IV. Kitap
4.1.11. Bölüm
İçimizdeki hâkim unsur tabiata uygun bir hâldeyken olaylar karşısında öyle durur ki her zaman mümkün olana ve verilene kolayca geçebilir. Önceden belirlenmiş hiçbir malzemeye bağlanmaz; önde gelen şeylere çekince payıyla yönelir, onların yerine geleni kendine malzeme yapar. Tıpkı ateşin üstüne düşenlere hâkim olması gibi: Küçük bir kandili söndürebilecek şeyleri parlak ateş hemen kendine katar, yakıp tüketir ve onlarla daha da yükselir.
Τὸ ἔνδον κυριεῦον, ὅταν κατὰ φύσιν ἔχῃ, οὕτως ἕστηκε πρὸς τὰ συμβαίνοντα, ὥστε ἀεὶ πρὸς τὸ δυνατὸν καὶ διδόμενον μετατίθεσθαι ῥᾳδίως. ὕλην γὰρ ἀποτεταγμένην οὐδεμίαν φιλεῖ, ἀλλὰ ὁρμᾷ μὲν πρὸς τὰ προηγούμενα μεθ’ ὑπεξαιρέσεως, τὸ δὲ ἀντεισαγόμενον ὕλην ἑαυτῷ ποιεῖ, ὥσπερ τὸ πῦρ, ὅταν ἐπικρατῇ τῶν ἐπεμπιπτόντων, ὑφ’ ὧν ἂν μικρός τις λύχνος ἐσβέσθη· τὸ δὲ λαμπρὸν πῦρ τάχιστα ἐξῳκείωσεν ἑαυτῷ τὰ ἐπιφορούμενα καὶ κατηνάλωσε καὶ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἐπὶ μεῖζον ἤρθη.
4.2.12. Bölüm
Hiçbir eylem rastgele ya da tekhnē'yi tamamlayan kurala aykırı yapılmasın.
Μηδὲν ἐνέργημα εἰκῇ μηδὲ ἄλλως ἢ κατὰ θεώρημα συμπληρωτικὸν τῆς τέχνης ἐνεργείσθω.
4.3.13. Bölüm
İnsanlar kendilerine kırlarda, kıyılarda, dağlarda inziva yerleri arar; sen de böyle şeyleri çok özlersin. Oysa bu pek sıradan bir tutumdur, çünkü istediğin an kendine çekilebilirsin. İnsan hiçbir yerde kendi psykhē'sinden daha dingin, daha sakin bir yere çekilemez; özellikle de içinde, bakar bakmaz onu rahatlığa kavuşturacak şeyler taşıyan kişi. Rahatlık derken düzenden başka bir şey kastetmiyorum. Öyleyse sürekli kendine bu çekilmeyi tanı ve kendini yenile. Hemen aklına gelip bütün acını yıkamaya, seni dönecek olduğun şeylere hoşnutsuzluk duymadan geri göndermeye yetecek kısa ve temel ilkelerin olsun.
Ἀναχωρήσεις αὑτοῖς ζητοῦσιν ἀγροικίας καὶ αἰγιαλοὺς καὶ ὄρη, εἴωθας δὲ καὶ σὺ τὰ τοιαῦτα μάλιστα ποθεῖν. ὅλον δὲ τοῦτο ἰδιωτικώτατόν ἐστιν ἐξόν, ἧς ἂν ὥρας ἐθελήσῃς, εἰς ἑαυτὸν ἀναχωρεῖν. οὐδαμοῦ γὰρ οὔτε ἡσυχιώτερον οὔτε ἀπραγμονέστερον ἄνθρωπος ἀναχωρεῖ ἢ εἰς τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, μάλισθʼ ὅστις ἔχει ἔνδον τοιαῦτα, εἰς ἃ ἐγκύψας ἐν πάσῃ εὐμαρείᾳ εὐθὺς γίνεται· τὴν δὲ εὐμάρειαν οὐδὲν ἄλλο λέγω ἢ εὐκοσμίαν. συνεχῶς οὖν δίδου σεαυτῷ ταύτην τὴν ἀναχώρησιν καὶ ἀνανέου σεαυτόν· βραχέα δὲ ἔστω καὶ στοιχειώδη ἃ εὐθὺς ἀπαντήσαντα ἀρκέσει εἰς τὸ πᾶσαν λύπην ἀποκλύσαι καὶ ἀποπέμψαι σε μὴ δυσχεραίνοντα ἐκείνοις ἐφʼ ἃ ἐπανέρχῃ.
4.3.2Neye hoşnutsuzsun? İnsanların kötülüğüne mi? Şu hükmü düşün: Akıl sahibi canlılar birbiri için yaratılmıştır, tahammül adaletin bir parçasıdır, insanlar istemeyerek hata eder; kaç kişi düşmanlık ederek, kuşkulanarak, nefret ederek, birbirine mızrak saplayarak yere serilmiş, kül olmuş. Bırak artık. Yoksa bütünden payına düşenlere mi hoşnutsuzsun? Şu seçeneği tazele: Ya ilahî takdir ya atomlar; kozmosun bir şehir gibi olduğunu gösteren ispatları da hatırla. Beden işleri mi hâlâ seni üzüyor? Düşün ki akıl, kendini bir kez toparlayıp kendi yetkisini tanıdıktan sonra soluğun yumuşak ya da sert hareketine karışmaz; ağrı ve haz üzerine duyup kabul ettiğin öbür şeyleri de hatırla.
τίνι γὰρ δυσχερανεῖς; τῇ τῶν ἀνθρώπων κακίᾳ; ἀναλογισάμενος τὸ κρῖμα, ὅτι τὰ λογικὰ ζῷα ἀλλήλων ἕνεκεν γέγονε καὶ ὅτι τὸ ἀνέχεσθαι μέρος τῆς δικαιοσύνης καὶ ὅτι ἄκοντες ἁμαρτάνουσι καὶ πόσοι ἤδη διεχθρεύσαντες, ὑποπτεύσαντες, μισήσαντες, διαδορατισθέντες ἐκτέτανται, τετέφρωνται, παύου ποτέ. ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ τῶν ὅλων ἀπονεμομένοις δυσχερανεῖς; ἀνανεωσάμενος τὸ διεζευγμένον τό· ἤτοι πρόνοια ἢ ἄτομοι, καὶ ἐξ ὅσων ἀπεδείχθη ὅτι ὁ κόσμος ὡσανεὶ πόλις. ἀλλὰ τὰ σωματικά σου ἅψεται ἔτι; ἐννοήσας ὅτι οὐκ ἐπιμίγνυται λείως ἢ τραχέως κινουμένῳ πνεύματι ἡ διάνοια, ἐπειδὰν ἅπαξ ἑαυτὴν ἀπολάβῃ καὶ γνωρίσῃ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν, καὶ λοιπὸν ὅσα περὶ πόνου καὶ ἡδονῆς ἀκήκοας καὶ συγκατέθου.
4.3.3Yoksa önemsiz itibarın mı seni oyalıyor? Her şeyin ne çabuk unutulduğuna, iki yana uzanan sonsuz zamanın boşluğuna, yankının boşluğuna, seni övüyor görünenlerin değişkenliğine ve düşüncesizliğine, bütün bunların sıkıştığı yerin darlığına bak. Çünkü bütün yeryüzü bir noktadır; bu barınak onun ne kadar küçük bir köşesi? Burada seni övecekler kaç kişi ve nasıl insanlar?
ἀλλὰ τὸ δοξάριόν σε περισπάσει; ἀπιδὼν εἰς τὸ τάχος τῆς πάντων λήθης καὶ τὸ χάος τοῦ ἐφʼ ἑκάτερα ἀπείρου αἰῶνος καὶ τὸ κενὸν τῆς ἀπηχήσεως καὶ τὸ εὐμετάβολον καὶ ἄκριτον τῶν εὐφημεῖν δοκούντων καὶ τὸ στενὸν τοῦ τόπου, ἐν ᾧ περιγράφεται· ὅλη τε γὰρ ἡ γῆ στιγμὴ καὶ ταύτης πόστον γωνίδιον ἡ κατοίκησις αὕτη; καὶ ἐνταῦθα πόσοι καὶ οἷοί τινες οἱ ἐπαινεσόμενοι;
4.3.4Öyleyse kendi küçük tarlana çekilmeyi hatırla. Her şeyden önce çırpınma, gerilme; özgür ol ve şeylere bir erkek, bir insan, bir vatandaş, ölümlü bir canlı olarak bak. En hazır bulunduracağın şeyler arasında şu ikisi olsun: Biri, şeyler psykhē'ye dokunmaz, dışarıda hareketsiz durur; sıkıntılar yalnız içerideki kanıdan gelir. Öbürü, gördüğün bütün şeyler neredeyse şimdiden değişir ve artık olmaz; kendi gözünle gördüğün değişimleri sürekli düşün. Kozmos değişimdir, hayat kanıdır.
λοιπὸν οὖν μέμνησο τῆς ὑποχωρήσεως τῆς εἰς τοῦτο τὸ ἀγρίδιον ἑαυτοῦ καὶ πρὸ παντὸς μὴ σπῶ μηδὲ κατεντείνου, ἀλλὰ ἐλεύθερος ἔσο καὶ ὅρα τὰ πράγματα ὡς ἀνήρ, ὡς ἄνθρωπος, ὡς πολίτης, ὡς θνητὸν ζῷον. ἐν δὲ τοῖς προχειροτάτοις, εἰς ἃ ἐγκύψεις, ταῦτα ἔστω τὰ δύο· ἕν μέν, ὅτι τὰ πράγματα οὐχ ἅπτεται τῆς ψυχῆς, ἀλλʼ ἔξω ἕστηκεν ἀτρεμοῦντα, αἱ δὲ ὀχλήσεις ἐκ μόνης τῆς ἔνδον ὑπολήψεως· ἕτερον δέ, ὅτι πάντα ταῦτα, ὅσα ὁρᾷς, ὅσον οὐδέπω μεταβαλεῖ καὶ οὐκ ἔτι ἔσται· καὶ ὅσων ἤδη μεταβολαῖς αὐτὸς παρατετύχηκας, συνεχῶς διανοοῦ. ὁ κόσμος ἀλλοίωσις, ὁ βίος ὑπόληψις.
4.4.14. Bölüm
Nous ortaksa, bizi akıl sahibi kılan logos da ortaktır; öyleyse ne yapılacağını ve ne yapılmayacağını buyuran logos da ortaktır; öyleyse kanun da ortaktır; öyleyse vatandaşız; öyleyse bir devlete katılıyoruz; öyleyse kozmos bir şehir gibidir. Çünkü bütün insan soyunun başka hangi ortak devlete katıldığı söylenebilir? Nous da, logos da, kanun da bize o ortak şehirden gelir, yoksa nereden gelsin? Bendeki toprak nasıl bir topraktan pay alınmışsa, su başka bir elementten, soluk bir kaynaktan, sıcak ve ateşli olan kendi kaynağından gelmişse (çünkü hiçbir şey yoktan gelmez, yokluğa da gitmez), nous da bir yerden gelmiştir.
Εἰ τὸ νοερὸν ἡμῖν κοινόν, καὶ ὁ λόγος, καθʼ ὃν λογικοί ἐσμεν, κοινός· εἰ τοῦτο, καὶ ὁ προστακτικὸς τῶν ποιητέων ἢ μὴ λόγος κοινός· εἰ τοῦτο, καὶ ὁ νόμος κοινός· εἰ τοῦτο, πολῖταί ἐσμεν· εἰ τοῦτο, πολιτεύματός τινος μετέχομεν· εἰ τοῦτο, ὁ κόσμος ὡσανεὶ πόλις ἐστί· τίνος γὰρ ἄλλου φήσει τις τὸ τῶν ἀνθρώπων πᾶν γένος κοινοῦ πολιτεύματος μετέχειν; ἐκεῖθεν δέ, ἐκ τῆς κοινῆς ταύτης πόλεως, καὶ αὐτὸ τὸ νοερὸν καὶ λογικὸν καὶ νομικὸν ἡμῖν ἢ πόθεν; ὥσπερ γὰρ τὸ γεῶδές μοι ἀπό τινος γῆς ἀπομεμέρισται καὶ τὸ ὑγρὸν ἀφʼ ἑτέρου στοιχείου καὶ τὸ πνευματικὸν ἀπὸ πηγῆς τινος καὶ τὸ θερμὸν καὶ πυρῶδες ἔκ τινος ἰδίας πηγῆς (οὐδὲν γὰρ ἐκ τοῦ μηδενὸς ἔρχεται, ὥσπερ μηδʼ εἰς τὸ οὐκ ὂν ἀπέρχεται), οὕτω δὴ καὶ τὸ νοερὸν ἥκει ποθέν.
4.5.15. Bölüm
Ölüm, doğum gibi tabiatın bir sırrıdır: Aynı elementlerin birleşimi, aynı elementlere çözülme. Bunda utanılacak hiçbir şey yoktur; çünkü düşünen canlının gereklerine, yapısının logos'una aykırı değildir.
Ὁ θάνατος τοιοῦτον, οἷον γένεσις, φύσεως μυστήριον· σύγκρισις ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων, εἰς ταὐτὰ ⟨λύσις⟩. ὅλως δὲ οὐκ ἐφʼ ᾧ ἄν τις αἰσχυνθείη· οὐ γὰρ παρὰ τὸ ἑξῆς τῷ νοερῷ ζῴῳ οὐδὲ παρὰ τὸν λόγον τῆς κατασκευῆς.
4.6.16. Bölüm
Böyle insanlardan böyle şeylerin yapılması tabiatça zorunludur; bunu istemeyen, incirin sütünün olmamasını istiyor demektir. Her hâlde şunu unutma: Çok kısa süre sonra sen de o da öleceksiniz, az sonra adınız bile kalmayacak.
Ταῦτα οὕτως ὑπὸ τῶν τοιούτων πέφυκε γίνεσθαι ἐξ ἀνάγκης, ὁ δὲ τοῦτο μὴ θέλων θέλει τὴν συκῆν ὀπὸν μὴ ἔχειν. ὅλως δὲ ἐκείνου μέμνησο, ὅτι ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου καὶ σὺ καὶ οὗτος τεθνήξεσθε, μετὰ βραχὺ δὲ οὐδὲ ὄνομα ὑμῶν ὑπολειφθήσεται.
4.7.17. Bölüm
Kanıyı kaldır, "Zarar gördüm" sözü kalkar; "Zarar gördüm" sözünü kaldır, zarar kalkar.
Ἆρον τὴν ὑπόληψιν, ἦρται τὸ βέβλαμμαι· ἆρον τὸ βέβλαμμαι, ἦρται ἡ βλάβη.
4.8.18. Bölüm
İnsanı kendisinden daha kötü yapmayan şey, hayatını da daha kötü yapmaz, ona ne dıştan ne içten zarar verir.
Ὃ χείρω αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄνθρωπον οὐ ποιεῖ, τοῦτο οὐδὲ τὸν βίον αὐτοῦ χείρω ποιεῖ οὐδὲ βλάπτει οὔτε ἔξωθεν οὔτε ἔνδοθεν.
4.9.19. Bölüm
Yararlı olanın tabiatı bunu yapmak zorundaydı.
Ἠνάγκασται ἡ τοῦ συμφέροντος φύσις τοῦτο ποιεῖν.
4.10.110. Bölüm
"Olan her şey adaletle olur": Dikkatle gözetirsen bunu görürsün. Yalnız bir sırayla olur demiyorum; adalete göre, herkese hakkını veren biri tarafından verilmiş gibi olur. Başladığın gibi gözetmeye devam et ve ne yaparsan iyi olarak yap, iyi sözünün asıl anlamıyla. Bunu her eylemde koru.
Ὅτι “πᾶν τὸ συμβαῖνον δικαίως συμβαίνει” · ὃ ἐὰν ἀκριβῶς παραφυλάσσῃς, εὑρήσεις· οὐ λέγω μόνον κατὰ τὸ ἑξῆς, ἀλλʼ ὅτι κατὰ τὸ δίκαιον καὶ ὡς ἂν ὑπό τινος ἀπονέμοντος τὸ κατʼ ἀξίαν. παραφύλασσε οὖν ὡς ἤρξω, καί, ὅ τι ἂν ποιῇς, σὺν τούτῳ ποίει, σὺν τῷ ἀγαθὸς εἶναι, καθὸ νενόηται ἰδίως ὁ ἀγαθός. τοῦτο ἐπὶ πάσης ἐνεργείας σῷζε.
4.11.111. Bölüm
Sana hakaret edenin hükmettiği gibi ya da senin hükmetmeni istediği gibi düşünme; şeylere gerçekte oldukları gibi bak.
Μὴ τοιαῦτα ὑπολάμβανε, οἷα ὁ ὑβρίζων κρίνει ἢ οἷά σε κρίνειν βούλεται, ἀλλὰ ἴδε αὐτά, ὁποῖα κατʼ ἀλήθειάν ἐστιν.
4.12.112. Bölüm
İnsan şu iki hazırlığa her zaman sahip olmalıdır. Biri, krallık ve kanun koyma sanatının logos'unun insanların yararına önerdiğini yapmak. Öbürü, seni düzeltip bir kanından döndürecek biri çıkarsa fikrini değiştirmek. Ama bu dönüş her zaman adil ya da ortak yararlı olan gibi bir inandırıcılıktan gelmeli, sebebi de yalnız böyle şeyler olmalıdır; hoş ya da şerefli göründüğü için değil.
Δύο ταύτας ἑτοιμότητας ἔχειν ἀεὶ δεῖ· τὴν μὲν πρὸς τὸ πρᾶξαι μόνον ὅπερ ἂν ὁ τῆς βασιλικῆς καὶ νομοθετικῆς λόγος ὑποβάλλῃ ἐπʼ ὠφελείᾳ ἀνθρώπων· τὴν δὲ πρὸς τὸ μεταθέσθαι, ἐὰν ἄρα τις παρῇ διορθῶν καὶ μετάγων ἀπό τινος οἰήσεως. τὴν μέντοι μεταγωγὴν ἀεὶ ἀπό τινος πιθανότητος, ὡς δικαίου ἢ κοινωφελοῦς, γίνεσθαι καὶ τὰ προηγμένα τοιαῦτα μόνον εἶναι δεῖ, οὐχ ὅτι ἡδὺ ἢ ἔνδοξον ἐφάνη.
4.13.113. Bölüm
"Logos'un var mı?" "Var." "Öyleyse neden kullanmıyorsun? O kendi işini yaparsa başka ne istersin?"
“Λόγον ἔχεις;” “ἔχω.” “τί οὖν οὐ χρᾷ; τούτου γὰρ τὸ ἑαυτοῦ ποιοῦντος τί ἄλλο θέλεις;”
4.14.114. Bölüm
Bir parça olarak var oldun. Seni doğuranda yok olacaksın; daha doğrusu, değişimle onun tohumsal logos'una geri alınacaksın.
Ἐνυπέστης ὡς μέρος. ἐναφανισθήσῃ τῷ γεννήσαντι· μᾶλλον δὲ ἀναληφθήσῃ εἰς τὸν λόγον αὐτοῦ τὸν σπερματικὸν κατὰ μεταβολήν.
4.15.115. Bölüm
Aynı sunakta birçok buhur tanesi: Biri önce düştü, öbürü sonra; hiç fark etmez.
Πολλὰ λιβανωτοῦ βωλάρια ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βωμοῦ· τὸ μὲν προκατέπεσεν, τὸ δʼ ὕστερον, διαφέρει δʼ οὐδέν.
4.16.116. Bölüm
Yargılarına ve logos'a saygına dönersen, on gün içinde, şimdi sana vahşi hayvan ve maymun gözüyle bakanlara tanrı görünürsün.
Ἐντὸς δέκα ἡμερῶν θεὸς αὐτοῖς ⟨τούτοις⟩ δόξεις οἷς νῦν θηρίον καὶ πίθηκος, ἐὰν ἀνακάμψῃς ἐπὶ τὰ δόγματα καὶ τὸν σεβασμὸν τοῦ λόγου.
4.17.117. Bölüm
On bin yıl yaşayacakmış gibi yaşama. Ölüm tepende asılı; yaşarken, elinden gelirken iyi ol.
Μὴ ὡς μύρια μέλλων ἔτη ζῆν. τὸ χρεὼν ἐπήρτηται· ἕως ζῇς, ἕως ἔξεστιν, ἀγαθὸς γενοῦ.
4.18.118. Bölüm
Komşusunun ne söylediğine, ne yaptığına, ne düşündüğüne bakmayıp yalnız kendi yaptığının adil ve temiz olmasına bakan insan ne kadar boş vakit kazanır. İyi insana yaraşır biçimde başkalarının kara huylarına bakınma; çizgi üzerinde dosdoğru koş, dağılma.
Ὅσην εὐσχολίαν κερδαίνει ὁ μὴ βλέπων τί ὁ πλησίον εἶπεν ἢ ἔπραξεν ἢ διενοήθη, ἀλλὰ μόνον τί αὐτὸς ποιεῖ, ἵνα αὐτὸ τοῦτο δίκαιον ᾖ καὶ ὅσιον ἢ † κατὰ τὸν ἀγαθὸν· μὴ μέλαν ἦθος περιβλέπεσθαι, ἀλλʼ ἐπὶ τῆς γραμμῆς τρέχειν ὀρθόν, μὴ διερριμμένον.
4.19.119. Bölüm
Ölüm sonrası üne düşkün olan, kendisini hatırlayanların her birinin çok geçmeden öleceğini, sonra onların yerine geçenin de öleceğini, sonunda tutuşup sönenler arasında ilerleyen hatıranın büsbütün söneceğini tasavvur etmez. Diyelim ki hatırlayanlar ölümsüz, hatıra da ölümsüz; bu sana ne? Ölüye faydası yok demiyorum yalnız; yaşayana da övgü neye yarar, belki bir idare işi dışında? Şimdi başka bir söze tutunarak tabiatın verdiğini vakitsizce bırakıyorsun.
Ὁ περὶ τὴν ὑστεροφημίαν ἐπτοημένος οὐ φαντάζεται ὅτι ἕκαστος τῶν μεμνημένων αὐτοῦ τάχιστα καὶ αὐτὸς ἀποθανεῖται· εἶτα πάλιν ὁ ἐκεῖνον διαδεξάμενος, μέχρι καὶ πᾶσα ἡ μνήμη ἀποσβῇ διὰ ἁπτομένων καὶ σβεννυμένων προιοῦσα. ὑπόθου δ᾽, ὅτι καὶ ἀθάνατοι μὲν οἱ μεμνησόμενοι, ἀθάνατος δὲ ἡ μνήμη· τί οὖν τοῦτο πρὸς σέ; καὶ οὐ λέγω, ὅτι οὐδὲν πρὸς τὸν τεθνηκότα, ἀλλὰ πρὸς τὸν ζῶντα τί ὁ ἔπαινος, πλὴν ἄρα δι’ οἰκονομίαν τινά; πάρες γὰρ νῦν ἀκαίρως τὴν φυσικὴν δόσιν ἄλλου τινὸς ἐχομένην λόγου λοιπόν.
4.20.120. Bölüm
Herhangi bir şekilde güzel olan her şey kendiliğinden güzeldir, kendinde son bulur, övgüyü kendi parçası olarak taşımaz. Övülen şey bu yüzden ne kötüleşir ne iyileşir. Bunu daha yaygın anlamda güzel denen şeyler, mesela doğal ürünler ve sanat eserleri için de söylüyorum. Gerçekten güzel olanın neye ihtiyacı olabilir? Kanundan, hakikatten, iyi niyetten, hayadan fazlasına değil. Bunlardan hangisi övüldüğü için güzeldir ya da yerildiği için bozulur? Zümrüt övülmezse kendinden daha mı kötü olur? Altın, fildişi, mor kumaş, lir, kılıç, çiçek, fidan ne olur?
Πᾶν τὸ καὶ ὁπωσοῦν καλὸν ἐξ ἑαυτοῦ καλόν ἐστι καὶ ἐφ’ ἑαυτὸ καταλήγει, οὐκ ἔχον μέρος ἑαυτοῦ τὸν ἔπαινον· οὔτε γοῦν χεῖρον ἣ κρεῖττον γίνεται τὸ ἐπαινούμενον. τοῦτό φημι καὶ ἐπὶ τῶν κοινότερον καλῶν λεγομένων, οἷον ἐπὶ τῶν ὑλικῶν καὶ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν κατασκευασμάτων (τὸ γὰρ δὴ ὄντως καλὸν τίνος χρείαν ἔχει; οὐ μᾶλλον ἣ νόμος, οὐ μᾶλλον ἣ ἀλήθεια, οὐ μᾶλλον ἢ εὔνοια ἢ αἰδώς)· τί τούτων διὰ τὸ ἐπαινεῖσθαι καλόν ἐστιν ἢ ψεγόμενον φθείρεται; σμαράγδιον γὰρ ἑαυτοῦ χεῖρον γίνεται, ἐὰν μὴ ἐπαινῆται; τί δὲ χρυσός, ἐλέφας, πορφύρα, λύρα, μαχαίριον, ἀνθύλλιον, δενδρύφιον;
4.21.121. Bölüm
Psykhē'ler varlığını sürdürüyorsa hava onları ezelden beri nasıl alabiliyor? Toprak bu kadar zamandır gömülenlerin bedenlerini nasıl alabiliyor? Burada bedenler bir süre kaldıktan sonra değişip çözülerek nasıl başka ölülere yer açıyorsa, havaya geçen psykhē'ler de bir süre bir arada kaldıktan sonra değişir, dağılır, tutuşur, bütünün tohumsal logos'una geri alınır ve böylece yeni gelenlere yer açar. Psykhē'lerin varlığını sürdürdüğü varsayılırsa böyle cevap verilebilir.
Εἰ διαμένουσιν αἱ ψυχαί, πῶς αὐτὰς ἐξ ἀιδίου χωρεῖ ὁ ἀήρ; πῶς δὲ ἡ γῆ χωρεῖ τὰ τῶν ἐκ τοσούτου αἰῶνος θαπτομένων σώματα; ὥσπερ γὰρ ἐνθάδε ἡ τούτων ⟨μετὰ⟩ ποσήν τινα ἐπιδιαμονὴν μεταβολὴ καὶ διάλυσις χώραν ἄλλοις νεκροῖς ποιεῖ, οὕτως αἱ εἰς τὸν ἀέρα μεθιστάμεναι ψυχαί, ἐπὶ ποσὸν συμμείνασαι, μεταβάλλουσι καὶ χέονται καὶ ἐξάπτονται εἰς τὸν τῶν ὅλων σπερματικὸν λόγον ἀναλαμβανόμεναι καὶ τοῦτον τὸν τρόπον χώραν ταῖς προσσυνοικιζομέναις παρέχουσι. τοῦτο δ’ ἄν τις ἀποκρίναιτο ἐφ’ ὑποθέσει τοῦ τὰς ψυχὰς διαμένειν.
4.21.2Yalnız böyle gömülen bedenlerin çokluğunu değil, her gün bizim ve öbür canlıların yediği hayvanların çokluğunu da düşünmek gerekir. Ne kadar çok sayıda hayvan tüketiliyor ve bir bakıma besleyenlerin bedenlerine gömülüyor; yine de kana dönüşerek, hava ve ateş hâline gelerek yer buluyor. Bu konuda hakikatin araştırması nedir? Maddi olana ve sebep olana ayırmak.
χρὴ δὲ μὴ μόνον ἐνθυμεῖσθαι τὸ πλῆθος τῶν θαπτομένων οὑτωσὶ σωμάτων, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ἑκάστης ἡμέρας ἐσθιομένων ζῴων ὑφ̓ ἡμῶν τε καὶ τῶν ἄλλων ζῴων. ὅσος γὰρ ἀριθμὸς καταναλίσκεται καὶ οὑτωσί πως θάπτεται ἐν τοῖς τῶν τρεφομένων σώμασι, καὶ ὅμως δέχεται ἡ χώρα αὐτὰ διὰ τὰς ἐξαιματώσεις, διὰ τὰς εἰς τὸ ἀερῶδες ἢ πυρῶδες ἀλλοιώσεις. Τίς ἐπὶ τούτου ἡ ἱστορία τῆς ἀληθείας; διαίρεσις εἰς τὸ ὑλικὸν καὶ εἰς τὸ αἰτιῶδες.
4.22.122. Bölüm
Savrulmamak; her dürtüde adil olanı yapmak, her tasavvurda kavrayıcı olanı korumak.
Μὴ ἀπορρέμβεσθαι, ἀλλ’ ἐπὶ πάσης ὁρμῆς τὸ δίκαιον ἀποδιδόναι καὶ ἐπὶ πάσης φαντασίας σῴζειν τὸ καταληπτικόν.
4.23.123. Bölüm
Sana uyan her şey bana da uyar, ey kozmos; senin için zamanında olan hiçbir şey benim için erken ya da geç değildir. Mevsimlerinin getirdiği her şey benim için meyvedir, ey tabiat: Her şey senden, her şey sende, her şey sana. Şair "Ey Kekrops'un sevgili şehri" der; sen "Ey Zeus'un sevgili şehri" demeyecek misin?
Πᾶν μοι συναρμόζει ὃ σοὶ εὐάρμοστόν ἐστιν, ὦ κόσμε· οὐδέν μοι πρόωρον οὐδὲ ὄψιμον ὃ σοὶ εὔκαιρον. πᾶν μοι καρπὸς ὃ φέρουσιν αἱ σαὶ ὧραι, ὦ φύσις· ἐκ σοῦ πάντα, ἐν σοὶ πάντα, εἰς σὲ πάντα. ἐκεῖνος μέν φησιν· ʽ⟨ὦ⟩ πόλι φίλη Κέκροπος·ʼ σὺ δὲ οὐκ ἐρεῖς· ʽὦ πόλι φίλη Διός;ʼ
4.24.124. Bölüm
"Gönlün rahat etsin istiyorsan az iş yap," der. Acaba zorunlu olanı yapmak, tabiatça toplumsal bir canlının logos'unun seçtiğini ve seçtiği biçimde yapmak daha iyi olmaz mı? Çünkü bu, yalnız işi iyi yapmanın değil, az iş yapmanın verdiği gönül rahatlığını da getirir. Söylediklerimizin ve yaptıklarımızın çoğu zorunlu değildir; bunları çıkaran kimsenin hem vakti artar hem de telaşı azalır. Bu yüzden her fırsatta kendine şunu da hatırlatmalısın: Bu, zorunlu olmayanlardan biri değil mi? Yalnız zorunlu olmayan işleri değil, tasavvurları da ayıklamak gerekir; o zaman ardından gereksiz işler de gelmez.
ʽὈλίγα πρῆσσε, φησίν, εἰ μέλλεις εὐθυμήσειν.ʼ μήποτε ἄμεινον τἀναγκαῖα πράσσειν καὶ ὅσα ὁ τοῦ φύσει πολιτικοῦ ζῴου λόγος αἱρεῖ καὶ ὡς αἱρεῖ; τοῦτο γὰρ οὐ μόνον τὴν ἀπὸ τοῦ καλῶς πράσσειν εὐθυμίαν φέρει, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ὀλίγα πράσσειν. τὰ πλεῖστα γὰρ ὧν λέγομεν καὶ πράσσομεν οὐκ ἀναγκαῖα ὄντα ἐάν τις περιέλῃ, εὐσχολώτερος καὶ ἀταρακτότερος ἔσται. ὅθεν δεῖ καὶ παῤ ἕκαστα ἑαυτὸν ὑπομιμνῄσκειν· μήτι τοῦτο τῶν οὐκ ἀναγκαίων; δεῖ δὲ μὴ μόνον πράξεις τὰς μὴ ἀναγκαίας περιαιρεῖν, ἀλλὰ καὶ φαντασίας· οὕτως γὰρ οὐδὲ πράξεις παρέλκουσαι ἐπακολουθήσουσιν.
4.25.125. Bölüm
İyi insanın hayatının sende nasıl gittiğini de bir dene: Bütünün kendisine ayırdığı paydan hoşnut olan, kendi işinin adil, tutumunun iyi niyetli olmasıyla yetinen insanın hayatının.
Πείρασον πῶς σοι χωρεῖ καὶ ὁ τοῦ ἀγαθοῦ ἀνθρώπου βίος τοῦ ἀρεσκομένου μὲν τοῖς ἐκ τῶν ὅλων ἀπονεμομένοις, ἀρκουμένου δὲ τῇ ἰδίᾳ πράξει δικαίᾳ καὶ διαθέσει εὐμενεῖ.
4.26.126. Bölüm
Onları gördün, şunları da gör. Kendini altüst etme; kendini sadeleştir. Biri hata mı ediyor? Kendine karşı ediyor. Başına bir şey mi geldi? İyi: Başına gelen her şey, ta başlangıçtan beri bütünün içinden senin payına yazılmış, senin için eğrilmişti. Kısacası hayat kısa; şimdiki anı sağduyu ve adaletle kazanmalısın. Ayık ol, ama gerilmeden.
Ἑώρακας ἐκεῖνα, ἴδε καὶ ταῦτα. σεαυτὸν μὴ τάρασσε· ἅπλωσον σεαυτόν. ἁμαρτάνει τις; ἑαυτῷ ἁμαρτάνει. συμβέβηκέ σοί τι ; καλῶς· ἐκ τῶν ὅλων ἀπʼ ἀρχῆς σοι συγκαθείμαρτο καὶ συνεκλώθετο πᾶν τὸ συμβαῖνον. τὸ δ’ ὅλον, βραχὺς ὁ βίος· κερδαντέον τὸ παρὸν σὺν εὐλογιστίᾳ καὶ δίκῃ. νῆφε ἀνειμένως.
4.27.127. Bölüm
Ya düzenli bir kozmos vardır ya da karmakarışık bir bulamaç. Elbette kozmos. Yoksa sende bir düzen kurulabiliyor da bütünde düzensizlik mi var? Hem de her şey bu kadar ayrışmış, bu kadar dağılmışken ve yine de birbirinin hâlinden etkilenirken?
Ἤτοι κόσμος διατεταγμένος ἢ κυκεὼν συμπεφυρμένος. ἀλλὰ μὴν κόσμος· ἢ ἐν σοὶ μέν τις κόσμος ὑφίστασθαι δύναται, ἐν δὲ τῷ παντὶ ἀκοσμία; καὶ ταῦτα οὕτως πάντων διακεκριμένων καὶ διακεχυμένων καὶ συμπαθῶν.
4.28.128. Bölüm
Kara huy, kadınsı huy, aksi huy; yırtıcı, davar gibi, çocuksu, ahmak, sahte, soytarı, madrabaz, zorba.
Μέλαν ἦθος, θῆλυ ἦθος, περισκελὲς ἦθος, θηριῶδες, βοσκηματῶδες, παιδαριῶδες, βλακικόν, κίβδηλον, βωμολόχον, καπηλικόν, τυραννικόν.
4.29.129. Bölüm
Kozmosta var olanları bilmeyen kozmosa yabancıysa, olup bitenleri bilmeyen de ondan az yabancı değildir. Kaçak, şehrin logos'undan kaçandır; kör, zihin gözünü yumandır; dilenci, başkasına muhtaç olan, hayat için gereken her şeyi kendinden sağlamayandır. Kozmosun çıbanı, başına gelenlerden hoşnutsuzlanarak ortak tabiatın logos'undan ayrılıp kopandır; çünkü bunu doğuran, seni de doğuran o tabiattır. Şehirden kopmuş parça ise, akıl sahiplerinin psykhē'si bir iken kendi psykhē'sini ondan koparandır.
Εἰ ξένος κόσμου ὁ μὴ γνωρίζων τὰ ἐν αὐτῷ ὄντα, οὐχ ἧττον ξένος καὶ ὁ μὴ γνωρίζων τὰ γινόμενα. φυγὰς ὁ φεύγων τὸν πολιτικὸν λόγον· τυφλὸς ὁ καταμύων τῷ νοερῷ ὄμματι· πτωχὸς ὁ ἐνδεὴς ἑτέρου καὶ μὴ πάντα ἔχων παρ’ ἑαυτοῦ τὰ εἰς τὸν βίον χρήσιμα· ἀπόστημα κόσμου ὁ ἀφιστάμενος καὶ χωρίζων ἑαυτὸν τοῦ τῆς κοινῆς φύσεως λόγου διὰ τοῦ δυσαρεστεῖν τοῖς συμβαίνουσιν· ἐκείνη γὰρ φέρει τοῦτο, ἣ καὶ σὲ ἤνεγκεν· ἀπόσχισμα πόλεως ὁ τὴν ἰδίαν ψυχὴν τῆς τῶν λογικῶν ἀποσχίζων, μιᾶς οὔσης.
4.30.130. Bölüm
Biri gömleksiz felsefe yapar, öteki kitapsız. Şu da yarı çıplak: "Ekmeğim yok," der, "yine de logos'a bağlı kalıyorum." Benim de bilgilerden gelen gıdam yok, yine de bağlı kalıyorum.
Ὁ μὲν χωρὶς χιτῶνος φιλοσοφεῖ, ὁ δὲ χωρὶς βιβλίου. ἄλλος οὗτος ἡμίγυμνος· ἄρτους οὐκ ἔχω, φησί, καὶ ἐμμένω τῷ λόγῳ.—ἐγὼ δὲ τροφὰς τὰς ἐκ τῶν μαθημάτων οὐκ ἔχω καὶ ἐμμένω.
4.31.131. Bölüm
Öğrendiğin küçük sanatı sev, onunla dinlen. Hayatının geri kalanını, kendine ait her şeyi bütün psykhē'nle tanrılara emanet etmiş, insanlardan hiç kimsenin ne zorbası ne de kölesi olmuş biri gibi geçir.
Τὸ τεχνίον ὃ ἔμαθες φίλει, τούτῳ προσαναπαύου· τὸ δὲ ὑπόλοιπον τοῦ βίου διέξελθε ὡς θεοῖς μὲν ἐπιτετροφὼς τὰ σεαυτοῦ πάντα ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς, ἀνθρώπων δὲ μηδενὸς μήτε τύραννον μήτε δοῦλον σεαυτὸν καθιστάς.
4.32.132. Bölüm
Örneğin Vespasianus dönemini düşün; hep aynı şeyleri göreceksin: Evlenenler, çocuk büyütenler, hastalananlar, ölenler, savaşanlar, bayram edenler, ticaret yapanlar, toprak sürenler, yaltaklananlar, küstahlık edenler, kuşkulananlar, tuzak kuranlar, birilerinin ölmesini dileyenler, hâlinden yakınanlar, âşık olanlar, mal biriktirenler, konsüllük ve krallık arzulayanlar. O insanların o hayatı artık hiçbir yerde yok.
Ἐπινόησον λόγου χάριν τοὺς ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ καιρούς, ὄψει τὰ αὐτὰ πάντα γαμοῦντας, παιδοτροφοῦντας, νοσοῦντας, ἀποθνῄσκοντας, πολεμοῦντας, ἑορτάζοντας, ἐμπορευομένους, γεωργοῦντας, κολακεύοντας, αὐθαδιζομένους, ὑποπτεύοντας, ἐπιβουλεύοντας, ἀποθανεῖν τινας εὐχομένους, γογγύζοντας ἐπὶ τοῖς παροῦσιν, ἐρῶντας, θησαυρίζοντας, ὑπατείας, βασιλείας ἐπιθυμοῦντας· οὐκοῦν ἐκεῖνος μὲν ὁ τούτων βίος οὐκέτι οὐδαμοῦ.
4.32.2Sonra Traianus dönemine geç: Yine hep aynı şeyler; o hayat da öldü gitti. Zamanların ve bütün milletlerin öteki kayıtlarına da böyle göz at; kaç kişinin kendini paraladıktan az sonra düştüğünü ve unsurlarına çözüldüğünü gör. En çok da boş şeyler uğruna kıvrandığını bizzat bildiğin, kendi yapılarına uygun olanı yapmayı, ona sımsıkı sarılıp onunla yetinmeyi bırakan kimseleri anmalısın. Burada şunu hatırlamak gerekir: Her işe gösterilecek dikkatin de kendine göre bir değeri ve ölçüsü vardır. Böylece küçük şeylerle gerektiğinden fazla uğraşmadığın sürece bıkıp usanmazsın.
πάλιν ἐπὶ τοὺς καιροὺς τοὺς Τραιανοῦ μετάβηθι· πάλιν τὰ αὐτὰ πάντα· τέθνηκε κἀκεῖνος ὁ βίος. ὁμοίως καὶ τὰς ἄλλας ἐπιγραφὰς χρόνων καὶ ὅλων ἐθνῶν ἐπιθεώρει καὶ βλέπε, πόσοι κατενταθέντες μετὰ μικρὸν ἔπεσον καὶ ἀνελύθησαν εἰς τὰ στοιχεῖα· μάλιστα δὲ ἀναπολητέον ἐκείνους, οὓς αὐτὸς ἔγνως κενὰ σπωμένους, ἀφέντας ποιεῖν τὸ κατὰ τὴν ἰδίαν κατασκευὴν καὶ τούτου ἀπρὶξ ἔχεσθαι καὶ τούτῳ ἀρκεῖσθαι. ἀναγκαῖον δὲ ὧδε τὸ μεμνῆσθαι, ὅτι καὶ ἡ ἐπιστροφὴ καθ’ ἑκάστην πρᾶξιν ἰδίαν ἀξίαν ἔχει καὶ συμμετρίαν· οὕτως γὰρ οὐκ ἀποδυσπετήσεις, ἐὰν μὴ ἐπὶ πλέον, ἢ προσῆκε, περὶ τὰ ἐλάσσω καταγίνῃ.
4.33.133. Bölüm
Eskiden herkesin kullandığı kelimeler bugün açıklama isteyen garip sözlerdir. Bir zamanlar çok övülenlerin adları da bugün bir bakıma öyledir: Camillus, Caeso, Volesus, Dentatus; biraz sonra Scipio ve Cato, ardından Augustus, ardından Hadrianus ve Antoninus. Çünkü her şey çabucak solar, masala döner; tam bir unutuluş da onları çabucak gömer. Bunu da şaşılacak biçimde parlamış olanlar için söylüyorum; ötekiler son nefeslerini verir vermez "gören yok, duyan yok" olurlar. Zaten ebedî hatırlanma nedir ki? Büsbütün boş bir şey. Öyleyse uğrunda çaba harcanacak şey nedir? Yalnız şu: Adil bir düşünce, ortaklığa yarar işler, asla yalan söylemeyen bir söz ve olup biten her şeyi zorunlu, tanıdık, böyle bir ilkeden ve kaynaktan akan bir şey olarak karşılayan bir tutum.
Αἱ πάλαι συνήθεις λέξεις νῦν γλωσσήματα· οὕτως οὖν καὶ τὰ ὀνόματα τῶν πάλαι πολυυμνήτων νῦν τρόπον τινὰ γλωσσήματά ἐστι, Κάμιλλος, Καίσων, Οὐόλεσος, Δέντατος, κατ’ ὀλίγον δὲ καὶ Σκιπίων καὶ Κάτων, εἶτα καὶ Αὔγουστος, εἶτα καὶ Ἁδριανὸς καὶ Ἁντωνῖνος· ἐξίτηλα γὰρ πάντα καὶ μυθώδη ταχὺ γίνεται, ταχὺ δὲ καὶ παντελὴς λήθη κατέχωσεν. καὶ ταῦτα λέγω ἐπὶ τῶν θαυμαστῶς πως λαμψάντων· οἱ γὰρ λοιποὶ ἅμα τῷ ἐκπνεῦσαι ʽἄιστοι, ἄπυστοιʼ. τί δὲ καὶ ἔστιν ὅλως τὸ ἀείμνηστον; ὅλον κενόν. τί οὖν ἐστι περὶ ὃ δεῖ σπουδὴν εἰσφέρεσθαι; ἓν τοῦτο, διάνοια δικαία καὶ πράξεις κοινωνικαὶ καὶ λόγος, οἷος μήποτε διαψεύσασθαι, καὶ διάθεσις ἀσπαζομένη πᾶν τὸ συμβαῖνον ὡς ἀναγκαῖον, ὡς γνώριμον, ὡς ἀπ’ ἀρχῆς τοιαύτης καὶ πηγῆς ῥέον.
4.34.134. Bölüm
Kendini isteyerek Klotho'ya teslim et; seni hangi olaylarla birlikte eğirmek isterse eğirsin.
Ἑκὼν σεαυτὸν τῇ Κλωθοῖ συνεπιδίδου παρέχων συννῆσαι, οἷστισί ποτε πράγμασι βούλεται.
4.35.135. Bölüm
Her şey bir günlüktür; hem hatırlayan hem hatırlanan.
Πᾶν ἐφήμερον, καὶ τὸ μνημονεῦον καὶ τὸ μνημονευόμενον.
4.36.136. Bölüm
Her şeyin değişimle meydana geldiğini durmadan gözle ve bütünün tabiatının hiçbir şeyi, var olanları değiştirip onlara benzer yeni şeyler yapmak kadar sevmediğini düşünmeye alış. Çünkü var olan her şey, bir bakıma kendisinden doğacak olanın tohumudur; sen ise yalnız toprağa ya da rahme düşenleri tohum sanıyorsun. Bu pek cahilce bir görüş.
Θεώρει διηνεκῶς πάντα κατὰ μεταβολὴν γινόμενα καὶ ἐθίζου ἐννοεῖν, ὅτι οὐδὲν οὕτως φιλεῖ ἡ τῶν ὅλων φύσις ὡς τὸ τὰ ὄντα μεταβάλλειν καὶ ποιεῖν νέα ὅμοια. σπέρμα γὰρ τρόπον τινὰ πᾶν τὸ ὃν τοῦ ἐξ αὐτοῦ ἐσομένου, σὺ δὲ μόνα σπέρματα φαντάζῃ τὰ εἰς γῆν ἣ μήτραν καταβαλλόμενα, τοῦτο δὲ λίαν ἰδιωτικόν.
4.37.137. Bölüm
Az sonra öleceksin ve hâlâ sade değilsin, sarsılmaz değilsin, dışarıdan zarar görebileceğin kuşkusundan kurtulmuş değilsin, herkese karşı yumuşak değilsin, phronēsis'i yalnız adil davranmakta görmüş değilsin.
Ἤδη τεθνήξῃ καὶ οὔπω οὔτε ἁπλοῦς οὔτε ἀτάραχος οὔτε ἀνύποπτος τοῦ βλαβῆναι ἃν ἔξωθεν οὔτε ἵλεως πρὸς πάντας οὔτε τὸ φρονεῖν ἐν μόνῳ τῷ δικαιοπραγεῖν τιθέμενος.
4.38.138. Bölüm
Onların yönetici yetilerini iyice incele; akıllıların da nelerden kaçıp neleri kovaladıklarını.
Τὰ ἡγεμονικὰ αὐτῶν διάβλεπε καὶ τοὺς φρονίμους, οἷα μὲν φεύγουσιν, οἷα δὲ διώκουσιν.
4.39.139. Bölüm
Senin kötülüğün başkasının yönetici yetisinde bulunmaz, seni çevreleyen şeylerin bir dönüşümünde ya da başkalaşmasında da. Öyleyse nerede? Sende kötülükler hakkında hüküm veren şeyin olduğu yerde. O hüküm vermesin, her şey yolundadır. Ona en yakın olan şey, zavallı bedenin, kesilse, yakılsa, irinlense, çürüse bile, bunlar hakkında hüküm veren parça sessiz kalsın; yani kötü adamın da iyi adamın da başına aynı şekilde gelebilen bir şeyi ne kötü ne iyi saysın. Çünkü tabiata aykırı yaşayanın da tabiata uygun yaşayanın da başına aynı şekilde gelen şey, ne tabiata uygundur ne tabiata aykırı.
Ἐν ἀλλοτρίῳ ἡγεμονικῷ κακὸν σὸν οὐχ ὑφίσταται οὐδὲ μὴν ἔν τινι τροπῇ καὶ ἑτεροιώσει τοῦ περιέχοντος. ποῦ οὖν; ὅπου τὸ περὶ κακῶν ὑπολαμβάνον σοί ἐστι. τοῦτο οὖν μὴ ὑπολαμβανέτω καὶ πάντα εὖ ἔχει. κἂν τὸ ἐγγυτάτω αὐτοῦ, τὸ σωμάτιον, τέμνηται, καίηται, διαπυίσκηται, σήπηται, ὅμως τὸ ὑπολαμβάνον περὶ τούτων μόριον ἡσυχαζέτω· τουτέστι, κρινέτω μήτε κακόν τι εἶναι μήτε ἀγαθόν, ὃ ἐπίσης δύναται κακῷ ἀνδρὶ καὶ ἀγαθῷ συμβαίνειν. ὃ γὰρ ⟨καὶ τῷ παρὰ φύσιν⟩ καὶ τῷ κατὰ φύσιν βιοῦντι ἐπίσης συμβαίνει, τοῦτο οὔτε κατὰ φύσιν ἐστὶν οὔτε παρὰ φύσιν.
4.40.140. Bölüm
Kozmosu, tek bir ousia ve tek bir psykhē taşıyan tek bir canlı olarak sürekli düşün: Her şeyin onun tek hissine nasıl aktarıldığını, her şeyi tek bir dürtüyle nasıl yaptığını, her şeyin olup biten her şeye nasıl ortak sebep olduğunu; o iç içe eğrilişin, o birbirine sarılışın nasıl bir şey olduğunu.
Ὡς ἓν ζῷον τὸν κόσμον, μίαν οὐσίαν καὶ ψυχὴν μίαν ἐπέχον, συνεχῶς ἐπινοεῖν καὶ πῶς εἰς αἴσθησιν μίαν τὴν τούτου πάντα ἀναδίδοται καὶ πῶς ὁρμῇ μιᾷ πάντα πράσσει καὶ πῶς πάντα πάντων τῶν γινομένων συναίτια καὶ οἵα τις ἡ σύννησις καὶ συμμήρυσις.
4.41.141. Bölüm
Sen bir ölü taşıyan küçücük bir psykhē'sin, derdi Epiktetos.
Ψυχάριον εἶ βαστάζον νεκρόν, ὡς Ἐπίκτητος ἔλεγεν.
4.42.142. Bölüm
Değişime uğrayanlar için kötü bir şey yoktur, değişimden doğanlar için iyi bir şey olmadığı gibi.
Οὐδέν ἐστι κακὸν τοῖς ἐν μεταβολῇ γινομένοις, ὡς οὐδὲ ἀγαθὸν ⟨τοῖς⟩ ἐκ μεταβολῆς ὑφισταμένοις.
4.43.143. Bölüm
Zaman, olup bitenlerden oluşan bir nehir, şiddetli bir akıntıdır: Her şey görünür görünmez sürüklenip gitmiştir; yerine bir başkası gelir, o da sürüklenip gidecektir.
Ποταμός τίς ἐστι τῶν γινομένων καὶ ῥεῦμα βίαιον ὁ αἰών· ἅμα τε γὰρ ὤφθη ἕκαστον, καὶ παρενήνεκται καὶ ἄλλο παραφέρεται, τὸ δὲ ἐνεχθήσεται.
4.44.144. Bölüm
Başa gelen her şey, ilkbaharda gül, yazın meyve kadar alışıldık ve tanıdıktır. Hastalık, ölüm, iftira, tuzak ve akılsızları sevindiren ya da üzen her şey de böyledir.
Πᾶν τὸ συμβαῖνον οὕτως σύνηθες καὶ γνώριμον ὡς τὸ ῥόδον ἐν τῷ ἔαρι καὶ ὀπώρα ἐν τῷ θέρει· τοιοῦτον γὰρ καὶ νόσος καὶ θάνατος καὶ βλασφημία καὶ ἐπιβουλὴ καὶ ὅσα τοὺς μωροὺς εὐφραίνει ἣ λυπεῖ.
4.45.145. Bölüm
Sonra gelenler, öncekilerin ardından onlara yakınlıkla gelir. Çünkü bu, her biri ayrı duran ve yalnız zorunlu sırayı izleyen bir sayıp dökmeye benzemez; akla uygun bir bağlantıdır. Var olanlar nasıl birbirine uyacak biçimde düzenlenmişse, olup bitenler de yalın bir ardışıklık değil, şaşılacak bir yakınlık gösterir.
Τὰ ἑξῆς ἀεὶ τοῖς προηγησαμένοις οἰκείως ἐπιγίνεται· οὐ γὰρ οἷον καταρίθμησίς τίς ἐστιν ἀπηρτημένως [καὶ] μόνον τὸ κατηναγκασμένον ἔχουσα, ἀλλὰ συνάφεια εὔλογος καὶ ὥσπερ συντέτακται συνηρμοσμένως τὰ ὄντα, οὕτως τὰ γινόμενα οὐ διαδοχὴν ψιλήν, ἀλλὰ θαυμαστήν τινα οἰκειότητα ἐμφαίνει.
4.46.146. Bölüm
Herakleitos'un sözünü daima hatırlamalı: Toprağın ölümü su olmaktır, suyun ölümü hava olmak, havanın ölümü ateş olmak; sonra tersi. Yolun nereye çıktığını unutan adamı da hatırlamalı; insanların en çok ve durmadan haşır neşir oldukları şeyle, bütünü yöneten logos'la ters düştüklerini; her gün karşılaştıkları şeylerin onlara yabancı göründüğünü; uyuyanlar gibi iş yapıp konuşmamak gerektiğini, çünkü uykuda da iş yapıp konuştuğumuzu sanırız; anne baba çocukları gibi, yani yalnızca "bize böyle öğretildi" diye davranmamak gerektiğini.
Ἀεὶ τοῦ Ἡρακλειτείου μεμνῆσθαι, ὅτι γῆς θάνατος ὕδωρ γενέσθαι καὶ ὕδατος θάνατος ἀέρα γενέσθαι καὶ ἀέρος πῦρ καὶ ἔμπαλιν. μεμνῆσθαι δὲ καὶ τοῦ ἐπιλανθανομένου, ᾗ ἡ ὁδὸς ἄγει· καὶ ὅτι, ᾧ μάλιστα διηνεκῶς ὁμιλοῦσι, λόγῳ τῷ τὰ ὅλα διοικοῦντι, τούτῳ διαφέρονται· καὶ οἷς καθ’ ἡμέραν ἐγκυροῦσι, ταῦτα αὐτοῖς ξένα φαίνεται· καὶ ὅτι οὐ δεῖ ὥσπερ καθεύδοντας ποιεῖν καὶ λέγειν, καὶ γὰρ καὶ τότε δοκοῦμεν ποιεῖν καὶ λέγειν· καὶ ὅτι οὐ δεῖ ⟨ὡς⟩ παῖδας τοκεώνων, τουτέστι κατὰ ψιλόν, καθότι παρειλήφαμεν.
4.47.147. Bölüm
Bir tanrı sana yarın, en geç öbür gün öleceğini söylese, son derece alçak biri değilsen yarın değil de öbür gün ölmeyi büyük bir kazanç saymazdın; aradaki fark ne ki? Aynı şekilde, yarın değil de yıllar sonra ölmeyi de büyük bir şey sayma.
Ὥσπερ εἴ τίς σοι θεῶν εἶπεν, ὅτι αὔριον τεθνήξῃ ἢ πάντως γε εἰς τρίτην, οὐκέτ’ ἂν παρὰ μέγα ἐποιοῦ τὸ εἰς τρίτην μᾶλλον ἢ αὔριον, εἴ γε μὴ ἐσχάτως ἀγεννὴς εἶ· πόσον γάρ ἐστι τὸ μεταξύ; οὕτως καὶ τὸ εἰς πολλοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ αὔριον μηδὲν μέγα εἶναι νόμιζε.
4.48.148. Bölüm
Sürekli şunu düşünmeli: Hastalarının başında nice kez kaş çatmış kaç hekim öldü; başkalarının ölümünü büyük bir marifetmiş gibi önceden haber vermiş kaç müneccim; ölüm ya da ölümsüzlük üzerine binlerce kez tartışmış kaç filozof; nice insan öldürmüş kaç kahraman; insanların canları üzerindeki iktidarını, ölümsüzmüş gibi korkunç bir kibirle kullanmış kaç zorba; deyim yerindeyse kaç şehir bütünüyle öldü: Helike, Pompeii, Herculaneum ve sayısız başkası.
Ἐννοεῖν συνεχῶς πόσοι μὲν ἰατροὶ ἀποτεθνήκασι, πολλάκις τὰς ὀφρῦς ὑπὲρ τῶν ἀρρώστων συσπάσαντες· πόσοι δὲ μαθηματικοί, ἄλλων θανάτους ὥς τι μέγα προειπόντες· πόσοι δὲ φιλόσοφοι, περὶ θανάτου ἢ ἀθανασίας μυρία διατεινάμενοι· πόσοι δὲ ἀριστεῖς, πολλοὺς ἀποκτείναντες· πόσοι δὲ τύραννοι, ἐξουσίᾳ ψυχῶν μετὰ δεινοῦ φρυάγματος ὡς ἀθάνατοι κεχρημένοι· πόσαι δὲ πόλεις ὅλαι, ἵν’ οὕτως εἴπω, τεθνήκασιν, Ἑλίκη καὶ Πομπήιοι καὶ Ἡρκλᾶνον καὶ ἄλλαι ἀναρίθμητοι.
4.48.2Tanıdığın herkesi de birbiri ardına gözden geçir: Biri ötekini toprağa verdi, sonra kendisi serildi; bir başkası bir başkasını; hepsi de kısacık bir sürede. Özetle, insanî şeylerin bir günlük ve değersiz olduğunu hep görmelisin: Dün bir damla sümük, yarın bir mumya ya da kül. Öyleyse zamanın bu göz açıp kapayıncaya kadar süren parçasını tabiata uygun geçirmeli ve gönül hoşluğuyla çözülüp gitmelisin; olgunlaşmış bir zeytin gibi, kendisini taşıyan toprağa hayır dua ederek, kendisini büyüten ağaca şükrederek düşer gibi.
ἔπιθι δὲ καὶ ὅσους οἶδας, ἄλλον ἐπ’ ἄλλῳ· ὁ μὲν τοῦτον κηδεύσας εἶτα ἐξετάθη, ὁ δὲ ἐκεῖνον, πάντα δὲ ἐν βραχεῖ. τὸ γὰρ ὅλον, κατιδεῖν ἀεὶ τὰ ἀνθρώπινα ὡς ἐφήμερα καὶ εὐτελῆ καὶ ἐχθὲς μὲν μυξάριον, αὔριον δὲ τάριχος ἢ τέφρα. τὸ ἀκαριαῖον οὖν τοῦτο τοῦ χρόνου κατὰ φύσιν διελθεῖν καὶ ἵλεων καταλῦσαι, ὡς ἂν εἰ ἐλαία πέπειρος γενομένη ἔπιπτεν, εὐφημοῦσα τὴν ἐνεγκοῦσαν καὶ χάριν εἰδυῖα τῷ φύσαντι δένδρῳ.
4.49.149. Bölüm
Dalgaların durmadan çarptığı burun gibi olmalı: O dimdik durur, suyun kabaran öfkesi çevresinde yatışır.
"Ne bahtsızım, bu başıma geldi." Hayır; tam tersine, ne bahtlıyım ki bu başıma geldiği hâlde acı çekmiyorum: Ne şimdiki şey beni ezer ne de gelecek olandan korkarım. Böyle bir şey herkesin başına gelebilirdi, ama herkes bunun karşısında acısız kalamazdı. Öyleyse niçin ilki bahtsızlık sayılsın da ikincisi bahtlılık sayılmasın? Hem insan tabiatının hedefini ıskalaması olmayan bir şeye insan için bahtsızlık mı diyorsun? İnsan tabiatının dileğine aykırı olmayan bir şey, sana onun hedefini ıskalaması gibi mi geliyor? Peki öyleyse?
Ὅμοιον εἶναι τῇ ἄκρᾳ, ᾗ διηνεκῶς τὰ κύματα προσρήσσεται· ἡ δὲ ἕστηκε καὶ περὶ αὐτὴν κοιμίζεται τὰ φλεγμήναντα τοῦ ὕδατος. Ἀτυχὴς ἐγώ, ὅτι τοῦτό μοι συνέβη. οὐμενοῦν ἀλλʼ εὐτυχὴς ἐγώ, ὅτι τούτου μοι συμβεβηκότος ἄλυπος διατελῶ, οὔτε ὑπὸ παρόντος θραυόμενος οὔτε ἐπιὸν φοβούμενος. συμβῆναι μὲν γὰρ τὸ τοιοῦτο παντὶ ἐδύνατο, ἄλυπος δὲ οὐ πᾶς ἐπὶ τούτῳ ἂν διετέλεσε. διὰ τί οὖν ἐκεῖνο μᾶλλον ἀτύχημα ἢ τοῦτο εὐτύχημα; λέγεις δὲ ὅλως ἀτύχημα ἀνθρώπου, ὃ οὐκ ἔστιν ἀπότευγμα τῆς φύσεως τοῦ ἀνθρώπου; ἀπότευγμα δὲ τῆς φύσεως τοῦ ἀνθρώπου εἶναι δοκεῖ σοι, ὃ μὴ παρὰ τὸ βούλημα τῆς φύσεως αὐτοῦ ἐστι; τί οὖν;
4.49.2O dileği öğrendin. Şimdi bu olay adil, yüce gönüllü, itidalli, aklı başında, tedbirli, aldanmaz, edepli, özgür olmana, insan tabiatının kendine özgü olanı eksiksiz kazanmasını sağlayan öteki niteliklere engel mi? Bundan böyle seni acıya sürükleyen her durumda şu yargıyı kullanmayı unutma: Bu bir bahtsızlık değil, onu yiğitçe taşımak bir bahtlılıktır.
τὸ βούλημα μεμάθηκας· μήτι οὖν τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο κωλύει σε δίκαιον εἶναι, μεγαλόψυχον, σώφρονα, ἔμφρονα, ἀπρόπτωτον, ἀδιάψευστον, αἰδήμονα, ἐλεύθερον, τἄλλα, ὧν συμπαρόντων ἡ φύσις ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀπέχει τὰ ἴδια; μέμνησο λοιπὸν ἐπὶ παντὸς τοῦ εἰς λύπην σε προαγομένου τούτῳ χρῆσθαι τῷ δόγματι· οὐχ ὅτι τοῦτο ἀτύχημα, ἀλλὰ τὸ φέρειν αὐτὸ γενναίως εὐτύχημα.
4.50.150. Bölüm
Ölümü küçümsemek için kaba ama işe yarar bir yardım: Hayata hırsla tutunmuş olanları anmak. Erken ölenlerden fazla ne kazandılar? Hepsi bir yerde yatıyor: Cadicianus, Fabius, Julianus, Lepidus ve onlar gibiler; çoklarını mezara taşıdılar, sonra kendileri taşındılar. Aradaki mesafe kısacık; o da ne sıkıntılarla, ne insanlarla, nasıl bir bedencikte tüketiliyor! Öyleyse bunu büyük bir şey sayma. Arkana bak: Zamanın uçsuz bucaksız boşluğu; önüne bak: başka bir sonsuzluk. Bu ikisinin içinde üç günlük bebeğin üç kuşak görmüş Nestor'dan ne farkı var?
Ἰδιωτικὸν μέν, ὅμως δὲ ἀνυστικὸν βοήθημα πρὸς θανάτου καταφρόνησιν ἡ ἀναπόλησις τῶν γλίσχρως ἐνδιατριψάντων τῷ ζῆν. τί οὖν αὐτοῖς πλέον ἢ τοῖς ἀώροις; πάντως πού ποτε κεῖνται, Καδικιανός, Φάβιος, Ἰουλιανός, Λέπιδος ἢ εἴ τις τοιοῦτος, οἳ πολλοὺς ἐξήνεγκαν, εἶτα ἐξηνέχθησαν· ὅλον, μικρόν ἐστι τὸ διάστημα καὶ τοῦτο δι’ ὅσων καὶ μεθ’ οἵων ἐξαντλούμενον καὶ ἐν οἵῳ σωματίῳ; μὴ οὖν ὡς πρᾶγμα. βλέπε γὰρ ὀπίσω τὸ ἀχανὲς τοῦ αἰῶνος καὶ τὸ πρόσω ἄλλο ἄπειρον. ἐν δὴ τούτῳ τί διαφέρει ὁ τριήμερος τοῦ τριγερηνίου;
4.51.151. Bölüm
Hep kestirme yoldan koş; kestirme yol tabiata uygun olandır. Öyleyse her şeyi en sağlam biçimde söyle ve yap. Böyle bir niyet insanı yorgunluktan, yan çizmekten, her türlü hesaptan ve süslü incelikten kurtarır.
Ἐπὶ τὴν σύντομον ἀεὶ τρέχε· σύντομος δὲ ἡ κατὰ φύσιν, ὥστε κατὰ τὸ ὑγιέστατον πᾶν λέγειν καὶ πράσσειν. ἀπαλλάσσει γὰρ ἡ τοιαύτη πρόθεσις κόπων καὶ στραγγείας καὶ πάσης οἰκονομίας καὶ κομψείας.