İçeriğe geç

Kavram

Khora (χώρα)

Yunanca
χώρα (khṓra)
Latince
regio, locus, spatium (Calcidius: *locus*, *regio*; Cicero'nun çevirisi bu kısma ulaşmaz)
Almanca
Raum, Ort, Stelle
Fransızca
chôra, espace, lieu, place
İngilizce
receptacle, space
Türkçe
khōra (çevrilmez); gündelik anlamda "yer, toprak, ülke"

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde khōra bir şeyin kapladığı ya da ona ayrılan yer, bir kentin çevresindeki kırsal toprak, ülke demektir. Timaios'ta, oluşun "içinde" gerçekleştiği, kendisi doğmamış ve yok olmayan, duyumla değil "bir tür piç akıl yürütmeyle" (logismos nothos) güçbela kavranan üçüncü cinsin adı olur (52a–b). Gündelik "yer kaplamak" (khōran katekhein) deyimi 52b'de bilerek tekrarlanır: her varolanın bir yerde olması gerektiği kanısı, khōra'ya bakarken görülen bir "düş" diye nitelenir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Varolan ve oluşla birlikte üçüncü cins; oluşun alıcısı ve sütninesi Timaios 48e–53a
MÖ 4. yy Aristoteles Platon'un khōra'sını hylē ile özdeşleştirir ve topos ile ilişkilendirir Fizik IV 2, 209b11–17
MS 4. yy Calcidius locus / regio; yorumunda silva (madde) ile yakınlaştırma Timaios çevirisi ve yorumu
20. yy Derrida Ne duyulur ne akılla kavranır olan, adlandırmaya direnen "üçüncü tür" Khôra (1993)

Dönüşüm: Gündelik "yer, toprak"tan kozmolojik "oluşun ortamı"na; Aristoteles'le "madde"ye, modern yorumlarda "uzay"a kayar. Platon'un belirsiz bıraktığı statü sonraki her okumada bir yöne kapatılır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca χώρα (khōra) khōros "boş alan, yer" ile aynı kökten; gündelik dilde "yer, arazi, kırsal toprak, ülke" (Meneksenos 237b "toprak ana"). Teknik kullanım Timaios 52a–d: varolan (on) ve oluşun (genesis) yanında "üçüncü cins". Önceden aynı eserde "alıcı" (hypodokhē, 49a, 51a), "sütnine" (tithēnē, 49a, 52d), "kalıp" (ekmageion, 50c), "ana" (mētēr, 50d, 51a) diye betimlenir.
Latince locus, regio, spatium Calcidius'un Timaios çevirisi ve yorumu silva (hylē karşılığı) ile özdeşleştirmeye yönelir.
Almanca / Fransızca Raum (Apelt, Zekl), Stelle; chôra, espace, lieu (Rivaud, Brisson) Derrida'nın Khôra (1993) denemesi terimi çevrilmez bırakmayı kuramsal bir tutuma dönüştürdü.
İngilizce receptacle, space

Türkçe karşılığı

khōra (transliterasyon). Rakipler: mekân (Arapça, modern fizik ve Aristotelesçi topos çağrışımı), uzay / uzam (Descartesçı extensio), yer (topos'a ayrıldı; Theaitetos 153e ve Parmenides 148d'de gündelik khōra için kullanıldı), madde (Aristotelesçi hylē okumasını dayatır), hacim. Her biri Platon'un bilerek belirsiz bıraktığı statüyü peşinen bir yoruma bağladığı için transliterasyon; gündelik anlamlarda "yer" parantezle.

"Mekân" ya da "uzay" dersen khōra'yı içi boş geometrik bir kap, "madde" dersen Aristoteles'in (Fizik IV 2, 209b11–13) yaptığı gibi şeylerin içinden yapıldığı malzeme sayarsın. Platon ise onu hem "içinde" oluşulan yer, hem her biçimi alan biçimsiz kalıp, hem de kendisi sallanıp sallayan bir ortam olarak (52e–53a) betimler; seçilen her karşılık bu imgelerden birini ötekilere üstün tutar.

Atıf ve kaynak notu

Sözcük Platon'a aittir, ama teknik terim olarak yalnız Timaios 52a–53a'da geçer; 48e–51b'de aynı şey başka adlarla (hypodokhē, tithēnē, ekmageion, mētēr, dexamenē) betimlenir. "Platoncu madde" okuması Aristoteles'in geriye yansıtmasıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mekân, yerde, mekânın, kap, yerinden

Metinlerde işaretlendiği yerler

5 yer · 5 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.