İçeriğe geç
Eudemos'a Etik

Aristoteles · Eudemos'a Etik

I. Kitap

1214a1. Bölüm

Delos'ta tanrının huzurunda kendi görüşünü ilan eden kişi, Leto tapınağının giriş kapısına şunu yazmıştır. İyiyi, güzeli ve hoşu, aynı şeyde bir arada bulunmazlarmış gibi birbirinden ayırmış ve şöyle demiştir:

En güzeli en adil olandır, en iyisi sağlıklı olmak; en hoşu ise insanın gönlünün çektiğine kavuşması.

Biz ise ona katılmayalım. Çünkü saadet, her şeyin en güzeli ve en iyisi olduğu gibi en hoşudur da.

Her şey ve her tabiat hakkında aporia barındıran ve incelenmesi gereken birçok konu vardır. Bunların bir kısmı yalnız bilmeye yöneliktir, bir kısmı ise o şeyin edinilmesine ve onunla ilgili eylemlere de uzanır. Yalnız teorik felsefeye ait olan konular hakkında, sırası geldiğinde, bu araştırmaya uygun düşen ne varsa söylenmelidir. Önce ise iyi yaşamanın neye dayandığını ve nasıl edinildiğini incelemek gerekir. Bu adı alan herkes, uzun ya da kısa boylu olanlar ve ten rengi farklı olanlar gibi, tabiatça mı mesut olur? Yoksa saadet bir tür epistēmē olduğu için öğrenmeyle mi? Ya da bir tür alıştırmayla mı (çünkü insanlarda birçok şey ne tabiattan ne de öğrenmekten, alışkanlıktan gelir: kötü alışanlarda kötü, iyi alışanlarda iyi şeyler)? Yoksa bu yolların hiçbiriyle değil de şu ikisinden biriyle mi: ya perilerin ya da bir tanrının çarptığı insanlar gibi, ilahî bir gücün ilhamıyla kendinden geçerek, ya da talih yoluyla (çünkü birçokları saadetle talihliliği aynı şey sayar)?

Saadetin insanlarda bunların hepsiyle, bazılarıyla ya da biriyle bulunduğu açıktır; çünkü bütün oluşlar hemen hemen bu ilkelere girer, düşünceden doğan eylemlerin hepsi de epistēmē'den doğanlarla bir arada toplanabilir. Mesut olmak, bahtiyar ve güzel yaşamak ise en çok, en seçilmeye değer görünen üç şeyde olsa gerek. Kimi en büyük iyinin phronēsis olduğunu söyler, kimi aretē, kimi de haz. Bazıları bunların saadete katkısının büyüklüğü üzerinde de tartışır ve birinin ötekinden daha çok katkıda bulunduğunu ileri sürer: kimi phronēsis'i aretē'den, kimi aretē'yi phronēsis'ten, kimi de hazzı ikisinden daha büyük bir iyi sayar. Kimine göre mesut yaşamak bunların hepsine, kimine göre ikisine, kimine göre de yalnız birine dayanır.

1214a

ὁ μὲν ἐν Δήλῳ παρὰ τῷ θεῷ τὴν αὑτοῦ γνώμην ἀποφηνάμενος συνέγραψεν ἐπὶ τὸ προπύλαιον τοῦ Λητῴου, διελὼν οὐχ ὑπάρχοντα πάντα τῷ αὐτῷ, τό τε ἀγαθὸν καὶ τὸ καλὸν καὶ τὸ ἡδύ, ποιήσας κάλλιστον τὸ δικαιότατον, λῷστον δʼ ὑγιαίνειν·, πάντων ἥδιστον δʼ οὗ τις ἐρᾷ τὸ τυχεῖν· ἡμεῖς δʼ αὐτῷ μὴ συγχωρῶμεν. ἡ γὰρ εὐδαιμονία κάλλιστον καὶ ἄριστον ἁπάντων οὖσα ἥδιστον ἐστίν. πολλῶν δʼ ὄντων θεωρημάτων ἃ περὶ ἕκαστον πρᾶγμα καὶ περὶ ἑκάστην φύσιν ἀπορίαν ἔχει καὶ δεῖται σκέψεως, τὰ μὲν αὐτῶν συντείνει πρὸς τὸ γνῶναι μόνον, τὰ δὲ καὶ περὶ τὰς κτήσεις καὶ περὶ τὰς πράξεις τοῦ πράγματος. ὅσα μὲν οὖν ἔχει φιλοσοφίαν μόνον θεωρητικήν, λεκτέον κατὰ τὸν ἐπιβάλλοντα καιρόν, ὅ τι περ οἰκεῖον ἦν τῇ μεθόδῳ· πρῶτον δὲ σκεπτέον ἐν τίνι τὸ εὖ ζῆν καὶ πῶς κτητόν, πότερον φύσει γίγνονται πάντες εὐδαίμονες οἱ τυγχάνοντες ταύτης τῆς προσηγορίας, ὥσπερ μεγάλοι καὶ μικροὶ καὶ τὴν χροιὰν διαφέροντες, ἢ διὰ μαθήσεως, ὡς οὔσης ἐπιστήμης τινὸς τῆς εὐδαιμονίας, ἢ διά τινος ἀσκήσεως (πολλὰ γὰρ οὔτε κατὰ φύσιν οὔτε μαθοῦσιν ἀλλʼ ἐθισθεῖσιν ὑπάρχει τοῖς ἀνθρώποις, φαῦλα μὲν τοῖς φαύλως ἐθισθεῖσι, χρηστὰ δὲ τοῖς χρηστῶς), ἢ τούτων μὲν κατʼ οὐδένα τῶν τρόπων, δυοῖν δὲ θάτερον, ἤτοι καθάπερ οἱ νυμφόληπτοι καὶ θεόληπτοι τῶν ἀνθρώπων, ἐπιπνοίᾳ δαιμονίου τινὸς ὥσπερ ἐνθουσιάζοντες, ἢ διὰ τὴν τύχην ʽπολλοὶ γὰρ ταὐτόν φασιν εἶναι τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τὴν εὐτυχίαν). ὅτι μὲν οὖν ἡ παρουσία διὰ τούτων ἁπάντων ἢ τινῶν ἢ τινὸς ὑπάρχει τοῖς ἀνθρώποις, οὐκ ἄδηλον (ἅπασαι γὰρ αἱ γενέσεις σχεδὸν πίπτουσιν εἰς ταύτας τὰς ἀρχάς· καὶ γὰρ ⟨τὰς⟩ ἀπὸ τῆς διανοίας ἁπάσας πρὸς τὰς ἀπὸ ἐπιστήμης ἄν τις συναγάγοι πράξεις)· τὸ δʼ εὐδαιμονεῖν καὶ τὸ ζῆν μακαρίως καὶ καλῶς εἴη ἂν ἐν τρισὶ μάλιστα, τοῖς εἶναι δοκοῦσιν αἰρετωτάτοις. οἳ μὲν γὰρ τὴν φρόνησιν μέγιστον εἶναί φασιν ἀγαθόν, οἳ δὲ τὴν ἀρετήν, οἳ δὲ τὴν ἡδονήν. καὶ πρὸς τὴν εὐδαιμονίαν ἔνιοι περὶ τοῦ μεγέθους αὐτῶν διαμφισβητοῦσι,

1214b

συμβάλλεσθαι φάσκοντες θάτερον θατέρου μᾶλλον εἰς αὐτήν, οἳ μὲν ὡς οὖσαν μεῖζον ἀγαθὸν τὴν φρόνησιν τῆς ἀρετῆς, οἳ δὲ ταύτης τὴν ἀρετήν, οἳ δʼ ἀμφοτέρων τούτων τὴν ἡδονήν. καὶ τοῖς μὲν ἐκ πάντων δοκεῖ τούτων, τοῖς δʼ ἐκ δυοῖν, τοῖς δʼ ἐν ἑνί τινι τούτων εἶναι τὸ ζῆν εὐδαιμόνως.

1214b52. Bölüm

Bunlara dikkat ederek şunu söylemeliyiz: kendi prohairesis'ine göre yaşayabilen herkes, güzel yaşamak için kendine bir hedef koymalıdır —şeref, ün, zenginlik ya da terbiye— ve bütün eylemlerini ona bakarak yapmalıdır; çünkü hayatını bir gayeye göre düzenlememek büyük bir akılsızlık belirtisidir. En başta da kendi içinde, ne aceleye getirerek ne de gevşek davranarak, iyi yaşamanın bize ait şeylerden hangisine dayandığını ve insanlarda hangi şeyler olmadan bunun mümkün olmadığını belirlemelidir. Çünkü sağlıklı olmak ile onlar olmadan sağlıklı olunamayan şeyler aynı değildir. Bu, başka birçok şeyde de böyledir; dolayısıyla güzel yaşamak da, onlar olmadan güzel yaşanamayan şeylerle aynı değildir.

Bu türden şeylerin bir kısmı sağlığa ya da hayata özgü değildir, deyim yerindeyse her şeye, melekelere de eylemlere de ortaktır: örneğin nefes almadan, uyanık olmadan ya da harekete katılmadan bize ne iyi ne kötü hiçbir şey gelmezdi. Bir kısmı ise daha çok her tabiata özgüdür ve bunlar gözden kaçmamalıdır; çünkü et yemek ya da yemekten sonra yürüyüş yapmak, sağlam bir bünye için az önce saydıklarımızla aynı ölçüde gerekli değildir. Saadetin ne olduğu ve nelerle meydana geldiği konusundaki anlaşmazlığın sebebi de budur: bazıları, onlar olmadan mesut olunamayan şeyleri saadetin parçaları sanır.

1214b5

περὶ δὴ τούτων ἐπιστήσαντας, ἅπαντα τὸν δυνάμενον ζῆν κατὰ τὴν αὑτοῦ προαίρεσιν θέσθαι τινὰ σκοπὸν τοῦ καλῶς ζῆν, ἤτοι τιμὴν ἢ δόξαν ἢ πλοῦτον ἢ παιδείαν, πρὸς ὃν ἀποβλέπων ποιήσεται πάσας τὰς πράξεις (ὡς τό γε μὴ συντετάχθαι τὸν βίον πρός τι τέλος ἀφροσύνης πολλῆς σημεῖον ἐστίν), μάλιστα δὴ δεῖ πρῶτον ἐν αὑτῷ διορίσασθαι μήτε προπετῶς μήτε ῥαθύμως, ἐν τίνι τῶν ἡμετέρων τὸ ζῆν εὖ, καὶ τίνων ἄνευ τοῖς ἀνθρώποις οὐκ ἐνδέχεται τοῦθʼ ὑπάρχειν. οὐ γὰρ ταὐτόν, ὧν τʼ ἄνευ οὐχ οἷόν τε ὑγιαίνειν, καὶ τὸ ὑγιαίνειν· ὁμοίως δʼ ἔχει τοῦτο καὶ ἐφʼ ἑτέρων πολλῶν, ὥστʼ οὐδὲ τὸ ζῆν καλῶς καὶ ὧν ἄνευ οὐ δυνατὸν ζῆν καλῶς (ἔστι δὲ τῶν τοιούτων τὰ μὲν οὐκ ἴδια τῆς ὑγιείας οὐδὲ τῆς ζωῆς ἀλλὰ κοινὰ πάντων ὡς εἰπεῖν, καὶ τῶν ἕξεων καὶ τῶν πράξεων, οἷον ἄνευ τοῦ ἀναπνεῖν ἢ ἐγρηγορέναι ἢ κινήσεως μετέχειν οὐθὲν ἂν ὑπάρξειεν ἡμῖν οὔτʼ ἀγαθὸν οὔτε κακόν, τὰ δʼ ἴδια μᾶλλον περὶ ἑκάστην φύσιν· ἃ δεῖ μὴ λανθάνειν· οὐ γὰρ ὁμοίως οἰκεῖον πρὸς εὐεξίαν τοῖς εἰρημένοις κρεωφαγία καὶ τῶν περιπάτων οἱ μετὰ δεῖπνον). ἔστι γὰρ ταῦτʼ αἴτια τῆς ἀμφισβητήσεως περὶ τοῦ εὐδαιμονεῖν, τί ἐστι καὶ γίνεται διὰ τίνων· ὧν ἄνευ γὰρ οὐχ οἷόν τε εὐδαιμονεῖν, ἔνιοι μέρη τῆς εὐδαιμονίας εἶναι νομίζουσι.

1214b253. Bölüm

Saadet hakkında şunun bunun taşıdığı bütün kanaatleri incelemek gereksizdir. Çocuklara, hastalara ve aklını yitirmiş olanlara da birçok şey öyle görünür, ama aklı başında hiç kimse bunlar üzerine kafa yormaz; bunların ihtiyacı olan şey söz değildir: kimi değişeceği bir yaşa gelmeye, kimi de hekimliğin ya da siyasetin cezalandırmasına muhtaçtır —çünkü ilaçla tedavi de dayaktan aşağı kalmayan bir cezadır. Aynı şekilde çoğunluğun kanaatlerini de incelemek gerekmez; çünkü hemen her konuda, en çok da saadet konusunda gelişigüzel konuşurlar. Söze değil, yaşayarak görmeye ihtiyacı olanlara söz götürmek saçmadır. Ama her araştırmanın kendine özgü aporia'ları olduğuna göre, en üstün hayat ve en iyi yaşayış hakkında da aporia'lar olduğu açıktır. İşte bu kanaatleri incelemek yerinde olur; çünkü tartışanların çürütülmesi, onlara karşı çıkan görüşlerin ispatı demektir.

1214b25

πάσας μὲν οὖν τὰς δόξας ἐπισκοπεῖν, ὅσας ἔχουσί τινες περὶ αὐτῆς, περίεργον (πολλὰ γὰρ φαίνεται καὶ τοῖς παιδαρίοις καὶ τοῖς κάμνουσι καὶ παραφρονοῦσι, περὶ ὧν ἂν οὐθεὶς νοῦν ἔχων διαπορήσειεν· δέονται γὰρ οὐ λόγων, ἀλλʼ οἳ μὲν ἡλικίας ἐν ᾗ μεταβαλοῦσιν, οἳ δὲ κολάσεως ἰατρικῆς ἢ πολιτικῆς· κόλασις γὰρ ἡ φαρμακεία τῶν πληγῶν οὐκ ἐλάττων ἐστίν), ὁμοίως δὲ ταύταις οὐδὲ τὰς τῶν πολλῶν ⟨ἐπισκεπτέον⟩ (εἰκῇ γὰρ λέγουσι σχεδὸν περὶ ἁπάντων,

1215a

καὶ μάλιστα περὶ [ἐπισκεπτέον] ⟨εὐδαι⟩μονίας· ἄτοπον γὰρ προσφέρειν λόγον τοῖς λόγου μηθὲν δεομένοις, ἀλλὰ πάθους)· ἐπεὶ δʼ εἰσὶν ἀπορίαι περὶ ἑκάστην πραγματείαν οἰκεῖαι, δῆλον ὅτι καὶ περὶ βίου τοῦ κρατίστου καὶ ζωῆς τῆς ἀρίστης εἰσίν. ταύτας οὖν καλῶς ἔχει τὰς δόξας ἐξετάζειν· οἱ γὰρ τῶν ἀμφισβητούντων ἔλεγχοι τῶν ἐναντιουμένων αὐτοῖς λόγων ἀποδείξεις εἰσίν. ἔτι δὲ πρὸ ἔργου τὸ τὰ τοιαῦτα μὴ λανθάνειν, μάλιστα πρὸς ἃ δεῖ συντείνειν πᾶσαν σκέψιν, ἐκ τίνων ἐνδέχεται μετασχεῖν τοῦ εὖ καὶ καλῶς ζῆν, εἴ τῳ μακαρίως ἐπιφθονώτερον εἰπεῖν, καὶ πρὸς τὴν ἐλπίδα τὴν περὶ ἕκαστα γενομένην ἂν τῶν ἐπιεικῶν. εἰ μὲν γὰρ ἐν τοῖς διὰ τύχην γινομένοις ἢ τοῖς διὰ φύσιν τὸ καλῶς ζῆν ἐστίν, ἀνέλπιστον ἂν εἴη πολλοῖς (οὐ γάρ ἐστι διʼ ἐπιμελείας ἡ κτῆσις [οὐδὲ] ἐπʼ αὐτοῖς οὐδὲ τῆς αὐτῶν πραγματείας)· εἰ δʼ ἐν τῷ αὐτὸν ποιόν τινα εἶναι καὶ τὰς κατʼ αὐτὸν πράξεις, κοινότερον ἂν εἴη τὸ ἀγαθὸν καὶ θειότερον, κοινότερον μὲν τῷ πλείοσιν ἐνδέχεσθαι μετασχεῖν, θειότερον δὲ τῷ κεῖσθαι τὴν εὐδαιμονίαν τοῖς αὑτοὺς παρασκευάζουσι ποιούς τινας καὶ τὰς πράξεις.

1215a15Ayrıca şu tür şeylerin gözden kaçmaması da işe yarar, özellikle her incelemenin yönelmesi gereken şu sorular bakımından: iyi ve güzel yaşamaya —ya da, kimine fazla iddialı gelmeyecekse, bahtiyar yaşamaya— nelerle pay alınabilir? İyi insanların her bir konuda besleyebileceği umut nedir? Çünkü güzel yaşamak talihle ya da tabiatla meydana gelen şeylere bağlıysa, birçokları için umutsuz bir şey olurdu; onu edinmek ne özene ne kendilerine ne de kendi çabalarına bağlıdır. Ama kişinin kendisinin belli nitelikte olmasına ve kendisinin yaptığı eylemlere dayanıyorsa, iyi daha ortak ve daha ilahî bir şey olurdu: daha ortak, çünkü daha çok kişi ondan pay alabilir; daha ilahî, çünkü o zaman saadet, kendilerini ve eylemlerini belli nitelikte olacak şekilde hazırlayanlara ait olur.

4. Bölüm

Saadetin ne sayılması gerektiği iyi tarif edilirse, tartışılan ve aporia konusu olan şeylerin çoğu açığa çıkar: saadet, bilge ve eski kişilerden bazılarının sandığı gibi, yalnız psykhē'nin belli nitelikte olmasında mıdır; yoksa insanın kendisinin de belli nitelikte olması gerekir ama eylemlerinin belli nitelikte olması daha da mı gereklidir?

Hayatlar türlere ayrılır. Bazıları böyle bir esenliğe hak iddia etmez bile, yalnız zorunlu ihtiyaçlar için sürdürülür: bayağı zanaatlarla, para kazanmakla ve el işleriyle uğraşanların hayatı gibi. Bayağı dediğim yalnız gösteriş için yapılan işlerdir; el işi dediğim, oturarak ve ücretle görülen işler; para kazanmaya dönük dediğim de pazarda alım satıma ve perakendeciliğe yönelik işler. Mesut bir yaşayışa ayrılan şeyler ise üçtür: daha önce insanlar için en büyük iyiler diye andığımız aretē, phronēsis ve haz. Bu yüzden imkânı olanların hepsinin yaşamayı seçtiği üç hayat görüyoruz: siyasetçinin, filozofun ve zevk düşkününün hayatı.

1215a15

ἔσται δὲ φανερὰ τὰ πλεῖστα τῶν ἀμφισβητουμένων καὶ διαπορουμένων, ἂν καλῶς ὁρισθῇ τί χρὴ νομίζειν εἶναι τὴν εὐδαιμονίαν, πότερον ἐν τῷ ποιόν τινα μόνον εἶναι τὴν ψυχήν, καθάπερ τινὲς ᾠήθησαν τῶν σοφῶν καὶ πρεσβυτέρων, ἢ δεῖ μὲν καὶ ποιόν τινα ὑπάρχειν αὐτόν, μᾶλλον δὲ δεῖ τὰς πράξεις εἶναι ποιὰς τινάς. διῃρημένων δὲ τῶν βίων, καὶ τῶν μὲν ⟨οὐδʼ⟩ ἀμφισβητούντων τῆς τοιαύτης εὐημερίας, ἀλλʼ ὡς τῶν ἀναγκαίων χάριν σπουδαζομένων, οἷον τῶν περὶ τὰς τέχνας τὰς φορτικὰς καὶ τῶν περὶ χρηματισμὸν καὶ τὰς βαναύσους (λέγω δὲ φορτικὰς μὲν τὰς πρὸς δόξαν πραγματευομένας μόνον, βαναύσους δὲ τὰς ἑδραίας καὶ μισθαρνικάς, χρηματιστικὰς δὲ τὰς πρὸς ἀγορὰς μὲν καὶ πράσεις καπηλικάς), τῶν δʼ εἰς ἀγωγὴν εὐδαιμονικὴν ταττομένων τριῶν ὄντων, τῶν καὶ πρότερον ῥηθέντων ἀγαθῶν ὡς μεγίστων τοῖς ἀνθρώποις, ἀρετῆς καὶ φρονήσεως καὶ ἡδονῆς, τρεῖς ὁρῶμεν καὶ βίους ὄντας, οὓς οἱ ἐπʼ ἐξουσίας τυγχάνοντες προαιροῦνται ζῆν ἅπαντες, πολιτικὸν φιλόσοφον ἀπολαυστικόν.

1215bBunlardan filozof phronēsis'le ve hakikati seyretmekle, siyasetçi güzel eylemlerle (bunlar aretē'den doğan eylemlerdir), zevk düşkünü ise bedensel hazlarla uğraşmak ister. Bu yüzden, daha önce de söylendiği gibi, her biri mesut insan diye başka birini gösterir. Klazomenaili Anaksagoras'a en mesut insanın kim olduğu sorulduğunda, “Senin sandıklarından hiçbiri,” demiş, “sana tuhaf görünecek biri.” Böyle cevap vermişti, çünkü soranın, büyük, güzel ya da zengin olmayan birinin bu adı alabileceğini imkânsız saydığını görüyordu. Kendisi ise belki de acısız, adalete karşı temiz yaşayan ya da ilahî bir seyre katılan kişiyi, insan için söylenebileceği ölçüde bahtiyar sayıyordu.

1215b

τούτων γὰρ ὁ μὲν φιλόσοφος βούλεται περὶ φρόνησιν εἶναι καὶ τὴν θεωρίαν τὴν περὶ τὴν ἀλήθειαν, ὁ δὲ πολιτικὸς περὶ τὰς πράξεις τὰς καλάς (αὗται δʼ εἰσὶν αἱ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς), ὁ δʼ ἀπολαυστικὸς περὶ τὰς ἡδονὰς τὰς σωματικάς. διόπερ ⟨ἕτερος⟩ ἕτερον τὸν εὐδαίμονα προσαγορεύει, καθάπερ ἐλέχθη καὶ πρότερον. Ἀναξαγόρας μὲν ὁ Κλαζομένιος ἐρωτηθεὶς τίς ὁ εὐδαιμονέστατος, "οὐθεὶσ", εἶπεν, "ὧν σὺ νομίζεις· ἀλλʼ ἄτοπος ἄν τίς σοι φανείη"· τοῦτον δʼ ἀπεκρίνατο τὸν τρόπον ἐκεῖνος, ὁρῶν τὸν ἐρόμενον ἀδύνατον ὑπολαμβάνοντα μὴ μέγαν ὄντα καὶ καλὸν ἢ πλούσιον ταύτης τυγχάνειν τῆς προσηγορίας, αὐτὸς δʼ ἴσως ᾤετο τὸν ζῶντα ἀλύπως καὶ καθαρῶς πρὸς τὸ δίκαιον ἤ τινος θεωρίας κοινωνοῦντα θείας, τοῦτον ὡς ἄνθρωπον εἰπεῖν μακάριον εἶναι.

1215b105. Bölüm

Başka birçok konuda da doğru hüküm vermek kolay değildir; ama en zoru, herkese en kolay görünen ve bilmesi herkesin harcı sanılan konudur: hayattaki şeylerden hangisi seçilmeye değerdir, insan neyi elde edince arzusunu tamamen doyurmuş olur? Çünkü başa gelen şeylerin çoğu, insanların onlar yüzünden hayattan vazgeçtiği türdendir: hastalıklar, dayanılmaz ağrılar, fırtınalar gibi. Öyle ki biri baştan seçme hakkı tanısaydı, hiç değilse bunlar yüzünden hiç doğmamayı seçmek akla yatkın olurdu. Bundan başka, insanların henüz çocukken sürdüğü hayat nasıl bir hayattır? Aklı başında hiç kimse ona geri dönmeye razı olmaz. Ayrıca ne haz ne acı veren şeylerin de, haz verdiği hâlde güzel olmayan bir haz veren şeylerin de çoğu öyledir ki, var olmamak yaşamaktan daha iyidir. Genel olarak, biri bütün insanların yaptığı ve başına gelen, ama hiçbiri kendisi için yapılmadığından hiçbiri isteyerek yapılmayan şeylerin hepsini bir araya toplasa ve üstüne sonsuz bir zaman eklese, kimse bunlar uğruna yaşamayı yaşamamaya tercih etmez. Bilmenin, görmenin ya da öteki hislerden birinin insanlara sağladığı hazlar ortadan kaldırılsa, büsbütün köle ruhlu olmayan hiç kimse yalnız yemenin ya da cinsel birleşmenin hazzı için yaşamayı tercih etmez. Çünkü bu seçimi yapan için hayvan olarak doğmakla insan olarak doğmak arasında hiçbir fark olmayacağı açıktır. Nitekim Mısır'da Apis diye tapındıkları öküz, bu türden şeylerin çoğunda birçok hükümdardan daha geniş imkânlara sahiptir. Uyumanın hazzı için de durum aynıdır. İnsanın ilk gününden son gününe kadar, bin yıl ya da kaç yıl olursa olsun, hiç uyanmadan uyuması ile bir bitki gibi yaşaması arasında ne fark vardır? Bitkiler de, tıpkı çocuklar gibi, böyle bir hayat sürüyor görünür; çünkü çocuklar da anne karnında ilk oluştukları dönemde yaşayıp büyürler, ama bütün zamanlarını uyuyarak geçirirler. Bu tür örneklerden açıkça görülüyor ki hayatı iyi kılanın, hayattaki iyinin ne olduğu bu konuyu inceleyenlerin gözünden kaçmaktadır.

Anlatıldığına göre Anaksagoras, bu tür güçlükleri dile getirip insanın neden doğmayı doğmamaya tercih edebileceğini soran birine, “Göğü ve bütün kâinattaki düzeni seyretmek için,” diye cevap vermiş. Demek ki o, hayatı seçmeyi bir tür epistēmē uğruna değerli buluyordu. Sardanapallos'u, Sybarisli Smindyrides'i ya da zevk hayatı süren başka birini bahtiyar sayanlar ise saadeti keyif sürmekte buluyor görünürler. Başkaları da ne herhangi bir phronēsis'i ne de bedensel hazları aretē'den doğan eylemlere tercih eder. Nitekim bazıları bu eylemleri yalnız itibar kazanmak için değil, hiçbir ün kazanmayacakları durumda da seçerler. Ama siyasetçi diye anılanların çoğu bu adı gerçekten hak etmez, çünkü hakikatte siyasetçi değildirler. Siyasetçi, güzel eylemleri kendileri için seçen kişidir; oysa çoğu, bu hayata para ve çıkar hırsıyla sarılır.

Söylenenlerden açıkça anlaşılıyor ki herkes saadeti üç hayattan birine bağlıyor: siyasi hayat, felsefi hayat ve zevk hayatı. Bunlardan bedene ve zevklere ilişkin hazzın ne olduğu, nasıl bir şey olduğu ve nelerle meydana geldiği belirsiz değildir. Dolayısıyla bu hazların ne olduğunu değil, saadete bir katkıları olup olmadığını ve nasıl katkıda bulunduklarını araştırmak gerekir. Şunu da araştırmalıyız: güzel bir hayata bazı hazlar eklemek gerekiyorsa, eklenmesi gerekenler bunlar mıdır; yoksa bunlardan ancak başka bir şekilde pay almak gerekir de, insanları mesut kişinin yalnız acısız değil hazla dolu bir hayat sürdüğüne haklı olarak inandıran hazlar başka hazlar mıdır?

Ama bunları daha sonra incelemeliyiz. Önce aretē'yi ve phronēsis'i ele alalım: her birinin tabiatı nedir, bunlar iyi hayatın parçaları mıdır, parça olan kendileri midir yoksa onlardan doğan eylemler mi? Çünkü insanların hepsi değilse bile, kayda değer olanların hepsi bunları saadete bağlar.

Yaşlı Sokrates gayenin aretē'yi bilmek olduğunu düşünür, adaletin ne olduğunu, cesaretin ne olduğunu ve aretē'nin her bir parçasının ne olduğunu araştırırdı. Bunu yapması kendi görüşüne göre yerindeydi, çünkü bütün aretē'lerin epistēmē olduğunu düşünüyordu; öyle ki adaleti bilmek ile adil olmak aynı anda gerçekleşirdi: geometriyi ve mimarlığı öğrendiğimiz anda geometrici ve mimar da oluruz. Bu yüzden aretē'nin ne olduğunu araştırıyordu, nasıl ve nelerden meydana geldiğini değil. Teorik epistēmē'lerde durum gerçekten böyledir. Astronominin, tabiat ilminin ve geometrinin, kendilerine konu olan şeylerin tabiatını tanımak ve seyretmekten başka bir işi yoktur; gerçi bu ilimlerin arazî olarak birçok zorunlu ihtiyacımızda bize yararlı olmasına hiçbir şey engel değildir. Üretici epistēmē'lerde ise gaye, bilgiden ve bilmekten başka bir şeydir: hekimliğin gayesi sağlık, siyasetin gayesi iyi bir kanun düzeni ya da buna benzer başka bir şeydir. Güzel şeylerin her birini tanımak da elbette güzeldir; ama aretē söz konusu olduğunda en değerli olan, onun ne olduğunu bilmek değil, nelerden meydana geldiğini bilmektir. Çünkü cesaretin ne olduğunu bilmek değil, cesur olmak isteriz; adaletin ne olduğunu bilmek değil, adil olmak isteriz; tıpkı sağlıklı olmanın ne olduğunu bilmektense sağlıklı olmayı, sağlam bir bünyenin ne olduğunu bilmektense bünyemizin sağlam olmasını istediğimiz gibi.

1215b10

περὶ πολλῶν μὲν οὖν καὶ ἑτέρων οὐ ῥᾴδιον τὸ κρῖναι καλῶς, μάλιστα δὲ περὶ οὗ πᾶσι ῥᾷστον εἶναι δοκεῖ, καὶ παντὸς ἀνδρὸς τὸ γνῶναι, τί τῶν ἐν τῷ ζῆν αἱρετόν, καὶ λαβὼν ἄν τις ἔχοι πλήρη τὴν ἐπιθυμίαν. πολλὰ γάρ ἐστι τοιαῦτα τῶν ἀποβαινόντων, ⟨διʼ ἃ⟩ προΐενται τὸ ζῆν, οἷον νόσους περιωδυνίας χειμῶνας· ὥστε δῆλον ὅτι κἂν ἐξ ἀρχῆς αἱρετὸν ἦν, εἴ τις αἵρεσιν ἐδίδου, διά γε ταῦτα τὸ μὴ γενέσθαι. πρὸς δὲ τούτοις ⟨τίς⟩ ὁ βίος, ὃν ζῶσιν ἔτι παῖδες ὄντες; καὶ γὰρ ἐπὶ τοῦτον ἀνακάμψαι πάλιν οὐδεὶς ἂν ὑπομείνειεν εὖ φρονῶν. ἔτι δὲ πολλὰ τῶν τε μηδεμίαν ἐχόντων [μὲν] ἡδονὴν ἢ λύπην, καὶ τῶν ἐχόντων μὲν ἡδονὴν μὴ καλὴν δέ, τοιαῦτʼ ἐστιν ὥστε τὸ μὴ εἶναι κρεῖττον εἶναι τοῦ ζῆν. ὅλως δʼ εἴ τις ἅπαντα συναγάγοι ὅσα πράττουσι μὲν καὶ πάσχουσιν ἅπαντες, ἑκόντες μέντοι μηθὲν αὐτῶν διὰ τὸ μηδʼ αὐτοῦ χάριν, καὶ προσθείη χρόνου πλῆθος ἀπέραντόν τι, οὐ μᾶλλον ἕνεκʼ ἄν τις τούτων ἕλοιτο ζῆν ἢ μὴ ζῆν. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ διὰ τὴν τῆς τροφῆς μόνον ἡδονὴν ἢ τὴν τῶν ἀφροδισίων, ἀφαιρεθεισῶν τῶν ἄλλων ἡδονῶν, ἃς τὸ γινώσκειν ἢ βλέπειν ἢ τῶν ἄλλων τις αἰσθήσεων πορίζει τοῖς ἀνθρώποις, οὐδʼ ἂν εἷς προτιμήσειε τὸ ζῆν, μὴ παντελῶς ὢν ἀνδράποδον. δῆλον γὰρ ὅτι τῷ ταύτην ποιουμένῳ τὴν αἵρεσιν οὐθὲν ἂν διενέγκειε γενέσθαι θηρίον ἢ ἄνθρωπον· ὁ γοῦν ἐν Αἰγύπτῳ βοῦς,

1216a

ὃν ὡς Ἆπιν τιμῶσιν, ἐν πλείοσι τῶν τοιούτων ἐξουσιάζει πολλῶν μοναρχῶν. ὁμοίως δὲ οὐδὲ διὰ τὴν τοῦ καθεύδειν ἡδονήν· τί γὰρ διαφέρει καθεύδειν ἀνέγερτον ὕπνον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας μέχρι τῆς τελευταίας ἐτῶν ἀριθμὸν χιλίων ἢ ὁποσωνοῦν, ἢ ζῆν ὄντα φυτόν; τὰ γοῦν φυτὰ τοιαύτης τινὸς ἔοικε μετέχειν ζωῆς, ὥσπερ καὶ τὰ παιδία. καὶ γὰρ ταῦτα κατὰ τὴν πρώτην ἐν τῇ μητρὶ γένεσιν πεφυκότα μὲν διατελεῖ, καθεύδοντα δὲ τὸν πάντα χρόνον. ὥστε φανερὸν ἐκ τῶν τοιούτων ὅτι διαφεύγει σκοπουμένους, τί τὸ εὖ καὶ τί τὸ ἀγαθὸν τὸ ἐν τῷ ζῆν. τὸν μὲν οὖν Ἀναξαγόραν φασὶν ἀποκρίνασθαι πρός τινα διαποροῦντα τοιαῦτʼ ἄττα καὶ διερωτῶντα τίνος ἕνεκʼ ἄν τις ἕλοιτο γενέσθαι μᾶλλον ἢ μὴ γενέσθαι "τοῦ" φάναι "θεωρῆσαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν περὶ τὸν ὅλον κόσμον τάξιν". οὗτος μὲν οὖν ἐπιστήμης τινὸς ἕνεκεν τὴν αἵρεσιν ᾤετο τιμίαν εἶναι τοῦ ζῆν· οἱ δὲ Σαρδανάπαλλον μακαρίζοντες ἢ Σμινδυρίδην τὸν Συβαρίτην ἢ τῶν ἄλλων τινὰς τῶν ζώντων τὸν ἀπολαυστικὸν βίον, οὗτοι δὲ πάντες ἐν τῷ χαίρειν φαίνονται τάττειν τὴν εὐδαιμονίαν· ἕτεροι δέ τινες οὔτʼ ἂν φρόνησιν οὐδεμίαν οὔτε τὰς σωματικὰς ἡδονὰς ἕλοιντο μᾶλλον ἢ τὰς πράξεις τὰς ἀπʼ ἀρετῆς. αἱροῦνται γοῦν οὐ μόνον ἔνιοι δόξης χάριν αὐτάς, ἀλλὰ καὶ μὴ μέλλοντες εὐδοκιμήσειν. ἀλλʼ οἱ πολλοὶ τῶν πολιτικῶν οὐκ ἀληθῶς τυγχάνουσι τῆς προσηγορίας· οὐ γάρ εἰσι πολιτικοὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν· ὁ μὲν γὰρ πολιτικὸς τῶν καλῶν ἐστι πράξεων προαιρετικὸς αὐτῶν χάριν, οἱ δὲ πολλοὶ χρημάτων καὶ πλεονεξίας ἕνεκεν ἅπτονται τοῦ ζῆν οὕτως. ἐκ μὲν οὖν τῶν εἰρημένων φανερὸν ὅτι πάντες ἐπὶ τρεῖς βίους φέρουσι τὴν εὐδαιμονίαν, πολιτικὸν φιλόσοφον ἀπολαυστικόν· τούτων δʼ ἡ μὲν περὶ τὰ σώματα καὶ τὰς ἀπολαύσεις ἡδονή, καὶ τίς καὶ ποία τις γίνεται καὶ διὰ τίνων, οὐκ ἄδηλον, ὥστʼ οὐ τίνες εἰσὶ δεῖ ζητεῖν αὐτάς, ἀλλʼ εἰ συντείνουσί τι πρὸς εὐδαιμονίαν ἢ μή, καὶ πῶς συντείνουσι, καὶ πότερον εἰ δεῖ προσάπτειν τῷ ζῆν καλῶς ἡδονάς τινας, ταύτας δεῖ προσάπτειν, ἢ τούτων μὲν ἄλλον τινὰ τρόπον ἀνάγκη κοινωνεῖν, ἕτεραι δʼ εἰσὶν ἡδοναὶ διʼ ἃς εὐλόγως οἴονται τὸν εὐδαίμονα ζῆν ἡδέως καὶ μὴ μόνον ἀλύπως. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ὕστερον ἐπισκεπτέον· περὶ δʼ ἀρετῆς καὶ φρονήσεως πρῶτον θεωρήσωμεν, τήν τε φύσιν αὐτῶν ἑκατέρου τίς ἐστι, καὶ πότερον μόρια ταῦτα τῆς ἀγαθῆς ζωῆς ἐστίν, ἢ αὐτὰ ἢ αἱ πράξεις αἱ ἀπʼ αὐτῶν,

1216b

ἐπειδὴ προσάπτουσιν αὐτὰ κἂν εἰ μὴ πάντες εἰς τὴν εὐδαιμονίαν, ἀλλʼ οὖν οἱ λόγου ἄξιοι τῶν ἀνθρώπων πάντες. Σωκράτης μὲν οὖν ὁ πρεσβύτης ᾤετʼ εἶναι τέλος τὸ γινώσκειν τὴν ἀρετήν, καὶ ἐπεζήτει τί ἐστιν ἡ δικαιοσύνη καὶ τί ἡ ἀνδρεία καὶ ἕκαστον τῶν μορίων αὐτῆς. ἐποίει γὰρ ταῦτʼ εὐλόγως. ἐπιστήμας γὰρ ᾤετʼ εἶναι πάσας τὰς ἀρετάς, ὥσθʼ ἅμα συμβαίνειν εἰδέναι τε τὴν δικαιοσύνην καὶ εἶναι δίκαιον. ἅμα μὲν γὰρ μεμαθήκαμεν τὴν γεωμετρίαν καὶ οἰκοδομίαν καὶ ἐσμὲν οἰκοδόμοι καὶ γεωμέτραι. διόπερ ἐζήτει τί ἐστιν ἀρετή, ἀλλʼ οὐ πῶς γίνεται καὶ ἐκ τίνων. τοῦτο δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ἐπιστημῶν συμβαίνει τῶν θεωρητικῶν (οὐθὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι τῆς ἀστρολογίας οὐδὲ τῆς περὶ φύσεως ἐπιστήμης οὐδὲ γεωμετρίας πλὴν τὸ γνωρίσαι καὶ θεωρῆσαι τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων τῶν ὑποκειμένων ταῖς ἐπιστήμαις· οὐ μὴν ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς οὐθὲν κωλύει πρὸς πολλὰ τῶν ἀναγκαίων εἶναι χρησίμους αὐτὰς ἡμῖν)· τῶν δὲ ποιητικῶν ἐπιστημῶν ἕτερον τὸ τέλος τῆς ἐπιστήμης καὶ γνώσεως, οἷον ὑγίεια μὲν ἰατρικῆς, εὐνομία δὲ ἤ τι τοιοῦθʼ ἕτερον τῆς πολιτικῆς. καλὸν μὲν οὖν καὶ τὸ γνωρίζειν ἕκαστον τῶν καλῶν· οὐ μὴν ἀλλά γε περὶ ἀρετῆς οὐ τὸ εἰδέναι τιμιώτατον τί ἐστίν, ἀλλὰ τὸ γινώσκειν ἐκ τίνων ἐστίν. οὐ γὰρ εἰδέναι βουλόμεθα τί ἐστιν ἀνδρεία, ἀλλʼ εἶναι ἀνδρεῖοι, οὐδέ τί ἐστι δικαιοσύνη, ἀλλʼ εἶναι δίκαιοι, καθάπερ καὶ ὑγιαίνειν μᾶλλον ἢ γινώσκειν τί ἐστι τὸ ὑγιαίνειν καὶ εὖ ἔχειν τὴν ἕξιν μᾶλλον ἢ γινώσκειν τί ἐστι τὸ εὖ ἔχειν.

1216b256. Bölüm

Bütün bu konularda inandırıcı olanı akıl yürütmeyle aramaya, görünenleri de tanık ve örnek olarak kullanmaya çalışmalıyız. En iyisi, bütün insanların söyleyeceklerimize açıkça katılmasıdır; bu olmazsa, hiç değilse hepsinin bir bakıma katılmasıdır; bunu da görüşleri adım adım değiştirildikçe yapacaklardır. Çünkü herkesin hakikatle bir yakınlığı vardır ve bu konularda bir şey göstermek isteyen, zorunlu olarak buradan yola çıkar. Doğru ama açık olmayan biçimde söylenen şeylerden başlayıp ilerledikçe, alışkanlıkla karışık söylenen şeylerin yerine hep daha iyi bilinenleri koyarak açıklığa da ulaşılır. Her araştırmada, felsefi yolla yapılan açıklamalar ile felsefi olmayanlar birbirinden ayrılır. Bu yüzden siyasetçi de, yalnız bir şeyin ne olduğunu değil, niçin olduğunu da gösteren bu tür bir incelemeyi lüzumsuz saymamalıdır; çünkü her araştırmada felsefeye yakışan budur. Yine de bu, büyük bir dikkat ister.

1216b25

πειρατέον δὲ περὶ πάντων τούτων ζητεῖν τὴν πίστιν διὰ τῶν λόγων, μαρτυρίοις καὶ παραδείγμασι χρώμενον τοῖς φαινομένοις. κράτιστον μὲν γὰρ πάντας ἀνθρώπους φαίνεσθαι συνομολογοῦντας τοῖς ῥηθησομένοις, εἰ δὲ μή, τρόπον γέ τινα πάντας, ὅπερ μεταβιβαζόμενοι ποιήσουσιν· ἔχει γὰρ ἕκαστος οἰκεῖόν τι πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἐξ ὧν ἀναγκαῖον δεικνύναι πως περὶ αὐτῶν· ἐκ γὰρ τῶν ἀληθῶς μὲν λεγομένων οὐ σαφῶς δέ, προϊοῦσιν ἔσται καὶ τὸ σαφῶς, μεταλαμβάνουσιν ἀεὶ τὰ γνωριμώτερα τῶν εἰωθότων λέγεσθαι συγκεχυμένως. διαφέρουσι δʼ οἱ λόγοι περὶ ἑκάστην μέθοδον, οἵ τε φιλοσόφως λεγόμενοι καὶ μὴ φιλοσόφως. διόπερ καὶ τῶν πολιτικῶν οὐ χρὴ νομίζειν περίεργον εἶναι τὴν τοιαύτην θεωρίαν, διʼ ἧς οὐ μόνον τὸ τί φανερόν, ἀλλὰ καὶ τὸ διὰ τί. φιλόσοφον γὰρ τὸ τοιοῦτον περὶ ἑκάστην μέθοδον. δεῖται μέντοι τοῦτο πολλῆς εὐλαβείας.

1217aÇünkü bazıları, hiçbir şeyi gelişigüzel değil de gerekçesiyle söylemeyi filozofa yakışır bulduklarından, çoğu zaman farkına varmadan konuya yabancı, boş sözler söylerler. Bunu bazen bilgisizlikten, bazen de böbürlenmekten yaparlar. Böylece deneyimli ve iş görmeyi bilen insanların, ne yol gösterici ne de eyleme dönük bir düşünceye sahip olan, sahip olabilecek durumda da bulunmayan bu kimselere yenik düştüğü olur. Bunun başlarına gelmesi terbiye eksikliğindendir; çünkü herhangi bir konuda terbiye eksikliği, o konuya ait olan sözlerle ona yabancı olanları ayırt edememektir. Sebebi açıklayan sözü, gösterilmek istenen sonuçtan ayrı olarak değerlendirmek de iyidir. Bunun bir nedeni, az önce söylediğimiz şeydir: her durumda akıl yürütmelere değil, çoğu zaman daha çok görünenlere bakmak gerekir; oysa şimdi insanlar bir akıl yürütmeyi çürütemediklerinde söylenene inanmak zorunda kalıyorlar. Öteki nedeni şudur: akıl yürütmeyle gösterilmiş görünen şey çoğu zaman doğrudur, ama akıl yürütmenin ileri sürdüğü sebepten ötürü doğru değildir. Çünkü yanlış öncüllerden doğru bir sonuç çıkarmak mümkündür; bu, Analitikler'den açıktır.

1217a

εἰσὶ γάρ τινες οἳ διὰ τὸ δοκεῖν φιλοσόφου εἶναι τὸ μηθὲν εἰκῇ λέγειν ἀλλὰ μετὰ λόγου, πολλάκις λανθάνουσι λέγοντες ἀλλοτρίους λόγους τῆς πραγματείας καὶ κενούς. τοῦτο δὲ ποιοῦσιν ὁτὲ μὲν διʼ ἄγνοιαν, ὁτὲ δὲ διʼ ἀλαζονείαν, ὑφʼ ὧν ἁλίσκεσθαι συμβαίνει καὶ τοὺς ἐμπείρους καὶ δυναμένους πράττειν ὑπὸ τούτων τῶν μήτʼ ἐχόντων μήτε δυναμένων διάνοιαν ἀρχιτεκτονικὴν ἢ πρακτικήν. πάσχουσι δὲ τοῦτο διʼ ἀπαιδευσίαν· ἀπαιδευσία γάρ ἐστι περὶ ἕκαστον πρᾶγμα τὸ μὴ δύνασθαι κρίνειν τούς τʼ οἰκείους λόγους τοῦ πράγματος καὶ τοὺς ἀλλοτρίους. καλῶς δʼ ἔχει καὶ τὸ χωρὶς κρίνειν τὸν τῆς αἰτίας λόγον καὶ τὸ δεικνύμενον, διά τε τὸ ῥηθὲν ἀρτίως, ὅτι προσέχειν οὐ δεῖ πάντα τοῖς διὰ τῶν λόγων, ἀλλὰ πολλάκις μᾶλλον τοῖς φαινομένοις (νῦν δʼ ὁπότʼ ἂν λύειν μὴ ἔχωσιν, ἀναγκάζονται πιστεύειν τοῖς εἰρημένοις), καὶ διότι πολλάκις τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ λόγου δεδεῖχθαι δοκοῦν ἀληθὲς μὲν ἐστίν, οὐ μέντοι διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν διʼ ἥν φησιν ὁ λόγος. ἔστι γὰρ διὰ ψεύδους ἀληθὲς δεῖξαι· δῆλον δʼ ἐκ τῶν ἀναλυτικῶν.

1217a157. Bölüm

Bu giriş sözlerinden sonra, dediğimiz gibi açık olmayan biçimde söylenen ilk noktalardan başlayarak, saadetin ne olduğunu açık seçik bulmaya çalışalım. Herkes saadetin insani iyilerin en büyüğü ve en iyisi olduğunda uzlaşır. “İnsani” diyoruz, çünkü varlıklar arasında daha üstün başka birinin, örneğin bir tanrının da saadeti olabilir. Tabiatça insandan aşağı olan öteki canlıların hiçbiri bu adı paylaşmaz. Ne at mesut olabilir ne kuş ne balık; adının (eu-daimōn) da ima ettiği gibi tabiatında ilahî bir şeye katılmayan başka hiçbir varlık mesut değildir. Bunlardan biri daha iyi, öteki daha kötü yaşıyorsa, bu, iyi şeylere başka bir yoldan katılmalarındandır.

Bunun böyle olduğunu daha sonra incelemeliyiz. Şimdilik şunu söyleyelim: iyilerin bir kısmı insanın eylemle elde edebileceği şeylerdir, bir kısmı değildir. Bunu şu anlamda söylüyoruz: varlıkların bazıları hareketten hiç pay almaz, dolayısıyla eylemle elde edilebilecek iyiler arasında da yer almazlar; belki de tabiatça en iyi olanlar bunlardır. Bazıları ise eylemle elde edilebilir, ama bizden üstün olanlar için. “Eylemle elde edilebilir” iki anlamda söylenir: hem uğruna eylediğimiz şeyler hem de onlar uğruna eyleme konu olan şeyler böyledir. Örneğin sağlığı ve zenginliği eylemle elde edilebilir şeyler arasında sayarız, onlar uğruna yapılanları, yani sağlık getiren ve para kazandıran şeyleri de. Buna göre saadeti de insanın eylemle elde edebileceği şeylerin en iyisi olarak koymamız gerektiği açıktır.

1217a15

πεπροοιμιασμένων δὲ [καὶ] τούτων, λέγωμεν ἀρξάμενοι πρῶτον ἀπὸ τῶν πρώτων, ὥσπερ εἴρηται, οὐ σαφῶς λεγομένων, ζητοῦντες ἐπὶ τὸ σαφῶς εὑρεῖν τί ἐστιν ἡ εὐδαιμονία. ὁμολογεῖται δὴ μέγιστον εἶναι καὶ ἄριστον τοῦτο τῶν ἀγαθῶν τῶν ἀνθρωπίνων. ἀνθρώπινον δὲ λέγομεν, ὅτι τάχʼ ἂν εἴη καὶ βελτίονός τινος ἄλλου τῶν ὄντων εὐδαιμονία, οἷον θεοῦ. τῶν μὲν γὰρ ἄλλων ζῴων, ὅσα χείρω τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων ἐστίν, οὐθὲν κοινωνεῖ ταύτης τῆς προσηγορίας· οὐ γάρ ἐστιν εὐδαίμων ἵππος οὐδʼ ὄρνις οὐδʼ ἰχθὺς οὐδʼ ἄλλο τῶν ὄντων οὐθέν, ὃ μὴ κατὰ τὴν ἐπωνυμίαν ἐν τῇ φύσει μετέχει θείου τινός, ἀλλὰ κατʼ ἄλλην τινὰ τῶν ἀγαθῶν μετοχὴν τὸ μὲν βέλτιον ζῇ τὸ δὲ χεῖρον αὐτῶν. ἀλλʼ ὅτι τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ὕστερον ἐπισκεπτέον· νῦν δὲ λέγομεν ὅτι τῶν ἀγαθῶν τὰ μέν ἐστιν ἀνθρώπῳ πρακτὰ τὰ δʼ οὐ πρακτά. τοῦτο δὲ λέγομεν οὕτως, διότι ἔνια τῶν ὄντων οὐθὲν μετέχει κινήσεως, ὥστʼ οὐδὲ τῶν ἀγαθῶν· καὶ ταῦτʼ ἴσως ἄριστα τὴν φύσιν ἐστίν. ἔνια δὲ πρακτὰ μέν, ἀλλὰ πρακτὰ κρείττοσιν ἡμῶν. ἐπειδὴ δὲ διχῶς λέγεται τὸ πρακτόν (καὶ γὰρ ὧν ἕνεκα πράττομεν καὶ ἃ τούτων ἕνεκα μετέχει πράξεως, οἷον καὶ τὴν ὑγίειαν καὶ τὸν πλοῦτον τίθεμεν τῶν πρακτῶν, καὶ τὰ τούτων πραττόμενα χάριν, τά θʼ ὑγιεινὰ καὶ τὰ χρηματιστικά), δῆλον ὅτι καὶ τὴν εὐδαιμονίαν τῶν ἀνθρώπῳ πρακτῶν ἄριστον θετέον.

1217b8. Bölüm

Öyleyse en iyinin ne olduğunu ve kaç anlamda söylendiğini incelemeliyiz. Bu konuda başlıca üç kanaat var gibi görünüyor. Bazıları her şeyin en iyisinin iyinin kendisi olduğunu söyler; iyinin kendisi de, hem iyilerin ilki olmak hem de mevcudiyetiyle öteki şeylerin iyi olmasına sebep olmak niteliklerini taşıyan şeydir. Onlara göre bu iki nitelik de iyinin idea'sında bulunur. İki nitelik derken, iyilerin ilki olmayı ve mevcudiyetiyle öteki şeylerin iyi olmasının sebebi olmayı kastediyorum. Çünkü “iyi” en çok ve en doğru anlamda o idea için söylenir; öteki iyiler ondan pay aldıkları ve ona benzedikleri ölçüde iyidir. Üstelik o iyilerin ilkidir: pay alınan şey ortadan kalkınca, idea'dan pay alan ve ondan pay aldıkları için o adla anılan şeyler de ortadan kalkar; ilk olan ise sonra gelene karşı tam bu durumdadır. Dolayısıyla iyinin kendisi iyinin idea'sıdır; çünkü bu idea, öteki idea'lar gibi, kendisinden pay alan şeylerden ayrı olarak vardır.

Bu kanaati incelemek başka bir çalışmanın işidir ve bu çalışma zorunlu olarak çoğu yerde daha soyut olacaktır; çünkü hem çürütücü hem de genel olan akıl yürütmeler başka hiçbir epistēmē'nin alanına girmez. Ama bu konuda kısaca bir şey söylemek gerekirse şunu diyoruz: önce, yalnız iyinin değil başka herhangi bir şeyin idea'sı olduğunu söylemek soyut ve boş bir sözdür. Bu konu hem halka açık eserlerde hem de felsefi eserlerde birçok açıdan incelenmiştir. Sonra, idea'lar ve iyinin idea'sı ne kadar kesin olarak var olursa olsun, bu idea belki de ne iyi bir hayat için ne de eylemler için bir işe yarar.

Çünkü “iyi” çok anlamda, hem de “var olan” kadar çok anlamda söylenir. Başka yerde ayırt edildiği gibi, “var olan” kimi zaman bir şeyin ne olduğunu, kimi zaman keyfiyeti, kimi zaman kemiyeti, kimi zaman zamanı, bunlara ek olarak kimi zaman hareket ettirilmeyi, kimi zaman hareket ettirmeyi bildirir. İyi de bu kategorilerin her birinde vardır: ousia'da nous ve tanrı, keyfiyette adil olan, kemiyette ölçülü olan, zamanda uygun an; öğreten ve öğrenen ise hareketle ilgilidir. Nasıl “var olan” bu sayılanların hepsinde tek bir şey değilse, iyi de tek bir şey değildir; ne var olanın ne de iyinin tek bir epistēmē'si vardır. Hatta aynı kategoride söylenen iyileri, örneğin uygun anı ya da ölçülü olanı incelemek de tek bir epistēmē'nin işi değildir. Bir uygun anı bir epistēmē, başka bir uygun anı başka bir epistēmē inceler; ölçülü olanda da durum aynıdır. Beslenmede uygun anı ve ölçüyü hekimlik ile beden eğitimi, savaş eylemlerinde komutanlık inceler; böylece her eylemi ayrı bir epistēmē ele alır. Öyleyse iyinin kendisini tek bir epistēmē'nin incelemesi pek mümkün değildir.

1217b

σκεπτέον τοίνυν τί τὸ ἄριστον, καὶ λέγεται ποσαχῶς. ἐν τρισὶ δὴ μάλιστα φαίνεται δόξαις εἶναι τοῦτο. φασὶ γὰρ ἄριστον μὲν εἶναι πάντων αὐτὸ τὸ ἀγαθόν, αὐτὸ δʼ εἶναι τὸ ἀγαθὸν ᾧ ὑπάρχει τό τε πρώτῳ εἶναι τῶν ἀγαθῶν καὶ τὸ αἰτίῳ τῇ παρουσίᾳ τοῖς ἄλλοις τοῦ ἀγαθὰ εἶναι. ταῦτα δʼ ὑπάρχειν ἀμφότερα τῇ ἰδέᾳ τοῦ ἀγαθοῦ. λέγω δὲ ἀμφότερα τό τε πρῶτον τῶν ἀγαθῶν καὶ τὸ τοῖς ἄλλοις αἴτιον ἀγαθοῖς τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἀγαθοῖς εἶναι. μάλιστά τε γὰρ τἀγαθὸν λέγεσθαι κατʼ ἐκείνης ἀληθῶς (κατὰ μετοχὴν γὰρ καὶ ὁμοιότητα τἆλλα ἀγαθὰ ἐκείνης εἶναι), καὶ πρῶτον τῶν ἀγαθῶν· ἀναιρουμένου γὰρ τοῦ μετεχομένου ἀναιρεῖσθαι καὶ τὰ μετέχοντα τῆς ἰδέας, ἃ λέγεται τῷ μετέχειν ἐκείνης, τὸ δὲ πρῶτον τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον πρὸς τὸ ὕστερον. ὥστʼ εἶναι αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν τὴν ἰδέαν τοῦ ἀγαθοῦ· καὶ γὰρ χωριστὴν εἶναι τῶν μετεχόντων, ὥσπερ καὶ τὰς ἄλλας ἰδέας. ἔστι μὲν οὖν τὸ διασκοπεῖν περὶ ταύτης τῆς δόξης ἑτέρας τε διατριβῆς καὶ τὰ πολλὰ λογικωτέρας ἐξ ἀνάγκης (οἱ γὰρ ἅμα ἀναιρετικοί τε καὶ κοινοὶ λόγοι κατʼ οὐδεμίαν εἰσὶν ἄλλην ἐπιστήμην)· εἰ δὲ δεῖ συντόμως εἰπεῖν περὶ αὐτῶν, λέγομεν ὅτι πρῶτον μὲν τὸ εἶναι ἰδέαν μὴ μόνον ἀγαθοῦ ἀλλὰ καὶ ἄλλου ὁτουοῦν λέγεται λογικῶς καὶ κενῶς. ἐπέσκεπται δὲ πολλοῖς περὶ αὐτοῦ τρόποις καὶ ἐν τοῖς ἐξωτερικοῖς λόγοις καὶ ἐν τοῖς κατὰ φιλοσοφίαν. ἔπειτʼ εἰ καὶ ὅτι μάλιστʼ εἰσὶν αἱ ἰδέαι καὶ ἀγαθοῦ ἰδέα, μή ποτʼ οὐδὲ χρήσιμος πρὸς ζωὴν ἀγαθὴν οὐδὲ πρὸς τὰς πράξεις. πολλαχῶς γὰρ λέγεται καὶ ἰσαχῶς τῷ ὄντι τὸ ἀγαθόν. τό τε γὰρ ὄν, ὥσπερ ἐν ἄλλοις διῄρηται, σημαίνει τὸ μὲν τί ἐστί, τὸ δὲ ποιόν, τὸ δὲ ποσόν, τὸ δὲ πότε, καὶ πρὸς τούτοις τὸ μὲν ἐν τῷ κινεῖσθαι τὸ δὲ ἐν τῷ κινεῖν, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐν ἑκάστῃ τῶν πτώσεών ἐστι τούτων, ἐν οὐσίᾳ μὲν ὁ νοῦς καὶ ὁ θεός, ἐν δὲ τῷ ποιῷ τὸ δίκαιον, ἐν δὲ τῷ ποσῷ τὸ μέτριον, ἐν δὲ τῷ πότε ὁ καιρός, τὸ δὲ διδάσκον καὶ τὸ διδασκόμενον περὶ κίνησιν. ὥσπερ οὖν οὐδὲ τὸ ὂν ἕν τί ἐστι περὶ τὰ εἰρημένα, οὕτως οὐδὲ τὸ ἀγαθόν, οὐδὲ ἐπιστήμη ἐστὶ μία οὔτε τοῦ ὄντος οὔτε τοῦ ἀγαθοῦ. ἀλλʼ οὐδὲ τὰ ὁμοιοσχημόνως λεγόμενα ἀγαθὰ μιᾶς ἐστι θεωρῆσαι, οἷον τὸν καιρὸν ἢ τὸ μέτριον, ἀλλʼ ἑτέρα ἕτερον καιρὸν θεωρεῖ καὶ ἑτέρα ἕτερον μέτριον, οἷον περὶ τροφὴν μὲν τὸν καιρὸν καὶ τὸ μέτριον ἰατρικὴ καὶ γυμναστική, περὶ δὲ τὰς πολεμικὰς πράξεις στρατηγία, καὶ οὕτως ἑτέρα περὶ ἑτέραν πρᾶξιν, ὥστε σχολῇ αὐτό γε τὸ ἀγαθὸν θεωρῆσαι μιᾶς.

1218aAyrıca öncesi ve sonrası olan şeylerde, bunların yanında ve onlardan ayrı olarak ortak bir şey bulunmaz. Yoksa ilkten de önce gelen bir şey olurdu; çünkü ortak ve ayrı olan önce gelir, zira ortak olan ortadan kalkınca ilk olan da ortadan kalkar. Örneğin katların ilki iki katıysa, hepsine ortak olarak yüklenen “kat”ın ayrı olarak var olması mümkün değildir; yoksa iki kattan önce gelirdi. Ortak olanın idea olduğu, yani ortak olanın ayrı kılındığı durumda varılan sonuç budur. Çünkü adalet iyiyse ve cesaret de iyiyse, diyorlar, o hâlde bir de iyinin kendisi vardır. Demek ki “kendisi” sözü ortak tarife eklenmiştir. Bu ek, ebedî ve ayrı olmaktan başka ne anlama gelebilir? Ama birçok gün beyaz kalan şey, tek bir gün beyaz kalandan daha beyaz değildir; dolayısıyla iyi de ebedî olduğu için daha iyi olmaz. Bu yüzden ortak iyi de idea ile aynı şey değildir, çünkü ortak olan her iyide bulunur.

İyinin kendisini, şimdi gösterdikleri yolun tersinden de göstermek gerekir. Şimdi, iyiye sahip oldukları konusunda uzlaşılmamış şeylerden yola çıkarak, iyi oldukları konusunda uzlaşılan şeylerin iyi olduğunu gösteriyorlar: sayılardan hareketle adaletin ve sağlığın iyi olduğunu gösteriyorlar, çünkü bunlar birer düzen ve birer sayıdır. Bunu da, bir'in kendisi iyi olduğu için iyinin sayılarda ve birimlerde bulunduğunu varsayarak yapıyorlar. Oysa sağlık, güç, itidal gibi iyi oldukları kabul edilen şeylerden yola çıkıp, güzelin hareketsiz şeylerde daha çok bulunduğunu göstermek gerekir. Çünkü bütün bu şeyler düzen ve dinginliktir; öyleyse hareketsiz şeyler daha da güzeldir, çünkü bu nitelikler onlarda daha çok bulunur. Bir'in kendisinin iyi olduğunu, sayıların ona yöneldiği gerekçesiyle ispatlamak da cüretkâr bir iştir. Çünkü sayıların ona nasıl yöneldiğini açıkça söylemiyorlar, bunu fazlasıyla kestirip atıyorlar. Hem hayatın bulunmadığı şeylerde istek olduğunu nasıl kabul edebiliriz? Bu konu üzerinde emek vermeli, akıl yürütmeyle bile inanılması kolay olmayan şeyleri gerekçesiz kabul etmemelidir. Bütün varlıkların tek bir iyiye yöneldiğini söylemek de doğru değildir; çünkü her şey kendine özgü iyiyi ister: göz görmeyi, beden sağlığı, ve her biri böylece başka bir şeyi.

İyinin kendisi diye bir şey olmadığını gösteren bu tür güçlükler var. Üstelik iyinin kendisi siyaset ilminin işine yaramaz; siyaset ilminin de, öteki ilimler gibi kendine özgü bir iyisi vardır: beden eğitiminin iyisi sağlam bir bünyedir. (Metinde şu söz de yer alır: iyinin eidos'u ya hiçbir ilmin işine yaramaz ya da hepsinin işine eşit ölçüde yarar; ayrıca eylemle elde edilebilecek bir şey değildir.) Aynı şekilde ortak iyi de ne iyinin kendisidir —çünkü küçük bir iyide de bulunabilir— ne de eylemle elde edilebilir. Çünkü hekimlik, herhangi bir şeye ait olan bir niteliğin nasıl var olacağıyla değil, sağlığın nasıl var olacağıyla uğraşır. Öteki tekhnē'lerin her biri de böyledir. Ama “iyi” çok anlamlıdır; bir anlamı “güzel”dir; iyinin bir kısmı eylemle elde edilebilir, bir kısmı edilemez. Eylemle elde edilebilir iyi, uğruna eylem yapılan şey anlamındaki iyidir; hareketsiz şeylerdeki iyi ise böyle değildir.

Açıktır ki aradığımız iyinin kendisi ne iyinin idea'sıdır ne de ortak iyidir: birincisi hareketsizdir ve eylemle elde edilemez; ikincisi hareket edebilir, ama yine de eylemle elde edilemez. Gaye olarak uğruna eylem yapılan şey ise en iyidir, kendi altındaki şeylerin sebebidir ve hepsinin ilkidir. Dolayısıyla iyinin kendisi, insanın eylemle elde edebileceği şeylerin gayesi olsa gerek. Bu da ilimlerin hepsine hâkim olan ilmin alanına girer; bu ilim de siyaset, ev idaresi ve phronēsis'tir. Bu melekeler başkalarından bu nitelikleriyle ayrılırlar; birbirlerinden bir farkları olup olmadığını ise daha sonra söyleyeceğiz. Gayenin kendi altındaki şeylerin sebebi olduğunu öğretme yolu gösterir: insanlar önce gayeyi tarif eder, sonra öteki şeylerin her birinin iyi olduğunu gösterirler; çünkü uğruna eylem yapılan şey sebeptir. Örneğin sağlıklı olmak şu olduğuna göre, ona yararlı olanın da şu olması zorunludur. Sağlık getiren şey ise sağlığın hareket ettirici sebebidir; o da sağlığın var olmasının sebebidir, iyi olmasının değil. Ayrıca sofist olup hekim olmayan biri dışında kimse sağlığın iyi olduğunu ispatlamaya kalkmaz (sofistler konuya yabancı akıl yürütmelerle safsata yaparlar); tıpkı başka hiçbir ilkeyi ispatlamaya kalkmadığı gibi.

İnsan için gaye olan iyi, eylemle elde edilebilecek şeylerin en iyisidir. Bu en iyi olduğuna göre, her şeyin en iyisinin kaç anlamda söylendiğini bundan sonra yeni bir başlangıç yaparak incelemeliyiz.

1218a

ἔτι ἐν ὅσοις ὑπάρχει τὸ πρότερον καὶ ὕστερον, οὐκ ἔστι κοινόν τι παρὰ ταῦτα, καὶ τοῦτο χωριστόν. εἴη γὰρ ἄν τι τοῦ πρώτου πρότερον· πρότερον γὰρ τὸ κοινὸν καὶ χωριστὸν διὰ τὸ ἀναιρουμένου τοῦ κοινοῦ ἀναιρεῖσθαι τὸ πρῶτον. οἷον εἰ τὸ διπλάσιον πρῶτον τῶν πολλαπλασίων, οὐκ ἐνδέχεται τὸ πολλαπλάσιον τὸ κοινῇ κατηγορούμενον εἶναι χωριστόν· ἔσται γὰρ τοῦ διπλασίου πρότερον. εἰ συμβαίνει τὸ κοινὸν εἶναι τὴν ἰδέαν, οἷον εἰ χωριστὸν ποιήσειέ τις τὸ κοινόν. εἰ γάρ ἐστι δικαιοσύνη ἀγαθόν, καὶ ἀνδρεία. ἔστι τοίνυν, φασίν, αὐτό τι ἀγαθόν. τὸ οὖν αὐτὸ πρόσκειται πρὸς τὸν λόγον τὸν κοινόν. τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη πλὴν ὅτι ἀίδιον καὶ χωριστόν; ἀλλʼ οὐθὲν μᾶλλον λευκὸν τὸ πολλὰς ἡμέρας λευκὸν τοῦ μίαν ἡμέραν· ὥστʼ οὐδὲ ⟨τὸ ἀγαθὸν μᾶλλον ἀγαθὸν τῷ ἀίδιον εἶναι· οὐδὲ⟩ δὴ τὸ κοινὸν ἀγαθὸν ταὐτὸ τῇ ἰδέᾳ· πᾶσι γὰρ ὑπάρχει ⟨τὸ⟩ κοινόν. ἀνάπαλιν δὲ καὶ δεικτέον ἢ ὡς νῦν δεικνύουσι τὸ ἀγαθὸν αὐτό. νῦν μὲν γὰρ ἐκ τῶν ἀνομολογουμένων ἔχειν τὸ ἀγαθόν, ἐξ ἐκείνων τὰ ὁμολογούμενα εἶναι ἀγαθὰ δεικνύουσιν, ἐξ ἀριθμῶν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ὑγίεια ἀγαθόν· τάξεις γὰρ καὶ ἀριθμοί, ὡς τοῖς ἀριθμοῖς καὶ ταῖς μονάσιν ἀγαθὸν ὑπάρχον διὰ τὸ εἶναι τὸ ἓν αὐτὸ ἀγαθόν. δεῖ δʼ ἐκ τῶν ὁμολογουμένων, οἷον ὑγιείας ἰσχύος σωφροσύνης, ὅτι καὶ ἐν τοῖς ἀκινήτοις μᾶλλον τὸ καλόν. πάντα γὰρ τάδε τάξις καὶ ἠρεμία· εἰ ἄρα, ἐκεῖνα μᾶλλον· ἐκείνοις γὰρ ὑπάρχει ταῦτα μᾶλλον.—παράβολος δὲ καὶ ἡ ἀπόδειξις ὅτι τὸ ἓν αὐτὸ τὸ ἀγαθόν, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ ἐφίενται· οὔτε γὰρ ὡς ἐφίενται λέγονται φανερῶς, ἀλλὰ λίαν ἁπλῶς τοῦτο φασί, καὶ ὄρεξιν εἶναι πῶς ἄν τις ὑπολάβοι ἐν οἷς ζωὴ μὴ ὑπάρχει; δεῖ δὲ περὶ τούτου πραγματευθῆται, καὶ μὴ ἀξιοῦν μηθὲν ἀλόγως, ἃ καὶ μετὰ λόγου πιστεῦσαι οὐ ῥᾴδιον.—τό τε φάναι πάντα τὰ ὄντα ἐφίεσθαι ἑνός τινος ἀγαθοῦ οὐκ ἀληθές· ἕκαστον γὰρ ἰδίου ἀγαθοῦ ὀρέγεται, ὀφθαλμὸς ὄψεως, σῶμα ὑγιείας, οὕτως ἄλλο ἄλλου. ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αὐτό τι ἀγαθόν, ἔχει ἀπορίας τοιαύτας, καὶ ὅτι οὐ χρήσιμον τῇ πολιτικῇ, ἀλλʼ ἴδιόν τι ἀγαθόν, ὥσπερ καὶ ταῖς ἄλλαις, οἷον γυμναστικῇ εὐεξία [ἔτι καὶ τὸ ἐν τῷ λόγῳ γεγραμμένον· ἢ γὰρ οὐδεμιᾷ χρήσιμον αὐτὸ τὸ τοῦ ἀγαθοῦ εἶδος ἢ πάσαις ὁμοίως· ἔτι οὐ πρακτόν]· ὁμοίως δʼ οὐδὲ τὸ κοινὸν ἀγαθὸν οὔτε αὐτὸ ἀγαθόν ἐστι

1218b

(καὶ γὰρ ἂν μικρῷ ὑπάρξαι ἀγαθῷ) οὔτε πρακτόν. οὐ γὰρ ὅπως ὑπάρξει τὸ ὁτῳοῦν ὑπάρχον ἡ ἰατρικὴ πραγματεύεται, ἀλλʼ ὅπως ὑγίεια. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν ἑκάστη. ἀλλὰ πολλαχῶς τὸ ἀγαθόν, καὶ ἔστι τι αὐτοῦ καλόν, καὶ τὸ μὲν πρακτὸν τὸ δʼ οὐ πρακτόν. πρακτὸν δὲ τὸ τοιοῦτον ἀγαθόν, τὸ οὗ ἕνεκα. οὐκ ἔστι δὲ τὸ ἐν τοῖς ἀκινήτοις. φανερὸν ὅτι οὔτε ἡ ἰδέα τἀγαθοῦ τὸ ζητούμενον αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν ἐστίν, οὔτε τὸ κοινόν (τὸ μὲν γὰρ ἀκίνητον καὶ οὐ πρακτόν, τὸ δὲ κινητὸν μὲν ἀλλʼ οὐ πρακτόν)· τὸ δʼ οὗ ἕνεκα ὡς τέλος ἄριστον καὶ αἴτιον τῶν ὑφʼ αὑτὸ καὶ πρῶτον πάντων. ὥστε τοῦτʼ ἂν εἴη αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν τὸ τέλος τῶν ἀνθρώπῳ πρακτῶν. τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ ὑπὸ τὴν κυρίαν πασῶν. αὕτη δʼ ἐστὶ πολιτικὴ καὶ οἰκονομικὴ καὶ φρόνησις. διαφέρουσι γὰρ αὗται αἱ ἕξεις πρὸς τὰς ἄλλας τῷ τοιαῦται εἶναι· πρὸς δʼ ἀλλήλας εἴ τι διαφέρουσιν, ὕστερον λεκτέον. ὅτι δʼ αἴτιον τὸ τέλος τοῖς ὑφʼ αὑτό, δηλοῖ ἡ διδασκαλία. ὁρισάμενοι γὰρ τὸ τέλος τἆλλα δεικνύουσιν, ὅτι ἕκαστον αὐτῶν ἀγαθόν· αἴτιον γὰρ τὸ οὗ ἕνεκα. οἷον ἐπειδὴ τὸ ὑγιαίνειν τοδί, ἀνάγκη τόδε εἶναι τὸ συμφέρον πρὸς αὐτήν· τὸ δʼ ὑγιεινὸν τῆς ὑγιείας αἴτιον ὡς κινῆσαν, καὶ τότε τοῦ εἶναι ἀλλʼ οὐ τοῦ ἀγαθὸν εἶναι τὴν ὑγίειαν. ἔτι οὐδὲ δείκνυσιν οὐθεὶς ὅτι ἀγαθὸν ἡ ὑγίεια, ἂν μὴ σοφιστὴς ᾖ καὶ μὴ ἰατρός (οὗτοι γὰρ τοῖς ἀλλοτρίοις λόγοις σοφίζονται), ὥσπερ οὐδʼ ἄλλην ἀρχὴν οὐδεμίαν. τὸ δʼ ὡς τέλος ἀγαθὸν ἀνθρώπῳ καὶ τὸ ἄριστον τῶν πρακτῶν, σκεπτέον ποσαχῶς τὸ ἄριστον πάντων, ἐπειδὴ τοῦτο ἄριστον, μετὰ ταῦτα ἄλλην λαβοῦσιν ἀρχήν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…