İçeriğe geç
Kendime

Marcus Aurelius · Kendime

III. Kitap

3.1.11. Bölüm

Yalnız hayatın her gün tükendiğini, kalan kısmının azaldığını düşünmek yetmez; şunu da düşünmek gerekir: İnsan daha uzun yaşasa bile, aklının işleri kavramaya, tanrısal ve insanî şeylerin deneyimine yönelen temaşaya yine aynı şekilde yetip yetmeyeceği belli değildir. Çünkü bunamaya başlarsa terleme, beslenme, tasavvur, dürtü ve benzerleri eksilmez; ama kendini kullanmak, ödevin gereklerini tam yerine getirmek, görünenleri ayrıştırmak, artık kendini hayattan çıkarmalı mıyım diye düşünmek ve çok çalışmış bir akıl isteyen bu gibi şeyler daha önce söner. Öyleyse acele etmek gerekir; yalnız her an ölüme yaklaştığımız için değil, şeyleri anlama ve izleme gücümüz ondan önce tükeneceği için de.

3.1.1

Οὐχὶ τοῦτο μόνον δεῖ λογίζεσθαι, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαναλίσκεται ὁ βίος καὶ μέρος ἔλαττον αὐτοῦ καταλείπεται, ἀλλὰ κἀκεῖνο λογιστέον, ὅτι, εἰ ἐπὶ πλέον βιῴη τις, ἐκεῖνό γε ἄδηλον, εἰ ἐξαρκέσει ὁμοία αὖθις ἡ διάνοια πρὸς τὴν σύνεσιν τῶν πραγμάτων καὶ τῆς θεωρίας τῆς συντεινούσης εἰς τὴν ἐμπειρίαν τῶν τε θείων καὶ τῶν ἀνθρωπείων. ἐὰν γὰρ παραληρεῖν ἄρξηται, τὸ μὲν διαπνεῖσθαι καὶ τρέφεσθαι καὶ φαντάζεσθαι καὶ ὁρμᾶν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, οὐκ ἐνδεήσει· τὸ δὲ ἑαυτῷ χρῆσθαι καὶ τοὺς τοῦ καθήκοντος ἀριθμοὺς ἀκριβοῦν καὶ τὰ προφαινόμενα διαρθροῦν καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ εἰ ἤδη ἐξακτέον αὑτὸν ἐφιστάνειν καὶ ὅσα τοιαῦτα λογισμοῦ συγγεγυμνασμένου πάνυ χρῄζει, προαποσβέννυται. χρὴ οὖν ἐπείγεσθαι οὐ μόνον τῷ ἐγγυτέρω τοῦ θανάτου ἑκάστοτε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ τὴν ἐννόησιν τῶν πραγμάτων καὶ τὴν παρακολούθησιν προαπολήγειν.

3.2.12. Bölüm

Şuna da dikkat etmek gerekir: Tabiatça oluşan şeylere sonradan eklenenlerde bile bir zarafet, bir çekicilik vardır. Mesela ekmek pişerken yer yer çatlar; fırıncılık sanatının vaadine bir bakıma aykırı duran bu yarıklar yine de hoş görünür, iştahı kendine özgü biçimde açar.

3.2.1

Χρὴ καὶ τὰ τοιαῦτα παραφυλάσσειν, ὅτι καὶ τὰ ἐπιγινόμενα τοῖς φύσει γινομένοις ἔχει τι εὔχαρι καὶ ἐπαγωγόν. οἷον ἄρτου ὀπτωμένου παραρρήγνυταί τινα μέρη· καὶ ταῦτα οὖν τὰ διέχοντα οὕτως καὶ τρόπον τινὰ παρὰ τὸ ἐπάγγελμα τῆς ἀρτοποιίας ἔχοντα ἐπιπρέπει πως καὶ προθυμίαν πρὸς τὴν τροφὴν ἰδίως ἀνακινεῖ.

3.2.2İncirler de en olgun hâlinde yarılır; dalında ağarmış zeytinlerde çürümeye yakınlığın kendisi meyveye özel bir güzellik katar. Aşağı eğilen başaklar, aslanın çatık kaşları, yabandomuzunun ağzından akan köpük ve daha pek çok şey, tek başına bakılınca güzellikten uzaktır; ama tabiatça oluşan şeylerin peşinden geldikleri için onları süsler, gönle hoş gelir.

3.2.2

πάλιν τε τὰ σῦκα ὁπότε ὡραιότατά ἐστι, κέχηνε καὶ ἐν ταῖς δρυπεπέσιν ἐλαίαις αὐτὸ τὸ ἐγγὺς τῇ σήψει ἴδιόν τι κάλλος τῷ καρπῷ προστίθησι. καὶ οἱ στάχυες κάτω νεύοντες καὶ τὸ τοῦ λέοντος ἐπισκύνιον καὶ ὁ τῶν συῶν ἐκ τοῦ στόματος ῥέων ἀφρὸς καὶ πολλὰ ἕτερα, κατ’ ἰδίαν εἴ τις σκοποίη, πόρρω ὄντα τοῦ εὐειδοῦς, ὅμως διὰ τὸ τοῖς φύσει γινομένοις ἐπακολουθεῖν συνεπικοσμεῖ καὶ ψυχαγωγεῖ·

3.2.3Öyle ki kim bütünde olup bitenlere karşı duyarlı ve derin bir kavrayışa sahipse, ona peşi sıra gelenlerden hemen hiçbiri hoş bir uyum dışında görünmez. Böylesi vahşi hayvanların gerçek ağızlarını, ressamların ve heykeltıraşların taklit ettiklerinden daha az hazla izlemez; yaşlı kadında ve erkekte bir olgunluk, bir güzellik, çocuklarda bir sevimlilik görebilir, itidalli gözleriyle. Böyle şeyler herkese inandırıcı gelmez; yalnız tabiata ve onun eserlerine gerçekten yakınlık duyana görünür.

3.2.3

ὥστε, εἴ τις ἔχει πάθος καὶ ἔννοιαν βαθυτέραν πρὸς τὰ ἐν τῷ ὅλῳ γινόμενα, σχεδὸν οὐδὲν οὐχὶ δόξει αὐτῷ καὶ τῶν κατ’ ἐπακολούθησιν συμβαινόντων ἡδέως πως διασυνίστασθαι. οὗτος δὲ καὶ θηρίων ἀληθῆ χάσματα οὐχ ἧσσον ἡδέως ὄψεται ἢ ὅσα γραφεῖς καὶ πλάσται μιμούμενοι δεικνύουσιν, καὶ γραὸς καὶ γέροντος ἀκμήν τινα καὶ ὥραν καὶ τὸ ἐν παισὶν ἐπαφρόδιτον τοῖς ἑαυτοῦ σώφροσιν ὀφθαλμοῖς ὁρᾶν δυνήσεται· καὶ πολλὰ τοιαῦτα οὐ παντὶ πιθανά, μόνῳ δὲ τῷ πρὸς τὴν φύσιν καὶ τὰ ταύτης ἔργα γνησίως ᾠκειωμένῳ προσπεσεῖται.

3.3.13. Bölüm

Hippokrates birçok hastalığı iyileştirdikten sonra kendisi hastalanıp öldü. Keldaniler birçok kişinin ölümünü önceden bildirdi, sonra kader onları da yakaladı. İskender, Pompeius ve Gaius Caesar, defalarca şehirleri yerle bir edip savaş meydanında on binlerce atlıyı ve yayayı doğradıktan sonra kendileri de bir gün hayattan çıktılar. Herakleitos kozmosun ateşle yanışı üzerine bunca söz ettikten sonra, içi suyla dolup gübreye bulanmış olarak öldü. Demokritos'u bitler, Sokrates'i başka türden bitler öldürdü. Peki bütün bunlar ne demek? Gemiye bindin, yol aldın, limana vardın: in. Başka bir hayata çıkıyorsan, orası da tanrısız değildir; hissizliğe çıkıyorsan, ağrılara ve hazlara katlanmaktan, hizmet edenden o kadar aşağı bir kaba kulluk etmekten kurtulursun. Çünkü biri nous ve daimōn'dur, öbürü toprak ve kan pıhtısı.

3.3.1

Ἱπποκράτης πολλὰς νόσους ἰασάμενος αὐτὸς νοσήσας ἀπέθανεν. οἱ Χαλδαῖοι πολλῶν θανάτους προηγόρευσαν, εἶτα καὶ αὐτοὺς τὸ πεπρωμένον κατέλαβεν. Ἀλέξανδρος καὶ Πομπήιος καὶ Γάιος Καῖσαρ, ὅλας πόλεις ἄρδην τοσαυτάκις ἀνελόντες καὶ ἐν παρατάξει πολλὰς μυριάδας ἱππέων καὶ πεζῶν κατακόψαντες, καὶ αὐτοί ποτε ἐξῆλθον τοῦ βίου. Ἡράκλειτος περὶ τῆς τοῦ κόσμου ἐκπυρώσεως τοσαῦτα φυσιολογήσας, ὕδατος τὰ ἐντὸς πληρωθείς, βολβίτῳ κατακεχρισμένος ἀπέθανε. Δημόκριτον δὲ οἱ φθεῖρες, Σωκράτην δὲ ἄλλοι φθεῖρες ἀπέκτειναν. τί ταῦτα; ἐνέβης, ἔπλευσας, κατήχθης· ἔκβηθι. εἰ μὲν ἐφ’ ἕτερον βίον, οὐδὲν θεῶν κενὸν οὐδὲ ἐκεῖ· εἰ δὲ ἐν ἀναισθησίᾳ, παύσῃ πόνων καὶ ἡδονῶν ἀνεχόμενος καὶ λατρεύων τοσούτῳ χείρονι τῷ ἀγγείῳ ἤπερ ἐστὶ τὸ ὑπηρετοῦν· τὸ μὲν γὰρ νοῦς καὶ δαίμων, τὸ δὲ γῆ καὶ λύθρος.

3.4.14. Bölüm

Hayatının kalan kısmını, ortak bir yarara yönelmedikçe, başkaları hakkındaki tasavvurlarla tüketme; çünkü başka bir işten mahrum kalırsın. Yani falanca ne yapıyor, neden yapıyor, ne diyor, ne düşünüyor, ne kuruyor diye tasavvur etmek ve seni kendi yönetici yetini gözetmekten savuran bu gibi şeyler.

3.4.1

Μὴ κατατρίψῃς τὸ ὑπολειπόμενον τοῦ βίου μέρος ἐν ταῖς περὶ ἑτέρων φαντασίαις, ὁπόταν μὴ τὴν ἀναφορὰν ἐπί τι κοινωφελὲς ποιῇ (ἤτοι γὰρ ἄλλου ἔργου στέρῃ). τουτέστι φανταζόμενος τί ὁ δεῖνα πράσσει καὶ τίνος ἕνεκεν καὶ τί λέγει καὶ τί ἐνθυμεῖται καὶ τί τεχνάζεται καὶ ὅσα τοιαῦτα ποιεῖ ἀπορρέμβεσθαι τῆς τοῦ ἰδίου ἡγεμονικοῦ παρατηρήσεως.

3.4.2Öyleyse tasavvurların akışında rastgele ve boş olanlardan, en çok da meraklı ve kötü niyetli olanlardan uzak durmak gerekir. İnsan kendini yalnız şu şeyleri tasavvur etmeye alıştırmalıdır: Biri aniden "Şimdi ne düşünüyorsun?" diye sorduğunda açık sözlülükle hemen "Şunu şunu" diyebileceği şeyler. Öyle ki bunların hepsinin sade, iyi niyetli, toplum için yaratılmış bir canlıya ait olduğu; hazlı ya da keyfî hayallere, rekabete, kıskançlığa, kuşkuya ya da aklında olduğunu söylerken kızaracağın başka bir şeye aldırmadığı hemen belli olsun.

3.4.2

χρὴ μὲν οὖν καὶ τὸ εἰκῇ καὶ μάτην ἐν τῷ εἱρμῷ τῶν φαντασιῶν περιίστασθαι, πολὺ δὲ μάλιστα τὸ περίεργον καὶ κακόηθες καὶ ἐθιστέον ἑαυτὸν μόνα φαντάζεσθαι, περὶ ὧν εἴ τις ἄφνω ἐπανέροιτο· τί νῦν διανοῇ; μετὰ παρρησίας παραχρῆμα ἂν ἀποκρίναιο ὅτι τὸ καὶ τό· ὡς ἐξ αὐτῶν εὐθὺς δῆλα εἶναι, ὅτι πάντα ἁπλᾶ καὶ εὐμενῆ καὶ ζῴου κοινωνικοῦ καὶ ἀμελοῦντος ἡδονικῶν ἢ καθάπαξ ἀπολαυστικῶν φαντασμάτων ἢ φιλονεικίας τινὸς ἢ βασκανίας καὶ ὑποψίας ἢ ἄλλου τινός, ἐφ’ ᾧ ἂν ἐρυθριάσειας ἐξηγούμενος, ὅτι ἐν νῷ αὐτὸ εἶχες.

3.4.3Böyle bir adam, en iyiler arasına katılmayı artık ertelemediği için, tanrıların bir rahibi ve hizmetkârıdır. İçine yerleşmiş olanı kullanır; o da insanı hazların lekeleyemeyeceği, hiçbir ağrının yaralayamayacağı, hiçbir hakaretin dokunamayacağı, hiçbir kötülüğün etkileyemeyeceği biri yapar: En büyük yarışın, hiçbir tutkuya yenilmemenin atleti; adalete iliklerine kadar boyanmış; başına gelen ve payına düşen her şeyi bütün psykhē'siyle karşılayan; büyük ve ortak yararlı bir zorunluluk olmadıkça başkasının ne dediğini, ne yaptığını, ne düşündüğünü sık sık tasavvur etmeyen biri. Çünkü yalnız kendi işlerini eyleminin konusu edinir, bütünden kendisi için örülenleri de sürekli düşünür; işlerini güzel yapar, örülenlerin iyi olduğuna inanır. Çünkü herkese verilen pay onunla birlikte taşınır ve onu birlikte taşır.

3.4.3

ὁ γάρ τοι ἀνὴρ ὁ τοιοῦτος, οὐκέτι ὑπερτιθέμενος τὸ ὡς ἐν ἀρίστοις ἤδη εἶναι, ἱερεύς τίς ἐστι καὶ ὑπουργὸς θεῶν, χρώμενος καὶ τῷ ἔνδον ἱδρυμένῳ αὐτῷ, ὃ παρέχεται τὸν ἄνθρωπον ἄχραντον ἡδονῶν, ἄτρωτον ὑπὸ παντὸς πόνου, πάσης ὕβρεως ἀνέπαφον, πάσης ἀναίσθητον πονηρίας, ἀθλητὴν ἄθλου τοῦ μεγίστου, τοῦ ὑπὸ μηδενὸς πάθους καταβληθῆναι, δικαιοσύνῃ βεβαμμένον εἰς βάθος, ἀσπαζόμενον μὲν ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς τὰ συμβαίνοντα καὶ ἀπονεμόμενα πάντα, μὴ πολλάκις δὲ μηδὲ χωρὶς μεγάλης καὶ κοινωφελοῦς ἀνάγκης φανταζόμενον τί ποτε ἄλλος λέγει ἢ πράσσει ἢ διανοεῖται. μόνα γὰρ τὰ ἑαυτοῦ πρὸς ἐνέργειαν † ἔχει καὶ τὰ ἑαυτῷ ἐκ τῶν ὅλων συγκλωθόμενα διηνεκῶς ἐννοεῖ κἀκεῖνα μὲν καλὰ παρέχεται, ταῦτα δὲ ἀγαθὰ εἶναι πέπεισται· ἡ γὰρ ἑκάστῳ νεμομένη μοῖρα συνεμφέρεταί τε καὶ συνεμφέρει.

3.4.4Akıl sahibi her varlığın akraba olduğunu, bütün insanlara özen göstermenin insan tabiatına uygun olduğunu da unutmaz; ama herkesin vereceği itibara değil, yalnız tabiata uygun yaşayanların vereceği itibara tutunmak gerektiğini bilir. Öyle yaşamayanların evde ve dışarıda, gece ve gündüz nasıl olduklarını, kimlerle nasıl düşüp kalktıklarını hep aklında tutar. Bu yüzden kendilerinden bile hoşnut olmayan bu insanların övgüsünü hiç saymaz.

3.4.4

μέμνηται δὲ καὶ ὅτι συγγενὲς πᾶν τὸ λογικόν, καὶ ὅτι κήδεσθαι μὲν πάντων ἀνθρώπων κατὰ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν ἐστί, δόξης δὲ οὐχὶ τῆς παρὰ πάντων ἀνθεκτέον, ἀλλὰ τῶν ὁμολογουμένως τῇ φύσει βιούντων μόνων. οἱ δὲ μὴ οὕτως βιοῦντες ὁποῖοί τινες οἴκοι τε καὶ ἔξω τῆς οἰκίας καὶ νύκτωρ καὶ μεθʼ ἡμέραν, οἷοι μεθʼ οἵων φύρονται, μεμνημένος διατελεῖ. οὐ τοίνυν οὐδὲ τὸν παρὰ τῶν τοιούτων ἔπαινον ἐν λόγῳ τίθεται, οἵγε οὐδὲ αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἀρέσκονται.

3.5.15. Bölüm

İsteksizce, toplumu gözetmeden, incelemeden, içinde çekişerek iş yapma; düşünceni süslü sözlerle bezeme; çok konuşma, çok işe karışma. İçindeki tanrı; erkek, yaşlı, devlet adamı, Romalı, yönetici bir varlığın önderi olsun; görev yerine geçmiş, hayattan çağrılmayı hazır bekleyen, yemine de şahide de ihtiyaç duymayan birinin önderi. İçinde neşe olsun, dışarıdan hizmete ve başkalarının sağlayacağı huzura muhtaç olmama hâli olsun. Dik durmak gerekir, dikilmek değil.

3.5.1

Μήτε ἀκούσιος ἐνέργει μήτε ἀκοινώνητος μήτε ἀνεξέταστος μήτε ἀνθελκόμενος· μήτε κομψεία τὴν διάνοιάν σου καλλωπιζέτω· μήτε πολυρρήμων μήτε πολυπράγμων ἔσο. ἔτι δὲ ὁ ἐν σοὶ θεὸς ἔστω προστάτης ζῴου ἄρρενος καὶ πρεσβύτου καὶ πολιτικοῦ καὶ Ῥωμαίου καὶ ἄρχοντος, ἀνατεταχότος ἑαυτόν, οἷος ἂν εἴη τις περιμένων τὸ ἀνακλητικὸν ἐκ τοῦ βίου εὔλυτος, μήτε ὅρκου δεόμενος μήτε ἀνθρώπου τινὸς μάρτυρος. ἐνέστω δὲ τὸ φαιδρὸν καὶ τὸ ἀπροσδεὲς τῆς ἔξωθεν ὑπηρεσίας καὶ τὸ ἀπροσδεὲς ἡσυχίας, ἣν ἄλλοι παρέχουσιν. ὀρθὸν οὖν εἶναι χρή, οὐχὶ ὀρθούμενον.

3.6.16. Bölüm

İnsan hayatında adaletten, hakikatten, itidalden, cesaretten, kısacası aklının doğru logos'a uygun davrandığın konularda kendine yetmesinden ve seçimine bırakılmadan payına düşenlerde kadere razı olmasından daha üstün bir şey buluyorsan, ondan üstün bir şey görüyorsan, bütün psykhē'nle ona dön ve bulduğun en iyinin tadını çıkar.

3.6.1

Εἰ μὲν κρεῖττον εὑρίσκεις ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ βίῳ δικαιοσύνης, ἀληθείας, σωφροσύνης, ἀνδρείας καὶ καθάπαξ τοῦ ἀρκεῖσθαι ἑαυτῇ τὴν διάνοιάν σου, ἐν οἷς κατὰ τὸν λόγον τὸν ὀρθὸν πράσσοντά σε παρέχεται, καὶ [ἐν] τῇ εἱμαρμένῃ ἐν τοῖς ἀπροαιρέτως ἀπονεμομένοις· εἰ τούτου, φημί, κρεῖττόν τι ὁρᾷς, ἐπʼ ἐκεῖνο ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς τραπόμενος τοῦ ἀρίστου εὑρισκομένου ἀπόλαυε.

3.6.2Ama içine yerleşmiş olan, dürtülerini kendine tabi kılmış, tasavvurları sınayan, Sokrates'in dediği gibi kendini duyu etkilerinden çekip almış, kendini tanrılara tabi kılmış, insanları kollayan daimōn'dan daha üstün bir şey görünmüyorsa; öbür her şey ondan küçük ve değersiz görünüyorsa, başka hiçbir şeye yer verme. Çünkü bir kez ona eğilip saparsan, o iyiyi, sana özgü ve senin olanı artık oyalanmadan üstün tutamazsın.

3.6.2

εἰ δὲ μηδὲν κρεῖττον φαίνεται αὐτοῦ τοῦ ἐνιδρυμένου ἐν σοὶ δαίμονος, τάς τε ἰδίας ὁρμὰς ὑποτεταχότος ἑαυτῷ καὶ τὰς φαντασίας ἐξετάζοντος καὶ τῶν αἰσθητικῶν πείσεων, ὡς ὁ Σωκράτης ἔλεγεν, ἑαυτὸν ἀφειλκυκότος καὶ τοῖς θεοῖς ὑποτεταχότος ἑαυτὸν καὶ τῶν ἀνθρώπων προκηδομένου· εἰ τούτου πάντα τὰ ἄλλα μικρότερα καὶ εὐτελέστερα εὑρίσκεις, μηδενὶ χώραν δίδου ἑτέρῳ, πρὸς ὃ ῥέψας ἅπαξ καὶ ἀποκλίνας οὐκέτι ἀπερισπάστως τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνο, τὸ ἴδιον καὶ τὸ σόν, προτιμᾶν δυνήσῃ.

3.6.3Akla ve topluma özgü iyinin karşısına çoğunluğun övgüsü, makamlar, zenginlik, hazların tadı gibi başka cinsten hiçbir şey konamaz. Bunların hepsi, kısa süre uyumlu görünseler de, aniden üstün gelir ve insanı alıp götürür. Sen, diyorum, sade ve özgürce üstün olanı seç ve ona sarıl. "Üstün olan yararlı olandır." Akıl sahibi bir varlık olarak yararlıysa koru; hayvan olarak yararlıysa bunu açıkça söyle ve yargını kibirsizce koru; yeter ki sınamayı güvenle yap.

3.6.3

ἀντικαθῆσθαι γὰρ τῷ λογικῷ καὶ πολιτικῷ ἀγαθῷ οὐ θέμις οὐδʼ ὁτιοῦν ἑτερογενές, οἷον τὸν παρὰ τῶν πολλῶν ἔπαινον ἢ ἀρχὰς ἢ πλοῦτον ἢ ἀπολαύσεις ἡδονῶν· πάντα ταῦτα, κἂν πρὸς ὀλίγον ἐναρμόζειν δόξῃ, κατεκράτησεν ἄφνω καὶ παρήνεγκεν. σὺ δέ, φημί, ἁπλῶς καὶ ἐλευθέρως ἑλοῦ τὸ κρεῖττον καὶ τούτου ἀντέχου· “κρεῖττον δὲ τὸ συμφέρον.” εἰ μὲν τὸ ὡς λογικῷ, τοῦτο τήρει· εἰ δὲ τὸ ὡς ζῴῳ, ἀπόφηναι, καὶ ἀτύφως φύλασσε τὴν κρίσιν· μόνον ὅπως ἀσφαλῶς τὴν ἐξέτασιν ποιήσῃ.

3.7.17. Bölüm

Bir gün seni sözünden dönmeye, haysiyetini bırakmaya, birinden nefret etmeye, kuşkulanmaya, lanet etmeye, ikiyüzlülüğe, duvarlara ve perdelere muhtaç bir şeyi arzu etmeye zorlayacak olanı asla kendi yararına sayma. Kendi nous'unu, daimōn'unu ve onun aretē'sinin ayinlerini seçen kişi trajedi yapmaz, inlemez, yalnızlığa da kalabalığa da muhtaç olmaz. En önemlisi, ne bir şeyin peşinden koşarak ne ondan kaçarak yaşar; bedene sarılı psykhē'sini daha uzun mu daha kısa mı kullanacağı onu zerre ilgilendirmez. Hemen ayrılması gerekse, haysiyet ve edeple yapılabilecek başka bir işe gider gibi kolayca gider; bütün hayatı boyunca yalnız bundan sakınır: Aklının, düşünen ve toplumsal bir canlıya yakışmayan bir duruma düşmesinden.

3.7.1

Μὴ τιμήσῃς ποτὲ ὡς συμφέρον σεαυτοῦ, ὃ ἀναγκάσει σέ ποτε τὴν πίστιν παραβῆναι, τὴν αἰδῶ ἐγκαταλιπεῖν, μισῆσαί τινα, ὑποπτεῦσαι, καταράσασθαι, ὑποκρίνασθαι, ἐπιθυμῆσαί τινος τοίχων καὶ παραπετασμάτων δεομένου. ὁ γὰρ τὸν ἑαυτοῦ νοῦν καὶ δαίμονα καὶ τὰ ὄργια τῆς τούτου ἀρετῆς προελόμενος τραγῳδίαν οὐ ποιεῖ, οὐ στενάζει, οὐκ ἐρημίας, οὐ πολυπληθείας δεήσεται· τὸ μέγιστον, ζήσει μήτε διώκων μήτε φεύγων, πότερον δὲ ἐπὶ πλέον διάστημα χρόνου τῷ σώματι περιεχομένῃ τῇ ψυχῇ ἢ ἐπ’ ἔλασσον χρήσεται, οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μέλει· κἂν γὰρ ἤδη ἀπαλλάσσεσθαι δέῃ, οὕτως εὐλύτως ἄπεισιν, ὡς ἄλλο τι τῶν αἰδημόνως καὶ κοσμίως ἐνεργεῖσθαι δυναμένων ἐνεργήσων, τοῦτο μόνον παρ’ ὅλον τὸν βίον εὐλαβούμενος, τὸ τὴν διάνοιαν ἔν τινι ἀνοικείῳ νοεροῦ ⟨καὶ⟩ πολιτικοῦ ζῴου τροπῇ γενέσθαι.

3.8.18. Bölüm

Disiplinli ve arınmış insanın aklında irinli, kirli, içten içe çürümüş hiçbir şey bulamazsın. Kader onun hayatını, rolünü bitirmeden sahneden çekilen bir oyuncu gibi yarım yakalamaz. Onda kölece, yapmacık, bağımlı, kopuk, hesap verecek ya da saklanan hiçbir şey yoktur.

3.8.1

Οὐδὲν ἂν ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ κεκολασμένου καὶ ἐκκεκαθαρμένου πυῶδες οὐδὲ μὴν μεμολυσμένον οὐδὲ ὕπουλον εὕροις· οὐδὲ ἀσυντελῆ τὸν βίον αὐτοῦ ἡ πεπρωμένη καταλαμβάνει, ὡς ἄν τις εἴποι τὸν τραγῳδὸν πρὸ τοῦ τελέσαι καὶ διαδραματίσαι ἀπαλλάσσεσθαι· ἔτι δὲ οὐδὲν δοῦλον οὐδὲ κομψὸν οὐδὲ προσδεδεμένον οὐδὲ ἀπεσχισμένον οὐδὲ ὑπεύθυνον οὐδὲ ἐμφωλεῦον.

3.9.19. Bölüm

Kanı oluşturma yetine saygı göster. Her şey ona bağlıdır: Yönetici yetinde tabiata ve akıl sahibi canlının yapısına aykırı bir kanı oluşmamasına. Bu yeti aceleyle hüküm vermemeyi, insanlara yakınlığı ve tanrılara uymayı vaat eder.

3.9.1

Τὴν ὑποληπτικὴν δύναμιν σέβε. ἐν ταύτῃ τὸ πᾶν, ἵνα ὑπόληψις τῷ ἡγεμονικῷ σου μηκέτι ἐγγένηται ἀνακόλουθος τῇ φύσει καὶ τῇ τοῦ λογικοῦ ζῴου κατασκευῇ, αὕτη δὲ ἐπαγγέλλεται ἀπροπτωσίαν καὶ τὴν πρὸς ἀνθρώπους οἰκείωσιν καὶ τὴν τοῖς θεοῖς ἀκολουθίαν.

3.10.110. Bölüm

Öyleyse her şeyi bırakıp yalnız bu az şeye sarıl. Şunu da hatırla: Herkes yalnız şu şimdiyi, bu anı yaşar; gerisi ya yaşanmıştır ya da belirsizdir. Herkesin yaşadığı küçüktür, yaşadığı dünya köşesi küçüktür, en uzun ölüm sonrası ün bile küçüktür; o da kendilerini bile tanımayan, çoktan ölmüş olanı hiç tanımayan, çabucak ölecek cılız insanların elden ele aktarmasıyla sürer.

3.10.1

Πάντα οὖν ῥίψας ταῦτα μόνα τὰ ὀλίγα σύνεχε καὶ ἔτι συμμνημόνευε, ὅτι μόνον ζῇ ἕκαστος τὸ παρὸν τοῦτο, τὸ ἀκαριαῖον· τὰ δὲ ἄλλα ἢ βεβίωται ἢ ἐν ἀδήλῳ, μικρὸν μὲν οὖν ὃ ζῇ ἕκαστος· μικρὸν δὲ τὸ τῆς γῆς γωνίδιον ὅπου ζῇ· μικρὸν δὲ καὶ ἡ μηκίστη ὑστεροφημία καὶ αὕτη δὲ κατὰ διαδοχὴν ἀνθρωπαρίων τάχιστα τεθνηξομένων καὶ οὐκ εἰδότων οὐδὲ ἑαυτοὺς οὐδέ γε τὸν πρόπαλαι τεθνηκότα.

3.11.111. Bölüm

Söylenen düsturlara bir şey daha eklensin: Karşına çıkan tasavvurun konusunun her zaman tarifini ya da taslağını çıkar; ousia'sında ne olduğunu çıplak, bütünüyle, ayrı ayrı gör; kendi adını, oluştuğu ve çözüleceği şeylerin adlarını içinden söyle.

3.11.1

Τοῖς δὲ εἰρημένοις παραστήμασιν ἓν ἔτι προσέστω, τὸ ὅρον ἢ ὑπογραφὴν ἀεὶ ποιεῖσθαι τοῦ ὑποπίπτοντος φανταστοῦ, ὥστε αὐτὸ ὁποῖόν ἐστι κατ’ οὐσίαν, γυμνόν, ὅλον δι’ ὅλων διῃρημένως βλέπειν καὶ τὸ ἴδιον ὄνομα αὐτοῦ καὶ τὰ ὀνόματα ἐκείνων, ἐξ ὧν συνεκρίθη καὶ εἰς ἃ ἀναλυθήσεται, λέγειν παρ’ ἑαυτῷ.

3.11.2Çünkü hayatta karşına çıkan her şeyi yöntemle ve hakikatle sınayabilmek, onlara her zaman, nasıl bir kozmosta nasıl bir işe yaradıklarını, bütün için ve en yüce şehrin vatandaşı olan insan için ne değer taşıdıklarını kavrayarak bakmak kadar yüce gönüllülük kazandıran başka bir şey yoktur; öbür şehirler o şehrin evleri gibidir. Şimdi bana bu tasavvuru veren şey nedir, nelerden oluşmuştur, tabiatı gereği ne kadar kalır, ona karşı hangi aretē gerekir: Yumuşaklık mı, cesaret mi, güvenilirlik mi, sadelik mi, kendine yetmek mi, öbürleri mi?

3.11.2

οὐδὲν γὰρ οὕτως μεγαλοφροσύνης ποιητικόν, ὡς τὸ ἐλέγχειν ὁδῷ καὶ ἀληθείᾳ ἕκαστον τῶν τῷ βίῳ ὑποπιπτόντων δύνασθαι καὶ τὸ ἀεὶ οὕτως εἰς αὐτὰ ὁρᾶν, ὥστε συνεπιβάλλειν ὁποίῳ τινὶ τῷ κόσμῳ ὁποίαν τινὰ τοῦτο χρείαν παρεχόμενον τίνα μὲν ἔχει ἀξίαν ὡς πρὸς τὸ ὅλον, τίνα δὲ ὡς πρὸς τὸν ἄνθρωπον, πολίτην ὄντα πόλεως τῆς ἀνωτάτης, ἧς αἱ λοιπαὶ πόλεις ὥσπερ οἰκίαι εἰσίν· τί ἐστὶ καὶ ἐκ τίνων συγκέκριται καὶ πόσον χρόνον πέφυκε παραμένειν τοῦτο τὸ τὴν φαντασίαν μοι νῦν ποιοῦν καὶ τίνος ἀρετῆς πρὸς αὐτὸ χρεία, οἷον ἡμερότητος, ἀνδρείας, πίστεως, ἀφελείας, αὐταρκείας, τῶν λοιπῶν.

3.11.3Bu yüzden her şey için şöyle demek gerekir: Bu tanrıdan geliyor; bu kaderin payından, birlikte örülmüş dokudan, rastlantıdan ve talihten; bu da soydaşımdan, akrabamdan ve ortağımdan geliyor, ama o kendisi için neyin tabiata uygun olduğunu bilmiyor. Ben ise biliyorum; bu yüzden ona ortaklığın tabiî kanununa göre iyi niyetle ve adaletle davranıyorum, aynı zamanda ilgisiz şeylerde her birinin değerini gözetiyorum.

3.11.3

διὸ δεῖ ἐφ̓ ἑκάστου λέγειν· τοῦτο μὲν παρὰ θεοῦ ἥκει, τοῦτο δὲ κατὰ τὴν σύλληξιν καὶ τὴν συμμηρυομένην σύγκλωσιν καὶ τὴν τοιαύτην σύντευξίν τε καὶ τύχην, τοῦτο δὲ παρὰ τοῦ συμφύλου καὶ συγγενοῦς καὶ κοινωνοῦ, ἀγνοοῦντος μέντοι ὅ τι αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐστίν. ἀλλ’ ἐγὼ οὐκ ἀγνοῶ· διὰ τοῦτο χρῶμαι αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς κοινωνίας φυσικὸν νόμον εὔνως καὶ δικαίως, ἅμα μέντοι τοῦ κατ’ ἀξίαν ἐν τοῖς μέσοις συστοχάζομαι.

3.12.112. Bölüm

Önündeki işi doğru logos'a uyarak, ciddiyetle, güçle, iyi niyetle yaparsan, yan kazançlar peşinde koşmaz, daimōn'unu hemen geri vermen gerekirmiş gibi temiz ve dik tutarsan; bunu hiçbir şey beklemeden, hiçbir şeyden kaçmadan, şimdiki tabiata uygun eylemle ve sözlerindeki kahramanca doğrulukla yetinerek sürdürürsen iyi yaşarsın. Buna kimse engel olamaz.

3.12.1

Ἐὰν τὸ παρὸν ἐνεργῇς ἑπόμενος τῷ ὀρθῷ λόγῳ, ἐσπουδασμένως, ἐρρωμένως, εὐμενῶς, καὶ μηδὲν παρεμπόρευμα, ἀλλὰ τὸν ἑαυτοῦ δαίμονα καθαρὸν ἑστῶτα τηρῇς, ὡσεὶ καὶ ἤδη ἀποδοῦναι δέοι· ἐὰν τοῦτο συνάπτῃς μηδὲν περιμένων μηδὲ Φεύγων, ἀλλὰ τῇ παρούσῃ κατὰ Φύσιν ἐνεργείᾳ καὶ τῇ ὧν λέγεις καὶ Φθέγγῃ ἡρωικῇ ἀληθείᾳ ἀρκούμενος, εὐζωήσεις. ἔστι δὲ οὐδεὶς ὁ τοῦτο κωλῦσαι δυνάμενος.

3.13.113. Bölüm

Hekimler nasıl ani müdahaleler için aletlerini ve bıçaklarını hep el altında tutarsa, sen de tanrısal ve insanî şeyleri bilmek için yargılarını hazır tut; en küçük işi bile ikisi arasındaki bağı unutmadan yap. Çünkü insanî hiçbir şeyi tanrısal olana bağlamadan iyi yapamazsın; tersi de öyledir.

3.13.1

Ὥσπερ οἱ ἰατροὶ ἀεὶ τὰ ὄργανα καὶ σιδήρια πρόχειρα ἔχουσι πρὸς τὰ αἰφνίδια τῶν θεραπευμάτων, οὕτω τὰ δόγματα σὺ ἕτοιμα ἔχε πρὸς τὸ τὰ θεῖα καὶ ἀνθρώπινα εἰδέναι, καὶ πᾶν καὶ τὸ μικρότατον οὕτω ποιεῖν ὡς τῆς ἀμφοτέρων πρὸς ἄλληλα συνδέσεως μεμνημένον. οὔτε γὰρ ἀνθρώπινόν τι ἄνευ τῆς ἐπὶ τὰ θεῖα συναναφορᾶς εὖ πράξεις οὔτ’ ἔμπαλιν.

3.14.114. Bölüm

Artık oyalanıp dolaşma; ne notlarını okuyabileceksin ne eski Romalıların ve Yunanların işlerini ne de yaşlılığın için ayırdığın kitap seçmelerini. Öyleyse sona doğru acele et; boş umutları bırakıp, kendini önemsiyorsan, hâlâ mümkünken kendine yardım et.

3.14.1

Μηκέτι πλανῶ· οὔτε γὰρ τὰ ὑπομνημάτιά σου μέλλεις ἀναγινώσκειν οὔτε τὰς τῶν ἀρχαίων Ῥωμαίων καὶ Ἑλλήνων πράξεις καὶ τὰς ἐκ τῶν συγγραμμάτων ἐκλογάς, ἃς εἰς τὸ γῆρας σαυτῷ ἀπετίθεσο. σπεῦδε οὖν εἰς τέλος καὶ τὰς κενὰς ἐλπίδας ἀφεὶς σαυτῷ βοήθει, εἴ τί σοι μέλει σαυτοῦ, ἕως ἔξεστιν.

3.15.115. Bölüm

Çalmanın, ekmenin, satın almanın, dingin durmanın, yapılacak olanı görmenin ne kadar çok şey demek olduğunu bilmezler; bu görme gözle değil, başka bir görüşle olur.

3.15.1

Οὐκ ἴσασι, πόσα σημαίνει τὸ κλέπτειν, τὸ σπείρειν, τὸ ὠνεῖσθαι, τὸ ἡσυχάζειν, τὸ ὁρᾶν τὰ πρακτέα, ὃ οὐκ ὀφθαλμοῖς γίνεται ἀλλ’ ἑτέρᾳ τινὶ ὄψει.

3.16.116. Bölüm

Beden, psykhē, nous. Bedene hisler, psykhē'ye dürtüler, nous'a yargılar aittir. Tasavvurla izlenim almak otlayan hayvanlarda da vardır; dürtüyle kukla gibi oynatılmak vahşi hayvanlarda, kadınsı erkeklerde, Phalaris'te ve Neron'da da; görünen ödevlerde nous'u önder edinmek de tanrılara inanmayanlarda, vatanını terk edenlerde ve kapıları kapayınca her şeyi yapanlarda da vardır.

3.16.1

Σῶμα, ψυχή, νοῦς· σώματος αἰσθήσεις, ψυχῆς ὁρμαί, νοῦ δόγματα. τὸ μὲν τυποῦσθαι φανταστικῶς καὶ τῶν βοσκημάτων· τὸ δὲ νευροσπαστεῖσθαι ὁρμητικῶς καὶ τῶν θηρίων καὶ τῶν ἀνδρογύνων καὶ Φαλάριδος καὶ Νέρωνος· τὸ δὲ τὸν νοῦν ἡγεμόνα ἔχειν ἐπὶ τὰ φαινόμενα καθήκοντα καὶ τῶν θεοὺς μὴ νομιζόντων καὶ τῶν τὴν πατρίδα ἐγκαταλειπόντων καὶ τῶν ποιούντων, ἐπειδὰν κλείσωσι τὰς θύρας.

3.16.2Öyleyse öbür her şey bu sayılanlarla ortaksa, iyi insana özgü olan şudur: Başına gelenleri ve kendisi için örülenleri sevmek, karşılamak; göğsüne yerleşmiş daimōn'u kirletmemek, tasavvur kalabalığıyla rahatsız etmemek, onu huzurlu tutmak; edeple tanrıya uymak, hakikate aykırı bir şey söylememek, adalete aykırı bir şey yapmamak. Bütün insanlar onun sade, haysiyetli ve neşeli yaşadığına inanmasa bile hiçbirine kızmaz, hayatın gayesine götüren yoldan da sapmaz; oraya temiz, dingin, ayrılmaya hazır, kendi payına zorlanmadan uyum sağlamış olarak varmak gerekir.

3.16.2

εἰ οὖν τὰ λοιπὰ κοινά ἐστι πρὸς τὰ εἰρημένα, λοιπὸν τὸ ἴδιόν ἐστι τοῦ ἀγαθοῦ φιλεῖν μὲν καὶ ἀσπάζεσθαι τὰ συμβαίνοντα καὶ συγκλωθόμενα αὐτῷ, τὸν δὲ ἔνδον ἐν τῷ στήθει ἱδρυμένον δαίμονα μὴ φύρειν μηδὲ θορυβεῖν ὄχλῳ φαντασιῶν, ἀλλὰ ἵλεων διατηρεῖν, κοσμίως ἑπόμενον θεῷ, μήτε φθεγγόμενόν τι παρὰ τὰ ἀληθῆ μήτε ἐνεργοῦντα παρὰ τὰ δίκαια. εἰ δὲ ἀπιστοῦσιν αὐτῷ πάντες ἄνθρωποι, ὅτι ἁπλῶς καὶ αἰδημόνως καὶ εὐθύμως βιοῖ, οὔτε χαλεπαίνει τινὶ τούτων οὔτε παρατρέπεται τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης ἐπὶ τὸ τέλος τοῦ βίου, ἐφ’ ὃ δεῖ ἐλθεῖν καθαρόν, ἡσύχιον, εὔλυτον, ἀβιάστως τῇ ἑαυτοῦ μοίρᾳ συνηρμοσμένον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…