İçeriğe geç
Epiktetos

Epiktetos

Epiktetos Gnomolojisi

Stobaios III-IV

11

Talihe bağlanmış hayat, sel hâlindeki ırmağa benzer: Bulanıktır, çamurla doludur, geçit vermez, zorbadır, gürültülüdür, kısa ömürlüdür.

1

ὁ τύχῃ βίος συμπεπλεγμένος ἔοικε χειμάρρῳ ποταμῷ· καὶ γὰρ ταραχώδης καὶ ἰλύος ἀνάμεστος καὶ δυσέμβατος καὶ τυραννικὸς καὶ πολύηχος καὶ ὀλιγοχρόνιος.

22

Aretē ile arkadaşlık eden psykhē tükenmez bir pınara benzer: Temizdir, durgundur, içilir, tatlıdır, herkese açıktır, boldur, zararsızdır, yok olmaz.

2

ψυχὴ ὁμιλοῦσα ἀρετῇ ἔοικεν ἀεννάῳ πηγῇ· καὶ γὰρ καθαρὸν καὶ ἀτάραχον καὶ πότιμον καὶ νόστιμον καὶ κοινωνικὸν καὶ πλούσιον καὶ ἀβλαβὲς καὶ ἀνώλεθρον.

33

İyi olmak istiyorsan önce kötü olduğuna inan.

3

εἰ βούλει ἀγαθὸς εἶναι, πρῶτον πίστευσον, ὅτι κακὸς εἶ.

44

Hatanı kabul ederek az hata yapıp daha sık doğru davranmak, az hata yapıp çok hata yaptığını söylemekten iyidir.

4

βέλτιον ὀλιγάκις πλημμελεῖν ὁμολογοῦντα σωφρονεῖν πλεονάκις ἢ ὀλιγάκις ἁμαρτάνειν λέγοντα πλημμελεῖν πολλάκις.

55

Tutkuları cezalandır ki onlar senden öç almasın.

5

κόλαζε τὰ πάθη, ἵνα μὴ ὑπʼ αὐτῶν τιμωρῇ.

66

Kanaatin yüklediği ayıptan utanmaktansa, hakikatin yüklediği ayıptan kaçın.

6

μὴ οὕτως τὸ ἐκ τῆς δόξης αἰσχύνου, ὡς τὸ ἐκ τῆς ἀληθείας ἀπόφευγε.

77

Hakkında güzel söylenmesini istiyorsan güzel konuşmayı öğren; öğrendikten sonra güzel davranmaya çalış; böylece hakkında güzel söylenmesinin meyvesini toplarsın.

7

εἰ θέλεις καλῶς ἀκούειν, μάθε καλῶς λέγειν· μαθὼν δὲ καλῶς λέγειν πειρῶ καλῶς πράττειν καὶ οὕτω καρπώσῃ τὸ καλῶς ἀκούειν.

88

Kendini sına: Zengin olmak mı istiyorsun, mesut olmak mı? Zengin olmak istiyorsan bil ki bu ne iyidir ne de tümüyle sana bağlıdır. Mesut olmak istiyorsan bil ki bu hem iyidir hem sana bağlıdır. Çünkü biri talihin geçici borcudur, öbürü, yani saadet, prohairesis'in işidir.

8

ἐξέταζε σαυτόν, πότερα πλουτεῖν θέλεις ἢ εὐδαιμονεῖν. καὶ εἰ μὲν πλουτεῖν, ἴσθι, ὅτι οὔτε ἀγαθὸν οὔτε ἐπὶ σοὶ πάντῃ· εἰ δὲ εὐδαιμονεῖν, ὅτι καὶ ἀγαθὸν καὶ ἐπὶ σοί· ἐπεὶ τὸ μὲν τύχης ἐπίκαιρον δάνειον, τὸ δὲ † τῆς εὐδαιμονίας προαιρέσεως.

99

Fildişi ya da altın bir sandıkta engerek, yılan ya da akrep görünce, malzemesi pahalı diye onu sevmez, kutlu saymazsın; tabiatı zararlı olduğu için ondan uzak durur, tiksinirsin. Aynı şekilde zenginliğin ve talih gösterişinin içinde kötülük görünce malzemenin parlaklığına kapılma, ahlaktaki sahteliği hor gör.

9

καθάπερ ἔχιν ἢ ἀσπίδα ἢ σκορπίον ἐν ἐλεφαντίνῃ ἢ χρυσῇ θεώμενος κίστῃ οὐ διὰ τὸ πολυτελὲς τῆς ὕλης ἀγαπᾷς καὶ εὐδαιμονίζεις, ἀλλʼ ὅτι λυμαντικὴ ἡ φύσις, ἐκτρέπῃ καὶ μυσάττῃ, οὕτω καὶ ἐπειδὰν ἐν πλούτῳ καὶ ὄγκῳ τύχης θεάσῃ κακίαν ἐνοῦσαν, μὴ καταπλαγῇς τὸ περιλαμπὲς τῆς ὕλης, ἀλλὰ καταφρόνει τῆς ἐν τῷ τρόπῳ κιβδηλίας.

1010

Zenginlik iyi şeylerden değildir, savurganlık kötü şeylerdendir, itidal iyi şeylerdendir. İtidal sadeliğe ve iyi şeylerin edinilmesine çağırır; zenginlik savurganlığa çağırır ve itidalden uzaklaştırır. Demek ki zenginken itidalli olmak da, itidalliyken zengin olmak da güçtür.

10

ὁ πλοῦτος οὐ τῶν ἀγαθῶν, ἡ πολυτέλεια τῶν κακῶν, ἡ σωφροσύνη τῶν ἀγαθῶν. καλεῖ δὲ ἡ μὲν σωφροσύνη ἐπὶ τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν κτῆσιν τῶν ἀγαθῶν, ὁ δὲ πλοῦτος ἐπὶ τὴν πολυτέλειαν καὶ ἀφέλκει τῆς σωφροσύνης. δυσχερὲς ἄρα πλουτοῦντα σωφρονεῖν ἢ σωφρονοῦντα πλουτεῖν.

1111

Bir gemide doğmuş ya da büyümüş olsaydın, kaptanı olmaya can atmazdın [...]; çünkü ne orada gemi ne burada zenginlik tabiatça seninle birliktedir, ama logos her yerde seninledir. Öyleyse sana tabiî ve akraba olan logos'u kendine ait say, ona özen göster.

11

ὥσπερ, εἰ ἐν νηὶ ἐσπάρης ἢ ἐτέχθης, οὐκ ἂν ἔσπευδες αὐτῆς κυβερνήτης ὑπάρχειν, […] οὔτε γὰρ ἐκεῖ σοι φύσει ἡ ναῦς συνέσται οὔτε ἐνταῦθα ὁ πλοῦτος, ἀλλὰ πάντῃ ὁ λόγος. ὅπερ οὖν σοι φυσικὸν καὶ συγγενές, ὁ λόγος, τοῦτο καὶ οἰκεῖον ἡγησάμενος τούτου ἐπιμελοῦ.

1212

Persler arasında doğsaydın Yunanistan'da yaşamaya can atmaz, orada kalıp iyi yaşamaya çalışırdın. Yoksulluk içinde doğunca neden zengin olmaya can atıyorsun da olduğun yerde kalıp iyi yaşamıyorsun?

12

ἐν Πέρσαις μὲν γεννηθεὶς οὐκ ἂν ἔσπευδες οἰκεῖν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλʼ αὐτόθι διάγων εὐτυχεῖν· ἐν πενίᾳ δὲ γεννηθείς, τί σπεύδεις πλουτεῖν, ἀλλʼ οὐκ αὐτόθι μένων εὐτυχεῖν;

1313

Küçük bir sedirde sıkışıp sağlıklı olmak, geniş bir yatakta yuvarlanıp hasta olmaktan iyidir. Aynı şekilde az bir varlıkla yetinip gönlü ferah olmak, büyük bir varlığa sahip olup gönlü dar olmaktan iyidir.

13

ὥσπερ ἐπὶ σμικροῦ σκίμποδος θλιβόμενον ὑγιαίνειν ἄμεινον ἢ ἐπὶ πλατείας κλίνης κυλινδούμενον νοσεῖν, οὕτω καὶ ἐν μικρᾷ περιουσίᾳ βέλτιον συστελλόμενον εὐθυμεῖν ἢ ἐν μεγάλῃ τυγχάνοντα δυσθυμεῖν.

1414

Acıya yoksulluk değil, arzu yol açar; korkudan zenginlik değil, akıl yürütme kurtarır. Akıl yürütmeyi edinirsen ne zenginliği arzu eder ne de yoksulluktan yakınırsın.

14

οὐ πενία λύπην ἐργάζεται, ἀλλὰ ἐπιθυμία· οὐδὲ πλοῦτος φόβου ἀπαλλάττει, ἀλλὰ λογισμός. κτησάμενος τοιγαροῦν τὸν λογισμὸν οὔτε πλούτου ἐπιθυμήσεις οὔτε πενίαν μέμψῃ.

1515

At ne yemliğiyle, koşumlarıyla, örtüsüyle, kuş da ne yemiyle, yuvasıyla kibirlenir; ikisi de hızıyla övünür, biri ayaklarının, öbürü kanatlarının hızıyla. Sen de yiyecekle, giyecekle, kısacası dış varlıkla şişinme; iyilikle ve yardımseverlikle övün.

15

οὔτε ἵππος ἐπὶ φάτνῃ καὶ φαλάροις καὶ τάπησιν οὔτε ὄρνις ἐπὶ βρώμῃ καὶ καλιᾷ ὑψοῦται καὶ γαυριᾷ, ἀλλʼ ἄμφω ἐπὶ ὠκύτητι, ὁ μὲν ποδῶν, ὁ δὲ πτερῶν. καὶ σὺ τοιγαροῦν μὴ ἐπὶ τροφῇ καὶ σκέπῃ καὶ ἁπλῶς τῇ ἔξωθεν περιουσίᾳ μέγα ὀγκύλλου, ἀλλʼ ἐπὶ χρηστότητι καὶ εὐποιίᾳ.

1616

İyi yaşamak pahalı yaşamaktan farklıdır. Biri itidalden, kendi kendine yetmekten, düzenden, edepten, sadelikten doğar; öbürü ölçüsüzlükten, lüksten, düzensizlikten, edepsizlikten. Birinin sonu gerçek övgü, öbürünün yergidir. Öyleyse iyi yaşamak istiyorsan pahalı yaşamla övülmeye çalışma.

16

τὸ καλῶς ζῆν τοῦ πολυτελῶς διαφέρει· τὸ μὲν γὰρ ἐκ σωφροσύνης καὶ αὐταρκείας καὶ εὐταξίας καὶ κοσμιότητος καὶ εὐτελείας παραγίνεται, τὸ δὲ ἐξ ἀκολασίας καὶ τρυφῆς καὶ ἀταξίας καὶ ἀκοσμίας· τέλος δὲ τοῦ μὲν ἔπαινος ἀληθής, τοῦ δὲ ψόγος. εἰ τοίνυν βούλει καλῶς ζῆν, μὴ ζήτει μετὰ πολυτελείας ἐπαινεῖσθαι.

1717

Her yiyecekte ve içecekte ölçün isteğin ilk doyumu olsun, katığın ve hazzın da isteğin kendisi. Böylece ne gerektiğinden fazlasını alır ne ahçıya muhtaç olur, ne de bulduğun içecekle yetinmezsin.

17

μέτρον ἔστω σοι παντὸς σίτου καὶ ποτοῦ ἡ πρώτη τῆς ὀρέξεως ἔμπλησις, ὄψον δὲ καὶ ἡδονὴ αὐτὴ ἡ ὄρεξις· καὶ οὔτε πλείονα τῶν δεόντων προσοίσῃ οὔτε ὀψοποιῶν δεηθήσῃ ποτῷ τε τῷ παραπεσόντι ἀρκεσθήσῃ.

1818

Sofran pahalı ve asık yüzlü değil, neşeli ve sade olsun. Böylece psykhē'ler bedensel şeyler yüzünden sarsılmaz, bedensel hazlara aldanıp gevşemez; bedenler de önce lükse dalıp sonra hastalanarak zarar görmez.

18

τὰς σιτήσεις ποιοῦ μὴ πολυτελεῖς καὶ σκυθρωπάς, ἀλλὰ λαμπρὰς καὶ εὐτελεῖς, ἵνα μήτε διὰ τὰ σωματικὰ αἱ ψυχαὶ ταράττωνται μήτε φενακιζόμεναι πρὸς τῶν ἡδονῶν τῶν σωματικῶν ὀλιγωρῶσιν, ἔπειτα βλάπτωνται τρυφῶντα μὲν παραυτίκα, νοσοῦντα δὲ εἰσαῦθις τὰ σώματα.

1919

Seni karnındaki yiyecekler değil, psykhē'ndeki sevinç yüceltsin. Çünkü yiyecekler dışarı atılır, övgüleri de onlarla akıp gider; sevinç ise psykhē bedenden ayrılsa bile hep bozulmadan kalır.

19

φρόντιζε, ὅπως σε μὴ τὰ ἐν τῇ γαστρὶ σιτία ἐπαίρῃ, ἀλλʼ ἡ ἐν τῇ ψυχῇ εὐφρασία· ἐπεὶ τὰ μὲν ἀποσκυβαλίζεται καὶ συνεκρεῖ ὁ † ἔπαινος, ἡ δέ, κἂν ἡ ψυχὴ χωρισθῇ, διὰ παντὸς ἀκήρατος μένει.

2020

Ziyafetlerde iki konuk ağırladığını unutma, beden ve psykhē. Bedene verdiğini hemen döküp atarsın, psykhē'ye verdiğini hep korursun.

20

ἐν ταῖς ἑστιάσεσι μέμνησο, ὅτι δύο ὑποδέχῃ, σῶμα καὶ ψυχήν, καὶ ὅ τι ἂν τῷ σώματι δῷς, τοῦτο εὐθὺς ἐξέχεας, ὅ τι δʼ ἂν τῇ ψυχῇ, διὰ παντὸς τηρεῖς.

2121

Öfkeyi savurganlığa karıştırıp sunma. Savurganlık bedene sıçrar ve kısa zamanda gider; öfke psykhē'ye girer ve çok uzun süre kalır. Öyleyse öfkeye kapılıp konuklarını pahalı bir sofrada aşağılamamaya, yumuşak başlılıkla sade bir sofrada sevindirmeye bak.

21

μὴ συγκεράσας ἅμα ὀργὴν πολυτελείᾳ προσενέγκῃς. πολυτέλεια μὲν ἐμπηδήσασα τῷ σώματι μετʼ οὐ πολὺ οἴχεται, ἡ δὲ ὀργὴ ἐνδῦσα τῇ ψυχῇ ἐπὶ τὸ μήκιστον μένει. σκόπει τοιγαροῦν, ὅπως μὴ ὑπʼ ὀργῆς ἐξαχθεὶς τοὺς δαιτυμόνας πολυτελῶς ὑβρίσῃς, ἀλλὰ μᾶλλον μεθʼ ἡμερότητος εὐτελῶς εὐφράνῃς.

2222

Yutkunmayı arıların armağanıyla tatlandırıp tanrıların armağanı olan logos'u kötülükle acılaştırmak ayıptır.

22

αἰσχρὸν τοῖς τῶν μελιττῶν δωρήμασι γλυκάζοντα τὴν κατάποσιν τὸ τῶν θεῶν δῶρον πικράζειν τὸν λόγον τῇ κακίᾳ.

2323

Sofrada sana hizmet edenlerin hizmet edilenlerden çok olmamasına özen göster; çünkü birkaç sedire birçok psykhē'nin köle olması saçmadır.

23

μελέτω σοι ἐν τοῖς σιτίοις, ὅπως σοι οἱ ὑπουργοῦντες μὴ πλείους τῶν ὑπουργουμένων ὑπάρχωσιν· ἄτοπον γὰρ ὀλίγαις στιβάσι πολλὰς δουλεύειν ψυχάς.

2424

En iyisi, hazırlıkta elinle çalışarak, sofrada da yiyerek, hizmet edenlerle varını paylaşmandır. O sırada bu güç olursa, unutma ki sen yorulmadan yorgun insanlar, sen yerken yemeyenler, içerken içmeyenler, konuşurken susanlar, rahatken gergin duranlar sana hizmet ediyor. Böylece ne kendin öfkelenip saçma bir duruma düşersin ne de bir başkasını öfkelendirip kötü bir şey yaparsın.

24

ἄριστον μέν, εἰ κἀν ταῖς παρασκευαῖς χειρουργῶν κἀν ταῖς τροφαῖς ἑστιώμενος κοινωνεῖς τοῖς θεραπεύουσι τῶν παρόντων. εἰ δὲ τὸ τοιόνδε δυσχερὲς τῷ καιρῷ ὑπάρχοι, μέμνησο, ὅτι μὴ κάμνων ὑπὸ καμνόντων ὑπουργῇ, ἐσθίων ὑπὸ μὴ ἐσθιόντων, πίνων ὑπὸ μὴ πινόντων, [ἐσθίων] λαλῶν ὑπὸ σιωπώντων, ἀνειμένος ὑπὸ συνεσταλμένων· καὶ οὔτε αὐτὸς φλεγμήνας ἄτοπον πείσῃ οὐθʼ ἕτερον ἀγριάνας χαλεπὸν ἐργάσῃ.

2525

Kavga etmek, çekişmek her yerde yersizdir, en çok da içki sohbetlerinde yakışıksızdır. Çünkü ne sarhoş ayığa öğretebilir ne de sarhoş ayık tarafından ikna edilebilir. İknanın sonuç vermeyeceği yerde boşuna uğraşırsın.

25

ἐρίζειν καὶ φιλονεικεῖν πάντῃ μὲν ἀνοίκειον, μάλιστα δὲ ἐν ταῖς παρὰ πότον ὁμιλίαις ἀπρεπές. οὔτε γὰρ ἂν μεθύων νήφοντα διδάξειέ τις οὔτʼ αὖ μεθύων πρὸς νήφοντος πεισθείη. ἔνθα δʼ ἂν μὴ παρῇ πειθοῦς τέλος, εἰκῇ σε παρέχεις διατείνεσθαι.

2626

Ağustosböcekleri müzisyendir, salyangozlar sessizdir. Salyangozlar nemden, ağustosböcekleri sıcaktan hoşlanır. Çiy salyangozları dışarı çeker, onun için çıkarlar; tepedeki güneş ağustosböceklerini uyandırır, onun için öterler. Öyleyse müzikli ve ahenkli bir adam olmak istiyorsan, içki sofrasında psykhē şarapla çiylendiğinde ileri gidip kirlenmesine izin verme; meclislerde logos'la kızıştığında ise ona kehanet söylemesini, adaletin sözlerini terennüm etmesini buyur.

26

οἱ τέττιγες μουσικοί, οἱ δὲ κοχλίαι ἄφωνοι· χαίρουσι δὲ οἱ μὲν ὑγραινόμενοι, οἱ δὲ ἀλεαινόμενοι· ἔπειτα προκαλεῖται τοὺς μὲν ἡ δρόσος καὶ ἐπὶ ταύτῃ ἐκδύνουσι, τοὺς δʼ αὖ διεγείρει ἀκμάζων ὁ ἥλιος καὶ ἐπʼ αὐτῷ ᾁδουσι. τοιγαροῦν εἰ βούλει μουσικὸς καὶ εὐάρμοστος ὑπάρχειν ἀνήρ, ἡνίκʼ ἂν ἐν τοῖς πότοις ὑπὸ τοῦ οἴνου δροσισθῇ ἡ ψυχή, τότε αὐτὴν μὴ ἔα προιοῦσαν μολύνεσθαι· ἀλλʼ ἡνίκʼ ἂν ἐν τοῖς συνεδρίοις ὑπὸ τοῦ λόγου διαπυρωθῇ, τότε θεσπίζειν καὶ ᾁδειν τὰ τῆς δικαιοσύνης κέλευε λόγια.

2727

Seninle konuşanı üç açıdan değerlendir: Senden üstün mü, aşağı mı, eşit mi? Üstünse dinlemeli ve ona uymalısın; aşağıysa ikna etmelisin; eşitse uyuşmalısın. Böylece çekişme hırsına asla yakalanmazsın.

27

τὸν προσομιλοῦντα τριχῇ διασκοποῦ, ἢ ὡς ἀμείνονα ἢ ὡς ἥττονα ἢ ὡς ἴσον· καὶ εἰ μὲν ἀμείνονα, ἀκούειν χρὴ καὶ πείθεσθαι αὐτῷ· εἰ δὲ ἥττονα, πείθειν· εἰ δὲ ἴσον, συμφωνεῖν· καὶ οὔποτε ἁλώσῃ φιλονεικίας.

2828

Hakikate boyun eğip kanaati yenmek, kanaate boyun eğip hakikate yenilmekten iyidir.

28

ἄμεινον τῇ ἀληθείᾳ συγχωρήσαντα τὴν δόξαν νικᾶν ἢ τῇ δόξῃ συγχωρήσαντα πρὸς τῆς ἀληθείας ἡττᾶσθαι.

2929

Hakikati ararken ne pahasına olursa olsun kazanmayı aramazsın; hakikati bulunca da yenilmez olursun.

29

ζητῶν τὴν ἀλήθειαν οὐ ζητήσεις τὸ ἐκ παντὸς τρόπου νικᾶν καὶ εὑρὼν τὴν ἀλήθειαν ἕξεις τὸ μὴ νικᾶσθαι.

3030

Hakikat kendi katında kazanır, kanaat dışarıdakilerin katında.

30

ἡ ἀλήθεια παρʼ αὑτῇ νικᾷ, ἡ δὲ δόξα παρὰ τοῖς ἔξω.

3131

Özgürlük ve kölelik: Biri aretē'nin, öbürü kötülüğün adıdır; ikisi de prohairesis'in işidir. Prohairesis'in payı olmayan şeylere ikisi de dokunmaz. Talih ise bedene ve bedenle ilgili, prohairesis'in payı olmayan şeylere hâkim olur. Çünkü prohairesis'i köle olan hiç kimse özgür değildir.

31

ἐλευθερία καὶ δουλεία, τὸ μὲν ἀρετῆς ὄνομα, τὸ δὲ κακίας, ἄμφω δὲ προαιρέσεως ἔργα. οἷς δὲ προαίρεσις οὐ κοινωνεῖ, τούτων ψαύει μὲν οὐδέτερον· τύχη δὲ δεσπόζειν εἴωθε σώματος καὶ ὅσα τῶν ἀμφὶ σῶμα προαιρέσεως ἀκοινώνητα. οὐδεὶς γὰρ δοῦλος τὴν προαίρεσιν ὑπάρχων ἐλεύθερος.

3232

Bedenin kötü bağı talihtir, psykhē'ninki kötülük. Bedeni çözük, psykhē'si bağlı olan köledir; bedeni bağlı, psykhē'si çözük olan özgürdür.

32

κακὸς δεσμὸς σώματος μὲν τύχη, ψυχῆς δὲ κακία. ὁ μὲν γὰρ τὸ σῶμα λελυμένος, τὴν δὲ ψυχὴν δεδεμένος δοῦλος· ὁ δʼ αὖ τὸ σῶμα δεδεμένος, τὴν δὲ ψυχὴν λελυμένος ἐλεύθερος.

3333

Bedenin bağını tabiat ölümle, kötülük parayla çözer; psykhē'nin bağını aretē öğrenmeyle, deneyimle ve alıştırmayla çözer.

33

τὸν μὲν τοῦ σώματος δεσμὸν λύει καὶ φύσις διὰ θανάτου καὶ κακία διὰ χρημάτων, τὸν δὲ τῆς ψυχῆς ἀρετὴ διὰ μαθήσεως καὶ ἐμπειρίας καὶ ἀσκήσεως.

3434

Sarsılmadan ve huzur içinde yaşamak istiyorsan, birlikte yaşadıklarının hepsinin iyi olmasına çalış. İsteyenleri terbiye eder, istemeye istemeye boyun eğmiş olanları da azat edersen iyi olurlar. Çünkü kaçanlarla birlikte kötülük ve kölelik de kaçar, seninle kalanlarda ise iyilik ve özgürlük kalır.

34

εἰ βούλει ἀταράχως καὶ εὐαρέστως ζῆν, πειρῶ τοὺς συνοικοῦντάς σοι σύμπαντας ἀγαθοὺς ἔχειν· ἕξεις δὲ ἀγαθούς, εἰ τοὺς μὲν ἑκόντας παιδεύοις, τοὺς δὲ ἄκοντας ἔπειτα κεχειρωμένους ἀπολύοις. συμφεύξεται γὰρ τοῖς φυγοῦσιν ἡ μοχθηρία ἅμα καὶ ἡ δουλεία, συναπολειφθήσεται δὲ τοῖς συμμένουσί σοι ἡ χρηστότης καὶ ἡ ἐλευθερία.

3535

Tek bir özgür insanla korkusuz ve özgür yaşamak, birçok kişiyle köle olmaktan iyidir.

35

βέλτιον μετὰ ἑνὸς ἐλευθέρου ζῶντα ἄφοβον καὶ ἐλεύθερον ὑπάρχειν ἢ μετὰ πολλῶν δουλεύειν.

3636

Başına gelmesinden kaçındığın şeyi başkasına yapmaya kalkışma. Kölelikten kaçıyorsan köleye hizmet ettirmekten sakın. Köleye hizmet ettirmeye razı olursan, önce kendin köle olmuş gibisin; çünkü ne aretē kötülükle ortak olur ne özgürlük kölelikle.

36

ὅπερ φεύγεις παθεῖν, τοῦτο μὴ ἐπιχείρει διατιθέναι· φεύγεις δὲ δουλείαν, φυλάσσου τὸ δουλεύεσθαι. ὑπομένων γὰρ δουλεύεσθαι αὐτὸς ὑπάρχειν πρότερον ἔοικας δοῦλος· οὔτε γὰρ κακίᾳ ἀρετὴ κοινωνεῖ οὔτε ἐλευθερία δουλείᾳ.

3737

Sağlıklı insan hastalardan bakım görmek, birlikte yaşadıklarının hasta olmasını istemez. Özgür insan da kölelerden hizmet görmeye, birlikte yaşadıklarının köle olmasına katlanmaz.

37

ὥσπερ ὁ ὑγιαίνων οὐκ ἂν ὑπὸ νοσούντων βούλοιτο θεραπεύεσθαι οὐδὲ τοὺς συνοικοῦντας ἑαυτῷ νοσεῖν, οὕτως οὐδʼ ὁ ἐλεύθερος ἀνάσχοιτʼ ἂν ὑπὸ δούλων ὑπηρετεῖσθαι ἢ τοὺς συμβιοῦντας ἑαυτῷ δουλεύειν.

3838

Kölelerden uzak durmak istiyorsan önce kendin kölelikten kurtul; arzudan kurtulursan özgür olursun. Aristeides "adil", Epameinondas "kurtarıcı", Lykurgos "tanrı" diye anılıyorsa, zengin oldukları ve kölelere sahip oldukları için değil, yoksul oldukları hâlde Yunanistan'ı kölelikten kurtardıkları içindir.

38

εἰ βούλει δούλων ἐκτὸς ὑπάρχειν, αὐτὸς ἀπολύθητι δουλείας· ἔσῃ δʼ ἐλεύθερος, ἐὰν ἀπολυθῇς ἐπιθυμίας. οὔτε γὰρ Ἀριστείδης οὔτε Ἐπαμεινώνδας οὔτε Λυκοῦργος πλουτοῦντες καὶ δουλευόμενοι ὁ μὲν δίκαιος, ὁ δὲ σωτήρ, ὁ δὲ θεὸς ἀνηγορεύθησαν· ἀλλʼ ὅτι πενόμενοι τὴν Ἑλλάδα δουλείας ἀπέλυον.

3939

Evinin iyi idare edilmesini istiyorsan Spartalı Lykurgos'u örnek al. O nasıl şehri surlarla çevirmeyip sakinlerini aretē ile güçlendirdiyse ve şehri hep özgür tuttuysa, sen de büyük avlular yaptırma, yüksek kuleler dikme; evinde oturanları iyi niyet, güven ve dostlukla sağlamlaştır. Kötülüğün bütün ordusu karşına dizilse bile eve zararlı hiçbir şey girmez.

39

εἰ βούλει σοι τὴν οἰκίαν εὖ οἰκεῖσθαι, μιμοῦ τὸν Σπαρτιάτην Λυκοῦργον. ὃν γὰρ τρόπον οὗτος οὐ τείχεσι τὴν πόλιν ἔφραξεν, ἀλλʼ ἀρετῇ τοὺς ἐνοικοῦντας ὠχύρωσε καὶ διαπαντὸς ἐτήρησεν ἐλευθέραν τὴν πόλιν, οὕτω καὶ σὺ μὴ μεγάλην αὐλὴν περιβάλλου καὶ πύργους ὑψηλοὺς ἀνίστα, ἀλλὰ τοὺς ἐνοικοῦντας εὐνοίᾳ καὶ πίστει καὶ φιλίᾳ στήριζε· καὶ οὐδὲν εἰς αὐτὴν εἰσελεύσεται βλαβερόν, οὐδʼ ἂν τὸ σύμπαν τῆς κακίας παρατάξηται στῖφος.

4040

Evini levhalar ve resimlerle kaplama, itidalle süsle. Çünkü biri gözleri geçici olarak büyüleyen yabancı bir şey, öbürü evin doğuştan, silinmez, ebedî süsüdür.

40

μὴ πίναξι καὶ γραφαῖς τὴν οἰκίαν σου περίβαλλε, ἀλλὰ σωφροσύνῃ κατάγραφε. τὸ μὲν γὰρ ἀλλοῖον τῶν ὀφθαλμῶν ἐστιν ἐπίκαιρος γοητεία, τὸ δὲ σύμφυτος καὶ ἀνεξάλειπτος καὶ ἀίδιος οἰκίας κόσμος.

4141

Evine sığır sürüsü yerine dost sürüleri toplamaya çalış.

41

ἀντὶ βοῶν ἀγέλης πειρῶ φίλων ἀγέλας ἐναγελάζεσθαί σου τῇ οἰκίᾳ.

4242

Kurt köpeğe nasıl benzerse, yaltakçı, zina eden ve asalak da dosta öyle benzer. Öyleyse bekçi köpekleri yerine farkında olmadan yıkıcı kurtları içeri almamaya dikkat et.

42

ὥσπερ λύκος ὅμοιον κυνί, οὕτω καὶ κόλαξ καὶ μοιχὸς καὶ παράσιτος ὅμοιον φίλῳ. πρόσεχε τοιγαροῦν, μὴ ἀντὶ κυνῶν φυλάκων λάθῃς λυμεῶνας εἰσδεχόμενος λύκους.

4343

Evini alçıyla beyazlatıp hayranlık uyandırmaya çalışmak görgüsüzün işidir; ahlakını paylaşımcı bir iyilikle parlatmak ise güzeli ve insanı sevenin işidir.

43

τὸ μὲν γύψῳ λευκανθίζουσαν σπουδάζειν θαυμάζεσθαι τὴν οἰκίαν ἀπειροκάλου, τὸ δὲ ἦθος χρηστότητι κοινωνίας λαμπρύνειν φιλοκάλου ἅμα καὶ φιλανθρώπου.

4444

Küçük şeylere büyüklerden önce hayran olursan küçümsenirsin; küçük şeyleri büyük bir gönülle küçümsersen hayranlık uyandırırsın.

44

ἐὰν θαυμάζῃς τὰ μικρὰ πρὸ τῶν μεγάλων, καταφρονήσῃ· ἐὰν δὲ καταφρονήσῃς τῶν μικρῶν μεγάλως, θαυμασθήσῃ.

4545

Kazanç hırsından, haz düşkünlüğünden ve kibirden daha küçük bir şey yoktur; yüce gönüllülükten, yumuşaklıktan, insan sevgisinden ve iyilikten daha üstün bir şey yoktur.

45

οὐδὲν μικρότερον φιλοκερδείας καὶ φιληδονίας καὶ ἀλαζονείας· οὐδὲν κρεῖσσον μεγαλοφροσύνης καὶ ἡμερότητος καὶ φιλανθρωπίας καὶ εὐποιίας.

4646

Para, haz ve şöhret düşkünü hiç kimse insanları sevmez; yalnız güzeli seven sever.

46

οὐδεὶς φιλοχρήματος καὶ φιλήδονος καὶ φιλόδοξος φιλάνθρωπος, ἀλλὰ μόνος ὁ φιλόκαλος.

4747

Büyük, zarif, altınlarla süslü bir gemide giderken batmak istemezsin; aşırı büyük ve pahalı bir evde otururken fırtınaya tutulmayı da seçme.

47

ὥσπερ οὐκ ἂν ἐβούλου ἐν νηὶ μεγάλῃ καὶ γλαφυρᾷ καὶ πολυχρύσῳ πλέων βαπτίζεσθαι, οὕτω μηδὲ ἐν οἰκίᾳ αἱροῦ ὑπερμεγέθει καὶ πολυτελεῖ αὐλιζόμενος χειμάζεσθαι.

4848

Doğru terazi ne doğru teraziyle düzeltilir ne de yanlış teraziyle yargılanır. Adil hâkim de ne adillerce düzeltilir ne de adaletsizlerce yargılanır.

48

ὥσπερ ἀληθὴς ζυγὸς οὔτε πρὸς ἀληθοῦς εὐθύνεται ζυγοῦ οὔθʼ ὑπὸ ψευδοῦς κρίνεται, οὕτω καὶ ὁ δίκαιος κριτὴς οὔθʼ ὑπὸ δικαίων εὐθύνεται οὔτε παρʼ ἀδίκοις δικάζεται.

4949

Düz olanın düzelticiye ihtiyacı olmadığı gibi adil olanın da adile ihtiyacı yoktur.

49

ὥσπερ τὸ εὐθὺ εὐθέος οὐ δεῖται, οὕτως οὐδὲ τὸ δίκαιον δικαίου.

5050

Kendin adalet karşısında yargılanmadan önce başka bir mahkemede hüküm verme.

50

μὴ πρότερον ἐν ἑτέρῳ δικαστηρίῳ δικάσῃς, πρὶν ἂν αὐτὸς παρὰ τῇ δίκῃ κριθῇς.

5151

Adil kararlar vermek istiyorsan, davalılardan ve savunanlardan hiçbirini değil, yalnız adaleti tanı.

51

εἰ βούλει τὰς κρίσεις δικαίας ποιεῖσθαι, μηδένα τῶν δικαζομένων καὶ δικαιολογούντων ἐπιγίγνωσκε, ἀλλʼ αὐτὴν τὴν δίκην.

5252

Hayatında kusursuz kalırsan hükümlerinde en az hatayı yaparsın.

52

ἥκιστα πταίσεις ἐν ταῖς κρίσεσιν, ἐὰν αὐτὸς ἐν τῷ βίῳ ἄπταιστος διατελῇς.

5353

Adil hüküm verip mahkûm ettiğin kişi tarafından haksız yere kınanmak, adaletsiz hüküm verip tabiat önünde haklı olarak yerilmekten iyidir.

53

ἄμεινον δικαίως κρίναντα πρὸς τοῦ καταδικασθέντος ἀδίκως μεμφθῆναι ἢ ἀδίκως κρίναντα παρὰ τῇ φύσει δικαίως ψέγεσθαι.

5454

Altını sınayan mihenk taşı artık altınla sınanmaz; ölçütü elinde tutan da öyledir.

54

καθάπερ ἡ τὸν χρυσὸν δοκιμάζουσα λίθος οὐκέτι καὶ αὐτὴ πρὸς τοῦ χρυσοῦ δοκιμάζεται, οὕτω καὶ ὁ τὸ κριτήριον ἔχων.

5555

Hâkimin başkalarınca yargılanması ayıptır.

55

αἰσχρὸν τὸν δικαστὴν πρὸς ἑτέρων δικάζεσθαι.

5656

Doğrudan daha doğru bir şey olmadığı gibi adilden daha adil bir şey de yoktur.

56

καθάπερ ὀρθοῦ οὐδὲν ὀρθότερον, οὕτως οὐδὲ δικαίου οὐδὲν δικαιότερον.

5757

Limanlardaki işaret ateşleri birkaç çalı çırpıyla büyük bir alev yakarak denizde yolunu kaybeden gemilere büyük yardımda bulunur. Fırtınaya tutulmuş bir şehirde parlak bir adam da kendisi azla yetinerek vatandaşlara büyük iyilik yapar.

57

ὥσπερ οἱ ἐπὶ τῶν λιμένων πυρσοὶ διʼ ὀλίγων φρυγάνων πολλὴν ἀνάψαντες φλόγα ταῖς ἀλωμέναις ἀνὰ τὸ πέλαγος ναυσὶν ἱκανὴν ἐργάζονται βοήθειαν, οὕτω καὶ ἀνὴρ λαμπρὸς ἐν πόλει χειμαζομένῃ αὐτὸς ὀλίγοις ἀρκούμενος μεγάλα τοὺς πολίτας εὐεργετεῖ.

5858

Gemi yönetmeye kalkışsan kaptanlık tekhnē'sini iyice öğrenirdin [...]; çünkü orada her gemiyi yönetebildiğin gibi burada da her şehri yönetebilirsin.

58

ὥσπερ εἰ ναῦν κυβερνᾶν ἐπεχείρεις, πάντως ἂν τὴν κυβερνητικὴν ἐξεμάνθανες τέχνην, […] ἐξέσται γάρ σοι, ὥσπερ ἐκεῖσε πᾶσαν, οὕτω κἀνθάδε πᾶσαν κυβερνᾶν πόλιν.

5959

Şehri adaklarla süslemeyi düşünüyorsan, önce kendine yumuşaklıktan, adaletten ve iyilikten en güzel adağı sun.

59

εἰ πρόκειταί σοι τὴν πόλιν ἀναθήμασι κοσμεῖν, σεαυτῷ πρῶτον ἀνάθες τὸ κάλλιστον ἡμερότητος καὶ δικαιοσύνης καὶ εὐποιίας ἀνάθημα.

6060

Şehre en büyük iyiliği tavanları yükselterek değil, psykhē'leri büyüterek yaparsın. Çünkü küçük evlerde büyük psykhē'lerin oturması, büyük evlerde aşağılık kölelerin yuvalanmasından iyidir.

60

Εὐποιήσεις σὺ τὰ μέγιστα τὴν πόλιν, εἰ μὴ τοὺς ὀρόφους ὑψώσεις, ἀλλὰ τὰς ψυχὰς αὐξήσεις. ἄμεινον γὰρ ἐν μικροῖς οἰκήμασι μεγάλας οἰκεῖν ψυχὰς ἢ ἐν μεγάλαις οἰκίαις ταπεινὰ φωλεύειν ἀνδράποδα.

6161

Binanın duvarlarını Euboia ve Sparta taşlarıyla süsleme; vatandaşların ve yöneticilerin gönüllerini Yunan terbiyesiyle süsle. Çünkü şehirler insanların fikirleriyle iyi yönetilir, taşla tahtayla değil.

61

μὴ τοῖς ἐξ Εὐβοίας καὶ Σπάρτης λίθοις τοὺς τοίχους τῆς κατασκευῆς ποίκιλλε, ἀλλὰ γὰρ τῇ ἐκ τῆς Ἑλλάδος παιδείᾳ τὰ στέρνα τῶν πολιτῶν καὶ τῶν πολιτευομένων διακόσμει. γνώμαις γὰρ ἀνδρῶν εὖ οἰκοῦνται πόλεις; ἀλλʼ οὐ λίθοις καὶ ξύλοις.

6262

Aslan beslemek isteseydin kafeslerin pahalılığına değil, hayvanların durumuna bakardın. Aynı şekilde vatandaşlara önderlik etmeye çalışıyorsan, binaların pahalılığını düşüneceğine içlerinde yaşayanların cesaretine özen göster.

62

ὥσπερ, εἰ λέοντας ἐβούλου τρέφειν, οὐκ ἄν σοι τῆς πολυτελείας τῶν ζωγρείων ἔμελεν, ἀλλὰ τῆς πράξεως τῶν ζῴων· οὕτως, εἰ πολιτῶν πειρᾷ προίστασθαι, μὴ τοσοῦτον τῆς πολυτελείας τῶν ἀναστημάτων φρόντιζε, ὁπόσον τῆς ἀνδρείας τῶν ἐνδιατριβόντων ἐπιμελοῦ.

6363

İyi bir tay terbiyecisi uslu tayları besleyip yuların altına girmeyenleri aç bırakmaz; ikisini eşit besler, ama birini öbürüne eşitlemek için onu daha çok cezalandırır. Aynı şekilde kollayıcı ve siyaset bilgisine sahip bir adam da vatandaşların bir kısmını uslu kılmaya çalışır, öbürlerinin de büsbütün yozlaşmamasına bakar. İkisinden de yiyeceği esirgemez, ama logos'a ve kanuna direneni terbiye eder, daha sert sıkıştırır.

63

καθάπερ ἀγαθὸς πωλοδάμνης οὐ τῶν πώλων τοὺς μὲν ἀγαθοὺς τρέφει, τοὺς δὲ δυσηνίους λιμώττειν ἐᾷ, ἀλλὰ τρέφει μὲν ἐπʼ ἴσης ἄμφω, κολάζει δὲ μᾶλλον θάτερον ἐξισοῦν θατέρῳ βιαζόμενος μέρει· οὕτω καὶ κηδεμονικὸς ἀνὴρ καὶ πολιτικῆς ἐπιστήμων δυνάμεως τῶν πολιτῶν τοὺς μὲν εὐγνώμονας ποιεῖν ἐπιχειρεῖ, τοὺς δὲ ἔμπαλιν οὐ καθάπαξ διαφθείρεσθαι, ἀλλὰ τροφῆς μὲν ἀμφοῖν ἥκιστα φθονεῖ, παιδεύει δὲ καὶ σφοδρότερον ἐπισπέρχει τὸν ἀντιβαίνοντα τῷ λόγῳ καὶ τῷ νόμῳ.

6464

Kazın çığlığı ya da koyunun melemesi seni nasıl korkutmazsa, akılsız kalabalığın sesi de seni korkutmasın.

64

καθάπερ οὔτε κλαγγῇ χὴν οὔτε βληχῇ καταπλήσσεται πρόβατον, οὕτω μηδὲ πλήθους ἀνοήτου σε δεδιττέσθω φωνή.

6565

Düşünmeden senden kendi malını isteyen kalabalık seni nasıl çekindirmezse, haksız yere seni sıkıştıran kalabalık da yolundan döndürmesin.

65

ὥσπερ πλῆθος ἀκρίτως αἰτοῦν τί σε τῶν ἰδίων οὐ δυσωπεῖ, οὕτω μηδὲ ὄχλον ἀδίκως σε δυσωποῦντα διατραπῇς.

6666

Şehre düşen payı önceden öde; böylece sana düşmeyeni senden asla istemezler.

66

ὅπερ ἐπιβάλλει τῇ πόλει, τοῦτο εἴσφερε φθάνων· καὶ οὐδέποτε αἰτηθήσῃ τὰ μὴ ἐπιβάλλοντα.

6767

Güneş doğmak için yakarışları, büyüleri beklemez, hemen parlar ve herkesçe selamlanır. Sen de iyilik yapmak için alkış, gürültü, övgü bekleme; isteyerek iyilik yap, güneş gibi sevilirsin.

67

ὥσπερ ὁ ἥλιος οὐ περιμένει λιτὰς καὶ γοητείας, ἵνʼ ἀνατείλῃ, ἀλλʼ εὐθὺς λάμπει καὶ πρὸς ἁπάντων ἀσπάζεται, οὕτω μηδὲ σὺ περίμενε κρότους καὶ ψόφους καὶ ἐπαίνους, ἵνʼ εὐποιήσῃς, ἀλλʼ ἑκοντὴς εὐεργέτει καὶ ἴσα τῷ ἡλίῳ φιληθήσῃ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…