνους ἀναγέγραπται.

    2.15.9

  1. Kulağa aykırı gelse de, öğretiler aynı olduğunda bile bunların Yahudi peygamberlerinde ya da Hristiyanların kutsal sözlerinde daha iyi söylendiğini göstermek gerekiyorsa, bunu yiyecekler ve onların hazırlanışıyla ilgili bir örnekle temellendirmeli. Sağlıklı ve yiyenlere güç veren bir yiyecek düşünelim. Bu yiyecek bir şekilde hazırlanıp şu şu baharatla tatlandırıldığında, onu bu tür şeyleri yemeyi öğrenmemiş köylüler, çiftliklerde yetişmiş olanlar ve yoksullar değil, yalnız zenginler ve nazlı bir hayat sürenler yesin. Öteki şekilde ise, inceliğe düşkün sayılanların hoşlandığı gibi değil de yoksulların, daha kaba olanların ve insanların çoğunluğunun yemeye alıştığı gibi hazırlandığında, on binlerce kişi yesin. Şimdi, ilk hazırlanış biçimiyle yalnız ince zevkli sayılanların sağlığa kavuştuğunu, çünkü kalabalıklardan hiç kimsenin bu tür yiyeceklere el sürmediğini, öteki biçimle ise insan kalabalıklarının daha sağlıklı yaşadığını kabul edelim: toplumun yararı bakımından, sağlıklı yiyecekleri yaptıkları için hangilerini daha çok takdir ederiz? Onları bilgili insanlar için faydalı biçimde hazırlayanları mı, yoksa kalabalıklar için hazırlayanları mı? Şöyle hazırlanmış olandan da böyle hazırlanmış olandan da aynı sağlığın ve aynı dinçliğin geldiğini kabul etsek bile, insan sevgisinin ve toplum yararının kendisi şunu düşündürür: yalnız azınlığın sağlığını gözeten hekimden çok, kalabalıkların sağlığını gözeten hekim herkes için daha faydalıdır.

    2.15.9
    1. Εἰ δὲ χρή καὶ τήν τῶν δογμάτων ταυτότητα, κἂν παράδοξος ὁ λόγος εἶναι δοκῇ, δεῖξαι βέλτιον εἰρημένην παρὰ τοῖς Ἰουδαίων προφήταις ἢ τοῖς λογίοις χριστιανῶν· οὗτω τὸν λόγον κατασκευαστέον, ἀπό τινος τοῦ περὶ τὰς τροφάς καὶ τὴν σκευασίαν αὐτῶν παραδείγματος. ἔστω τι ὑγιεινὸν βρῶμα καὶ ἰσχύος τοῖς ἐσθίουσιν ἐμποιητικὸν, τοῦτο δὲ οὕτω μὲν σκευασθὲν καὶ τοιοῖσδε ἡδύσμασιν ἀρτυθὲν λαμβανέτωσαν οὐχ οἱ μὴ μαθόντες ἄγροικοι καὶ ἐν ἐπαύλεσιν ἀνατεθραμμένοι καὶ πένητες τὰ τοιάδε ἐσθίειν, ἀλλʼ οἱ πλούσιοι καὶ ἁβροδίαιτοι μόνοι· οὐκ ἐκείνως δὲ καὶ ὡς δοκεῖ τοῖς νομιζομένοις καθαριωτέροις σκευασθὲν, ἀλλʼ ὡς μεμαθήκασιν ἐσθίειν οἱ πένητες καὶ οἱ ἀγροικότεροι καὶ οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐσθιέτωσαν μυριάδες ὅλαι. εἰ οὖν καὶ διδοῖτο ἀπὸ μὲν τῆς τοιᾶσδε σκευασίας τοὺς νομιζομένους καθαριωτέρους μόνους ὑγιάζεσθαι, οὐδενὸς τῶν πολλῶν προσβάλλοντος τοῖς τοιοῖσδε βρώμασιν, ἀπὸ δὲ τῆς τοιᾶδε τὰ πλήθη τῶν ἀνθρώπων ὑγιεινότερον διάγειν· τίνας μᾶλλον τοῦ κοινωνικοῦ ἕνεκεν ἀποδεξόμεθα τῶν ὑγιεινῶν βρωμάτων χάριν; ἆρά γε τοὺς τοῖς λογίοις χρησίμως αὐτὰ σκευάζοντας, ἢ τοὺς τοῖς πλήθεσι; τῆς ἴσης (δεδόσθω γὰρ) ὑγιείας καὶ εὐεξίας ἐγγινομένης ἀπὸ τῶν οὑτωσὶ σκευασθέντων ἢ οὑτωσὶ, ἀλλὰ φανερὸν ὅτι αὐτὸ τὸ φιλάνθρωπον καὶ τὸ κοινωνικὸν ὑποβάλλει, κοινωφελέστερον εἶναι ἰτρὸν τὸν τῆς τῶν πολλῶν ὑγιείας προνοησάμενον, ἤπερ τὸν τῆς τῶν ὀλίγων μόνον.

    2.15.10

  1. Örnek anlaşıldıysa, onu akıl sahibi canlıların akli gıdasının keyfiyetine aktarmalı. Bak bakalım: Platon ve Yunanlıların bilgeleri, güzel söyledikleri şeylerde bile, insan kalabalığını küçümseyip yalnız ince zevkli sayılanların derdine düşen hekimlere benzemiyorlar mı? Yahudiler arasındaki peygamberler ve İsa'nın öğrencileri ise kelimelerin süslü düzenlenişine, Kutsal Yazı'nın dil kastederek "insan bilgeliği" ve "beşerî bilgelik" diye adlandırdığı şeye uzak durarak, yiyeceklerin aynı ve en sağlıklı keyfiyetini, insan kalabalıklarına ulaşan, onların diline yabancı gelmeyen, yabancılığıyla da onları alışılmadık bir konuşma diye dinlemekten soğutmayan bir söz dizimiyle hazırlayıp sunmanın derdine düşenlere benzeyecektir. Çünkü, deyim yerindeyse, akli gıdanın amacı onu yiyeni sabırlı ve yumuşak huylu yapmaksa, sabırlı ve yumuşak huylu insan kalabalıkları yetiştiren ya da en azından bu erdemlerde ilerleyenleri çoğaltan söz, pek az ve parmakla sayılacak kadar kişiyi sabırlı ve yumuşak huylu yapan sözden, bunu da kabul etsek bile, nasıl daha iyi hazırlanmış olmasın? Nasıl ki Platon, bir Yunanlı olarak, Mısırca ya da Süryanice konuşanlara sağlam öğretilerle fayda sağlamak isteseydi, dinleyecek olanların dillerini öğrenmeyi düşünür ve Yunanlı kalıp Mısırlılara ve Süryanilere faydalı hiçbir şey söyleyememektense, Mısırlıların ve Süryanilerin iyiliği için, Yunanlıların deyişiyle, barbarca konuşmayı tercih ederdi; işte bunun gibi, insanları gözeten ilahî tabiat da yalnız Yunan terbiyesi almış sayılanları değil, geri kalan Yunanlıları da gözeterek, dinleyen kalabalığın cahilliğine kadar indi. Öyle ki onların alışık olduğu kelimeleri kullanarak cahil kalabalığı dinlemeye çağırsın; bu kalabalık da bir kez içeri alındıktan sonra, kutsal yazılarda gizli düşüncelerin daha derinlerini kavramak için kolayca gayret gösterebilir. Çünkü bu yazıları okuyan sıradan birine bile şu açıktır: pek çok yer, ilk bakışta görünenden daha derin bir anlam taşıyabilir; bu anlam kendini Söz'ü incelemeye adayanlara açılır, hem de Söz'e ayırdıkları vakit ve onunla uğraşmaktaki istekleri ölçüsünde açılır.

    2.15.10
    1. Εἷ νενόηται δὴ τὸ παράδειγμα, μεταβιβαστέον αὐτὸ ἐπὶ τὴν ποιότητα τῆς τῶν λογικῶν ζώων λογικῆς τροφῆς. καὶ ὅρα εἰ μὴ Πλάτων μὲν καὶ οἱ ληνῶν σοφοὶ, ἐν οἶς λέγουσι καλῶς, παραπλήσιοί εἰσι τοῖς προνοησαμένοις ἰατροῖς τῶν καθαριωτέρων εἶναι νομιζομένων μόνων, τοῦ πλήθους δὲ τῶν ἀνθρώπων καταφρονησάντων οἱ δὲ ἐν Ἰουδαίοις προφῆται καὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ, οἱ μακρὰν χαίρειν εἰπόντες τῇ ποικίλῃ τῶν λέξεων συνθέσει καὶ τῇ, ὡς ὠνόμασεν ἡ γραφὴ, σοφίᾳ ἀνθρώπων καὶ σοφίᾳ κατὰ σάρκα, τὴν γλῶσσαν αἰνισσομένη, ὁμοιωθεῖεν ἂν τοῖς τὴν αὐτήν τῶν βρωμάτων ποιότητα ὑγιεινοτάτην προνοησαμένοις συνθέσει λέξεων σκευάσαι καὶ εὐτρεπίσαι φθανούσῃ ἐπὶ τὰ πλήθη τῶν ἀνθρώπων καὶ μὴ ξενιζούσῃ τὴν διάλεκτον αὐτῶν, μηδὲ διὰ τοῦ ξενισμοῦ ἀποστρεφούσῃ ἀκούειν ὡς ἀσυνήθων τῶν τοιῶνδε διαλέξεων. καὶ γὰρ εἴπερ πρόκειται τῷ, ἴνʼ οὕτως ὀνομάσω, λογικῷ βρώματι ἀνεξίκακον καὶ πρᾶον ποιῆσαι τὸν ἐμφαγόντα· πῶς οὐ βέλτιον συνεσκευασμένος εἶη ἂν λόγος ὁ πλήθη ἀνεξικάκων καὶ πράων κατασκευάζων ἢ προκοπτόντων γε ἐπὶ ταύτας τὰς ἀρετὰς, παρὰ τὸν πάνυ ὀλίγους καὶ εὐαριθμήτους, ἵνα καὶ τοῦτο δοθῇ, ἀνεξικάκους καὶ πράους ποιοῦντα; ὥσπερ δὲ εἰ ὀ [Πλάτων] τοὺς αἰγυπτιάζοντας ἢ τοὺς συριάζοντας ὠφελεῖν ὑγιέσι δόγμασιν ἐβούλετο Ἕλλην τυγχάνων·, προενοήσατο ἂν μαθεῖν τὰς τῶν ἀκουσομένων διαλέκτους καὶ, ἐς Ἕλληνες ὀνομάζουσι, βαρβαρίζειν μᾶλλον ὑπὲρ τῆς Αἰγυπτίων καὶ Σύρων βελτιώσεως Ἕλλην μένων μηδὲν δύνασθαι χρήσιμον λέγειν Αἰγυπτίοις καὶ Σύροις· οὕτως ἡ προνοουμένη θεία φύσις οὐ τῶν πεπαιδεῦσθαι νομιζομένων μόνον τὰ Ἑλλήνων, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων, συγκατέβη τῇ ἰδιωτείᾳ τοῦ πλήθους τῶν ἀκροωμένων, ἴνα ταῖς συνήθεσιν αὐτοῖς χρησαμένη λέξεσι προκα- λέσηται ἐπὶ ἀκρόασιν τὸ τῶν ἰδιωτῶν πλῆθος, δυνάμενον ἐξ εὐχεροῦς μετὰ τήν ἅπαξ γενομένην εἰσαγωγήν φιλοτιμήσασθαι πρὸς τὸ καὶ βαθύτερα τῶν κεκρυμμένων νοημάτων ἐν ταῖς γραφαῖς καταλαβεῖν. καὶ τῷ τυχόντι γὰρ δῆλον ταύτας ἀναγινώσκοντι, ὅτι πολλὰ βαθύτερον τοῦ αὐτόθεν ἐμφαινομένου ἔχειν δύναται νοῦν, τοῖς ἀνατιθεῖσιν ἑαυτοὺς τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου φανερούμενον, καὶ φανερούμενον κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εἰς τὸν λόγον σχολῆς καὶ εἰς τὴν ἄσκησιν αὐτοῦ προθυμίας.

    2.15.11

  1. Demek ki şu temellendirilmiştir: Kelsos'un dediği gibi İsa "Sana yanağından vurana öbürünü de uzat; seni mahkemeye verip gömleğini almak isteyene abanı da bırak" diyerek daha kaba konuşmuş olsa bile, bu şekilde konuşarak sözü hayata daha faydalı bir biçimde harekete geçirmiş ve ortaya koymuştur; Kriton'daki Platon'dan daha faydalı, çünkü onun sözünü cahiller anlamak bir yana dinleyemez bile; Yunanlıların ağırbaşlı felsefesinden önce genel eğitim derslerini okumuş olanlar bile güçlükle anlar. Şunu da göz önünde tutmalı: sabırla ilgili düşünce, kelimelerin sadeliğiyle bozulmuş değildir; Kelsos burada da sözü iftirayla karalayarak şöyle der: "Ama bunlar ve bozdukları diğer şeyler hakkında söylenenler yeter."

    2.15.11
    1. Οὐκοῦν κατεσκεύασται ὅτι, ὥς φησι Κέλσος, ἀγροικότερον εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς· Τῷ τύπτοντί σε εἰς τὴν σιαγόνα πάρεχε καὶ τὴν ἄλλην· καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες καὶ τὸ ἱμάτιον· βιωφελέστερον κεκίνηκε τὸν λόγον καὶ παρέστησεν οὕτως εἰπών, ἢ ὡς ἐν τῷ Κρίτωνι Πλάτων, οὖ μηδʼ ἀκούειν ἰδιῶται δύνανται, ἀλλὰ μόγις οἱ τὰ ἐγκύκλια πρὸ τῆς σεμνῆς Ἑλλήνων φιλοσοφίας μεμαθηκότες. κατανοητέον δὲ καὶ ὅτι οὐ παραφθείρεται ὁ περὶ ἀνεξικακίας νοῦς ὑπὸ τῆς τῶν λέξεων εὐτελείας, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτῳ συκοφαντεῖ τὸν λόγον λέγων ὁ Κέλσος· ‘ Ἀλλὰ τῶνδε μὲν πέρι καὶ ἄλλων, ὅσα παραφθείρουσιν, ἀρκείτω τὰ εἰρημένα.'

    2.15.12

Yine altıncı kitaptan, Rab'bin bedeninin çirkin olduğunu söyleyen Kelsos'a karşı şöyle der:

  1. Bunların ardından Kelsos şöyle diyor: "Bir bedende ilahî bir ruh bulunduğuna göre, onun mutlaka ötekilerden farklı bir yanı olmalıydı: ya boyca ya güzellikçe ya güçte ya seste ya heybette ya da ikna kudretinde. Çünkü başkalarından fazla ilahî bir şeye sahip olan birinin başkasından hiçbir farkı olmaması imkânsızdır. Oysa bu bedenin başkasından hiçbir farkı yoktu; aksine, dedikleri gibi, küçük, çirkin ve soysuz görünüşlüydü." Burada da şu görülüyor: İsa'yı suçlamak istediğinde, kendisine suçlama fırsatı verir gibi görünen yazılara inanıyormuş gibi onlardan aktarır; ama aynı yazılarda suçlama için aldığı şeylere zıt şeylerin söylendiği düşünülebilecek yerleri bilmezden bile gelmez. İsa'nın bedeninin çirkin olduğuna dair şeyler gerçekten yazılmıştır; ama onun ileri sürdüğü gibi soysuz göründüğü yazılmamıştır, küçük olduğu da açıkça belirtilmez. Söz, İsa'nın kalabalıklara hoş bir görünüşle ve üstün bir güzellikle gelmeyeceğini peygamberlik yoluyla bildiren İşaya'da şöyle yazılıdır: "Ya Rab, bizden duyduğuna kim inandı? Rab'bin kolu kime açıklandı? Önünde bir çocuk gibi, kurak toprakta bir kök gibi bildirdik onu. Ne görünüşü vardır [ne de yüceliği; onu gördük, görünüşü yoktu] ne de güzelliği; görünüşü itibarsızdı, insanoğullarının görünüşünden aşağıydı." Kelsos bu sözleri işitmiş, çünkü İsa'yı suçlamak için kendisine yarayacağını sanmış; ama kırk dördüncü mezmurda, sevgili için yazılmış olanında neyin nasıl söylendiğine artık dikkat etmemiş: "Ey yiğit, kılıcını beline kuşan, güzelliğinle ve alımınla; ilerle, başarılı ol ve hüküm sür."

    2.15.12

    Καὶ ἐ τῶ ς΄ πάλ τόμῳ, πρὸc τὸν λυcειλὲc τo cῶμα το κυριου λέγοντα Κέλcον οὓτωU+03F2. 12. Ἐξῆς δὲ τούτοις λέγει, ὁ Κέλσος δηλονότι· ‘ Ἐπειδὴ θεῖον πνεῦμα ἦν ἐν σώματι, πάντως τι παραλλάττειν αὐτὸ τῶν λοιπῶν ἐχρῆν, ἢ κατὰ μέγεθος ἢ κάλλος ἢ ἀλκὴν ἢ φωνὴν ἢ κατάπληξιν ἢ πειθώ. ἀμήχανον γὰρ ὅτῳ θεῖόν τι πλέον τῶν ἄλλων προσῆν μηδὲν ἄλλου διαφέρειν· τοῦτο δὲ οὐδὲν ἄλλου διέφερεν, ἀλλʼ, ὥς φασι, μικρὸν καὶ δυσειδὲς καὶ ἀγεννὲς ἦν.᾿ φαίνεται δὴ καὶ ἐν τούτοις ὅτι, ἐὰν μὲν κατηγορεῖν θέλῃ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς πιστεύων ταῖς παρέχειν δοκούσαις αὐτῷ γραφαῖς ἀφορμὰς κατηγορίας λέγει τὰ ἀπʼ αὐτῶν · ὅπου δὲ κατὰ τὰς αὐτὰς γραφὰς δόξαι ἄν τις τὰ ἐναντία λέγεσθαι τοῖς εἰς κατηγορίαν παραλαμβανομένοις, ταῦτα οὐδὲ προσποιεῖται εἰδέναι. ὁμολογουμένως τοίνυν γέγραπται τὰ περὶ τοῦ δυσειδὲς γεγονέναι τὸ τοῦ Ἰησοῦ σῶμα· οὐ μὴν ὡς ἐκτέθειται καὶ ἀγεννές· οὐδὲ σαφῶς δηλοῦται ὅτι μικρὸν ἦν. ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτω παρὰ τῷ Ἠσαΐᾳ ἀναγεγραμμένη, προφητεύοντι αὐτὸν ἐπιδημήσοντα τοῖς πολλοῖς οὐκ ἐν ὡαίῳ εἴδει οὐδέ τινι ὑπερέχοντι κάλλει· Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; καὶ ὁ βραχίων κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη; ἀνηγγείλαμεν ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ. οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ [οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος] οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. ἄρʼ οὖν τούτων μὲν Κέλσος ἤκουεν, ἐπεὶ ὤετο αὐτῷ χρήσιμα εἶναι εἰς τὸ κατηγορεῖσθαι τὸν Ἰησοῦν· οὐκέτι δὲ προσέσχε τοῖς λεγομένοις ἐν τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ ψαλμῷ, τῷ ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ, τίνα τρόπον λέγεται· Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου, δυνατέ, τῇ ὡραιότητί σου καὶ τῷ κάλλει σου, καὶ ἔντεινον καὶ κατευοδοῦ καὶ βασίλευε.

    2.15.13

  1. Diyelim ki bu peygamberliği okumamıştır, ya da okumuş ama onu İsa Mesih hakkında bir peygamberlik değilmiş gibi yanlış yorumlayanlar tarafından saptırılmıştır. Peki İncil hakkında ne diyecek? Orada İsa yüksek dağa çıkıp öğrencilerinin önünde başka bir görünüme büründü ve yücelik içinde göründü; Musa ile İlyas da yücelik içinde görünüp onun Kudüs'te tamamlayacağı ayrılışından söz ettiler. Yoksa bir peygamber "Onu gördük, ne görünüşü vardı ne güzelliği" ve devamını söyleyince Kelsos bu peygamberliğin İsa'ya yöneldiğini kabul ediyor da, söylenen şeyi kabul ederken körleşip şunu görmüyor mu: biçimsiz görünen İsa'nın Tanrı'nın oğlu olduğuna büyük bir kanıt, doğumundan nice yıllar önce görünüşü hakkında bile peygamberlik edilmiş olmasıdır. Başka bir peygamber ise onda bir alım ve güzellik bulunduğunu söyleyince, artık bu peygamberliğin İsa Mesih'e yöneldiğini kabul etmek istemiyor mu? İncillerden açıkça onun ne görünüşü ne güzelliği olduğu, görünüşünün itibarsız, insanoğullarınınkinden aşağı olduğu çıkarılabilseydi, biri Kelsos'un bunları peygamberlik sözüne değil İncil'e dayanarak söylediğini öne sürebilirdi. Ama şimdi ne İnciller ne de havariler onun ne görünüşü ne güzelliği olduğunu gösterdiğine göre, açıktır ki Kelsos peygamberlikten geleni Mesih hakkında doğru bir şey olarak kabul etmek zorundadır; bu da artık İsa'ya yönelik suçlamaların ilerlemesine izin vermez.

    2.15.13
    1. Ἔστω δὲ μὴ ἀνεγνωκέναι αὐτὸν τὴν προφητείαν, ἢ ἀνεγνωκότα περιεσπᾶσθαι ὑπὸ τῶν παρερμηνευόντων αὐτὴν, ὡς οὐ περὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ προφητευομένην· τί φήσει καὶ περὶ τοῦ εὐαγγελίου, ἐν ᾦ ἀναβὰς εἰς τὸ ὑφηλὸν ὄρος μετεμορφώθη ἔμπροσθεν τῶν μαθητῶν καὶ ὥφθη ἐν δόξῃ· ὅτε καὶ Μωσῆς καὶ Ἡλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ ἔλεγον τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ἣν ἔμελλε πληροῦν ἐν Ἰερουσαλήμ; ἢ ἐὰν μὲν προφήτης λέγῃ· Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, καὶ τὸ ἔξῆς· καὶ ὁ Κέλσος παραδέχεται τὴν προφητείαν ταύτην ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν ἀναφέρεσθαι, τυφλώττων περὶ τὴν παραδοχὴν τοῦ λεγομένου, καὶ οὐχ ὁρῶν ὅτι μεγάλη κατασκευή ἐστι τοῦ τὸν ἄμορφον εἶναι δοκοῦντα Ἰησοῦν υἱὸν εἶναι θεοῦ, τὸ πρὸ πολλῶν ἐτῶν τῆς γενέσεως αὐτοῦ πεπροφητεῦσθαι καὶ περὶ τοῦ εἶδους αὐτοῦ· ἐὰν δὲ ἄλλος προφήτης ὡραιότητα καὶ κάλλος εἶναι λέγῃ περὶ αὐτόν, οὐκέτι βούλεται τὴν προφητείαν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν ἀναφέρεσθαι; καὶ εἰ μὲν σαφῶς ἢν ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων λαβεῖν, ὅτι οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον ἦν, ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἴοὺς τῶν ἀνθρώπων· εἴποι ἄν τις οὐ κατὰ τὸ προφητικόν εἰρηκέναι ταῦτα τὸν Κέλσον, ἀλλὰ κατὰ τὸ εὐαγγελικόν. νυνὶ δὲ οὔτε τῶν εὐαγγελίων, ἀλλʼ οὐδὲ τῶν ἀποστόλων ἐμφαινόντων ὅτι οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· σαφὲς ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς προφητείας ἀναγκάζεται παραδέχεσθαι ὡς ἀληθευόμενον περὶ Χριστοῦ· ὅπερ οὐκέτι ἐπιτρέπει τὰς περὶ Ἰησοῦ κατηγορίας προβαίνειν.

    2.15.14

  1. Yine "bir bedende ilahî bir ruh bulunduğuna göre, onun mutlaka ötekilerden farklı bir yanı olmalıydı: ya boyca ya seste ya güçte ya heybette ya da ikna kudretinde" diyen kişi, onun bedeninin farklılığını nasıl görmedi? Bu beden, görenlerin gücüne göre, bu yüzden de faydalı olacak şekilde, her birine nasıl görünmesi gerekiyorsa öyle görünüyordu. Tabiatça dönüşebilen ve başkalaşabilen, yaratıcının istediği her şeye değiştirilebilen ve ustanın istediği her keyfiyeti kabul edebilen maddenin bazen "Ne görünüşü vardı ne güzelliği" sözüne uyan bir keyfiyete, bazen de öyle yüce, öyle heybetli ve hayranlık uyandırıcı bir keyfiyete sahip olmasına şaşmamalı ki İsa'yla birlikte [dağa] çıkan, bu kadar büyük bir güzelliği seyreden üç havari yüzüstü yere kapandı. Ama Kelsos, İsa'yla ilgili diğer olağanüstü şeyler gibi bunların da uydurma olduğunu, masallardan hiçbir farkı bulunmadığını söyleyecektir.

    2.15.14
    1. Πάλιν τε α ὁ λέγων· ‘ Ἐπειθὴ θεῖον πνεῦμα ἦν ἐν σώματι, πάντως τι παραλλάττειν αὐτὸ τῶν λοιπῶν ἐχρῆν, ἢ κατὰ μέγεθος ἢ φωνὴν ἢ ἀλκὴν ἢ κατάπληξιν ἢ πειθώ.' πῶς οὐχ ἑώρα τὸ παραλλάττον τοῦ σώματος αὐτοῦ πρὸς τὸ τοῖς ὁρῶσι δυνατὸν, καὶ διὰ τοῦτο χρήσιμον, τοιοῦτο φαινόμενον ὁποῖου ἔδει ἑκάστῳ βλέπεσθαι; καὶ οὐ θαυμαστὸν τὴν φύσει τρεπτὴν καὶ ἀλλοιωτὴν καὶ εἰς πάντα ἂ βούλεται ὁ δημιουργὸς ὕλην μεταβλητὴν, καὶ πάσης ποιότητος ἢν ὁ τεχνίτης βούλεται δεκτικήν, ὁτὲ μὲν ἔχειν ποιότητα καθʼ ἢν λέγεται τό· Οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ὁτὲ δὲ οὗτως ἔνδοξον καὶ καταπληκτικὴν καὶ θαυμαστὴν, ὡς ἐπὶ πρόσωπον πεσεῖν τοὺς θεατὰς τοῦ τηλικούτου κάλλους συνανελθόντας τῷ Ἰησοῦ τρεῖς ἀποστόλους. ἀλλʼ ἐρεῖ ταῦτʼ εἶναι πλάσματα καὶ μύθων οὐδὲν διαφέροντα, ὡς καὶ τά λοιπὰ τῶν περὶ Ἰησοῦ παραδόξων.

    2.15.15

  1. Buna karşı şunu söylemeli: hemen her tarihî olayın, doğru olsa bile, gerçekten olduğunu temellendirmeye ve onun hakkında kesin bir kanaat uyandırmaya çalışmak son derece zordur, bazı durumlarda da imkânsızdır. Diyelim ki biri Truva Savaşı'nın hiç olmadığını söylüyor, özellikle de deniz tanrıçası Thetis ile insan olan Peleus'un oğlu Akhilleus'un ya da Zeus'un oğlu Sarpedon'un, Ares'in oğulları Askalaphos ile İalmenos'un ya da Aphrodite'nin oğlu Aineias'ın doğduğuna dair imkânsız bir anlatının olaya karışmış olması yüzünden. Bunu nasıl temellendirebiliriz? Hele Yunanlılarla Truvalılar arasında İlion'da bir savaşın gerçekten olduğuna dair herkeste yerleşik kanaatin içine nasıl olduysa dokunmuş bulunan uydurma bizi sıkıştırırken? Diyelim ki biri de Oidipus'a, İokaste'ye ve ikisinden doğan Eteokles ile Polyneikes'e, hikâyeye yarı kız yarı canavar bir Sfenks karışmış olduğu için inanmıyor; bunu nasıl ispat edebiliriz? Ama tarihî anlatıları insafla okuyan ve onlarda da aldanmadan kalmak isteyen kişi, hangilerine katılacağına, hangilerini bu tür şeyleri uyduranların maksadını araştırarak mecazen yorumlayacağına, hangilerine de birilerinin gönlünü hoş etmek için yazılmış diye inanmayacağına karar verir. Bunu, İncillerde İsa hakkında anlatılan bütün tarih için önceden söyledik; daha zeki olanları kuru ve akıl dışı bir imana çağırmak için değil, şunu göstermek isteyerek: okuyacak olanların insafa, çok incelemeye ve, deyim yerindeyse, yazanların maksadının içine girmeye ihtiyacı vardır; ta ki her şeyin hangi düşünceyle yazıldığı bulunsun.

    2.15.15
    1. Πρὸς τοῦτο δὲ λεκτέον ὅτι σχεδὸν πᾶσαν ἱστορίαν, κἂν ἀληθής ᾖ βούλεσθαι κατασκευάζειν ὡς γεγενημένην, καὶ καταληπτικήν ἐμποιῆσαι περὶ αὐτῆς φαντασίαν, τῶν σφόδρα ἐστὶ χαλεπωτάτων, καὶ ἐν ἐνίοις ἀδύνατον. φέρε γάρ τινα λέγειν μή γεγονέναι τὸν Tιακὸν πόλεμον, μάλιστα διὰ τὸ ἀδύνατον προσπεπλέχθαι λόγον περὶ τοῦ γεγενῆσθαί τινα Ἀχιλλέα θαλασσίας θεᾶς Θέτιδος υἱὸν καὶ ἀνθρώπου Πηλέως, ἢ Σαρπηδόνα Διὸς, Ἀσκάλαφον καὶ Ἰάλμενον Ἄρεος, ἢ Αἰνείαν Ἀφροδίτης· πῶς ἄν κατασκευάσαιμεν τὸ τοιοῦτον, μάλιστα θλιβόμενοι ὑπὸ τοῦ οὐκ οἶδʼ ὅπως παρυφανθέντος πλάσματος τῇ κεκρατηκυίᾳ παρὰ πᾶσι δόξῃ περὶ τοῦ ἀληθῶς γεγονέναι τὸν ἐν Ἰλίῳ πόλεμον Ἑλλἠνων καὶ Τρώων; φέρε δὲ καί τινα ἀπιστεῖν περὶ Οἰδίποδος καὶ Ἰοκάστης καὶ τῶν γεννηθέντων ἀπὸ ἀμφοτέρων Ἐτεοκλέους καὶ Πολυνείκους, διὰ τὸ προσπεπλέχθαι τῷ λόγῳ τὴν Σφίγγα μιοπάρθενόν τινα· πῶς ἂν τὸ τοιοῦτον ἀποδείξαιμεν; ἀλλʼ ὁ εὐγνωμόνως ἐντυγχάνων ταῖς ἱστορίαις καὶ βουλόμενος ἑαυτὸν τηρεῖν καὶ ἐν ἐκείναις ἀνεξαπάτητον κρινεῖ, τίσι μὲν συγκαταθήσεται, τίνα δὲ τροπολογήσει, τὸ βούλημα ἐρευνῶν τῶν ἀναπλασαμένων τά τοιάδε· καὶ τίσιν ἀπιστήσει, ὡς διὰ τὴν πρός τινας χάριν ἀναγεγραμμένοις. καὶ τοῦτο προλαβόυτες δἰ ὅλην τὴν φερομένην ἐν τοῖς εὐαγγελίοις περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἱστορίαν εἰρήκαμςν, οὐκ ἐπὶ φιλὴν πίστιν καὶ ἄλογον τοὺς ἐντρεχεστέρους ἐκκαλούμενοι, ἀλλὰ βουλόμενοι παραστήσαι ὅτι εὐγνωμοσύνης χρεία τοῖς ἐντευξομένοις καὶ πολλῆς ἐξετάσεως καὶ, ἵνʼ οὕτως ὀνομάσω, εἰσόδου εἰς τὸ βούλημα τῶν γραψάντων, ἵνʼ εὑρεθῇ ποίᾳ διανοίᾳ ἕκαστον γέγραπται.

    2.15.16

  1. Kelsos, Söz'ü suçlamak için yazılanlara istediği yerde inanıyor; aynı kitaplarda bildirilen, kendini gösteren Tanrılığı kabul etmemek için de İncillere inanmıyor gibi görünür. Oysa yazanların hakikat sevgisini, daha önemsiz şeyleri bile kayda geçirmelerinden görüp daha ilahî şeyler hakkında da onlara inanması gerekirdi.

    2.15.16
    1. Ἔοικεν δὲ ὁ Κέλσος, ἵνα μὲν ἐγκαλέσῃ τῷ λόγῳ, πιστεύειν ὅπου θέλει τοῖς γεγραμμένοις· ἵνα δὲ τὴν ἐμφαινομένην θειότητα ἐν τοῖς αὐτοῖς βιβλίοις ἀπαγγελλομένην μὴ παραδέξηται, ἀπιστεῖν τοῖς εὐαγγελίοις· δέον τὸ φιλάληθες ἰδόντα τῶν γραψάντων ἐκ τῆς περὶ τῶν χειρόνων ἀναγραφῆς πιστεῦσοι καὶ περὶ τῶν θειοτέρων.

    2.15.17

  1. Çünkü hakikati sevmeselerdi de Kelsos'un sandığı gibi uydurmalar yazsalardı, Petrus'un İsa'yı inkâr ettiğini ya da İsa'nın öğrencilerinin sarsılıp tökezlediğini yazmazlardı. Bunlar olmuş olsa bile, olayın böyle geçtiğini ortaya çıkarıp sözü kim çürütebilirdi ki? Üstelik, İncilleri okuyanlara Hristiyanlığı açıkça kabul uğruna ölümü hor görmeyi öğretmek isteyen insanların bu şeyleri, akla yatkın olan, susarak geçmeleriydi. Ama Söz'ün gücüyle insanlara galip geleceğini gördükleri için bu tür şeyleri de koydular; bunlar, nasıl oluyorsa, okuyanlara zarar vermeyecek, inkâr için de bahane olmayacaktı.

    2.15.17
    1. Εἰ γὰρ μὴ ἦσαν φιλαλήθεις ἀλλʼ, ὡς οἴεται Κέλσος, πλάσματα ἀναγράφοντες, οὐκ ἂν Πέτρον ἀνέγραψον ἀρνησάμενον ἢ τοὺς μαθητὰς Ἰησοῦ σκανδαλιζομένους. τίς γὰρ, εἰ καὶ γέγονε τοιαῦτα, ἤλεγξε τὸν λόγον, ὅτι οὕτως ἀπήντησε; καί τοί γε κατὰ τὸ εἰκὸς ἐχρῆν σεσιωπῆσθαι ταῦτα ἀνθρώποις βουλομένοις διδάσκειν τοὺς ἐντυγχάνοντας τοῖς εὐαγγελίοις θανάτου καταφρονεῖν ὑπὲρ τῆς ὁμολογίας τοῦ χριστιανισμοῦ. νυνὶ δʼ ὁρῶντες ὅτι ὁ λόγος δυνάμει κρατήσει τῶν ἀνθρώπων ἔθηκαν καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐκ οἶδʼ ὅπως οὐ βλάψοντα τοὺς ἐντυγχάνοντας οὐδὲ πρόφασιν δώσουτα ἀρνήσεως.

    2.15.18

  1. Söz'ün daha gizemli bir yanı da vardır: İsa'nın farklı biçimlerinin, ilahî Söz'ün tabiatına işaret ettiğini bildirir. Bu Söz, kalabalıklara ve açıkladığımız o yüksek dağa onu izleyebilenlere aynı şekilde görünmez. Henüz aşağıda bulunanlar ve yükselmeye henüz hazırlanmamış olanlar için Söz'ün ne görünüşü vardır ne güzelliği; çünkü böylelerine onun görünüşü itibarsızdır, insanlardan doğmuş sözlerin, yani burada mecazen "insanoğulları" denen sözlerin görünüşünden aşağıdır. Gerçekten de, insanoğulları olan filozofların sözlerinin, kalabalıklara vaaz edilen ve vaazın akılsızlığını da kendinde gösteren Tanrı Sözü'nden çok daha alımlı göründüğünü söyleyebiliriz. Yalnız bunu görenler, vaazın görünürdeki akılsızlığı yüzünden şöyle derler: "Onu gördük, ne görünüşü vardı ne güzelliği." Ama onu izledikleri için, yüksek dağa çıkarken de ardından gidebilecek gücü kazanmış olanlar için onun daha ilahî bir biçimi vardır. Bu biçimi görenler, Söz sayesinde kilisenin kendi içinde inşa edilmesine yer açan ve öyle bir meleke edinen bir Petrus varsa, ki ölüler diyarının hiçbir kapısı ona galip gelemez, çünkü Söz sayesinde ölümün kapılarından yükseltilmiştir, Siyon kızının kapılarında Tanrı'nın bütün övgülerini ilan etsin diye; ve gür sesli sözlerden doğmuş, düşünülür bir gök gürültüsünden hiç de aşağı kalmayan kimseler varsa, onlardır.

    2.15.18
    1. Ἔχει δέ τι καὶ μυστικώτερον ὁ λόγος, ἀπαγγέλ τὰς τοῦ Ἰησοῦ διαφόρους μορφὰς ἀναφέρεσθαι ἐπὶ τὴν τοῦ θείου λόγου φύσιν, οὐχ ὁμοίως φαινομένου τοῖς τε πολλοῖς καὶ τοῖς ἀκολουθεῖν αὐτῷ εἰς ὑψηλὸν, ὃ ἀποδεδώκαμεν, ὄρος δυναμένοις. τοῖς μὲν γὰρ ἔτι κάτω τυγχάνουσι καὶ μηδέπω ἐπὶ τὸ ἀναβαίνειν παρεσκευασμένοις ὁ λόγος οὐκ ἔχει εἶδος οὐδὲ κάλλος· τὸ γὰρ εἶδος αὐτοῦ τοῖς τοιούτοις ἐστὶν ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς ὑπὸ ἀνθρώπων γεγενημένους λόγους, τροπικῶς ἐν τούτοις καλουμένους υἱοὺς ἀνθρώπων. εἴποιμεν γὰρ ἂν πολλῷ ὡραιοτέρους φαίνεσθαι τοὺς τῶν φιλοσοφούντων λόγους, ὄντας υἱοὺς ἀνθρώπων, παρὰ τὸυ τοῖς πολλοῖς κηρυσσόμενον τοῦ θεοῦ λόγον, ὃς ἐμφαίνει καὶ μωρίαν κηρύγματος· καὶ διὰ τὴν ἐμφαινομένην μωρίαν τοῦ κηρύγματος λέγουσιν οἱ τοῦτο μόνον θεωροῦντες· Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος. τοῖς μέντοι ἐκ τοῦ ἀκολουθεῖν αὐτῷ δύναμιν ἀνειληφόσι πρὸς τὸ ἕπεσθαι καὶ ἀναβαίνοντι αὐτῷ εἰς τὸ ὑφηλὸν ὅρος, θειοτέραν μορφὴν ἔχει· ἢν βλέπουσιν, εἴ τίς ἐστι Πέτρος χωρήσας τὴν τῆς ἐκκλησίας ἐν ἑαυτῷ οἰκοδομὴν ἀπὸ τοῦ λόγου, καὶ τοσαύτην ἔξιν ἀναλαβὼν ὡς μηδεμίαν πύλην ἄδου κατισχύσειν αὐτοῦ, ὑφωθέντος διὰ τὸν λόγον ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου, ὅπως ἂν ἐξαγγείλῃ πάσας τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών· καὶ εἴ τινές εἰσιν ἐκ λόγων τὴν γένεσιν λαβόντες μεγαλοφώνων, οἵτινες οὐδὲν ἀποδέουσι νοητῆς βροντῆς.

    2.15.19

  1. Onun giysileri de aşağıdayken başkadır: beyaz değildir, ışık gibi değildir. Yüksek dağa çıkarsan, giysilerinin de ışık olduğunu göreceksin. Söz'ün giysileri Kutsal Yazı'nın kelimeleridir; bu ifadeler ilahî düşüncelerin örtüsüdür. Nasıl ki kendisi aşağıda başka türlü görünür de yukarı çıkınca başka bir görünüme bürünür ve yüzü güneş gibi olursa, örtüleri, giysileri de öyledir. Sen aşağıdayken onlar parlak değildir, beyaz değildir; yukarı çıkarsan giysilerin güzelliğini ve ışığını göreceksin, İsa'nın başka bir görünüme bürünmüş yüzüne hayran kalacaksın. Bak bakalım, İncillerde Kurtarıcı hakkında öğrendiklerimiz de buna benzemiyor mu? İbrahim'den gelen soyu sayılan ve beden bakımından Davut'un soyundan doğan biri olarak doğumuyla ilgili olanlar, "İsa Mesih'in soy kitabı"dır. Onun hakkında söylenebilecek ve onun bildirdiği daha ilahî ve daha büyük şeyler hakkında ise Yuhanna, "bunlar yazılsaydı, sanırım yazılan kitaplar dünyaya sığmazdı" der. Yazılan kitapların dünyaya sığmaması, bazılarının sandığı gibi harflerin çokluğu yüzünden değil, konuların büyüklüğü yüzünden anlaşılmalıdır; çünkü konuların büyüklüğü yazılamaz olmakla kalmaz, bedensel bir dille bildirilemez, insan dilleri ve sesleriyle de ifade edilemez. Bu yüzden Pavlos da daha ilahî şeyleri öğrenecekken bizim yeryüzündeki dünyamızın dışına çıkar ve üçüncü göğe kaldırılır; ta ki oradaki söze dökülemez sözleri işitebilsin. Çünkü burada söylenen ve Tanrı Sözü sayılan şeyler, Söz beden alıp Tanrı olması bakımından Tanrı'ya karşı kendini boşaltınca bildirilir. Bu yüzden Tanrı Sözü'nü yeryüzünde, insan olduğu için insanca görürüz; çünkü Kutsal Yazı'da Söz hep, aramızda konaklamak için beden olur. Ama beden almış Söz'ün göğsüne yaslanabilir ve yüksek dağa çıkarken onun ardından gidebilirsek, "Onun yüceliğini gördük" diyeceğiz. Belki onun göğsüne yaslananlardan ve yüksek dağa onun ardından gidenlerden başka bazıları da "Onun yüceliğini gördük" diyecektir; ama artık "Babadan gelen biricik Oğul'un yüceliğini; lütuf ve hakikatle dolu" sözünü eklemeyeceklerdir; çünkü bu söz Yuhanna'ya ve onun gibilere yaraşır. Başka, daha yüce bir yoruma göre de, yükselen ve yeryüzündeki görünüşünden başka bir görünüme bürünen İsa'nın izlerinden gidebilenler, her yazıda onun başka bir görünüme bürünüşünü göreceklerdir. Sanki kalabalıklara görünen İsa, ilk bakışta okunan ifadedir; yüksek dağa çıkıp başka bir görünüme bürünen İsa ise, öğrencilerin pek azına ve yüksek yerlere onun ardından gidebilmiş olanlara görünen, Tanrı'nın çağlardan önce adil kullarının yüceliği için önceden belirlediği, sır hâlinde gizlenmiş bilgeliğin sözlerini kapsayan en yüksek ve en yüce anlamdır.

    2.15.19
    1. Καὶ τὰ ἴμάτια δὲ αὐτοῦ κάτω ἄλλα ἐστὶν, οὔκ ἔστι λευκὰ, οὐκ ἔστιν ὡς τὸ φῶς· ἐὰν ἀναβῇς εἰς τὸ ὅρος τὸ ὑφηλὸν, ὄψει αὐτοῦ φῶς καὶ τὰ ἱμάτια. τὰ ἴμάτια τοῦ λόγου αἱ λέξεις εἰσὶ τῆς γραφῆς· ἔνδυμα τῶν θείων νοημάτων τὰ ῥήματά ἐστι ταῦτα. ὡς οὖν αὐτὸς κάτω ἀλλοῖος φαίνεται, καὶ ἀναβὰς μεταμορφοῦται, καὶ γίνεται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, οὕτω καὶ τὰ ἐνδύματα αὐτοῦ, οὕτω καὶ τὰ ἴμάτια· ὅταν δὲ ἦς κάτω, οὐκ ἔστι λαμπρὰ, οὐκ ἔστι λευκά ἐὰν δὲ ἀναβῇς, ὄφει τὸ κάλλος καὶ τὸ φῶς τῶν ἱματίων, καὶ τὸ πρόσωπον θαυμάσεις τοῦ Ἰησοῦ μεταμορφωθέν. ὅρα δὲ εἰ μὴ ὅμοιόν ἐστι καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις περὶ τοῦ σωτῆρος μαθεῖν. τὰ μὲν γὰρ περὶ τῆς γενέσεως αὐτοῦ, γενεαλογουμένου ἐξ Ἀβραὰμ καὶ γεννωμένου ἐκ σπέρματος Δαυεὶδ κατὰ σάρκα, Βίβλος ἐστὶ γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ· τὰ δὲ θειότερα καὶ μείζονα τῶν περὶ αὐτοῦ λεχθησομένων ἄν καὶ ὑπʼ αὑτοῦ ἀπαγγελλομένων φησὶν ὁ Ἰωάννης ὥς ἄρα Οὐδὲ τὸν κόσμον οἶμαι χωρεῖν τὰ γραφόμενα βιβλία. τό γὰρ μὴ χωρεῖν τὸν κόσμον τὰ γραφόμενα βιβλία οὐ διὰ τὸ πλῆθος τῶν γραμμάτων, ὥς τινες, ἐκδεκτέον, ἀλλὰ διὰ τὸ μέγεθος τῶν πραγμάτων· τοῦ μεγέθους τῶν πραγμάτων οὐ μόνον οὐ δυναμένου γράφεσθαι, ἀλλʼ οὐδὲ διά γλώσσης σαρκίνης ἀπαγγέλλεσθαι, οὐδὲ ἐν διαλέκτοις καὶ φωναῖς ἀνθρωπίναις σημαίνεσθαι. ὅθεν καὶ Παῦλος, ἐπὰν μανθάνειν μέλλῃ τὰ θειότερα, ἔξω τοῦ καθʼ ἡμᾶς περιγείου κόσμου γίνεται καὶ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπάζεται, ἴνα τὰ ἐκεῖθεν ἄρρητα ῥήματα ἀκοῦσαι δυνηθῇ. τὰ γὰρ ἐνθάδε λαλούμενα καὶ λόγος εἶναι θεοῦ νομιζόμςνα, τοῦ λόγου σαρκωθέντος, καὶ καθʼ ὃ θεός ἐστι πρὸς τὸν θεὸν ἑαυτὸν κενοῦντος, ἀπαγγέλλεται. διόπερ τὸν τοῦ θεο λόγον ἐπὶ γῆς, ἐπεὶ ἄνθρωπος γέγονε, ἀνθρώπινον βλέπομεν· ἀεὶ γὰρ ἐν ταῖς γραφαῖς ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἴνα κατασκηνώσῃ ἐν ἡμῖν· ἀλλʼ, ἐὰν εἰς τὸ στῆθος τοῦ σαρκωθέντος λόγου ἀνακλιθῶμεν καὶ ἀνιόντι αὐτῷ εἰς τὸ ὑφηλὸν ὅρος ἀκολουθῆσαι δυνηθῶμεν, ἐροῦμεν τό. Εἴδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ· τάχα μέν τινων καὶ ἑτέρων παρά τοὺς ἀνακλιθέντας ἐπὶ τοῦ στήθους αὐτοῦ καὶ ἀκολουθήσαντας αὐτῷ εἰς τὸ ὅρος τὸ ὑφηλὸν λεξόντων τό. Εἴδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ· οὐκέτι δὲ προσθησόντων τό· Δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρὸς, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας· Ἰωάννῃ γὰρ καὶ τοῖς ὁμοίοις πρέπουσα αὕτη ἡ φωνή. καὶ καθʼ ἑτέραν δὲ ὑφηλοτέραν διήγησιν οἱ δυνηθέντες τοῖς ἴχνεσιν Ἰησοῦ κατακολουθεῖν ἀναβαίνοντος καὶ μεταμορφουμένου ἀπὸ τῆς ἐπὶ γῆς ὄψεως, ὅψονται αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν καθʼ ἑκάστην γραφήν· οἱονεὶ τοῦ μὲν τοῖς πολλοῖς φαινομένου Ἰησοῦ τῆς προχείρου λέξεως ὄντος· τοῦ δὲ εἰς ὅρος ὑφηλὸν ἀνιόντος καὶ μεταμορφουμένου, σφόδρα ὀλίγοις τῶν μαθητῶν καὶ τοῖς ἀκολουθῆσαι εἰς τὰ ὑφηλὰ δεδυνημένοις, τοῦ ἀνωτάτου καὶ ὑφηλοτάτου νοῦ περιέχοντος λόγια τῆς ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένης σοφίας, ἣν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν τῶν δικαίων αὐτοῦ.

    2.15.20

  1. Ama Kelsos ve ilahî Söz'ün düşmanları, Hristiyanlığa ait şeyleri hakikat sevgisiyle incelememiş olanlar, İsa'nın farklı biçimlerinin anlamını nereden bilecek? Ben buna yaşlarını da, acı çekmeden önce yaptıklarından ve ölüler arasından dirildikten sonra yaptıklarından ne varsa onları da eklerim.

    2.15.20
    1. Ἀλλὰ πόθεν Κέλσῳ καὶ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ θείου λόγου καὶ μὴ φιλαλήθως τὰ χριστιανισμοῦ ἐξετάσασιν εἰδέναι τὸ βούλημα τῶν διαφόρων τοῦ Ἰησοῦ μορφῶν; ἐγώ δὲ λέγω καὶ ἡλικιῶν, καὶ εἴ τι τῶν πρὸ τοῦ παθεῖν αὐτῷ πεπραγμένων, καὶ τῶν μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἀπὸ τῶν νεκρῶν.

    2.16.1

16. Bölüm

XVI.

Kilisedeki mezhepler yüzünden Hristiyanlığı kötüleyenler hakkında. Kelsos'a karşı eserin üçüncü kitabından.

  1. Sonra Kelsos, Söz'ü suçlar gibi, Hristiyanlıktaki mezhepleri yüzümüze vurarak şöyle der: "Kalabalıklar hâlinde dağılınca yeniden bölünür, parçalanırlar; her biri kendi hizbine sahip olmak ister." Şunu da söyler: "Kalabalıklaşınca yine birbirlerinden ayrılıp birbirlerini çürütürler; deyim yerindeyse, ortak oldukları tek şey, eğer hâlâ ortaklarsa, adlarıdır. Yalnız bunu bırakmaktan yine de utanırlar; geri kalan her şeyde her biri başka bir yerde saf tutmuştur." Buna şöyle cevap vereceğiz: başlangıcı ciddi ve hayata faydalı olmayan hiçbir şeyde farklı ekoller doğmamıştır. Hekimlik insan soyu için faydalı ve gerekli olduğundan, bedenlerin tedavi yolu konusunda içinde pek çok mesele araştırıldığından, Yunanlılarda hekimlikte, herkesin kabul ettiği gibi, pek çok ekol bulunur; bana kalırsa hekimlik yaptığını ileri süren barbarlarda da öyledir. Yine felsefe hakikati ve var olanların bilgisini vaat ederek nasıl yaşamak gerektiğini öğütlediği, insan soyuna faydalı olanı öğretmeye çalıştığı için, araştırdığı konularda da büyük görüş ayrılıkları bulunduğu için, felsefede de sayısız ekol ortaya çıkmıştır; bunların bazıları daha ünlü, bazıları öyle değildir. Hatta Yahudilik de Musa'nın yazılarının ve peygamberlerin sözlerinin farklı yorumlanmasını mezheplerin doğmasına vesile edinmiştir. İşte bunun gibi Hristiyanlık da insanlara saygıdeğer bir şey olarak göründüğü için, hem de Kelsos'un sandığı gibi yalnız daha köle ruhlu olanlara değil, Yunanlıların edebiyatla uğraşan pek çok kişisine de göründüğü için, zorunlu olarak mezhepler ortaya çıktı; bunlar hiç de bölünme ve çekişme hevesinden değil, edebiyatla uğraşan pek çok kişinin de Hristiyanlığa ait şeyleri kavramaya can atmasından doğdu. Bunun ardından da, herkesin birlikte ilahî olduğuna inandığı sözleri farklı biçimlerde yorumlamaları yüzünden, Söz'ün başlangıcına hayran kalmış, ama nasıl olduysa bazı inandırıcı görünen şeylerle birbirinden ayrılan görüşlere sürüklenmiş kişilerin adını taşıyan mezhepler oluştu. Ama ne hekimlikten içindeki ekoller yüzünden kaçmak akla uygun olur, ne de yakışanı gözeten biri pek çok ekolün varlığını ondan nefret etmeye bahane edinip felsefeden nefret eder. Aynı şekilde Yahudiler arasındaki mezhepler yüzünden Musa'nın ve peygamberlerin kutsal kitaplarını mahkûm etmek de doğru olmaz.

    2.16.1

    Περὶ τῶν Διαβαλλόντων τόν ΧΡΙϹΤιΑΝΙϹὸΝ ΔΙὰ ΤὰϹ ἐΝ τῇ ἐκκληίᾳ αἱρέϲειϲ τόμου Γ΄ κατὰ Κέλϲου. 1. Εἷτ᾿ ἐπεὶ ὡς κατηγορῶν τοῦ λόγου τὰ περὶ τῶν ἐν χριστιανισμῷ αἱρέσεων ὀνειδίζει ἡμῖν, λέγων· ‘Εὶς πλῆθος δὲ σπαρέντες αὖθις αὖ σχίζονται καὶ τέμνονται, καὶ στάσεις ἰδίας ἔχειν ἕκαστοι θέλουσι.’ φησὶ δʼ ἔςι ‘Καὶ ὑπὸ πλήθους πάλιν διϊστάμενοι σφᾶς αὐτοὺς ἐλέγχουσιν· ἑνός, ὡς εἰπεῖν, ἔτι κοινωνοῦντες, εἴγε κοινωνοῦσι, τοῦ ὀνόματος. καὶ τοῦτο μόνον ἐγκαταλιπεῖν ὅμως αἰσχύνονται· τὰ λοιπὰ δʼ ἄλλοι ἀλλαχῆ τετάχαται.’ καὶ πρὸς τοῦτο φήσομεν ὅτι οὐδενὸς πράγματος, οὖ μὴ σπουδαία ἐστὶν ἠ ἀρχὴ καὶ τῷ βιῷ χρήσιμος, γιγόνασιν αἱρέσεις διάφοροι. ἐπεὶ γὰρ ἰατρικὴ χρήσιμος καὶ ἀναγκαία τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, πολλά τε τὰ ἐν αὐτῇ ζητούμενα περὶ τοῦ τρόπου τῆς τῶν σωμάτων θεραπείας· διὰ τοῦτο αἱρέσεις ἐν ἰατρικῇ παρά μὲυ Ἕλλησιν εὑρίσκονται ὁμολογουμένως πλείονες· ἐγώ δʼ οἶμαι ὅτι καὶ παρὰ βαρβάροις, ὅσοι γε ἐπαγγέλλονται χρῆσθαι ἰατρικῇ. πάλιν τε αὖ, ἐπεὶ φιλοσοφία ἀλήθειαν ἐπαγγελλομένη καὶ γνῶσιν τῶν ὄντων πῶς δεῖ βιοῦν ὑποτίθεται, καὶ πειρᾶται διδάσκειν τὰ ὀφέλιμα ἡμῶν τῷ γένει· πολλὴν δʼ ἔχει τὰ ζητούμενα πράγματα διολκήν· διὰ τοῦτο αἱρέσεις ἐν φιλοσοφίᾳ συνέστησαν πλεῖσται ὅσαι, ὧν αἱ μέν εἰσι διασημότεραι, αἱ δὲ οὐ τοιαῦται. ἀλλὰ καὶ ἰουδαῖσμὸς πρόφασιν ἔσχε γενέσεως αἱρέσεων τὴν διάφορον ἐκδοχὴν τῶν Μωσέως γραμμάτων καὶ τῶν προφητικῶν λόγων. οὗτω τοίνυν, ἐπεὶ σεμνόν τι ἐφάνη τοῖς ἀνθρώποις χριστιανισμὸς, οὐ μόνοις, ὡς ὁ Κέλσος οἴεται, τοῖς ἀνδραποδωδεστέροις, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς τῶν παρʼ Ἕλλησι φιλολόγων, ἀναγκαίως ὑπέστησαν οὐ πάντως διὰ τὰς στάσεις καὶ τὸ φιλόνεικον αἱρέσεις, ἀλλὰ διὰ τὸ σπουδάζειν συνιέναι τὰ χριστιανισμοῦ καὶ τῶν φιλολόγων πλείονας. τούτῳ δʼ ήκολούθησε, διαφόρως ἐκδεξαμένων τοὺς ἄμα πᾶσι πιστευθέντας εἶναι θείους λόγους, τὸ γενέσθαι αἱρέσεις ἐπωνύμους τῶν θαυμασάντων μὲν τὴν τοῦ λόγου ἀρχὴν, κινηθέντων δʼ ὅπως ποτʼ οὖν ὑπό τινων πιθανοτήτων πρὸς τὰς εἰς ἀλλήλους διαφωνίας. ἀλλʼ οὔτʼ ἰατρικὴν εὐλόγως ἄν τις φεύγοι διὰ τὰς ἐν αὐτῇ αἱρέσεις· οὔτε φιλοσοφίαν τοῦ πρέποντος ἄν τις στοχαζόμενος μισοῖ, πρόφασιν τοῦ μισεῖν αὐτὴν ποριζόμενος τὰς πολλὰς αἱρέσεις. οὕτως οὐδὲ διὰ τάς ἐν Ἰουδαίοις αἱρέσεις καταγνωστέον τῶν Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν ἱερῶν βιβλίων.

    2.16.2

  1. Bu düşünce tutarlıysa, Hristiyanlar arasındaki mezhepler için de aynı şekilde nasıl bir savunma yapmayalım? Bunlar hakkında Pavlos bana kalırsa pek harika bir söz söylemiştir: "Aranızda mezhepler de olmalı ki içinizden denenmiş olanlar ortaya çıksın." Nasıl ki hekimlikte denenmiş ve itibarlı olan, çeşitli ekollerde yetişmiş ve bunların çoğunu insafla inceledikten sonra en üstün olanı seçmiş kişiyse; nasıl ki felsefede çok ilerlemiş kişi, pek çok görüşü bilip onlarla alışıp sonunda üstün gelen öğretiye bağlanan kişiyse; ben de Yahudiliğin ve Hristiyanlığın mezheplerine dikkatle bakmış olanın en bilge Hristiyan olduğunu söyleyebilirim. Söz'ü mezhepler yüzünden suçlayan, Sokrates'in öğretisini de suçlayabilir; çünkü onun derslerinden, aynı şeyleri düşünmeyen birçok okul doğmuştur. Biri, Platon'un derslerinden yenilikler peşinde ayrılan Aristoteles yüzünden Platon'un öğretilerini de suçlayabilir; bundan yukarıda da söz ettik. Bana öyle geliyor ki Kelsos, İsa'nın adı bakımından bile bizimle hiçbir ortaklığı olmayan bazı mezhepleri biliyor. Belki de Ofitler denenler, Kayinciler ve İsa'dan tamamen kopmuş başka böyle bir görüş varsa, onlar hakkında kulağına bir şeyler çalınmıştır. Ama bunun Hristiyanların öğretisini suçlanacak hâle getirmekle hiçbir ilgisi yoktur.

    2.16.2
    1. Εἰ δὲ ταῦτʼ ἔχει ἀκολουθίαν, πῶς οὐχὶ ὁμοίως ἀπολογησόμεθα καὶ περὶ τῶν ἐν χριστιανοῖς αἱρέσεων; περὶ ὧν πάνυ θαυμασίως ὁ Παῦλος εἰρηκέναι μοι δοκεῖ τό· Δεῖ γὰρ καὶ αἱρέσεις ἐν ὑμῖν εἶναι, ἴνα οἱ δόκιμοι φανεροὶ γένωνται ἐν ὑμῖν. ὡς γὰρ δόκιμος ἐν ἰατρικῇ ὁ διά τὸ γυμνάσασθαι ἐν ποικίλαις αἱρέσεσι καὶ εὐγνωμόνως ἐξητακέναι τὰς πλείονας ἑλόμενος τὴν διαφέρουσαν· καὶ ὡς ὁ πάνυ προκόπτων ἐν φιλοσοφίᾳ ἀπὸ τοῦ τά πλείονα ἐγνωκέναι ἐγγυμνασάμενος αὐτοῖς καὶ τῷ κρατήσαντι προσθέμενος λόγῳ· οὕτως εἴποιμʼ ἄν καὶ τὸν ἐπιμελῶς ἐνιδόντα ταῖς ἰουδαῖσμοῦ καὶ χριστιανισμοῦ αἱρέσεσι σοφώτατον χριστιανὸν γενέσθαι. ὁ δʼ ἐγκαλῶν τῷ λόγῳ διά τὰς αἱρέσεις ἐγκαλέσαι ἄν καὶ τῇ Σωκράτους διδασκαλίᾳ, ἀφʼ οὐ τῆς διατριβῆς πολλαὶ γεγόνασιν οὐ τὰ αὐτὰ φρονούντων σχολαί· ἀλλὰ καὶ τοῖς Πλάτωνος ἐγκαλέσαι ἄν τις δόγμασι δἰ Ἀριστοτέλην, ἀποφοιτήσαντα τῆς διατριβῆς αὐτοῦ ἐν καινοτομίαις· περὶ οὗ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν. δοκεῖ δέ μοι ὁ Κέλσος ἐγνωκέναι τινὰς αἱρέσεις μηδὲ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ κοινωνούσας ἡμῖν. τάχα γὰρ περιήχητο περὶ τῶν καλουμένων Ὀφιανῶν, καὶ τῶν Καιανῶν, καὶ εἴ τις ἄλλη τοιαύτη ἐξ ὅλων ἀποφοιτήσασα τοῦ Ἰησοῦ συνέστη γνώμη. πλὴν οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὸ ἐγκλητέον εἶναι τὸν χριστιανῶν λόγον.

    2.16.3

  1. Aramızda, Yahudilerin Tanrısıyla aynı Tanrı'yı söylemeyenler olsun. Ama aynı yazılardan hareketle Yahudilerin ve putperest milletlerin Tanrısının bir ve aynı Tanrı olduğunu ispat edenler bu yüzden suçlanmamalıdır. Nitekim Yahudilikten Hristiyanlığa geçmiş olan Pavlos da açıkça şöyle der: "Atalarımdan beri temiz bir vicdanla kulluk ettiğim Tanrı'ma şükrediyorum." Bir üçüncü grup da olsun: bazı insanlara psykhē'den ibaret olanlar, başkalarına ruhaniler diyenler; sanırım Valentinos'un izleyicilerini kastediyor. Ama bunun, yapısı gereği kurtulan ya da yapısı gereği helak olan tabiatlar ileri sürenleri suçlayan biz kiliseye bağlı olanlarla ne ilgisi var? Gnostik olduklarını iddia edenler de olsun; tıpkı kendilerini filozof ilan eden Epikurosçular gibi. Ama takdir-i ilahîyi ortadan kaldıranlar gerçek filozof olamayacağı gibi, İsa'dan gelen geleneği sürdürenlerin hoşuna gitmeyen garip uydurmaları ortaya atanlar da Hristiyan olamaz.

    2.16.3
    1. Ἔστωσαν γὰρ ἐν ἡμῖν οἱ μὴ τὸν αὐτὸν λέγοντες τῷ Ἰουδαίων θεῷ θεόν· ἀλλʼ οὔ τί γε παρὰ τοῦτο κατηγορητέοι οἱ ἀπὸ τῶν αὐτῶν γραμμάτων ἀποδεικνύντες ὅτι εἶς καὶ ὁ αὐτὸς θεὸς Ἰουδαίων ἐστὶ καὶ ἐθνῶν· ὡς καὶ τὸν Παῦλον λέγειν σαφῶς, ἀπὸ Ἀουδαίων προσελθόντα χριστιανισμῷ· Χάριν ἔχω τῷ θεῷ μου, ᾦ λατρεύω ἀπὸ προγόνων ἐν καθαρᾷ συνειδήσει. ἔστω δέ τι καὶ τρίτον γένος τῶν ὀνομαζόντων ψυχικούς τινας καὶ πνευματικοὺς ἑτέρους οἶμαι δʼ αὐτὸν λέγειν τοὺς ἀπὸ Οὐαλεντίνου· καὶ τί τοῦτο πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, κατηγοροῦντας τῶν εἰσαγόντων φύσεις ἐκ κατασκευῆς σωζομένας ἢ ἐκ κατασκευῆς ἀπολλυμένας; ἔστωσαν δέ τινες καὶ ἐπαγγελλόμενοι εἶναι Γνωστικοὶ, ἀνάλογον τοῖς ἑαυτοὺς ἀναγορεύουσι φιλοσόφους Τπικουρείοις· ἀλλʼ οὔτε οἱ τὴν πρόνοιαν ἀναιροῦντες φιλόσοφοι εἶεν ἄν ἀληθῶς, οὗτε οἱ τὰ ἀλλόκοτα ἀναπλάσματα καὶ μή ἀρέσκοντα τοῖς τῆς ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ διαδοχῆς ἐπεισαγαγόντες εἶεν ἄν χριστιανοί.

    2.16.4

  1. "Bunlar birbirlerine söylenebilecek ve söylenemeyecek en korkunç küfürleri ederler," diyor; "birbirlerinden her bakımdan tiksindikleri için de hiçbir konuda uzlaşmaya yanaşmazlar." Buna da şunu söyledik: felsefede de, hekimlikte de birbiriyle savaşan ekoller bulmak mümkündür. Ama İsa'nın öğretisine uyan ve onun sözlerine göre düşünmeye, konuşmaya ve davranmaya kendini alıştırmış olan bizler, sövüldüğümüzde iyilik dileriz, zulme uğradığımızda katlanırız, kötülendiğimizde tatlılıkla karşılık veririz. Bizim kabul ettiğimizden başka türlü düşünenlere söylenebilecek ve söylenemeyecek sözler söylemeyiz. Elimizden gelirse, onları yalnız yaratıcıya bağlanmaya ve her şeyi yargılanacakmış gibi yapmaya yönelterek daha iyiye döndürmek için her şeyi yaparız. Farklı inançta olanlar ikna olmazsa, bize bu konuda şunu buyuran söze uyarız: "Bölücü bir adamı bir iki kez uyardıktan sonra ondan uzak dur; çünkü böyle biri yoldan sapmıştır, günah işler, kendi kendini mahkûm etmiştir." Ayrıca "Ne mutlu barışı sağlayanlara!" ve "Ne mutlu yumuşak huylu olanlara!" sözlerini kavramış olanlar, Hristiyanlığa ait şeyleri tahrif edenlerden bile tiksinmezler.

    2.16.4
    1. ‘Καὶ βλασφημοῦσι δὲ,᾿ φησὶν, ‘εἰς ἀλλήλους οὗ. τοι πάνδεινα ῥητὰ καὶ ἄρρητα· καὶ οὐκ ἂν εἶξαιεν οὐδὲ καθʼ ὁτιοῦν εἰς ὁμόνοιαν, πάντη ἀλλήλους ἀποστυγοῦντες.᾿ καὶ πρός ταῦτα δʼ ἤμῖν εἴρηται, ὅτι καὶ ἐν φιλοσοφίᾳ ἐστὶν εὑρεῖν αἱρέσεις αἱρέσεσι πολεμούσας, καὶ ἐν ἰατρικῇ. οἱ μέντοι τῷ λόγῳ τοῦ Ἰησοῦ ἀκολουθοῦντες, καὶ μεμελετηκότες αὐτοῦ τοὺς λόγους φρονεῖν καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν, λοιδορούμενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, δυσφημούμενοι παρακαλοῦμεν· καὶ οὐκ ἂν ῥητὰ καὶ ἄρρητα λέγοιμεν τοὺς ἄλλα δοξάζοντας παρʼ ἃ ὑπειλήφαμεν· ἀλλʼ, εἰ μὲν δυνάμεθα, πάντα ἂν πράττοιμεν ὑπὲρ τοῦ αὐτοὺς μεταστῆσαι ἐπὶ τὸ βέλτιον, διὰ τοῦ προσανέχειν μόνῳ τῷ δημιουργῷ καὶ πάντα πράττειν ὡς κριθησομένους. εἰ δὲ μὴ πείθοιντο οἱ ἑτερόδοξοι, τηροῦμεν τὸν προστάξαντα αὐτοῖς λόγον τοιαῦτα· Αἱρετικόν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος καὶ ἁμαρτάνει, ὢν αὐτοκατάκριτος. ἔτι δὲ οἱ τό Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί· νοήσαντες, καὶ τό· Μακάριοι οἱ πραεῖς· οὐκ ἄν ἀποστυγήσαιεν τοὺς παραχαράττοντας τὰ χριστιανισμοῦ.

    2.17.1

17. Bölüm

XVII.

Her şeyin üzerindeki Tanrı'yı Yunanlılarda kullanılan adla Zeus diye çağırmakla, mesela Hintlilerdeki ya da Mısırlılardaki şu ya da bu adla çağırmak arasında hiçbir fark olmadığını söyleyen filozoflara karşı. Kelsos'a karşı eserin birinci ve beşinci kitaplarından.

  1. Bundan sonra Kelsos şöyle der: "Keçi çobanları ve çobanlar tek bir Tanrı olduğunu sandılar; ister En Yüce, ister Adonay, ister Gök, ister Sebaot desinler, ya da bu dünyaya hangi adla, nasıl ad vermekten hoşlanıyorlarsa; bundan fazlasını da bilmediler." Biraz sonra da "her şeyin üzerindeki Tanrı'yı Yunanlılarda kullanılan adla Zeus diye çağırmakla, mesela Hintlilerdeki şu adla ya da Mısırlılardaki bu adla çağırmak arasında hiçbir fark yoktur" der. Buna da şunu söylemeli: önümüzdeki konuya derin ve gizli bir mesele, adların tabiatı meselesi giriyor: Aristoteles'in sandığı gibi adlar uzlaşmayla mı konmuştur; yoksa Stoacıların düşündüğü gibi tabiatça mıdır, yani ilk sesler adların ait olduğu şeyleri taklit eder, nitekim onlar etimolojinin bazı unsurlarını da bu yüzden ortaya koyarlar; yoksa Epikuros'un öğrettiği gibi adlar tabiatça olmakla birlikte Stoacıların sandığından başka bir şekilde, ilk insanların şeylere karşı bazı sesleri kendiliğinden çıkarmasıyla mı meydana gelmiştir? Eğer asıl bir incelemede, Mısır bilgelerinin, İran magları arasındaki bilginlerin, Hintli filozoflar arasında Brahmanların ya da Samanaioi'nin, kısacası her milletin kullandığı etkili adların tabiatını gösterebilirsek; ve büyücülük denen şeyin de, Epikuros'la Aristoteles'in izleyicilerinin sandığı gibi hiçbir temeli olmayan bir şey değil, bu işte usta olanların ispat ettiği gibi gerçekliği olan, ama pek az kişinin bildiği ilkelere sahip bir şey olduğunu temellendirebilirsek, o zaman şunu söyleriz: Sebaot ve Adonay adları ile İbranilerde büyük bir saygıyla aktarılan diğer adlar sıradan ve yaratılmış şeyler için konmamıştır; her şeyin yaratıcısına yönelen gizli bir ilahiyatla ilgilidir. Bu yüzden bu adlar, kendileriyle iç içe geçmiş belli bir dizilişle söylendiğinde bir güç gösterebilir. Mısır dilinde telaffuz edilen başka adlar, yalnız şu şu işleri yapabilen bazı daimōnlara karşı; İran dilindeki başka adlar başka güçlere karşı; ve her millette böyle, belli ihtiyaçlar için kullanılabilir. Böylece, farklı yerleri pay olarak almış yeryüzü daimōnlarının adlarının o yerin ve o milletin diline uygun olarak söylendiği görülecektir. Öyleyse bunları biraz daha yüksek bir kavrayışla, az da olsa anlamış olan kişi, farklı adları farklı şeylere uydurmaktan sakınacaktır; yoksa "Tanrı" adını yanlış olarak cansız maddeye verenlerin ya da "iyi" adını ilk sebepten veya aretēden ve güzel olandan indirip kör zenginliğe, sağlık ve dinçlik içinde etin, kanın ve kemiklerin uyumuna ya da soyluluk sayılan şeye yakıştıranların durumuna düşebilir.

    2.17.1

    Πρὸϲ τοὺϲ λέγονταϲ τῶν φιλοϲοφω μηλέν Διαφερειν τῷ παρ΄ Ἕλληϲι φερομένῳ ὀνόματι τὸν ἐπὶ πἂϲι θεὸ καλείν Δία, ἢ τῷ δεἴνα φέρ᾿ εἰπεῖν παρ᾿ Ἰνλοῖϲ, ἤ τῷ λεῖνα παρ᾿ Αἰγυπτίοιϲ. ἐκ τοῦ ά καὶ έ τόμου τῶν κατὰ Κέλϲου. 1. Μετὰ ταῦτά φησιν ὁ Κέλσος, ὅτι ‘Οἱ αἰπόλοι καὶ ποιμένες ἔνα ἐνόμισαν θεὸν, εἴτε ὕφιστον εἴτʼ Ἀδωναῖον εἴτʼ οὐράνιον εἴτε Σαβαὼθ, εἴτε καὶ ὅπη καὶ ὅπως χαίρουσιν ὀνομάζοντες τόνδε τὸν κόσμον· καὶ πλεῖον οὐδὲν ἔγνωσαν.᾿ καὶ ἐν τοῖς ἐξῆς δέ φησι ‘μηδὲν διαφέρειν τῷ παρʼ Ἕλλησι φερομένῳ ὀνόματι τὸν ἐπὶ πᾶσι θεὸν καλεῖν Δία, ἢ τῷ δεῖνα φέρʼ εἰπεῖν παρʼ Ἰνδοῖς, ἢ τῷ δεῖνα παρʼ Αἰγυπτίοις.᾿ λεκτέον δὲ καὶ πρὸς τοῦτο ὅτι ἐμπίπτει εἰς τό προκείμενον λόγος βαθὺς καὶ ἀπόρρητος, ὁ περὶ φύσεως ὀνομάτων· πότερον, ώς οἶεται Ἀριστοτέλης, θέσει εἰσὶ τὰ ὀνόματα· ἢ, ὡς νομίζουσιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς, φύσει, μιμουμένων τῶν πρώτων φωνῶν τὰ πράγματα καθʼ ὧν τὰ ὀνόματα, καθὸ καὶ στοιχεῖά τινα τῆς ἐτυμολογίας εἰσάγουσιν· ἢ, ὤς διδάσκει Ἐπίκουρος, ἑτέρως ὡς οἴονται οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς φύσει ἐστὶ τὰ ὀνόματα, ἀπορρηξάντων τῶν πρώτων ἀνθρώπων τινὰς φωνάς κατὰ τῶν πραγμάτων. ἐὰν τοίνυν δυνηθῶμεν ἐν προηγουμένῳ λόγῳ παραστῆσαι φύσιν ὀνομάτων ἐνεργῶν, ὧν τισὶ χρῶνται Αἰγυπτίων οἱ σοφοὶ, ἢ τῶν παρὰ Πέρσαις μάγων οἱ λόγιοι, ἢ τῶν παρʼ Ἰνδοῖς φιλοσοφούντων Βράχμαναι, ἢ Σαμαναῖοι· καὶ οὕτω καθʼ ἕκαστον τῶν ἐθνῶν· καὶ κατασκευάσαι οἶοί τε γενώμεθα ὅτι καὶ ἡ καλουμένη μαγεία οὐχ, ὡς οἶονται οἱ ἀπὸ Ἐπικούρου καὶ Ἀριστοτέλους, πρᾶγμά ἐστιν ἀσύστατον πάντη, ἀλλʼ, ὡς οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ ἀποδεικνύουσι, συνεστὼς μὲν, λόγους δʼ ἔχον σφόδρα ὀλίγοις γιγνωσκομένους· τότʼ ἐροῦμεν ὅτι τὸ μὲν Σαβαὼθ ὄνομα καὶ τὸ Ἀδωναΐ, καὶ ὅσα ἄλλα παρʼ Ἐβραίοις μετὰ πολλῆς σεμνολογίας παραδεδομένα, οὐκ ἐπὶ τῶν τυχόντων καὶ γενητῶν κεῖται πραγμάτων, ἀλλʼ ἐπί τινος θεολογίας ἀπορρήτου, ἀναφερομένης εἰς τὸν τῶν ὅλων δημιουργόν. διὸ καὶ δύναται ταῦτα τὰ ὀνόματα λεγόμενα μετά τινος τοῦ συνυφοῦς αὐτοῖς εἱρμοῦ, ἄλλα δὲ κατὰ Αίγυπτίαν ἐκφερόμενα φωνὴν ἐπί τινων δαιμόνων τῶν τάδε μόνα δυναμένων, καὶ ἄλλα κατὰ τήν Περσῶν διάλεκτον ἐπὶ ἄλλωυ δυνάμεων, καὶ οὕτω καθʼ ἕκαστον τῶν ἐθυῶν, εἰς χρείας τινὰς παραλαμβάνεσθαι. καὶ οὕτως εὑρεθήσεται τῶν ἐπὶ γῆς δαιμόνων, λαχόντων διαφόρους τόπους, φέρεσθαι τὰ ὀνόματα οἰκείως ταῖς κατὰ τόπον καὶ ἔθυος διαλέκτοις. ὁ τοίνυν μεγαλοφυέστερον κἂν ὀλίγην τούτων περίνοιαν εἰληφὼς εὐλαβήσεται ἄλλα ἄλλοις ἐφαρμόζειν ὀνόματα πράγμασι, μήποτε ὅμοιον πάθῃ τοῖς τὸ θεὸς ὄνομα ἐσφαλμένως φέρουσιν ἐπὶ ὕλην ἄψυχον, ἢ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ προσηγορίαν κατασπῶσιν ἀπὸ τοῦ πρώτου αἰτίου ἢ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ καλοῦ ἐπὶ τὸν τυφλὸν πλοῦτον καὶ ἐπὶ τὴν σαρκῶν καὶ αἱμάτων καὶ ὀστέων συμμετρίαν ἐν ὑγείᾳ καὶ εὐεξίᾳ, ἦ τὴν νομιζομένην εὐγένειαν.

    2.17.2

  1. "Tanrı" adını ya da "iyi" adını yakışmayan şeylere indiren kişi için tehlike, gizli bir ilkeye göre konmuş adları birbirinin yerine kullanan, daha aşağı olanlara ait adları daha üstün olanlara, daha üstün olanlara ait adları da daha aşağı olanlara veren kişi için olandan belki daha az değildir. Zeus denince hemen Kronos ile Rhea'nın oğlunun, Hera'nın kocasının, Poseidon'un kardeşinin, Athena ile Artemis'in babasının, kızı Persephone ile birleşenin de anlaşıldığını söylemiyorum; ya da Apollon denince Leto ile Zeus'un oğlunun, Artemis'in kardeşinin, Hermes'in baba bir kardeşinin anlaşıldığını; Kelsos'un öğretilerinin bilge babaları ve Yunanlıların eski ilahiyatçıları başka ne anlatıyorsa onları da söylemiyorum. Zeus adını asıl anlamıyla almak da babasının Kronos, annesinin Rhea olduğunu kabul etmemek ne türlü bir keyfî seçimdir? Aynı şeyi ad verilen öteki tanrılar için de yapmak gerekir. Ama bu suçlama, gizli bir ilkeye göre Sebaot'u, Adonay'ı ya da diğer adlardan birini Tanrı için kullananlara hiçbir şekilde dokunmaz. Biri adlarla ilgili gizli konularda felsefe yapabildiğinde, Tanrı'nın meleklerine verilen adlar hakkında da pek çok şey bulabilir: bunlardan biri Mikail, öteki Cebrail, bir başkası Refail diye çağrılır; adları, evrende her şeyin Tanrısının iradesine göre hizmet ettikleri işlere uygundur. Bizim İsa'mızın adı da adlarla ilgili benzer bir felsefeye dayanır: bu adın sayısız daimōnu psykhē'lerden ve bedenlerden kovduğu, kovuldukları kişiler üzerinde etkili olduğu artık apaçık görülmüştür. Adlar konusunda şunu da söylemeli: efsun kullanmakta usta olanlar anlatır ki aynı efsunu kendi dilinde söyleyen kişi, efsunun vaat ettiği şeyi gerçekleştirebilir; ama onu başka herhangi bir dile çevirince efsunun gevşek ve hiçbir şey yapamaz olduğu görülür. Demek ki bir şey hakkında şu ya da bu işi yapacak gücü taşıyan, kelimelerin şeyler hakkındaki anlamları değil, seslerin keyfiyetleri ve özellikleridir. Bu tür düşüncelerle Hristiyanların Zeus'u Tanrı ilan etmemek ve onu başka bir dilde de bu adla anmamak için ölüme kadar mücadele etmelerini de savunacağız. Çünkü onlar ya "Tanrı" ortak adını belirsiz olarak anarlar ya da "her şeyin yaratıcısı", "göğün ve yerin yapıcısı", "insan soyuna şu şu bilgeleri gönderen" gibi bir eklemeyle anarlar; bunların adına uygulanan "Tanrı" adı insanlar arasında belli bir güç gösterir. Adların kullanımına kayıtsız kalmak gerektiğini düşünenlere karşı, adlar konusunda daha pek çok şey söylenebilir. Platon "Tanrıların adları konusundaki korkum, Protarkhos, az değildir" dediği için, ki Sokrates'le konuşan Philebos hazzı tanrı diye adlandırmıştı, hayranlık uyandırıyorsa, masallarda kullanılan adlardan hiçbirini evrenin yaratıcısına yakıştırmayan Hristiyanları bu titizliklerinden dolayı daha çok takdir etmeyecek miyiz?

    2.17.2
    1. Καὶ τάχα οὐκ ἐλάττων ὁ κίνδυνος τῷ τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ ἢ τὸ ὄνομα τοῦ ἀγαθοῦ ἐφʼ ἃ μὴ χρὴ κατάγοντι, ἤπερ τῷ τὰ κατά τινα ἀπόρρητον λόγον ὀνόματα ἐναλλάσσοντι, καὶ τὰ μὲν κατὰ τῶν ἐλαττόνων φέροντι ἐπὶ τὰ κρείττονα, τὰ δὲ κατὰ τῶν κρειττόνων ἐπὶ τὰ ἥττονα. καὶ οὐ λέγω ὅτι τῷ Διὶ εὐθέως συνεξακούεται ὁ Κρόνου καὶ Ἀέας υἵὸς, καὶ Ἥρας ἀνὴρ, καὶ Ποσειδῶνος ἀδελφὸς, καὶ Ἀθηνᾶς καὶ Ἀρτέμιδος πατὴρ, καὶ ὁ τῇ θυγατρὶ Περσεφόνῃ μιγείς· ἦ τῷ Ἀπόλλωνι συνεξακούεται ὁ Λητοῦς καὶ Διὸς υἷός, καὶ Ἀρτέμιδος ἀδελφὸς, καὶ Ἑρμοῦ ὁμοπάτριος ἀδελφός· καὶ ὅσα ἄλλα φέρουσιν οἱ σοφοὶ Κέλσου τῶν δογμάτων πατέρες καὶ ἀρχαῖοι θεολόγοι Ἑλλήνων. τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις, κυριολεκτεῖσθαι μὲν τὸν Δία, οὐχὶ δὲ καὶ τὸν πατέρα μὲν αὐτοῦ εἶναι Κρόνον, μητέρα δὲ Ῥέαν; τὸ δʼ ὅμοιον ποιητέον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὀνομαζομένων θεῶν. τοῦτο δὲ τὸ ἔγκλημα οὐδαμῶς ἅπτεται τῶν κατά τινα ἀπόρρητον λόγον τὸ Σαβαὼθ τασσόντων ἐπὶ τοῦ θεοῦ, ἢ τὸ Ἀδωναὶ, τι τῶν λοιπῶν ὀνομάτων. ὅταν δὲ τὰ περὶ ὀνομάτων τις δύνηται τὰ ἐν ἀπορρήτοις φιλοσοφεῖν, πολλὰ ἂν εὕροι καὶ περὶ τῆς ἐπικλήσεως τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ ὦν ὁ μέν τις Μιχαὴλ, ἕτερος δὲ Γαβριὴλ, καὶ ἄλλος Ῥαφαὴλ καλεῖται, φερωνύμως τοῖς πράγμασιν ἃ διακονοῦνται κατὰ βούλημα τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ἐν τῷ παντί. τῆς δʼ ὁμοίας ἔχεται περὶ ὀνομάτων φιλοσοφίας καὶ ὁ ἡμέτερος Ἰησοῦς, οὗ τὸ ὄνομα μυρίους ἤδη ἐναργῶς ἑώραται δαίμονας ἐξελάσαν ψυχῶν καὶ σωμάτων, ἐνεργῆσαν εἰς ἐκείνους ἀφʼ ὧν ἀπηλάσθησαν. ἔτι δʼ εἰς τὸν περὶ ὀνομάτων τόπον λεκτέον, ὅτι οἱ περὶ τὴν χρῆσιν τῶν ἐπῳδῶν δεινοὶ ἱστοροῦσιν, ὅτι τὴν αὐτὴν ἐπῳδὴν εἰπόντα μὲν τῇ οἰκείᾳ διαλέκτῳ ἔστιν ἐνεργῆσαι ὅπερ ἐπαγγέλλεται ὑ ἐπῳδή· μεταλαβόντα δὲ εἰς ἄλλην ὀποιανδηποτοῦν φωνὴν ἔστιν ἰδεῖν ἄτονον καὶ οὐδὲν δυναμένην. οὕτως οὐ τὰ σημαινόμενα κατὰ τῶν πραγμάτων, ἀλλʼ αἱ τῶν φωνῶν ποιότητες καὶ ἰδιότητες ἔχουσί τι δυνατὸν ἐν αὐταῖς πρὸς τάδε τινὰ ἢ τάδε. οὕτω δʼ ἀπολογησόμεθα διὰ τῶν τοιούτων καὶ περὶ τοῦ μέχρι θανάτου ἀγωνίζεσθαι χριστιανοὺς, ἵνα μὴ τὸν Δία θεὸν ἀναγορεύσωσι, μηδʼ ἄλλῃ διαλέκτῳ αὐτὸν ὀνομάσωσιν. ἢ γὰρ ἀορίστως ὁμολογοῦσι τὸ κοινὸν ὄνομα τὸ ὁ θεὸς, ἢ καὶ μετὰ προσθήκης τῆς ὁ δημιουργὸς τῶν ὅλων, ὁ ποιητής οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁ καταπέμψας τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει τούσδε τινὰς τοὺς σοφούς· ὧν τῷ ὀνόματι ἐφαρμοζόμενον τὸ ὁ θεὸς ὄνομα δύναμίν τινα παρὰ ἀνθρώποις ἐπιτελεῖ. πολλὰ δʼ ἄν καὶ ἄλλα λέγοιτο εἰς τὸν περὶ ὀνομάτων τόπον, πρὸς τοὺς οἰομένους δεἴν ἀδιαφορεῖν περὶ τῆς χρήσεως αὐτῶν. καὶ εἴπερ θαυμάζεται Πλάτων, εἰπὼν ἐν Φιλήβῳ· Τὸ δ΄ ἐμὸν δέος, ὧ Πρώταρχε, περὶ τὰ ὀνόματα τῶν θεῶν οὐκ ὀλίγον· ἐπεὶ Φίληβος θεὸν τὴν ἡδονὴν εἶπεν ὁ προσδιαλεγόμενος τῷ Σωκράτει· πῶς οὐ μᾶλλον τῆς εὐλαβείας ἀποδεξόμεθα χριστιανοὺς, μηδὲν τῶν ἐν ταῖς μυθοποιίαις παραλαμβανομένων ὀνομάτων προσάπτοντας τῷ τοῦ παντὸς δημιουργῷ;

    2.17.3

Beşinci kitapta da aynı konuda şunları söyler:

  1. Ama Kelsos, Zeus'a En Yüce demekle ya da Zen, Adonay, Sebaot, Mısırlılar gibi Amun ya da İskitler gibi Papaios demek arasında hiçbir fark olmadığını sandığına göre, bunlar hakkında da biraz konuşalım; okuyana bu tür bir mesele hakkında, Kelsos'un sözü bizi böyle konulara çağırdığında yukarıda söylenenleri de hatırlatalım. Şimdi de şunu söylüyoruz: adların tabiatı, Aristoteles'in sandığı gibi, adları koyanların koyduğu uzlaşmalar değildir. Çünkü insanlar arasındaki dillerin başlangıcı insanlardan gelmez. Bunu, farklı dillere ve adların farklı seslerine göre efsunların tabiatça dillerin babalarına ait olduğunu fark edebilenler açıkça görür. Bundan yukarıda kısaca söz etmiş, şu ya da bu dilde tabiatı gereği güç taşıyan şeylerin başka bir dile çevrilince artık kendi seslerindeyken yaptığı işi yapamadığını söylemiştik. Aynı şey insanlarda da görülür: doğuştan Yunanca bir adla, diyelim falan diye çağrılan birinin adını Mısırlıların, Romalıların ya da başka birinin diline çevirirsek, ona, adının ilk konduğu hâliyle çağrıldığında başına gelecek ya da yapacağı şeyi yaptıramayız. Baştan Latince bir adla çağrılan birinin adını Yunancaya çevirsek de, efsunun ona ilk verilen adı koruyarak yapacağını vaat ettiği şeyi yapamayız.

    2.17.3

    Καὶ ἐν τῷ ε΄ Μόμῳ τάλε περὶ τοῦ αὐτοῦ φηϲίν. 3. Ἀλλʼ, ἐπεὶ Κέλσος οἴεται μηδὲν διαφέρειν Δία ὕφιστον καλεῖν ἢ Ζῇνα ἢ Ἀδωναῖον Σαβαὼθ, ἢ ὡς Αἰγύπτιοι Ἀμοῦν, ἢ ὡς Σκύθαι Παπαῖον· φέρε καὶ περὶ τούτων ὀλίγα διαλεχθῶμεν, ὑπομιμνήσκοντες ἄμα τὸν ἐντυγχάνοντα καὶ τῶν ἀνωτέρω εἰς τὸ τοιοῦτον πρόβλημα εἰρημένων, ὅτε ἐκάλεσεν ἡμᾶς ἡ Κέλσου λέξις ἐπὶ τὰ τοιαῦτα. καὶ νῦν οὖν φαμὲν ὅτι ἡ τῶν ὀνομάτων φύσις οὐ θεμένων εἰσὶ νόμοι, ὡς Ἀριστοτέλης οἴεται. οὐδὲ γὰρ ἀπὸ ἀνθρώπων τὴν ἀρχὴν ἔχουσιν αἱ ἐν ἀνθρώποις διάλεκτοι, ὡς δῆλον τοῖς ἐφιστάνειν δυναμένοις φύσει ἐπῳδῶν οἰκειουμένων κατὰ τὰς διαφόρους διαλέκτους καὶ τοὺς διαφόρους φθόγγους τῶν ὀνομάτων τοῖς πατράσι τῶν διαλέκτων· περὶ ὥν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐπʼ ὀλίγον διειλήφαμεν, λέγοντες ὅτι καὶ μεταλαμβανόμενα εἰς ἄλλην διάλεκτον τὰ πεφυκότα δύνασθαι ἐν τῇ δεῖνα διαλέκτῳ οὐκέτι ἀνύει τι, ὡς ἤνυεν ἐν ταῖς οἰκείαις φωναῖς. ἥδη δὲ καὶ ἐπʼ ἀνθρώπων τὸ τοιοῦτον εὑρίσκεται· τὸν γὰρ ἀπὸ γενέσεως Ἑλλάδι διαλέκτῳ καλούμενον τὸν δεῖνα οὐκ ἂν μεταλαβόντες εἰς διάλεκτον Αἰγυπτίων Ῥωμαίων ἤ τινος ἄλλου ποιήσαιμεν παθεῖν ἢ δράσαι, ἅπερ πάθοι ἢ δράσαι ἂν καλούμενος τῇ πρώτῃ θέσει τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. ἀλλʼ οὐδὲ τὸν ἐξ ἀρχῆς Ῥωμαίων κληθέντα φωνῇ εἰ μεταλάβοιμεν ἐπὶ τὴν Ἑλ. λάδα διάλεκτον, ποιήσαιμεν ἂν ὅπερ ποιεῖν ἐπαγγέλλεται ἡ ἐπῳδὴ τηροῦσα τὸ κατονομασθὲν αὐτῷ πρῶτον ὄνομα.

    2.17.4

  1. İnsan adları hakkında söylenen bunlar doğruysa, herhangi bir sebeple ilahî olana yöneltilen adlar hakkında ne düşünmeli? Mesela İbrahim adından Yunancaya bir anlam aktarılır, İshak adından bir şey ifade edilir, Yakup adından da bir şey belirtilir. Çağıran ya da yemin ettiren kişi "İbrahim'in Tanrısı, İshak'ın Tanrısı, Yakup'un Tanrısı" diye anarsa, ya adların tabiatı ya da onların gücü sayesinde, daimōnlar da bunları söyleyene yenik düşüp boyun eğdiği için, bir şey yapabilir. Ama "seçkin sesin babasının Tanrısı, gülüşün Tanrısı, topuk tutanın Tanrısı" derse, anılan ad, hiçbir gücü olmayan başka herhangi bir şey gibi, hiçbir şey yapmaz. Aynı şekilde İsrail adını Yunancaya ya da başka bir dile çevirirsek hiçbir şey yapamayız; ama onu korur ve bu işte usta olanların onunla birleştirmeyi uygun gördüğü şeylere eklersek, o zaman böyle bir sesten, bu tür çağrıların vaat ettiği şekilde bir şey meydana gelir. Efsunlarda pek çok yerde kullanılan Sebaot kelimesi için de aynı şeyi söyleyeceğiz: adı "güçlerin Rabbi", "orduların Rabbi" ya da "her şeye kadir" diye çevirirsek, ki çevirmenler onu farklı şekillerde anlamışlardır, hiçbir şey yapamayız; ama onu kendi sesleriyle korursak, bu işte usta olanların dediği gibi bir şey yaparız. Aynı şeyi Adonay için de söyleyeceğiz. Madem ne Sebaot ne de Adonay, Yunancada ifade ettiği sanılan şeye çevrildiğinde bir iş görür, o hâlde Zeus'a En Yüce demekle ya da Zen, Adonay veya Sebaot demek arasında hiçbir fark olmadığını sananların elinde bu adlar ne kadar daha az bir şey yapar, ne kadar daha az güç taşır?

    2.17.4
    1. Εἰ δὲ ταῦτα περὶ ἀνθρωπίνων ὀνομάτων λεγόμενά ἐστιν ἀληθῆ, τί χρὴ νομίζειν ἐπὶ τῶν δἰ ἡνδήποτε αἰτίαν ἀναφερομένων ἐπὶ τὸ θεῖον ὀνομάτων; μεταλαμβάνεται γάρ τι, φέρʼ εἰπεῖν, εἰς Ἑλλάδα φωνὴν ἀπὸ τοῦ Ἀβραἀμ ὀνόματος, καὶ σημαίνεταί τι ἀπὸ τῆς Ἰσαὰκ προσηγορίας, καὶ δηλοῦταί τι ἀπὸ τῆς Ἰακὼβ φωνῆς· καὶ ἐὰν μὲν ὁ καλῶν ἢ ὀ ὁρκῶν ὀνομάζῃ θεὸν Ἀβραὰμ καὶ θεὸν Ἰσαὰκ καὶ θεὸν Ἰακὼβ, τόδε τι ποιήσαι ἂν, ἤτοι διὰ τὴν τῶν ὀνομάτων φύσιν ἢ καὶ δύναμιν αὐτῶν, καὶ δαιμόνων νικωμένων καὶ ὑποταττομένων τῷ λέγοντι ταῦτα. ἐὰν δὲ λέγῃ· ὁ θεὸς πατρὸς ἐκλεκτοῦ τῆς ἠχοῦς, καὶ ὁ θεὸς τοῦ γέλωτος, καὶ ὁ θεὸς τοῦ πτερνιστοῦ· οὕτως οὐδὲν ποιεῖ τὸ ὀνομαζόμενον, ὡς οὐδʼ ἄλλο τι τῶν μηδεμίαν δύναμιν ἐχόντων. οὕτω δὲ κἂν μὲν μεταλάβωμεν τὸ Ἰσραὴλ ὄνομα εἰς Ἑλλάδα ἢ ἄλλην διάλεκτον, οὐδὲν ποιήσομεν· ἐὰν δὲ τηρήσωμεν αὐτὸ, προσάπτοντες οἶς οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ συμπλέκειν αὐτὸ ᾠήθησαν, τότε γένοιτʼ ἄν τι κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν τῶν τοιωνδὶ ἐπικλήσεων ἐκ τῆς τοιασδὶ φωνῆς. τὸ δʼ ὅμοιον ἐροῦμεν καὶ περὶ τῆς Σαβαὼθ φωνῆς, πολλαχοῦ τῶν ἐπῳδῶν παραλαμβανομένης, ὅτι, εἰ μεταλαμβάνομεν τὸ ὄνομα εἰς τὸ κύριος τῶν δυνάμεων, ἢ κύριος στρατιῶν, ἢ παντοκράτωρ (διαφόρως γὰρ αὐτὸ ἐξεδέξαντο οἱ ἔρμηνεύσαντες αὐτὸ), οὐδὲν ποιήσομεν· τηροῦντες δʼ αὐτὸ ἐν τοῖς ἰδίοις φθόγγοις, ποιήσομέν τι, ὡς φασιν οἱ περὶ ταῦτα δεινοί. τὸ δὲ ὅμοιον ἐροῦμεν καὶ περὶ τοῦ Ἀδωναΐ. εἴπερ οὖν οὔτε τὸ Σαβαὼθ οὔτε τὸ Ἀδωναΐ μεταλαμβανόμενα εἰς ἅ δοκεῖ σημαίνειν ἐν Ἑλλάδι φωνῇ ἀνύει τι, πόσῳ πλέον οὐδὲν ἂν ποιήσαι οὐδὲ δυνηθείη παρὰ τοῖς μηδὲν διαφέρειν οἰομένοις Δία ὕφιστον καλεῖν ἢ Ζῆνα ἣ Ἀδωναῖον ἣ Σαβαώθ;

    2.17.5

  1. İşte Musa ve peygamberler, bunları ve bunlara benzer gizli şeyleri bildikleri için, yalnız her şeyin üzerindeki Tanrı'ya dua etmeye alışmış bir ağızla başka tanrıların adını anmayı ve bütün düşünce ve söz boşluğundan arınmayı öğrenen bir yürekle onları hatırlamayı yasaklarlar. Bu yüzden biz de Zeus'u Tanrı olarak kabul etmektense her türlü işkenceye katlanmayı tercih ederiz. Çünkü Zeus ile Sebaot'un aynı olduğunu düşünmüyoruz; hatta Zeus'un hiçbir şekilde ilahî bir şey olduğunu da düşünmüyoruz; onun bu adla anılmaktan hoşlanan, insanlara da hakiki Tanrı'ya da dost olmayan bir daimōn olduğunu düşünüyoruz. Mısırlılar da bize ölümle tehdit ederek Amun'u dayatsalar, Amun'u Tanrı ilan etmektense ölmeyi yeğleriz; çünkü bu ad, akla yatkın olduğu üzere, bu daimōnu çağıran bazı Mısır efsunlarında kullanılmaktadır. İskitler de Papaios'un her şeyin üzerindeki Tanrı olduğunu söylesinler; biz ikna olmayacağız. Her şeyin üzerindeki Tanrı'yı kabul ederiz, ama İskitlerin ıssız topraklarını, milletini ve dilini pay olarak almış olana dost olan Papaios adıyla, bir özel ad gibi, Tanrı'yı anmayız. Ama "Tanrı"yı cins adıyla İskitçe, Mısırca ya da herkesin içinde yetiştiği herhangi bir dilde anan kişi günah işlemiş olmaz.

    2.17.5
    1. Ταῦτα δὴ καὶ τὰ τούτοις ἀνάλογον ἀπόρρητα ἐπιστάμενοι Μωσῆς καὶ οἱ προφῆται ἀπαγορεύουσιν ὄνομα θεῶν ἑτέρων ὀνομάζειν ἐν στόματι μελετήσαντι τῷ ἐπὶ πᾶσι μόνῳ εὔχεσθαι θεῷ, καὶ ἀναμνημονεύειν ἐν καρδίᾳ διδασκομένῃ καθαρεύειν ἀπὸ πάσης ματαιότητος νοημάτων καὶ λέξεων. καὶ διὰ ταῦτα πᾶσαν αἰκίαν ὑπομένειν μᾶλλον αἱρούμεθα ἢ τὸν Δία ὁμολογῆσαι θεόν. οὐ γὰρ τὸν αὐτὸν εἶναι ὑπολαμβάνομεν Δία καὶ Σαβαώθ· ἀλλʼ οὐδʼ ὅλως θεῖόν τι τὸν Δία· δαίμονα δέ τινα χαίρειν οὗτως ὀνομαζόμενον, οὐ φίλον ἀνθρώποις, οὐδὲ τῷ ἀληθινῷ θεῷ. κἂν Αἰγύπτιοι δὲ τὸν Ἀμοῦν ἡμῖν προτείνωσι θάνατον ἀπειλοῦντες, τεθνηξόμεθα μᾶλλον ἢ τὸν Ἀμοῦν ἀναγορεύσομεν θεὸν, παραλαμβανόμενον, κατὸ τὸ εἰκὸς, ἔν τισιν Αἰγυπτίαις καλούσαις τὸν δαίμονα τοῦτον ἐπῳδαῖς. λεγέτωσαν δὲ καὶ Σκύθαι τὸν Παππαῖου θεὸν εἶναι τὸν ἐπὶ πᾶσιν· ἀλλʼ τμεῖς οὐ πεισόμεθα, τιθέντες μὲν τὸν ἐπὶ πᾶσι θεὸν, ὡς δὲ φίλον τῷ λαχόντι τὴν Σκυθῶν ἐρημίαν καὶ τὸ ἔθνος αὐτῶν καὶ τὴν διάλεκτον, οὐκ ὀνομάζοντες τὸν θεὸν ὡς κυρίῳ ὀνόματι τῷ Παπαῖον. σκυθιστὶ γὰρ τὸ προσηγορικὸν τὸν θεὸν, καὶ αἰγυπτιστὶ, καὶ πάσῃ διαλέκτῳ ἥ ἕκαστος ἐντέθραπται, ὀνομάζων οὐχ ἁμαρτήσεται.

    2.17.6

  1. Güneşe Apollon, aya Artemis demek de istemeyiz. Yaratıcıya karşı arı bir dindarlık gösterip onun güzel yaratıklarını överek, ilahî olanı ad düzeyinde bile kirletmeyiz. Platon'un Philebos'taki, hazzı tanrı olarak kabul etmek istemediği sözünü benimseriz: "Tanrıların adları konusundaki korkum, Protarkhos, şöyle bir şeydir." Biz de Tanrı'nın ve onun güzel yaratıklarının adı konusunda gerçekten korku duyarız; öyle ki mecazi yorum bahanesiyle bile gençlere zarar verecek bir masalı kabul etmeyiz.

    2.17.6
    1. Οὐδὲ Ἀπόλλωνα δὲ τὸν ἤλιον καλεῖν θέλομεν οὐδὲ Ἄρτεμιν τὴν σελήνην· ἀλλὰ καθαρὰν εὐσέβειαν εἰς τὸν δημιουργὸν ἀσκοῦντες, καὶ τὰ καλὰ αὐτοῦ δημιουργήματα εὐφημοῦντες, οὐδὲ μέχρι ὀνόματος χραίνομεν τὰ θεῖαἀποδεχόμενοι τοῦ Πλάτωνος τὸν ἐν Φιλήβῳ λόγον, μὴ βουληθέντος τὴν ἡδονὴν παραδέξασθαι θεόν Τὸ γὰρ ἐμόν, φησὶ, δέος, ὤ Πρώταρχε, περὶ τὰ τῶν θεῶν ὀνόματα Β, C τοιόνδε τί ἐστιν. ἡμεῖς οὖν ἀληθῶς ἔχομεν δέος περὶ τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ καὶ τῶν καλῶν αὐτοῦ δημιουργημάτων, ὡς μηδὲ προφάσει τροπολογίας μῦθόν τινα παραδέξασθαι ἐπὶ βλάβῃ τῶν νέων.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…