II. Kitap
2.1.11. Bölüm
Sabah kendine önceden söyle: Bugün meraklı, nankör, küstah, hilekâr, kıskanç, geçimsiz insanlarla karşılaşacağım. Bütün bunlar onlarda iyiyi ve kötüyü bilmemekten gelir. Bense iyinin tabiatının güzel, kötününkinin çirkin olduğunu gördüm; hata edenin tabiatının da bana akraba olduğunu, aynı kandan ya da tohumdan olduğu için değil, aynı nous'a ve tanrısal paya ortak olduğu için akraba olduğunu gördüm. Bu yüzden onlardan hiçbiri bana zarar veremez, çünkü kimse beni çirkin bir şeye bulaştıramaz; akrabama da öfkelenemem, ondan nefret edemem. Çünkü işbirliği için doğduk, ayaklar gibi, eller gibi, göz kapakları gibi, alt ve üst diş sıraları gibi. Birbirine karşı çalışmak tabiata aykırıdır; öfkelenmek ve yüz çevirmek de karşı çalışmaktır.
Ἕωθεν προλέγειν ἑαυτῷ· συντεύξομαι περιέργῳ, ἀχαρίστῳ, ὑβριστῇ, δολερῷ, βασκάνῳ, ἀκοινωνήτῳ· πάντα ταῦτα συμβέβηκεν ἐκείνοις παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν. ἐγὼ δὲ τεθεωρηκὼς τὴν φύσιν τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι καλόν, καὶ τοῦ κακοῦ ὅτι αἰσχρόν, καὶ τὴν αὐτοῦ τοῦ ἁμαρτάνοντος φύσιν ὅτι μοι συγγενής, οὐχὶ αἵματος ἢ σπέρματος τοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ νοῦ καὶ θείας ἀπομοίρας μέτοχος, οὔτε βλαβῆναι ὑπό τινος αὐτῶν δύναμαι· αἰσχρῷ γάρ με οὐδεὶς περιβαλεῖ· οὔτε ὀργίζεσθαι τῷ συγγενεῖ δύναμαι οὔτε ἀπέχθεσθαι αὐτῷ. γεγόναμεν γὰρ πρὸς συνεργίαν ὡς πόδες, ὡς χεῖρες, ὡς βλέφαρα, ὡς οἱ στοῖχοι τῶν ἄνω καὶ κάτω ὀδόντων. τὸ οὖν ἀντιπράσσειν ἀλλήλοις παρὰ φύσιν· ἀντιπρακτικὸν δὲ τὸ ἀγανακτεῖν καὶ ἀποστρέφεσθαι.
2.2.12. Bölüm
Ne isem bu: biraz et, biraz soluk, bir de yönetici yeti. [Kitapları bırak, oyalanma artık; buna iznin yok; hemen ölecekmiş gibi] eti hor gör: Kan pıhtısı, kemikler, sinirlerden, toplardamarlardan, atardamarlardan örülmüş bir ağ. Soluğa da bak, ne olduğunu gör: Rüzgâr, hep aynı da değil, her an kusulup yeniden yutulan bir şey. Üçüncüsü yönetici yetidir. Şöyle düşün: Yaşlısın. Onu artık köle etme, toplumdan kopuk bir dürtüyle kukla gibi oynatma, kaderine şimdi söylenme, gelecekten de kuşkulanma.
Ὅ τί ποτε τοῦτό εἰμι, σαρκία ἐστὶ καὶ πνευμάτιον καὶ τὸ ἡγεμονικόν. [ἄφες τὰ βιβλία· μηκέτι σπῶ. οὐ δέδοται, ἀλλ’ ὡς ἤδη ἀποθνῄσκων] τῶν μὲν σαρκίων καταφρόνησον· λύθρος καὶ ὀστάρια καὶ κροκύφαντος, ἐκ νεύρων, φλεβίων, ἀρτηριῶν πλεγμάτιον. θέασαι δὲ καὶ τὸ πνεῦμα ὁποῖόν τί ἐστιν· ἄνεμος, οὐδὲ ἀεὶ τὸ αὐτό, ἀλλὰ πάσης ὥρας ἐξεμούμενον καὶ πάλιν ῥοφούμενον. τρίτον οὖν ἐστι τὸ ἡγεμονικόν. ὧδε ἐπινοήθητι· γέρων εἶ· μηκέτι τοῦτο ἐάσῃς δουλεῦσαι, μηκέτι καθ’ ὁρμὴν ἀκοινώνητον νευροσπαστηθῆναι, μηκέτι τὸ εἱμαρμένον ἢ παρὸν δυσχερᾶναι ἢ μέλλον ὑπιδέσθαι.
2.3.13. Bölüm
Tanrıların işleri ilahî takdirle doludur. Talihin işleri de tabiattan ya da takdirin yönettiği şeylerin örgüsünden ve dokusundan bağımsız değildir. Her şey oradan akar; zorunluluk ve parçası olduğun bütün kozmosa yarayan da buna katılır. Tabiatın her parçası için iyi olan, bütünün tabiatının getirdiği ve onu koruyan şeydir. Kozmosu ise elementlerin değişimi gibi bileşiklerin değişimi de korur. Sana bunlar yetsin, yargıların bunlar olsun. Kitap susuzluğunu ise at ki söylenerek değil, gerçekten huzurlu ve tanrılara yürekten minnettar olarak ölesin.
Τὰ τῶν θεῶν προνοίας μεστά. τὰ τῆς τύχης οὐκ ἄνευ φύσεως ἢ συγκλώσεως καὶ ἐπιπλοκῆς τῶν προνοίᾳ διοικουμένων. πάντα ἐκεῖθεν ῥεῖ· πρόσεστι δὲ τὸ ἀναγκαῖον καὶ τὸ τῷ ὅλῳ κόσμῳ συμφέρον, οὗ μέρος εἶ. παντὶ δὲ φύσεως μέρει ἀγαθόν, ὃ φέρει ἡ τοῦ ὅλου φύσις καὶ ὃ ἐκείνης ἐστὶ σωστικόν. σῴζουσι δὲ κόσμον, ὥσπερ αἱ τῶν στοιχείων, οὕτως καὶ αἱ τῶν συγκριμάτων μεταβολαί. ταῦτά σοι ἀρκείτω καὶ δόγματα ἔστω. τὴν δὲ τῶν βιβλίων δίψαν ῥῖψον, ἵνα μὴ γογγύζων ἀποθάνῃς, ἀλλὰ ἵλεως ἀληθῶς καὶ ἀπὸ καρδίας εὐχάριστος τοῖς θεοῖς.
2.4.14. Bölüm
Bunu ne zamandır ertelediğini, tanrılardan kaç kez süre alıp kullanmadığını hatırla. Artık hangi kozmosun parçası olduğunu, kozmosu yöneten varlıktan akarak var olduğunu, zamanının sınırının çizildiğini anlamalısın. Onu içindeki bulutları dağıtmak için kullanmazsan zaman gider, sen de gidersin, bir daha fırsat olmaz.
Μέμνησο ἐκ πόσου ταῦτα ἀναβάλλῃ καὶ ὁποσάκις προθεσμίας λαβὼν παρὰ τῶν θεῶν οὐ χρᾷ αὐταῖς. δεῖ δὲ ἤδη ποτὲ αἰσθέσθαι τίνος κόσμου μέρος εἶ καὶ τίνος διοικοῦντος τὸν κόσμον ἀπόρροια ὑπέστης καὶ ὅτι ὅρος ἐστί σοι περιγεγραμμένος τοῦ χρόνου, ᾧ ἐὰν εἰς τὸ ἀπαιθριάσαι μὴ χρήσῃ, οἰχήσεται [οἰχήσῃ] καὶ αὖθις οὐκ ἐξέσται.
2.5.15. Bölüm
Her an, bir Romalı ve bir erkek olarak, elindeki işi titiz ve yapmacıksız bir vakarla, sevgiyle, özgürlükle ve adaletle yapmayı düşün ve kendini öbür bütün tasavvurlardan kurtar. Bunu da her eylemi hayatının son eylemiymiş gibi yaparsan başarırsın; her türlü rastgelelikten, tutkuyla logos'tan yüz çevirmekten, ikiyüzlülükten, bencillikten, payına düşene hoşnutsuzluktan kurtulmuş olarak. Görüyorsun ya, insanın akıp giden, tanrısal bir hayat sürmek için hâkim olması gereken şeyler ne kadar az; bunları koruyandan tanrılar da fazlasını istemez.
Πάσης ὥρας φρόντιζε στιβαρῶς ὡς Ῥωμαῖος καὶ ἄρρην τὸ ἐν χερσὶ μετὰ τῆς ἀκριβοῦς καὶ ἀπλάστου σεμνότητος καὶ φιλοστοργίας καὶ ἐλευθερίας καὶ δικαιότητος πράσσειν καὶ σχολὴν σαυτῷ ἀπὸ πασῶν τῶν ἄλλων φαντασιῶν πορίζειν. ποριεῖς δέ, ἂν ὡς ἐσχάτην τοῦ βίου ἑκάστην πρᾶξιν ἐνεργῇς, ἀπηλλαγμένος πάσης εἰκαιότητος καὶ ἐμπαθοῦς ἀποστροφῆς ἀπὸ τοῦ αἱροῦντος λόγου καὶ ὑποκρίσεως καὶ φιλαυτίας καὶ δυσαρεστήσεως πρὸς τὰ συμμεμοιραμένα. ὁρᾷς πῶς ὀλίγα ἐστίν, ὧν κρατήσας τις δύναται εὔρουν καὶ θεουδῆ βιῶσαι βίον· καὶ γὰρ οἱ θεοὶ πλέον οὐδὲν ἀπαιτήσουσι παρὰ τοῦ ταῦτα φυλάσσοντος.
2.6.16. Bölüm
Aşağıla, aşağıla kendini, ey psykhē! Kendine saygı gösterecek vaktin kalmayacak. Çünkü herkesin tek hayatı var; seninki ise kendine saygı duymadan, saadetini başkalarının psykhē'lerine yerleştirerek neredeyse bitti.
Ὕβριζε, ὕβριζε σεαυτήν, ὦ ψυχή· τοῦ δὲ τιμῆσαι σεαυτὴν οὐκέτι καιρὸν ἕξεις· εἷς γὰρ ὁ βίος ἑκάστῳ, οὗτος δέ σοι σχεδὸν διήνυσται, μὴ αἰδουμένῃ σεαυτήν, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἄλλων ψυχαῖς τιθεμένῃ τὴν σὴν εὐμοιρίαν.
2.7.17. Bölüm
Dışarıdan gelenler seni oyalıyor mu? İyi bir şey daha öğrenmek için kendine vakit tanı ve savrulmayı bırak. Öbür savrulmadan da sakın; çünkü hayatta yorulmuş, bütün dürtülerini ve kısacası tasavvurlarını yönelteceği bir hedefi olmayanlar eylemleriyle de saçmalar.
Περισπᾷ τί σε τὰ ἔξωθεν ἐμπίπτοντα; καὶ σχολὴν πάρεχε σεαυτῷ τοῦ προσμανθάνειν ἀγαθόν τι καὶ παῦσαι ῥεμβόμενος. ἤδη δὲ καὶ τὴν ἑτέραν περιφορὰν φυλακτέον· ληροῦσι γὰρ καὶ διὰ πράξεων οἱ κεκμηκότες τῷ βίῳ καὶ μὴ ἔχοντες σκοπόν, ἐφ’ ὃν πᾶσαν ὁρμὴν καὶ καθάπαξ φαντασίαν ἀπευθύνουσιν.
2.8.18. Bölüm
Başkasının psykhē'sinde olup bitene dikkat etmediği için mutsuz olan pek görülmemiştir; kendi psykhē'sinin hareketlerini izlemeyenler ise mutsuz olmaktan kurtulamaz.
Παρὰ μὲν τὸ μὴ ἐφιστάνειν, τί ἐν τῇ ἄλλου ψυχῇ γίνεται, οὐ ῥᾳδίως τις ὤφθη κακοδαιμονῶν· τοὺς δὲ τοῖς τῆς ἰδίας ψυχῆς κινήμασι μὴ παρακολουθοῦντας ἀνάγκη κακοδαιμονεῖν.
2.9.19. Bölüm
Şunları hep hatırlamak gerekir: Bütünün tabiatı nedir, benimki nedir, ikisi arasındaki ilişki nedir, nasıl bir bütünün nasıl bir parçasıyım; parçası olduğun tabiata uygun olanı her zaman yapmana ve söylemene de kimse engel olamaz.
Τούτων ἀεὶ δεῖ μεμνῆσθαι, τίς ἡ τῶν ὅλων φύσις καὶ τίς ἡ ἐμὴ καὶ πῶς αὕτη πρὸς ἐκείνην ἔχουσα καὶ ὁποῖόν τι μέρος ὁποίου τοῦ ὅλου οὖσα καὶ ὅτι οὐδεὶς ὁ κωλύων τὰ ἀκόλουθα τῇ φύσει, ἧς μέρος εἶ, πράσσειν τε ἀεὶ καὶ λέγειν.
2.10.110. Bölüm
Theophrastos hataları karşılaştırırken, bu tür şeyleri halkın karşılaştırdığı gibi karşılaştırsa da, felsefeye yakışır biçimde, arzuyla yapılan hataların thymos'la yapılanlardan daha ağır olduğunu söyler. Çünkü öfkelenen, bir acı ve fark edilmeyen bir büzülmeyle logos'tan yüz çeviriyor görünür; arzuyla hata eden ise hazza yenilerek hatalarında daha ölçüsüz ve daha kadınsı görünür. Doğru olarak ve felsefeye layık biçimde, hazla yapılan hatanın acıyla yapılandan daha büyük bir suç olduğunu söylemiştir. Kısacası öfkelenen, önce haksızlığa uğramış ve acı yüzünden öfkelenmeye zorlanmış birine benzer; öteki ise arzusuna uyarak bir şey yapmaya sürüklenirken kendiliğinden haksızlığa atılmıştır.
Φιλοσόφως ὁ Θεόφραστος ἐν τῇ συγκρίσει τῶν ἁμαρτημάτων, ὡς ἄν τις κοινότερον τὰ τοιαῦτα συγκρίνειε, φησὶ βαρύτερα εἶναι τὰ κατ’ ἐπιθυμίαν πλημμελούμενα τῶν κατὰ θυμόν. ὁ γὰρ θυμούμενος μετά τινος λύπης καὶ λεληθυίας συστολῆς φαίνεται τὸν λόγον ἀποστρεφόμενος· ὁ δὲ κατ’ ἐπιθυμίαν ἁμαρτάνων, ὑφ’ ἡδονῆς ἡττώμενος ἀκολαστότερός πως φαίνεται καὶ θηλύτερος ἐν ταῖς ἁμαρτίαις. ὀρθῶς οὖν καὶ φιλοσοφίας ἀξίως ἔφη μείζονος ἐγκλήματος ἔχεσθαι τὸ μεθ’ ἡδονῆς ἁμαρτανόμενον ἤπερ τὸ μετὰ λύπης· ὅλως τε ὁ μὲν προηδικημένῳ μᾶλλον ἔοικε καὶ διὰ λύπης ἠναγκασμένῳ θυμωθῆναι· ὁ δὲ αὐτόθεν πρὸς τὸ ἀδικεῖν ὥρμηται, φερόμενος ἐπὶ τὸ πρᾶξαί τι κατ’ ἐπιθυμίαν.
2.11.111. Bölüm
Her şeyi, şu anda hayattan çıkabilecekmiş gibi yap, söyle, düşün. İnsanlar arasından ayrılmak, tanrılar varsa korkunç değildir, çünkü seni kötü bir şeye düşürmezler. Yoklarsa ya da insan işleriyle ilgilenmiyorlarsa, tanrısız ya da takdirsiz bir kozmosta yaşamak benim neyime?
Ὡς ἤδη δυνατοῦ ὄντος ἐξιέναι τοῦ βίου, οὕτως ἕκαστα ποιεῖν καὶ λέγειν καὶ διανοεῖσθαι. τὸ δὲ ἐξ ἀνθρώπων ἀπελθεῖν, εἰ μὲν θεοὶ εἰσίν, οὐδὲν δεινόν· κακῷ γάρ σε οὐκ ἂν περιβάλοιεν· εἰ δὲ ἤτοι οὐκ εἰσὶν ἢ οὐ μέλει αὐτοῖς τῶν ἀνθρωπείων, τί μοι ζῆν ἐν κόσμῳ κενῷ θεῶν ἢ προνοίας κενῷ;
2.11.2Ama varlar, insan işleriyle ilgileniyorlar ve insan gerçek kötülüklere düşmesin diye bunu bütünüyle ona bağlı kılmışlar. Öbür şeylerde kötü bir şey olsaydı onu da önceden gözetirlerdi ki ona düşmemek herkesin elinde olsun. İnsanı daha kötü yapmayan şey, insanın hayatını nasıl daha kötü yapabilir?
ἀλλὰ καὶ εἰσὶ καὶ μέλει αὐτοῖς τῶν ἀνθρωπείων καὶ τοῖς μὲν κατ’ ἀλήθειαν κακοῖς ἵνα μὴ περιπίπτῃ ὁ ἄνθρωπος, ἐπ’ αὐτῷ τὸ πᾶν ἔθεντο· τῶν δὲ λοιπῶν εἴ τι κακὸν ἦν, καὶ τοῦτο ἂν προείδοντο, ἵνα ἐπὶ παντὶ ᾖ τὸ μὴ περιπίπτειν αὐτῷ. ὃ δὲ χείρω μὴ ποιεῖ ἄνθρωπον, πῶς ἂν τοῦτο βίον ἀνθρώπου χείρω ποιήσειεν;
2.11.3Bütünün tabiatı bunu ne bilmeyerek ne de bilip önleyemediği ya da düzeltemediği için gözden kaçırırdı; güçsüzlükten ya da beceriksizlikten, iyi ve kötü şeylerin iyi insanlara da kötülere de karışık biçimde gelmesine yol açacak kadar büyük bir hata da yapmazdı.
οὔτε δὲ κατ’ ἄγνοιαν οὔτε εἰδυῖα μέν, μὴ δυναμένη δὲ προφυλάξασθαι ἢ διορθώσασθαι ταῦτα ἡ τῶν ὅλων φύσις παρεῖδεν ἄν, οὔτ’ ἂν τηλικοῦτον ἥμαρτεν ἤτοι παρ’ ἀδυναμίαν ἢ παρ’ ἀτεχνίαν, ἵνα τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ ἐπίσης τοῖς τε ἀγαθοῖς ἀνθρώποις καὶ τοῖς κακοῖς πεφυρμένως συμβαίνῃ.
2.11.4Oysa ölüm ve hayat, şöhret ve itibarsızlık, ağrı ve haz, zenginlik ve yoksulluk iyi insanlara da kötülere de eşit gelir; bunlar ne güzeldir ne çirkin. Demek ki ne iyidir ne kötü.
θάνατος δέ γε καὶ ζωή, δόξα καὶ ἀδοξία, πόνος καὶ ἡδονή, πλοῦτος καὶ πενία, πάντα ταῦτα ἐπίσης συμβαίνει ἀνθρώπων τοῖς τε ἀγαθοῖς καὶ τοῖς κακοῖς, οὔτε καλὰ ὄντα οὔτε αἰσχρά. οὔτ’ ἄρ’ ἀγαθὰ οὔτε κακά ἐστι.
2.12.112. Bölüm
Her şey nasıl da çabucak yok olur: Cisimler kozmosta, hatıraları zamanda. Bütün duyulur şeyler, özellikle hazla tuzağa düşürenler, ağrıyla korkutanlar, kibirle yaygaraya yol açanlar ne kadar değersiz, hor görülür, pis, çürümeye yatkın ve ölüdür: Düşünme yetisi bunlara bakmalıdır. Hükümleri ve sesleriyle ün kazandıranlar kimlerdir? Ölmek nedir? İnsan ona tek başına bakar ve kavramı çözümleyerek hakkında tasavvur ettiklerini dağıtırsa, onu tabiatın bir işinden başka bir şey saymaz. Tabiatın işinden korkan da çocuktur. Ölüm yalnız tabiatın işi değil, ona yararlı bir şeydir de. İnsan tanrıya nasıl ve kendisinin hangi parçasıyla, o parça nasıl bir durumdayken dokunur?
Πῶς πάντα ταχέως ἐναφανίζεται, τῷ μὲν κόσμῳ αὐτὰ τὰ σώματα, τῷ δὲ αἰῶνι αἱ μνῆμαι αὐτῶν. οἶά ἐστι τὰ αἰσθητὰ πάντα καὶ μάλιστα τὰ ἡδονῇ δελεάζοντα ἢ τῷ πόνῳ φοβοῦντα ἢ τῷ τύφῳ διαβεβοημένα· πῶς εὐτελῆ καὶ εὐκαταφρόνητα καὶ ῥυπαρὰ καὶ εὔφθαρτα καὶ νεκρά, νοερᾶς δυνάμεως ἐφιστάναι. τί εἰσιν οὗτοι, ὧν αἱ ὑπολήψεις καὶ αἱ φωναὶ τὴν εὐδοξίαν ⟨παρέχουσι⟩. τί ἐστι τὸ ἀποθανεῖν, καὶ ὅτι, ἐάν τις αὐτὸ μόνον ἴδῃ καὶ τῷ μερισμῷ τῆς ἐννοίας διαλύσῃ τὰ ἐμφανταζόμενα αὐτῷ, οὐκέτι ἄλλο τι ὑπολήψεται αὐτὸ εἶναι ἢ φύσεως ἔργον· φύσεως δὲ ἔργον εἴ τις φοβεῖται, παιδίον ἐστί· τοῦτο μέντοι οὐ μόνον φύσεως ἔργον ἐστίν, ἀλλὰ καὶ συμφέρον αὐτῇ. πῶς ἅπτεται θεοῦ ἄνθρωπος καὶ κατὰ τί ἑαυτοῦ μέρος καὶ ὅταν πῶς [ἔχῃ] διακέηται τὸ τοῦ ἀνθρώπου τοῦτο μόριον.
2.13.113. Bölüm
Her şeyin etrafını dolaşan, şairin dediği gibi "yerin altını araştıran", yakınlarının psykhē'lerinde olanı tahminle arayan, ama yalnız içindeki daimōn'un yanında durmanın ve ona içtenlikle hizmet etmenin yeteceğini fark etmeyen adamdan daha zavallı kimse yoktur. Ona hizmet etmek, onu tutkudan, rastgelelikten, tanrılardan ve insanlardan gelene hoşnutsuzluktan temiz tutmaktır. Çünkü tanrılardan gelenler aretē'leri için saygıya, insanlardan gelenler akrabalık için sevgiye değerdir; bazen de iyiyi ve kötüyü bilmedikleri için bir bakıma acınacak durumdadırlar. Bu körlük, akı karadan ayırt edememek körlüğünden az değildir.
Οὐδὲν ἀθλιώτερον τοῦ πάντα κύκλῳ ἐκπεριερχομένου καὶ ʽτὰ νέρθεν γᾶς (φησὶν) ἐρευνῶντοςʼ καὶ τὰ ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν πλησίον διὰ τεκμάρσεως ζητοῦντος, μὴ αἰσθομένου δέ, ὅτι ἀρκεῖ πρὸς μόνῳ τῷ ἔνδον ἑαυτοῦ δαίμονι εἶναι καὶ τοῦτον γνησίως θεραπεύειν. θεραπεία δὲ αὐτοῦ, καθαρὸν πάθους διατηρεῖν καὶ εἰκαιότητος καὶ δυσαρεστήσεως τῆς πρὸς τὰ ἐκ θεῶν καὶ ἀνθρώπων γινόμενα. τὰ μὲν γὰρ ἐκ θεῶν αἰδέσιμα δι’ ἀρετήν· τὰ δὲ ἐξ ἀνθρώπων φίλα διὰ συγγένειαν, ἔστι δὲ ὅτε καὶ τρόπον τινὰ ἐλεεινὰ δι’ ἄγνοιαν ἀγαθῶν καὶ κακῶν· οὐκ ἐλάττων ἡ πήρωσις αὕτη τῆς στερισκούσης τοῦ διακρίνειν τὰ λευκὰ καὶ μέλανα.
2.14.114. Bölüm
Üç bin yıl, hatta bunun on bin katı yaşayacak olsan da unutma ki kimse yaşadığı hayattan başkasını kaybetmez, kaybettiğinden başkasını da yaşamaz. Öyleyse en uzunla en kısa aynı şeye varır. Çünkü şimdi herkes için eşittir, geçip giden de eşittir; kaybedilen de böylece bir an gibi görünür. Kimse geçmişi de geleceği de kaybedemez; insanın sahip olmadığı şey ondan nasıl alınabilir?
Κἂν τρὶς χίλια ἔτη βιώσεσθαι μέλλῃς, κἂν τοσαυτάκις μύρια, ὅμως μέμνησο ὅτι οὐδεὶς ἄλλον ἀποβάλλει βίον ἢ τοῦτον ὃν ζῇ, οὐδὲ ἄλλον ζῇ ἢ ὃν ἀποβάλλει. εἰς ταὐτὸν οὖν καθίσταται τὸ μήκιστον τῷ βραχυτάτῳ. τὸ γὰρ παρὸν πᾶσιν ἴσον καὶ τὸ ἀπολλύμενον οὖν ἴσον καὶ τὸ ἀποβαλλόμενον οὕτως ἀκαριαῖον ἀναφαίνεται. οὔτε γὰρ τὸ παρῳχηκὸς οὔτε τὸ μέλλον ἀποβάλοι ἄν τις· ὃ γὰρ οὐκ ἔχει, πῶς ἄν τις τοῦτο αὐτοῦ ἀφέλοιτο;
2.14.2Öyleyse iki şeyi hatırlamak gerekir. Biri, her şeyin ezelden beri aynı türden olup döndüğü; aynı şeyleri yüz yıl, iki yüz yıl ya da sonsuz süre görmenin fark etmediği. Öbürü, en uzun yaşayanla en erken ölecek olanın eşit şey kaybettiği. Çünkü insandan alınacak tek şey şimdidir, zaten yalnız ona sahiptir; sahip olmadığını da kimse kaybetmez.
τούτων οὖν τῶν δύο δεῖ μεμνῆσθαι· ἑνὸς μέν, ὅτι πάντα ἐξ ἀιδίου ὁμοειδῆ καὶ ἀνακυκλούμενα καὶ οὐδὲν διαφέρει, πότερον ἐν ἑκατὸν ἔτεσιν ἢ ἐν διακοσίοις ἢ ἐν τῷ ἀπείρῳ τὰ αὐτά τις ὄψεται· ἑτέρου δέ, ὅτι καὶ ὁ πολυχρονιώτατος καὶ ὁ τάχιστα τεθνηξόμενος τὸ ἴσον ἀποβάλλει. τὸ γὰρ παρόν ἐστι μόνον, οὗ στερίσκεσθαι μέλλει, εἴπερ γε ἔχει καὶ τοῦτο μόνον καὶ ὃ μὴ ἔχει τις οὐκ ἀποβάλλει.
2.15.115. Bölüm
Her şey kanıdan ibarettir. Kinik Monimos'a söylenenler açıktır; söylenenin yararı da açıktır, tabii tadını hakikat ölçüsünde alırsan.
Ὅτι πᾶν ὑπόληψις. δῆλα μὲν γὰρ τὰ πρὸς τὸν Κυνικὸν Μόνιμον λεγόμενα· δῆλον δὲ καὶ τὸ χρήσιμον τοῦ λεγομένου, ἐάν τις αὐτοῦ τὸ νόστιμον μέχρι τοῦ ἀληθοῦς δέχηται.
2.16.116. Bölüm
İnsanın psykhē'si kendini en çok, elinden geldiğince kozmosun bir çıbanı, âdeta bir uru olduğunda aşağılar; çünkü olan bir şeye kızmak, öbür her şeyin tabiatını parça olarak içeren tabiattan kopmaktır. İkinci olarak, birinden yüz çevirdiğinde ya da öfkelilerin psykhē'leri gibi zarar vermek üzere ona karşı atıldığında. Üçüncü olarak, hazza ya da ağrıya yenildiğinde. Dördüncü olarak, rol yaptığında, yapmacık ve yalan bir şey yaptığında ya da söylediğinde. Beşinci olarak, bir eylemini ve dürtüsünü hiçbir hedefe yöneltmeyip rastgele, ne yaptığını izlemeden bir şey yaptığında; oysa en küçük şeyler bile gayeye bağlı olarak yapılmalıdır. Akıl sahibi canlıların gayesi ise en eski şehrin ve devletin logos'una ve kanununa uymaktır.
Ὑβρίζει ἑαυτὴν ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ μάλιστα μέν, ὅταν ἀπόστημα καὶ οἷον φῦμα τοῦ κόσμου, ὅσον ἐφ̓ ἑαυτῇ, γένηται· τὸ γὰρ δυσχεραίνειν τινὶ τῶν γινομένων ἀπόστασίς ἐστι τῆς φύσεως, ἧς ἐν μέρει ⟨αἱ⟩ ἑκάστου τῶν λοιπῶν φύσεις περιέχονται. ἔπειτα δέ, ὅταν ἄνθρωπόν τινα ἀποστραφῇ ἢ καὶ ἐναντία φέρηται ὡς βλάψουσα, οἷαί εἰσιν αἱ τῶν ὀργιζομένων. τρίτον ὑβρίζει ἑαυτήν, ὅταν ἡσσᾶται ἡδονῆς ἢ πόνου. τέταρτον, ὅταν ὑποκρίνηται καὶ ἐπιπλάστως καὶ ἀναλήθως τι ποιῇ ἢ λέγῃ. πέμπτον, ὅταν πρᾶξίν τινα ἑαυτῆς καὶ ὁρμὴν ἐπ’ οὐδένα σκοπὸν ἀφιῇ, ἀλλ’ εἰκῇ καὶ ἀπαρακολουθήτως ὁτιοῦν ἐνεργῇ, δέον καὶ τὰ μικρότατα κατὰ τὴν ἐπὶ τὸ τέλος ἀναφορὰν γίνεσθαι· τέλος δὲ λογικῶν ζῴων τὸ ἕπεσθαι τῷ τῆς πόλεως καὶ πολιτείας τῆς πρεσβυτάτης λόγῳ καὶ θεσμῷ.
2.17.117. Bölüm
İnsan hayatının süresi bir nokta, ousia'sı akıcı, hissi donuk, bütün bedenin bileşimi çabuk çürüyen, psykhē'si bir topaç, talihi kestirilemez, şöhreti belirsizdir. Kısacası bedene ait her şey ırmak, psykhē'ye ait her şey rüya ve duman; hayat savaş ve bir yabancının konaklaması, ölümden sonraki ün ise unutuştur.
Τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ὁ μὲν χρόνος στιγμή, ἡ δὲ οὐσία ῥέουσα, ἡ δὲ αἴσθησις ἀμυδρά, ἡ δὲ ὅλου τοῦ σώματος σύγκρισις εὔσηπτος, ἡ δὲ ψυχὴ ῥόμβος, ἡ δὲ τύχη δυστέκμαρτον, ἡ δὲ φήμη ἄκριτον· συνελόντι δὲ εἰπεῖν, πάντα τὰ μὲν τοῦ σώματος ποταμός, τὰ δὲ τῆς ψυχῆς ὄνειρος καὶ τῦφος, ὁ δὲ βίος πόλεμος καὶ ξένου ἐπιδημία, ἡ δὲ ὑστεροφημία λήθη.
2.17.2Öyleyse bize yol gösterecek ne var? Tek bir şey: felsefe. O da içindeki daimōn'u aşağılanmamış, zarar görmemiş, hazlardan ve ağrılardan üstün tutmaktır; hiçbir şeyi rastgele, yalanla ya da ikiyüzlülükle yaptırmamak, başkasının bir şey yapmasına ya da yapmamasına muhtaç etmemektir; başına gelenleri ve payına düşenleri, kendisinin geldiği yerden gelir gibi kabul ettirmektir; her şeyden önce de ölümü, her canlıyı oluşturan elementlerin çözülmesinden başka bir şey saymayarak huzurlu bir akılla bekletmektir. Elementlerin kendileri için sürekli birbirine dönüşmekte korkunç bir şey yoksa, neden her şeyin değişiminden ve çözülmesinden kuşkulanılsın? Çünkü tabiata uygundur; tabiata uygun hiçbir şey kötü değildir.
*Carnuntum'da yazıldı.*
τί οὖν τὸ παραπέμψαι δυνάμενον; ἓν καὶ μόνον φιλοσοφία· τοῦτο δὲ ἐν τῷ τηρεῖν τὸν ἔνδον δαίμονα ἀνύβριστον καὶ ἀσινῆ, ἡδονῶν καὶ πόνων κρείσσονα, μηδὲν εἰκῇ ποιοῦντα μηδὲ διεψευσμένως καὶ μεθ̓ ὑποκρίσεως, ἀνενδεῆ τοῦ ἄλλον ποιῆσαί τι ἢ μὴ ποιῆσαι· ἔτι δὲ τὰ συμβαίνοντα καὶ ἀπονεμόμενα δεχόμενον ὡς ἐκεῖθέν ποθεν ἐρχόμενα, ὅθεν αὐτὸς ἦλθεν· ἐπὶ πᾶσι δὲ τὸν θάνατον ἵλεῳ τῇ γνώμῃ περιμένοντα ὡς οὐδὲν ἄλλο ἢ λύσιν τῶν στοιχείων, ἐξ ὧν ἕκαστον ζῷον συγκρίνεται. εἰ δὲ αὐτοῖς τοῖς στοιχείοις μηδὲν δεινὸν ἐν τῷ ἕκαστον διηνεκῶς εἰς ἕτερον μεταβάλλειν, διὰ τί ὑπίδηταί τις τὴν πάντων μεταβολὴν καὶ διάλυσιν; κατὰ φύσιν γάρ· οὐδὲν δὲ κακὸν κατὰ φύσιν. Τὰ ἐν Καρνούντῳ.