Kavram
Khora (χώρα)
- Yunanca
- χώρα (khṓra)
- Latince
- regio, locus, spatium (Calcidius: *locus*, *regio*; Cicero'nun çevirisi bu kısma ulaşmaz)
- Almanca
- Raum, Ort, Stelle
- Fransızca
- chôra, espace, lieu, place
- İngilizce
- receptacle, space
- Türkçe
- khōra (çevrilmez); gündelik anlamda "yer, toprak, ülke"
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde khōra bir şeyin kapladığı ya da ona ayrılan yer, bir kentin çevresindeki kırsal toprak, ülke demektir. Timaios'ta, oluşun "içinde" gerçekleştiği, kendisi doğmamış ve yok olmayan, duyumla değil "bir tür piç akıl yürütmeyle" (logismos nothos) güçbela kavranan üçüncü cinsin adı olur (52a–b). Gündelik "yer kaplamak" (khōran katekhein) deyimi 52b'de bilerek tekrarlanır: her varolanın bir yerde olması gerektiği kanısı, khōra'ya bakarken görülen bir "düş" diye nitelenir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Varolan ve oluşla birlikte üçüncü cins; oluşun alıcısı ve sütninesi | Timaios 48e–53a |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Platon'un khōra'sını hylē ile özdeşleştirir ve topos ile ilişkilendirir | Fizik IV 2, 209b11–17 |
| MS 4. yy | Calcidius | locus / regio; yorumunda silva (madde) ile yakınlaştırma | Timaios çevirisi ve yorumu |
| 20. yy | Derrida | Ne duyulur ne akılla kavranır olan, adlandırmaya direnen "üçüncü tür" | Khôra (1993) |
Dönüşüm: Gündelik "yer, toprak"tan kozmolojik "oluşun ortamı"na; Aristoteles'le "madde"ye, modern yorumlarda "uzay"a kayar. Platon'un belirsiz bıraktığı statü sonraki her okumada bir yöne kapatılır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | χώρα (khōra) | khōros "boş alan, yer" ile aynı kökten; gündelik dilde "yer, arazi, kırsal toprak, ülke" (Meneksenos 237b "toprak ana"). Teknik kullanım Timaios 52a–d: varolan (on) ve oluşun (genesis) yanında "üçüncü cins". Önceden aynı eserde "alıcı" (hypodokhē, 49a, 51a), "sütnine" (tithēnē, 49a, 52d), "kalıp" (ekmageion, 50c), "ana" (mētēr, 50d, 51a) diye betimlenir. |
| Latince | locus, regio, spatium | Calcidius'un Timaios çevirisi ve yorumu silva (hylē karşılığı) ile özdeşleştirmeye yönelir. |
| Almanca / Fransızca | Raum (Apelt, Zekl), Stelle; chôra, espace, lieu (Rivaud, Brisson) | Derrida'nın Khôra (1993) denemesi terimi çevrilmez bırakmayı kuramsal bir tutuma dönüştürdü. |
| İngilizce | receptacle, space |
Türkçe karşılığı
khōra (transliterasyon). Rakipler: mekân (Arapça, modern fizik ve Aristotelesçi topos çağrışımı), uzay / uzam (Descartesçı extensio), yer (topos'a ayrıldı; Theaitetos 153e ve Parmenides 148d'de gündelik khōra için kullanıldı), madde (Aristotelesçi hylē okumasını dayatır), hacim. Her biri Platon'un bilerek belirsiz bıraktığı statüyü peşinen bir yoruma bağladığı için transliterasyon; gündelik anlamlarda "yer" parantezle.
"Mekân" ya da "uzay" dersen khōra'yı içi boş geometrik bir kap, "madde" dersen Aristoteles'in (Fizik IV 2, 209b11–13) yaptığı gibi şeylerin içinden yapıldığı malzeme sayarsın. Platon ise onu hem "içinde" oluşulan yer, hem her biçimi alan biçimsiz kalıp, hem de kendisi sallanıp sallayan bir ortam olarak (52e–53a) betimler; seçilen her karşılık bu imgelerden birini ötekilere üstün tutar.
Atıf ve kaynak notu
Sözcük Platon'a aittir, ama teknik terim olarak yalnız Timaios 52a–53a'da geçer; 48e–51b'de aynı şey başka adlarla (hypodokhē, tithēnē, ekmageion, mētēr, dexamenē) betimlenir. "Platoncu madde" okuması Aristoteles'in geriye yansıtmasıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mekân, yerde, mekânın, kap, yerinden
Metinlerde işaretlendiği yerler
5 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.