İçeriğe geç
Kendime

Marcus Aurelius · Kendime

V. Kitap

5.1.11. Bölüm

Sabah kalkmakta zorlandığında aklında hazır olsun: İnsan işi için kalkıyorum. Uğruna doğduğum, dünyaya getirildiğim şeyi yapmaya gidiyorsam neden huysuzlanıyorum? Yoksa yorganların içinde yatıp kendimi ısıtmak için mi yapıldım? "Ama bu daha hoş." Demek hoşlanmak için doğdun; kısacası sana bir şey yapılsın diye mi doğdun, sen bir şey yapasın diye mi? Küçük bitkileri, serçeleri, karıncaları, örümcekleri, arıları görmüyor musun? Her biri kendi işini yapıyor, kendi payına düşen ölçüde kozmosu bir arada tutuyor. Sen ise insana düşeni yapmak istemiyor, tabiatına uygun olana koşmuyor musun?

5.1.1

Ὄρθρου, ὅταν δυσόκνως ἐξεγείρῃ, πρόχειρον ἔστω ὅτι ἐπὶ ἀνθρώπου ἔργον ἐγείρομαι· τί οὖν δυσκολαίνω, εἰ πορεύομαι ἐπὶ τὸ ποιεῖν ὧν ἕνεκεν γέγονα καὶ ὧν χάριν προῆγμαι εἰς τὸν κόσμον; ἢ ἐπὶ τοῦτο κατεσκεύασμαι, ἵνα κατακείμενος ἐν στρωματίοις ἐμαυτὸν θάλπω; ἀλλὰ τοῦτο ἥδιον. πρὸς τὸ ἥδεσθαι οὖν γέγονας, ὅλως δὲ σὺ πρὸς πεῖσιν ἢ πρὸς ἐνέργειαν; οὐ βλέπεις τὰ φυτάρια, τὰ στρουθάρια, τοὺς μύρμηκας, τοὺς ἀράχνας, τὰς μελίσσας τὸ ἴδιον ποιούσας, τὸ καθ’ αὑτὰς συγκροτούσας κόσμον; ἔπειτα σὺ οὐ θέλεις τὰ ἀνθρωπικὰ ποιεῖν; οὐ τρέχεις ἐπὶ τὸ κατὰ τὴν σὴν φύσιν;

5.1.2"Ama dinlenmek de gerekir." Ben de öyle diyorum; ne var ki tabiat bunun da ölçüsünü koymuştur, yemenin ve içmenin de. Sen yine de ölçüyü aşıyor, yeterli olanın ötesine geçiyorsun; işlerde ise böyle değil, gücünün yettiğinin gerisinde kalıyorsun. Çünkü kendini sevmiyorsun; sevseydin tabiatını da onun dileğini de severdin.

5.1.2

ἀλλὰ δεῖ καὶ ἀναπαύεσθαι. φημὶ κἀγώ· ἔδωκε μέντοι καὶ τούτου μέτρα ἡ φύσις [ἔδωκε μέντοι] καὶ τοῦ ἐσθίειν καὶ πίνειν καὶ ὅμως σὺ ὑπὲρ τὰ μέτρα, ὑπὲρ τὰ ἀρκοῦντα προχωρεῖς, ἐν δὲ ταῖς πράξεσιν οὐκέτι, ἀλλ’ ἐντὸς τοῦ δυνατοῦ. οὐ γὰρ φιλεῖς σεαυτόν, ἐπεί τοι καὶ τὴν φύσιν ἄν σου καὶ τὸ βούλημα ταύτης ἐφίλεις.

5.1.3Sanatlarını sevenler işlerinin başında yıkanmadan, yemeden erir giderler. Sen kendi tabiatına, oymacının oymacılığa, dansçının dansa, paragözün paraya, şöhret düşkününün üç kuruşluk şöhretine verdiği değerden daha azını mı veriyorsun? Bunlar bir şeye tutulduklarında, düşkün oldukları şeyi büyütmeyi yemeye de uykuya da tercih ederler. Sana ise ortaklığa yarar işler daha mı değersiz, daha az çabaya mı layık görünüyor?

5.1.3

ἀλλ’ οἵ γε τὰς τέχνας ἑαυτῶν φιλοῦντες συγκατατήκονται τοῖς κατ’ αὐτὰς ἔργοις ἄλουτοι καὶ ἄσιτοι· σὺ τὴν φύσιν τὴν σαυτοῦ ἔλασσον τιμᾷς ἢ ὁ τορευτὴς τὴν τορευτικὴν ἢ ὁ ὀρχηστὴς τὴν ὀρχηστικὴν ἢ ὁ φιλάργυρος τὸ ἀργύριον ἢ ὁ κενόδοξος τὸ δοξάριον; καὶ οὗτοι, ὅταν προσπαθῶσιν, οὔτε φαγεῖν οὔτε κοιμηθῆναι θέλουσι μᾶλλον ἢ ταῦτα συναύξειν, πρὸς ἃ διαφέρονται· σοὶ δὲ αἱ κοινωνικαὶ πράξεις εὐτελέστεραι φαίνονται καὶ ἥσσονος σπουδῆς ἄξιαι;

5.2.12. Bölüm

Rahatsız edici ya da sana yabancı her tasavvuru itip silmek ve hemen tam bir dinginliğe kavuşmak ne kolay.

5.2.1

Ὡς εὔκολον ἀπώσασθαι καὶ ἀπαλεῖψαι πᾶσαν φαντασίαν [τὴν] ὀχληρὰν ἢ ἀνοίκειον καὶ εὐθὺς ἐν πάσῃ γαλήνῃ εἶναι.

5.3.13. Bölüm

Tabiata uygun her söze ve işe kendini layık gör; birilerinin ardından gelen kınaması ya da sözü seni yolundan çevirmesin. Bir şeyi yapmak ya da söylemek güzelse, kendini ona layık görmekten vazgeçme. Onların kendi yönetici yetileri var, kendi dürtülerine uyuyorlar. Sen bunlara bakma; kendi tabiatının ve ortak tabiatın ardından dosdoğru git; ikisinin yolu birdir.

5.3.1

Ἄξιον ἑαυτὸν κρῖνε παντὸς λόγου καὶ ἔργου τοῦ κατὰ φύσιν καὶ μή σε περισπάτω ἡ ἐπακολουθοῦσά τινων μέμψις ἢ λόγος, ἀλλά, εἰ καλὸν πεπρᾶχθαι ἢ εἰρῆσθαι, μὴ σεαυτὸν ἀπαξίου. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἴδιον ἡγεμονικὸν ἔχουσι καὶ ἰδίᾳ ὁρμῇ χρῶνται· ἃ σὺ μὴ περιβλέπου, ἀλλ’ εὐθεῖαν πέραινε ἀκολουθῶν τῇ φύσει τῇ ἰδίᾳ καὶ τῇ κοινῇ, μία δὲ ἀμφοτέρων τούτων [ἡ] ὁδός.

5.4.14. Bölüm

Tabiata uygun yoldan yürüyorum; sonunda düşüp dinleneceğim: Her gün soluduğum havaya son nefesimi vererek, babamın tohumunu, annemin kanını, sütannemin sütünü kendisinden derlediği toprağın üstüne düşerek; bunca yıldır beni her gün doyurup sulayan, üstünde yürümeme ve onu bunca şeyde kullanmama katlanan toprağın üstüne.

5.4.1

Πορεύομαι διὰ τῶν κατὰ φύσιν, μέχρι πεσὼν ἀναπαύσομαι ἐναποπνεύσας μὲν τούτῳ, ἐξ οὖ καθ’ ἡμέραν ἀναπνέω, πεσὼν δὲ ἐπὶ τούτῳ, ἐξ οὗ καὶ τὸ σπερμάτιον ὁ πατήρ μου συνέλεξε καὶ τὸ αἱμάτιον ἡ μήτηρ καὶ τὸ γαλάκτιον ἡ τροφός· ἐξ οὗ καθ’ ἡμέραν τοσούτοις ἔτεσι βόσκομαι καὶ ἀρδεύομαι· ὃ φέρει με πατοῦντα καὶ εἰς τοσαῦτα ἀποχρώμενον αὐτῷ.

5.5.15. Bölüm

Keskin zekâna hayran olamıyorlar; olsun. Ama "Ben böyle doğmadım" diyemeyeceğin daha çok şey var. Öyleyse bütünüyle sana bağlı olanları göster: içtenliği, ağırbaşlılığı, emeğe dayanıklılığı, hazza düşkün olmamayı, kaderinden yakınmamayı, az şeyle yetinmeyi, iyi niyeti, özgürlüğü, sadeliği, gevezelikten uzak durmayı, yüce gönüllülüğü. Yeteneksizliği bahane edemeyeceğin bunca şeyi şimdiden gösterebilecekken hâlâ isteyerek aşağıda kaldığının farkında değil misin? Yoksa kusurlu yaratıldığın için mi söylenmeye, pintilik etmeye, yaltaklanmaya, zavallı bedenini suçlamaya, herkese yaranmaya, böbürlenmeye, psykhē'nde bu kadar savrulmaya mecbursun? Tanrılar şahit, hayır; bunlardan çoktan kurtulmuş olabilirdin. Olsa olsa biraz ağır, biraz geç kavrayan biri diye kınanırdın. Buna da çalışmalısın; bu ağırlığı hafife almamalı, ondan zevk de almamalısın.

5.5.1

Δριμύτητά σου οὐκ ἔχουσι θαυμάσαι· ἔστω, ἀλλὰ ἕτερα πολλά, ἐφ’ ὧν οὐκ ἔχεις εἰπεῖν· οὐ γὰρ πέφυκα. ἐκεῖνα οὖν παρέχου, ἅπερ ὅλα ἐστὶν ἐπὶ σοί, τὸ ἀκίβδηλον, τὸ σεμνόν, τὸ φερέπονον, τὸ ἀφιλήδονον, τὸ ἀμεμψίμοιρον, τὸ ὀλιγοδεές, τὸ εὐμενές, τὸ ἐλεύθερον, τὸ ἀπέρισσον, τὸ ἀφλύαρον, τὸ μεγαλεῖον. οὐκ αἰσθάνῃ πόσα ἤδη παρέχεσθαι δυνάμενος, ἐφ’ ὧν οὐδεμία ἀφυίας καὶ ἀνεπιτηδειότητος πρόφασις, ὅμως ἔτι κάτω μένεις ἑκών; ἢ καὶ γογγύζειν καὶ γλισχρεύεσθαι καὶ κολακεύειν καὶ τὸ σωμάτιον καταιτιᾶσθαι καὶ ἀρεσκεύεσθαι καὶ περπερεύεσθαι καὶ τοσαῦτα ῥιπτάζεσθαι τῇ ψυχῇ διὰ τὸ ἀφυῶς κατεσκευάσθαι ἀναγκάζῃ; οὐ μὰ τοὺς θεούς, ἀλλὰ τούτων μὲν πάλαι ἀπηλλάχθαι ἐδύνασο, μόνον δέ, εἰ ἄρα, ὡς βραδύτερος καὶ δυσπαρακολουθητότερος καταγινώσκεσθαι. καὶ τοῦτο δὲ ἀσκητέον μὴ παρενθυμουμένῳ μηδὲ ἐμφιληδονοῦντι τῇ νωθείᾳ.

5.6.16. Bölüm

Kimi insan birine iyilik edince bunu hemen onun hesabına yazmaya hazırdır. Kimi buna hazır değildir, ama içinden onu borçlusu sayar ve ne yaptığını bilir. Kimi ise bir bakıma ne yaptığını bile bilmez: Üzüm veren ve bir kez kendi meyvesini verdikten sonra başka bir şey aramayan asma gibidir.

5.6.1

Ὁ μέν τίς ἐστιν, ὅταν τι δεξιὸν περί τινα πράξῃ, πρόχειρος καὶ λογίσασθαι αὐτῷ τὴν χάριν. ὁ δὲ πρὸς μὲν τοῦτο οὐ πρόχειρος, ἄλλως μέντοι παρ’ ἑαυτῷ ὡς περὶ χρεώστου διανοεῖται καὶ οἶδεν ὃ πεποίηκεν. ὁ δέ τις τρόπον τινὰ οὐδὲ οἶδεν ὃ πεποίηκεν, ἀλλὰ ὅμοιός ἐστιν ἀμπέλῳ βότρυν ἐνεγκούσῃ καὶ μηδὲν ἄλλο προσεπιζητούσῃ μετὰ τὸ ἅπαξ τὸν ἴδιον καρπὸν ἐνηνοχέναι.

5.6.2At koştuktan, köpek iz sürdükten, arı bal yaptıktan sonra nasıl bağırıp çağırmazsa, iyilik eden insan da etmez; asmanın mevsimi gelince yeniden üzüm vermeye geçtiği gibi başka bir işe geçer. Demek ki bunu bir bakıma farkında olmadan yapanlardan olmalı. "Evet, ama tam da bunun farkında olmak gerekir; çünkü ortaklığa yatkın varlığın özelliği, ortaklığa uygun davrandığını hissetmek, hatta vallahi ortağının da bunu hissetmesini istemektir." Söylediğin doğru, ama burada söyleneni yanlış anlıyorsun. Bu yüzden biraz önce andığım kimselerden biri olacaksın; onlar da akla yatkın bir inandırıcılıkla yoldan çıkarlar. Söylenenin ne olduğunu anlamak istersen korkma: Bu yüzden ortaklığa yarar bir işi ihmal etmezsin.

5.6.2

ἵππος δραμών, κύων ἰχνεύσας, μέλισσα μέλι ποιήσασα, ἄνθρωπος δ’ εὖ ποιήσας οὐκ ἐπιβοᾶται, ἀλλὰ μεταβαίνει ἐφ’ ἕτερον, ὡς ἄμπελος ἐπὶ τὸ πάλιν ἐν τῇ ὥρᾳ τὸν βότρυν ἐνεγκεῖν. ἐν τούτοις οὗν δεῖ εἶναι τοῖς τρόπον τινὰ ἀπαρακολουθήτως αὐτὸ ποιοῦσι.— ναί ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο δεῖ παρακολουθεῖν· ἴδιον γάρ, φησί, τοῦ κοινωνικοῦ τὸ αἰσθάνεσθαι, ὅτι κοινωνικῶς ἐνεργεῖ, καὶ νὴ Δία βούλεσθαι καὶ τὸν κοινωνὸν αἰσθέσθαι.—ἀληθὲς μέν ἐστιν ὃ λέγεις, τὸ δὲ νῦν λεγόμενον παρεκδέχῃ· διὰ τοῦτο ἔσῃ εἶς ἐκείνων ὦν πρότερον ἐπεμνήσθην· καὶ γὰρ ἐκεῖνοι λογικῇ τινι πιθανότητι παράγονται. ἐὰν δὲ θελήσῃς συνεῖναι τί ποτέ ἐστι τὸ λεγόμενον, μὴ φοβοῦ, μὴ παρὰ τοῦτο παραλίπῃς τι ἔργον κοινωνικόν.

5.7.17. Bölüm

Atinalıların duası: "Yağdır, yağdır, ey sevgili Zeus, Atinalıların tarlalarına ve ovalarına." Ya hiç dua etmemeli ya da böyle sade ve özgürce.

5.7.1

Εὐχὴ Ἀθηναίων· ὗσον, ὗσον, ὦ φίλε Ζεῦ, κατὰ τῆς ἀρούρας τῆς Ἀθηναίων καὶ τῶν πεδίων. ἤτοι οὐ δεῖ εὔχεσθαι ἢ οὕτως ἁπλῶς καὶ ἐλευθέρως.

5.8.18. Bölüm

"Asklepios buna binicilik, soğuk banyo ya da yalınayak yürümeyi buyurdu" sözü neyse, "Bütünün tabiatı buna hastalık, sakatlık, kayıp ya da böyle bir şeyi buyurdu" sözü de odur. Çünkü orada "buyurdu" demek, "bunu ona sağlığına uygun diye verdi" demektir; burada da herkesin başına gelen şey, ona bir bakıma kaderine uygun olarak verilmiştir.

5.8.1

Ὁποῖόν τί ἐστι τὸ λεγόμενον, ὅτι· συνέταξεν ὁ Ἀσκληπιὸς τούτῳ ἱππασίαν ἢ ψυχρολουσίαν ἢ ἀνυποδησίαν, τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· συνέταξε τούτῳ ἡ τῶν ὅλων φύσις νόσον ἢ πήρωσιν ἢ ἀποβολὴν ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων. καὶ γὰρ ἐκεῖ τὸ συνέταξε τοιοῦτόν τι σημαίνει· ἔταξε τούτῳ τοῦτο ὡς κατάλληλον πρὸς ὑγίειαν, καὶ ἐνταῦθα τὸ συμβαῖνον ἑκάστῳ τέτακταί πως αὐτῷ ⟨ὡς⟩ κατάλληλον πρὸς τὴν εἱμαρμένην.

5.8.2Ustalar, kare taşlar duvarda ya da piramitte belli bir biçimde birbirine oturunca "yerine geldi" derler; biz de bir şeyin başımıza "geldiğini" bu anlamda söyleriz. Kısacası tek bir uyum vardır: Kozmos nasıl bütün cisimlerden böyle bir cisim olarak tamamlanıyorsa, kader de bütün sebeplerden böyle bir sebep olarak tamamlanır.

5.8.2

οὕτως γὰρ καὶ συμβαίνειν αὐτὰ ἡμῖν λέγομεν ὡς καὶ τοὺς τετραγώνους λίθους ἐν τοῖς τείχεσιν ἤ ἐν ταῖς πυραμίσι συμβαίνειν οἱ τεχνῖται λέγουσι, συναρμόζοντας ἀλλήλοις τῇ ποιᾷ συνθέσει. ὅλως γὰρ ἁρμονία ἐστὶ μία καὶ ὥσπερ ἐκ πάντων τῶν σωμάτων ὁ κόσμος τοιοῦτον σῶμα συμπληροῦται, οὕτως ἐκ πάντων τῶν αἰτίων ἡ εἱμαρμένη τοιαύτη αἰτία συμπληροῦται.

5.8.3Büsbütün cahiller bile ne dediğimi anlar; "Kader ona bunu getirdi" derler. Demek ki bu ona getirilmiş, bu ona buyurulmuştur. Öyleyse bunları Asklepios'un buyurduklarını karşıladığımız gibi karşılayalım. Onlarda da çok acı şey vardır, ama sağlık umuduyla kucaklarız.

5.8.3

νοοῦσι δὲ ὃ λέγω καὶ οἱ τέλεον ἰδιῶται· φασὶ γάρ· τοῦτο ἔφερεν αὐτῷ. οὐκοῦν τοῦτο τούτῳ ἐφέρετο καὶ τοῦτο τούτῳ συνετάττετο· δεχώμεθα οὖν αὐτὰ ὡς ἐκεῖνα ⟨ἃ⟩ ὁ Ἀσκληπιὸς συντάττει. πολλὰ γοῦν καὶ ἐν ἐκείνοις ἐστὶ τραχέα, ἀλλὰ ἀσπαζόμεθα τῇ ἐλπίδι τῆς ὑγιείας.

5.8.4Ortak tabiatın uygun gördüklerinin gerçekleşip tamamlanmasını da kendi sağlığın gibi say ve olan her şeyi, sert görünse bile, seni oraya, kozmosun sağlığına, Zeus'un yolunun açıklığına ve başarısına götürdüğü için kucakla. Çünkü bütüne yararı olmasaydı bunu kimseye getirmezdi; rastgele herhangi bir tabiat bile yönettiği şeye uygun olmayan hiçbir şeyi getirmez.

5.8.4

τοιοῦτόν τί σοι δοκείτω ἄνυσις καὶ συντέλεια τῶν τῇ κοινῇ φύσει δοκούντων, οἷον ἡ σὴ ὑγίεια, καὶ οὕτως ἀσπάζου πᾶν τὸ γινόμενον, κἂν ἀπηνέστερον δοκῇ, διὰ τὸ ἐκεῖ σε ἄγειν, ἐπὶ τὴν τοῦ κόσμου ὑγίειαν καὶ τὴν τοῦ Διὸς εὐοδίαν καὶ εὐπραγίαν. οὐ γὰρ ἂν τοῦτό τινι ἔφερεν, εἰ μὴ τῷ ὅλῳ συνέφερεν· οὐδὲ γὰρ ἡ τυχοῦσα φύσις φέρει τι, ὃ μὴ τῷ διοικουμένῳ ὑπ’ αὐτῆς κατάλληλόν ἐστιν.

5.8.5Öyleyse başına geleni iki sebepten ötürü sevmelisin: Biri, senin için olmuş, sana buyurulmuş, seninle ilgili olduğu, en eski sebeplerden beri yukarıdan seninle birlikte eğrildiği için; öteki, herkese ayrı ayrı gelen şeyin bile bütünü yönetenin yolunun açıklığına, tamamlanmasına, vallahi varlığını sürdürmesine sebep olduğu için. Çünkü bağlantıdan ve süreklilikten, parçalarda olduğu gibi sebeplerde de en küçük bir şeyi koparırsan bütün sakatlanır. Hoşnutsuzlandığın zaman da elinden geldiği kadar koparıyor, bir bakıma yok ediyorsun.

5.8.5

οὐκοῦν κατὰ δύο λόγους στέργειν χρὴ τὸ συμβαῖνόν σοι· καθ’ ἕνα μέν, ὅτι σοὶ ἐγίνετο καὶ σοὶ συνετάττετο καὶ πρὸς σέ πως εἶχεν, ἄνωθεν ἐκ τῶν πρεσβυτάτων αἰτίων συγκλωθόμενον· καθ’ ἕτερον δέ, ὅτι τῷ τὸ ὅλον διοικοῦντι τῆς εὐοδίας καὶ τῆς συντελείας καὶ νὴ Δία τῆς συμμονῆς αὐτῆς καὶ τὸ ἰδίᾳ εἰς ἕκαστον ἧκον αἴτιόν ἐστι. πηροῦται γὰρ τὸ ὁλόκληρον, ἐὰν καὶ ὁτιοῦν διακόψῃς τῆς συναφείας καὶ συνεχείας ὥσπερ τῶν μορίων, οὕτω δὴ καὶ τῶν αἰτίων· διακόπτεις δέ, ὅσον ἐπὶ σοί, ὅταν δυσαρεστῇς, καὶ τρόπον τινὰ ἀναιρεῖς.

5.9.19. Bölüm

Her şeyi doğru yargılara göre yapmak sende yerleşmiyorsa tiksinme, bezme, umutsuzluğa kapılma; dışarı atıldıysan yeniden dön, işlerinin çoğu insana yakışır biçimde gidiyorsa memnun ol ve döndüğün şeyi sev. Felsefeye bir lalaya döner gibi değil, gözü ağrıyanın süngere ve yumurtaya, bir başkasının yakıya, su dökünmeye döndüğü gibi dön. Böylece logos'a itaat ettiğini sergilemez, onda dinlenirsin. Felsefenin yalnız tabiatının istediğini istediğini unutma; sen ise tabiata uygun olmayan başka bir şey istiyordun. Çünkü bundan daha hoş ne var? Haz da bizi bununla aldatmıyor mu? Ama bak, yüce gönüllülük, özgürlük, sadelik, iyi yüreklilik, dindarlık daha hoş değil mi? Anlayıp bilme yetisinin her durumda sendelemeden, rahatça aktığını düşünürsen, phronēsis'in kendisinden daha hoş ne vardır?

5.9.1

Μὴ σικχαίνειν μηδὲ ἀπαυδᾶν μηδὲ ἀποδυσπετεῖν, εἰ μὴ καταπυκνοῦταί σοι τὸ ἀπὸ δογμάτων ὀρθῶν ἕκαστα πράσσειν, ἀλλὰ ἐκκρουσθέντα πάλιν ἐπανιέναι καὶ ἀσμενίζειν, εἰ τὰ πλείω ἀνθρωπικώτερα, καὶ φιλεῖν τοῦτο, ἐφ̓ ὃ ἐπανέρχῃ, καὶ μὴ ὡς πρὸς παιδαγωγὸν τὴν φιλοσοφίαν ἐπανιέναι, ἀλλ’ ὡς οἱ ὀφθαλμιῶντες πρὸς τὸ σπογγάριον καὶ τὸ ᾠόν, ὡς ἄλλος πρὸς κατάπλασμα, ὡς πρὸς καταιόνησιν. οὕτως γὰρ οὐδὲν ἐπιδείξῃ τὸ πειθαρχεῖν τῷ λόγῳ, ἀλλὰ προσαναπαύσῃ αὐτῷ. μέμνησο δὲ ὅτι φιλοσοφία μόνα θέλει ἃ ἡ φύσις σου θέλει· σὺ δὲ ἄλλο ἤθελες οὐ κατὰ φύσιν. τί γὰρ τούτων προσηνέστερον; ἡ γὰρ ἡδονὴ οὐχὶ διὰ τοῦτο σφάλλει; ἀλλὰ θέασαι, εἰ προσηνέστερον μεγαλοψυχία, ἐλευθερία, ἁπλότης, εὐγνωμοσύνη, ὁσιότης, αὐτῆς γὰρ φρονήσεως τί προσηνέστερον, ὅταν τὸ ἄπταιστον καὶ εὔρουν ἐν πᾶσι τῆς παρακολουθητικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς δυνάμεως ἐνθυμηθῇς;

5.10.110. Bölüm

Şeyler öyle bir örtü içindedir ki, sayısı az olmayan, üstelik sıradan da olmayan filozoflara büsbütün kavranamaz görünmüştür; Stoacılara bile güç kavranır görünür. Onayımızın hepsi de değişebilir; hiç değişmeyen insan nerede? Öyleyse şeylerin kendilerine geç: Ne kadar kısa ömürlü, ne kadar değersizler; bir köçeğin, bir fahişenin, bir haydutun elinde olabilirler. Ardından birlikte yaşadığın insanların huylarına geç; en hoşuna bile zor katlanılır, insanın kendine de güç katlandığını söylemeye bile gerek yok.

5.10.1

Τὰ μὲν πράγματα ἐν τοιαύτῃ τρόπον τινὰ ἐγκαλύψει ἐστίν, ὥστε φιλοσόφοις οὐκ ὀλίγοις οὐδὲ τοῖς τυχοῦσιν ἔδοξε παντάπασιν ἀκατάληπτα εἶναι, πλὴν αὐτοῖς γε τοῖς Στωικοῖς δυσκατάληπτα δοκεῖ· καὶ πᾶσα ἡ ἡμετέρα συγκατάθεσις μεταπτώτη· ποῦ γὰρ ὁ ἀμετάπτωτος; μέτιθι τοίνυν ἐπ’ αὐτὰ τὰ ὑποκείμενα ὡς ὀλιγοχρόνια καὶ εὐτελῆ καὶ δυνάμενα ἐν κτήσει κιναίδου ἢ πόρνης ἢ λῃστοῦ εἶναι. μετὰ τοῦτο ἔπιθι ἐπὶ τὰ τῶν συμβιούντων ἤθη, ὧν μόλις ἐστὶ καὶ τοῦ χαριεστάτου ἀνασχέσθαι, ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ ἑαυτόν τις μόγις ὑπομένει.

5.10.2Böyle bir karanlık ve pislik içinde, ousia'nın, zamanın, hareketin ve hareket edenlerin böylesine aktığı bir yerde, değer verilebilecek ya da uğraşmaya değecek ne olabilir, aklım almıyor. Tam tersine, kendini avutarak tabiî çözülmeyi beklemeli, gecikmeye sinirlenmemeli, yalnız şu ikisinde dinlenmelisin: Biri, başıma bütünün tabiatına uygun olmayan hiçbir şeyin gelmeyeceği; öteki, kendi tanrıma ve daimōn'uma aykırı hiçbir şey yapmamanın elimde olduğu. Çünkü beni ona karşı gelmeye zorlayacak kimse yoktur.

5.10.2

ἐν τοιούτῳ οὖν ζόφῳ καὶ ῥύπῳ καὶ τοσαύτῃ ῥύσει τῆς τε οὐσίας καὶ τοῦ χρόνου καὶ τῆς κινήσεως καὶ τῶν κινουμένων τί ποτέ ἐστι τὸ ἐκτιμηθῆναι ἢ τὸ ὅλως σπουδασθῆναι δυνάμενον, οὐδ’ ἐπινοῶ. τοὐναντίον γὰρ δεῖ παραμυθούμενον ἑαυτὸν περιμένειν τὴν φυσικὴν λύσιν καὶ μὴ ἀσχάλλειν τῇ διατριβῇ, ἀλλὰ τούτοις μόνοις προσαναπαύεσθαι· ἑνὶ μὲν τῷ, ὅτι οὐδὲν συμβήσεταί μοι ὃ οὐχὶ κατὰ τὴν τῶν ὅλων φύσιν ἐστίν· ἑτέρῳ δέ, ὅτι ἔξεστί μοι μηδὲν πράσσειν παρὰ τὸν ἐμὸν θεὸν καὶ δαίμονα· οὐδεὶς γὰρ ὁ ἀναγκάσων τοῦτον παραβῆναι.

5.11.111. Bölüm

Şimdi psykhē'mi ne için kullanıyorum? Her fırsatta kendine bunu sor ve incele: Yönetici yeti denen şu parçamda şimdi ne var? Şimdi kimin psykhē'sini taşıyorum? Bir çocuğun mu? Bir delikanlının mı? Zavallı bir kadının mı? Bir zorbanın mı? Bir sığırın mı? Bir yırtıcı hayvanın mı?

5.11.1

Πρὸς τί ποτε ἄρα νῦν χρῶμαι τῇ ἐμαυτοῦ ψυχῇ; παρ’ ἕκαστα τοῦτο ἐπανερωτᾶν ἑαυτὸν καὶ ἐξετάζειν τί μοί ἐστι νῦν ἐν τούτῳ τῷ μορίῳ, ὃ δὴ ἡγεμονικὸν καλοῦσι, καὶ τίνος ἄρα νῦν ἔχω ψυχήν; μήτι παιδίου; μήτι μειρακίου; μήτι γυναικαρίου; μήτι τυράννου; μήτι κτήνους; μήτι θηρίου;

5.12.112. Bölüm

Çoğunluğun iyi saydığı şeylerin neye benzediğini şuradan da anlayabilirsin. Biri gerçekten iyi olan şeyleri, örneğin phronēsis'i, itidali, adaleti, cesareti aklına getirirse, bunlar aklındayken "iyi şeylerin bolluğundan..." sözünü dinleyemez; çünkü yakışmaz. Ama çoğunluğa iyi görünen şeyleri aklına getirince, komedi şairinin söylediğini dinler ve yerinde bir söz diye rahatça kabul eder. Çoğunluk da farkı böyle sezer; yoksa bu söz birinde gücendirip reddedilirken, zenginlik ve lüks ya da şöhret getiren talih hakkında söylendiğinde onu yerinde ve zarif bir söz diye kabul etmezdik. Öyleyse ilerle ve sor: Düşünülünce sahibinin "bolluktan sıçacak yer bulamadığı" sözünün yerinde düştüğü böyle şeylere değer vermeli ve bunları iyi saymalı mıyız?

5.12.1

Ὁποῖά τινά ἐστι τὰ τοῖς πολλοῖς δοκοῦντα ἀγαθά, κἂν ἐντεῦθεν λάβοις. εἰ γάρ τις ἐπινοήσειεν ὑπάρχοντά τινα ὡς ἀληθῶς ἀγαθά, οἷον φρόνησιν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, ἀνδρείαν, οὐκ ἂν ταῦτα προεπινοήσας ἐπακοῦσαι δυνηθείη τό· ʽὑπὸ τῶν ἀγαθῶνʼ, οὐ γὰρ ἐφαρμόσει. τὰ δέ γε τοῖς πολλοῖς φαινόμενα ἀγαθὰ προεπινοήσας τις ἐπακούσεται καὶ ῥᾳδίως δέξεται ὡς οἰκείως ἐπιλεγόμενον τὸ ὑπὸ τοῦ κωμικοῦ εἰρημένον. οὕτως καὶ οἱ πολλοὶ φαντάζονται τὴν διαφοράν· οὐ γὰρ ἂν τοῦτο μὲν [οὐ] προσέκοπτε καὶ ἀπηξιοῦτο, τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ πλούτου καὶ τῶν πρὸς τρυφὴν ἢ δόξαν εὐκληρημάτων παρεδεχόμεθα ὡς ἱκνουμένως καὶ ἀστείως εἰρημένον. πρόιθι οὖν καὶ ἐρώτα, εἰ τιμητέον καὶ ἀγαθὰ ὑποληπτέον τὰ τοιαῦτα, ὧν προεπινοηθέντων οἰκείως ἂν ἐπιφέροιτο τὸ τὸν κεκτημένον αὐτὰ ὑπὸ τῆς εὐπορίας ʽοὐκ ἔχειν ὅποι χέσῃʼ.

5.13.113. Bölüm

Ben sebep olandan ve maddeden oluşmuşum; bunların hiçbiri yokluğa gidip yok olmayacak, tıpkı yokluktan gelmedikleri gibi. Demek ki her parçam değişimle kozmosun bir parçasına yerleşecek, o da yine kozmosun başka bir parçasına dönüşecek, böyle sonsuza kadar. Ben de, beni doğuranlar da böyle bir değişimle var olduk; geriye gidersen bu da başka bir sonsuzluğa uzanır. Kozmos sınırlı devirlerle yönetilse bile böyle söylemeye hiçbir engel yok.

5.13.1

Ἐξ αἰτιώδους καὶ ὑλικοῦ συνέστηκα, οὐδέτερον δὲ τούτων εἰς τὸ μὴ ὂν φθαρήσεται, ὥσπερ οὐδὲ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ὑπέστη. οὐκοῦν καταταχθήσεται πᾶν μέρος ἐμὸν κατὰ μεταβολὴν εἰς μέρος τι τοῦ κόσμου καὶ πάλιν ἐκεῖνο εἰς ἕτερον μέρος τι τοῦ κόσμου μεταβαλεῖ καὶ ἤδη εἰς ἄπειρον. κατὰ τοιαύτην δὲ μεταβολὴν κἀγὼ ὑπέστην καὶ οἱ ἐμὲ γεννήσαντες καὶ ἐπανιόντι εἰς ἄλλο ἄπειρον. οὐδὲν γὰρ κωλύει οὕτως φάναι, κἂν κατὰ περιόδους πεπερασμένας ὁ κόσμος διοικῆται.

5.14.114. Bölüm

Logos ve akıl sanatı, kendi kendilerine ve kendi işlerine yeten yetilerdir. Kendi ilkelerinden yola çıkar, önlerine konan gayeye doğru yürürler; bu yüzden bu tür eylemlere, yolun doğruluğunu belirterek "doğru işler" denir.

5.14.1

Ὁ λόγος καὶ ἡ λογικὴ τέχνη δυνάμεις εἰσὶν ἑαυταῖς ἀρκούμεναι καὶ τοῖς καθ’ ἑαυτὰς ἔργοις. ὁρμῶνται μὲν οὖν ἀπὸ τῆς οἰκείας ἀρχῆς, ὁδεύουσι δὲ εἰς τὸ προκείμενον τέλος, καθὸ κατορθώσεις αἱ τοιαῦται πράξεις ὀνομάζονται τὴν ὀρθότητα τῆς ὁδοῦ σημαίνουσαι.

5.15.115. Bölüm

İnsana insan olduğu için düşmeyen hiçbir şeye insanın şeyi dememeli. Bunlar insandan istenen şeyler değildir, insanın tabiatı bunları vaat etmez, insan tabiatının yetkinlikleri de değildir. Dolayısıyla insanın gayesi bunlarda değildir, gayeyi tamamlayan iyi de. Bunlardan biri insana düşseydi, onları küçümsemek ve onlara karşı ayaklanmak ona düşmezdi; kendini onlara muhtaç etmeyen övülmezdi; bunlar iyi olsaydı, onlardan kısan kimse iyi olmazdı. Oysa insan kendini bunlardan ya da benzerlerinden ne kadar çok yoksun bırakır, ya da bunlardan yoksun bırakılmaya ne kadar katlanırsa o kadar iyidir.

5.15.1

Οὐδὲν τούτων ῥητέον ἀνθρώπου, ἃ ἀνθρώπῳ, καθὸ ἄνθρωπός ἐστιν, οὐκ ἐπιβάλλει. οὐκ ἔστιν ἀπαιτήματα ἀνθρώπου οὐδὲ ἐπαγγέλλεται αὐτὰ ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις οὐδὲ τελειότητές εἰσι τῆς τοῦ ἀνθρώπου φύσεως. οὐ τοίνυν οὐδὲ τὸ τέλος ἐν αὐτοῖς ἐστι τῷ ἀνθρώπῳ κείμενον οὐδέ γε τὸ συμπληρωτικὸν τοῦ τέλους, τὸ ἀγαθόν. ἐπεὶ εἴ τι τούτων ἦν ἐπιβάλλον τῷ ἀνθρώπῳ, οὐκ ἂν τὸ ὑπερφρονεῖν αὐτῶν καὶ κατεξανίστασθαι ἐπιβάλλον ἦν οὐδὲ ἐπαινετὸς ἦν ὁ ἀπροσδεῆ τούτων ἑαυτὸν παρεχόμενος, οὐδ’ ἂν ὁ ἐλαττωτικὸς ἑαυτοῦ ἔν τινι τούτων ἀγαθὸς ἦν, εἴπερ ταῦτα ἀγαθὰ ἦν. νῦν δ᾽, ὅσῳπερ πλείω τις ἀφαιρῶν ἑαυτοῦ τούτων ἢ τοιούτων ἑτέρων ἢ καὶ ἀφαιρούμενός τι τούτων ἀνέχηται, τοσῷδε μᾶλλον ἀγαθός ἐστιν.

5.16.116. Bölüm

Sık sık neyi tasavvur edersen düşüncen de öyle olur; çünkü psykhē tasavvurlarla boyanır. Onu şu tür tasavvurları durmadan tekrarlayarak boya: Örneğin yaşamanın mümkün olduğu yerde iyi yaşamak da mümkündür; sarayda yaşamak mümkündür; demek ki sarayda iyi yaşamak da mümkündür. Yine, her şey ne için yapıldıysa ona yönelir; neye yönelirse gayesi ondadır; gayesi neredeyse yararı ve iyiliği de oradadır; demek ki akıl sahibi canlının iyiliği ortaklıktır. Ortaklık için doğduğumuz çoktan gösterildi. Yoksa aşağı olanların üstünler için, üstünlerin de birbirleri için var olduğu açık değil miydi? Cansızlardan canlılar, canlılardan da akıl sahipleri üstündür.

5.16.1

Οἷα ἂν πολλάκις φαντασθῇς, τοιαύτη σοι ἔσται ἡ διάνοια· βάπτεται γὰρ ὑπὸ τῶν φαντασιῶν ἡ ψυχή. βάπτε οὐν αὐτὴν τῇ συνεχείᾳ τῶν τοιούτων φαντασιῶν· οἷον, ὅτι ὅπου ζῆν ἐστιν, ἐκεῖ καὶ εὖ ζῆν· ἐν αὐλῇ δὲ ζῆν ἐστιν· ἔστιν ἄρα καὶ εὖ ζῆν ἐν αὐλῇ. καὶ πάλιν, ὅτι οὗπερ ἕνεκεν ἕκαστον κατεσκεύασται, πρὸς τοῦτο φέρεται· πρὸς ὃ φέρεται δέ, ἐν τούτῳ τὸ τέλος αὐτοῦ· ὅπου δὲ τὸ τέλος, ἐκεῖ καὶ τὸ συμφέρον καὶ τὸ ἀγαθὸν ἑκάστου· τὸ ἄρα ἀγαθὸν τοῦ λογικοῦ ζῴου κοινωνία. ὅτι γὰρ πρὸς κοινωνίαν γεγόναμεν, πάλαι δέδεικται· ἢ οὐκ ἦν ἐναργὲς ὅτι τὰ χείρω τῶν κρειττόνων ἕνεκεν, τὰ δὲ κρείττω ἀλλήλων; κρείττω δὲ τῶν μὲν ἀψύχων τὰ ἔμψυχα, τῶν δὲ ἐμψύχων τὰ λογικά.

5.17.117. Bölüm

İmkânsızı kovalamak deliliktir; kötülerin böyle şeyler yapmaması ise imkânsızdır.

5.17.1

Τὸ τὰ ἀδύνατα διώκειν μανικόν· ἀδύνατον δὲ τὸ τοὺς φαύλους μὴ τοιαῦτά τινα ποιεῖν.

5.18.118. Bölüm

Kimsenin başına, tabiatça taşıyamayacağı bir şey gelmez. Aynı şeyler bir başkasının başına gelir ve o, ya başına geldiğini bilmediğinden ya da yüce gönüllülüğünü göstermek istediğinden sarsılmadan, yara almadan kalır. Cehaletin ve beğenilme hevesinin phronēsis'ten güçlü olması ne korkunç.

5.18.1

Οὐδὲν οὐδενὶ συμβαίνει ὃ οὐχὶ πέφυκε φέρειν. ἄλλῳ τὰ αὐτὰ συμβαίνει καὶ ἤτοι ἀγνοῶν ὅτι συμβέβηκεν, ἢ ἐπιδεικνύμενος μεγαλοφροσύνην, εὐσταθεῖ καὶ ἀκάκωτος μένει. δεινὸν οὖν ἄγνοιαν καὶ ἀρέσκειαν ἰσχυροτέρας εἶναι φρονήσεως.

5.19.119. Bölüm

Şeyler kendiliklerinden psykhē'ye hiçbir şekilde dokunmaz, ona giden yolları yoktur, onu ne çevirebilir ne hareket ettirebilirler. Onu yalnız kendisi çevirir ve hareket ettirir; kendini hangi hükümlere layık görürse, önüne gelenleri de kendisi için o hâle getirir.

5.19.1

Τὰ πράγματα αὐτὰ οὐδ’ ὁπωστιοῦν ψυχῆς ἅπτεται οὐδὲ ἔχει εἴσοδον πρὸς ψυχὴν οὐδὲ τρέψαι οὐδὲ κινῆσαι ψυχὴν δύναται, τρέπει δὲ καὶ κινεῖ αὐτὴ ἑαυτὴν μόνη καὶ οἵων ἂν κριμάτων καταξιώσῃ ἑαυτήν, τοιαῦτα ἑαυτῇ ποιεῖ τὰ προσυφεστῶτα.

5.20.120. Bölüm

Bir bakımdan insan bize en yakın şeydir: Onlara iyilik etmemiz, onlara katlanmamız gereken ölçüde. Ama bazıları bana düşen işlere engel oldukları ölçüde insan, güneş, rüzgâr ya da yırtıcı hayvan gibi, benim için kayıtsız şeylerden biri olur. Bunlar bir fiilimi engelleyebilir, ama dürtüme ve tutumuma engel olamazlar; çünkü çekince koyabilir ve yön değiştirebilirim. Düşünce, fiile çıkan her engeli çevirip öncelikli olana dönüştürür: Bu işi durduran şey bu işe yarar, bu yolu kesen şey bu yolu açar.

5.20.1

Καθ’ ἕτερον μὲν λόγον ἡμῖν ἐστιν οἰκειότατον ἄνθρωπος, καθ’ ὅσον εὖ ποιητέον αὐτοὺς καὶ ἀνεκτέον· καθ̓ ὅσον δὲ ἐνίστανταί τινες εἰς τὰ οἰκεῖα ἔργα, ἕν τι τῶν ἀδιαφόρων μοι γίνεται ὁ ἄνθρωπος οὐχ ἧσσον ἢ ἥλιος ἢ ἄνεμος ἢ θηρίον. ὑπὸ τούτων δὲ ἐνέργεια μέν τις ἐμποδισθείη ἄν, ὁρμῆς δὲ καὶ διαθέσεως οὐ γίνεται ἐμπόδια διὰ τὴν ὑπεξαίρεσιν καὶ τὴν περιτροπήν. περιτρέπει γὰρ καὶ μεθίστησι πᾶν τὸ τῆς ἐνεργείας κώλυμα ἡ διάνοια εἰς τὸ προηγούμενον καὶ πρὸ ἔργου γίνεται τὸ τοῦ ἔργου τούτου ἐφεκτικὸν καὶ πρὸ ὁδοῦ τὸ τῆς ὁδοῦ ταύτης ἐνστατικόν.

5.21.121. Bölüm

Kozmostaki en üstün şeye saygı göster; bu, her şeyi kullanan ve her şeyi yöneten şeydir. Aynı şekilde kendindeki en üstün şeye de saygı göster; bu, onunla aynı soydan olandır. Çünkü sende de ötekileri kullanan budur ve hayatın onunla yönetilir.

5.21.1

Τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τὸ κράτιστον τίμα· ἔστι δὲ τοῦτο τὸ πᾶσι χρώμενον καὶ πάντα διέπον. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἐν σοὶ τὸ κράτιστον τίμα· ἔστι δὲ τοῦτο τὸ ἐκείνῳ ὁμογενές. καὶ γὰρ ἐπὶ σοῦ τὸ τοῖς ἄλλοις χρώμενον τοῦτό ἐστι καὶ ὁ σὸς βίος ὑπὸ τούτου διοικεῖται.

5.22.122. Bölüm

Şehre zarar vermeyen vatandaşa da zarar vermez. Zarar gördüğünü tasavvur ettiğin her durumda şu ölçüyü uygula: Şehir bundan zarar görmüyorsa ben de zarar görmedim. Şehir zarar görüyorsa öfkelenmemeli, şehre zarar verene gözden kaçırdığı şeyi göstermeli.

5.22.1

Ὃ τῇ πόλει οὐκ ἔστι βλαβερόν, οὐδὲ τὸν πολίτην βλάπτει. ἐπὶ πάσης τῆς τοῦ βεβλάφθαι φαντασίας τοῦτον ἔπαγε τὸν κανόνα· εἰ ἡ πόλις ὑπὸ τούτου μὴ βλάπτεται, οὐδὲ ἐγὼ βέβλαμμαι· εἰ δὲ ἡ πόλις βλάπτεται, οὐκ ὀργιστέον, ⟨ἀλλὰ δεικτέον⟩ τῷ βλάπτοντι τὴν πόλιν τί τὸ παρορώμενον.

5.23.123. Bölüm

Var olanların ve olup bitenlerin ne hızla sürüklenip gittiğini sık sık düşün. Çünkü ousia durmadan akan bir nehir gibidir; fiiller sürekli değişim, sebepler sayısız dönüşüm içindedir; neredeyse hiçbir şey, yanı başındaki bile, sabit değildir. Geçmişin ve geleceğin sonsuzluğu ise her şeyin içinde kaybolduğu bir uçurumdur. Öyleyse bunların içinde şişinen, kıvranan ya da sanki uzun bir süre rahatsız edilmiş gibi dert yanan ahmak değil de nedir?

5.23.1

Πολλάκις ἐνθυμοῦ τὸ τάχος τῆς παραφορᾶς καὶ ὑπεξαγωγῆς τῶν ὄντων καὶ γινομένων. ἤ τε γὰρ οὐσία οἷον ποταμὸς ἐν διηνεκεῖ ῥύσει καὶ αἱ ἐνέργειαι ἐν συνεχέσι μεταβολαῖς καὶ τὰ αἴτια ἐν μυρίαις τροπαῖς καὶ σχεδὸν οὐδὲν ἑστὼς καὶ τὸ πάρεγγυς· τὸ δὲ ἄπειρον τοῦ τε παρῳχηκότος καὶ μέλλοντος ἀχανές, ᾧ πάντα ἐναφανίζεται. πῶς οὖν οὐ μωρὸς ὁ ἐν τούτοις φυσώμενος ἢ σπώμενος ἢ σχετλιάζων ὡς ἔν τινι χρόνῳ καὶ ἐπὶ μακρὸν ἐνοχλήσαντι;

5.24.124. Bölüm

Bütün ousia'yı hatırla: ondan pek küçük bir pay alıyorsun. Bütün zamanı hatırla: ondan sana kısacık, göz açıp kapayıncaya kadar bir süre ayrıldı. Kaderi hatırla: ondan ne kadarlık bir parçasın?

5.24.1

Μέμνησο τῆς συμπάσης οὐσίας, ἧς ὀλίγιστον μετέχεις, καὶ τοῦ σύμπαντος αἰῶνος, οὗ βραχὺ καὶ ἀκαριαῖόν σοι διάστημα ἀφώρισται, καὶ τῆς εἱμαρμένης, ἧς πόστον εἶ μέρος;

5.25.125. Bölüm

Biri bana karşı hata mı ediyor? O bilir. Kendi tutumu, kendi fiili var. Ben şimdi ortak tabiatın sahip olmamı istediğine sahibim, kendi tabiatımın yapmamı istediğini yapıyorum.

5.25.1

Ἄλλος ἁμαρτάνει τι εἰς ἐμέ; ὄψεται· ἰδίαν ἔχει διάθεσιν, ἰδίαν ἐνέργειαν. ἐγὼ νῦν ἔχω, ὅ με θέλει νῦν ἔχειν ἡ κοινὴ φύσις, καὶ πράσσω, ὅ με νῦν πράσσειν θέλει ἡ ἐμὴ φύσις.

5.26.126. Bölüm

Psykhē'nin yönetici ve hâkim parçası, etteki yumuşak ya da sert hareketten etkilenmesin, onunla karışmasın; kendini sınırlasın, o etkilenişleri de ait oldukları parçalarda tutsun. Bunlar öteki ortak duyarlılık yoluyla, birleşik bir bedende olduğu gibi düşünceye yükselirse, o zaman tabiî olan hisse karşı çıkmaya çalışmamalı; ama yönetici yeti, iyi ya da kötü hakkındaki hükmü kendinden eklemesin.

5.26.1

Τὸ ἡγεμονικὸν καὶ κυριεῦον τῆς ψυχῆς σου μέρος ἄτρεπτον ἔστω ὑπὸ τῆς ἐν τῇ σαρκὶ λείας ἢ τραχείας κινήσεως καὶ μὴ συγκρινέσθω, ἀλλὰ περιγραφέτω αὑτὸ καὶ περιοριζέτω τὰς πείσεις ἐκείνας ἐν τοῖς μορίοις. ὄταν δὲ ἀναδιδῶνται κατὰ τὴν ἑτέραν συμπάθειαν εἰς τὴν διάνοιαν ὡς ἐν σώματι ἡνωμένῳ, τότε πρὸς μὲν τὴν αἴσθησιν φυσικὴν οὖσαν οὐ πειρατέον ἀντιβαίνειν, τὴν δὲ ὑπόληψιν τὴν ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ μὴ προστιθέτω τὸ ἡγεμονικὸν ἐξ ἑαυτοῦ.

5.27.127. Bölüm

"Tanrılarla birlikte yaşamak." Psykhē'sinin kendisine ayrılandan hoşnut olduğunu ve daimōn'un dilediği her şeyi yaptığını onlara sürekli gösteren kimse tanrılarla birlikte yaşar. Bu daimōn'u Zeus, kendinden bir parça olarak, herkese koruyucu ve kılavuz diye vermiştir; o, herkesin nous'u ve logos'udur.

5.27.1

ʽΣυζῆν θεοῖς.ʼ συζῇ δὲ θεοῖς ὁ συνεχῶς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀρεσκομένην μὲν τοῖς ἀπονεμομένοις, ποιοῦσαν δὲ ὅσα βούλεται ὁ δαίμων, ὃν ἑκάστῳ προστάτην καὶ ἡγεμόνα ὁ Ζεὺς ἔδωκεν, ἀπόσπασμα ἑαυτοῦ. οὗτος δέ ἐστιν ὁ ἑκάστου νοῦς καὶ λόγος.

5.28.128. Bölüm

Teri kokana öfkelenir misin, ağzı kokana öfkelenir misin? Sana ne yapsın? Ağzı böyle, koltuk altı böyle; böyle şeylerden böyle koku çıkması zorunlu. "Ama insanın logos'u var," denir, "dikkat edip hatasını anlayabilir." Ne güzel. Demek senin de logos'un var; akıl sahibi tutumunla onun akıl sahibi tutumunu harekete geçir, göster, hatırlat. Dinlerse iyileştirirsin; öfkeye gerek yok.

Ne trajedi oyuncusu ne fahişe.

5.28.1

Τῷ γράσωνι μήτι ὀργίζῃ, μήτι τῷ ὀζοστόμῳ ὀργίζῃ; τί σοι ποιήσει; τοιοῦτον στόμα ἔχει, τοιαύτας μάλας ἔχει, ἀνάγκη τοιαύτην ἀποφορὰν ἀπὸ τοιούτων γίνεσθαι. —ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος λόγον ἔχει, φησί, καὶ δύναται συννοεῖν ἐφιστάνων τί πλημμελεῖ.—εὖ σοι γένοιτο· τοιγαροῦν καὶ σὺ λόγον ἔχεις, κίνησον λογικῇ διαθέσει λογικὴν διάθεσιν, δεῖξον, ὑπόμνησον· εἰ γὰρ ἐπαίει, θεραπεύσεις καὶ οὐ χρεία ὀργῆς. Οὔτε τραγῳδὸς οὔτε πόρνη.

5.29.129. Bölüm

Buradan çıktıktan sonra nasıl yaşamayı düşünüyorsan burada da öyle yaşayabilirsin. İzin vermezlerse o zaman hayattan da çık, ama hiçbir kötülüğe uğramıyormuş gibi. Duman var, çıkıyorum; bunu büyük bir iş mi sanıyorsun? Beni böyle bir şey çıkarmadıkça özgür kalırım, kimse istediğimi yapmama engel olmaz; ben de akıl sahibi ve ortaklığa yatkın canlının tabiatına uygun olanı isterim.

5.29.1

Ὡς ἐξελθὼν ζῆν διανοῇ, οὕτως ἐνταῦθα ζῆν ἔξεστιν· ἐὰν δὲ μὴ ἐπιτρέπωσι, τότε καὶ τοῦ ζῆν ἔξιθι, οὕτως μέντοι ὡς μηδὲν κακὸν πάσχων. καπνὸς καὶ ἀπέρχομαι· τί αὐτὸ πρᾶγμα δοκεῖς; μέχρι δέ με τοιοῦτον οὐδὲν ἐξάγει, μένω ἐλεύθερος καὶ οὐδείς με κωλύσει ποιεῖν ἃ θέλω· θέλω δὲ κατὰ φύσιν τοῦ λογικοῦ καὶ κοινωνικοῦ ζῴου.

5.30.130. Bölüm

Bütünün nous'u ortaklığa yatkındır. Zaten aşağı olanları üstünler için yaratmış, üstünleri de birbirine uydurmuştur. Görüyorsun nasıl alta koymuş, birlikte düzenlemiş, herkese layığını vermiş, en üstün olanları birbirleriyle uyum içinde toplamış.

5.30.1

Ὁ τοῦ ὅλου νοῦς κοινωνικός. πεποίηκε γοῦν τὰ χείρω τῶν κρειττόνων ἕνεκεν καὶ τὰ κρείττω ἀλλήλοις συνήρμοσεν. ὁρᾷς πῶς ὑπέταξε, συνέταξε, καὶ τὸ κατ’ ἀξίαν ἀπένειμεν ἑκάστοις καὶ τὰ κρατιστεύοντα εἰς ὁμόνοιαν ἀλλήλων συνήγαγεν.

5.31.131. Bölüm

Şimdiye kadar tanrılara, ana babana, kardeşlerine, karına, çocuklarına, hocalarına, seni büyütenlere, dostlarına, yakınlarına, hizmetkârlarına nasıl davrandın? Hepsi için şimdiye kadar "ne kimseye haksızlık etti ne kötü bir söz söyledi" denebilir mi? Nelerden geçtiğini, nelere katlanabildiğini de hatırla; hayatının hikâyesinin artık dolduğunu, hizmetinin tamamlandığını; ne kadar güzellik gördüğünü, ne kadar hazzı ve zahmeti hor gördüğünü, ne kadar şanı elinin tersiyle ittiğini, ne kadar nankör insana iyi yürekli davrandığını.

5.31.1

Πῶς προσενήνεξαι μέχρι νῦν θεοῖς, γονεῦσιν, ἀδελφοῖς, γυναικί, τέκνοις, διδασκάλοις, τροφεῦσι, φίλοις, οἰκείοις, οἰκέταις· εἰ πρὸς πάντας σοι μέχρι νῦν ἐστι τό· μήτε τινὰ ῥέξαι ἐξαίσιον μήτε ⟨τι⟩ εἰπεῖν. ἀναμιμνῄσκου δὲ καὶ δι’ οἵων διελήλυθας καὶ οἷα ἤρκεσας ὑπομεῖναι καὶ ὅτι πλήρης ἤδη σοι ἡ ἱστορία τοῦ βίου καὶ τελεία ἡ λειτουργία καὶ πόσα ὦπται καλὰ καὶ πόσων μὲν ἡδονῶν καὶ πόνων ὑπερεῖδες, πόσα δὲ ἔνδοξα παρεῖδες, εἰς ὅσους δὲ ἀγνώμονας εὐγνώμων ἐγένου.

5.32.132. Bölüm

Sanatsız ve bilgisiz psykhē'ler sanatlı ve bilgili olanı niçin altüst eder? Sanatlı ve bilgili psykhē hangisidir? İlkeyi, gayeyi, bütün ousia'ya yayılan ve bütün zaman boyunca belli devirlerle her şeyi yöneten logos'u bilendir.

5.32.1

Διὰ τί συγχέουσιν ἄτεχνοι καὶ ἀμαθεῖς ψυχαὶ ἔντεχνον καὶ ἐπιστήμονα; τίς οὖν ψυχὴ ἔντεχνος καὶ ἐπιστήμων; ἡ εἰδυῖα ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ τὸν δι’ ὅλης τῆς οὐσίας διήκοντα λόγον καὶ διὰ παντὸς τοῦ αἰῶνος κατὰ περιόδους τεταγμένας οἰκονομοῦντα τὸ πᾶν.

5.33.133. Bölüm

Çok geçmeden kül ya da iskelet; ya bir ad ya da ad bile değil; ad ise bir ses, bir yankı. Hayatta çok değer verilenler boş, çürük, küçük; birbirini ısıran köpekçikler, önce gülüp hemen ağlayan kavgacı çocuklar. Güven, edep, adalet ve hakikat ise "geniş yollu yeryüzünden Olympos'a" gitti. Öyleyse seni burada ne tutuyor? Hissedilen şeyler kolay değişiyor, durmuyor; his organları zayıf, kolay yanılıyor; zavallı psykhē'nin kendisi kandan yükselen bir buhar; böyle kimseler arasında şöhret de boş. Ne olacak? İster sönme ister göç, gönül hoşluğuyla beklersin. O vakit gelene dek ne yeter? Tanrılara saygı gösterip onları övmek, insanlara iyilik edip onlara katlanmak ve onlardan uzak durmak; zavallı etinin ve nefesinin sınırları içinde kalanların ise ne senin ne de sana bağlı olduğunu hatırlamaktan başka ne?

5.33.1

Ὅσον οὐδέπω σποδὸς ἢ σκελετὸς καὶ ἤτοι ὄνομα ἢ οὐδὲ ὄνομα, τὸ δὲ ὄνομα ψόφος καὶ ἀπήχημα. τὰ δὲ ἐν τῷ βίῳ πολυτίμητα κενὰ καὶ σαπρὰ καὶ μικρὰ καὶ κυνίδια διαδακνόμενα καὶ παιδία φιλόνεικα, γελῶντα, εἶτα εὐθὺς κλαίοντα· πίστις δὲ καὶ αἰδὼς καὶ δίκη καὶ ἀλήθεια πρὸς Ὄλυμπον ἀπὸ χθονὸς εὐρυοδείης. τί οὖν ἔτι τὸ ἐνταῦθα κατέχον, εἴ γε τὰ μὲν αἰσθητὰ εὐμετάβλητα καὶ οὐχ ἑστῶτα, τὰ δὲ αἰσθητήρια ἀμυδρὰ καὶ εὐπαρατύπωτα, αὐτὸ δὲ τὸ ψυχάριον ἀναθυμίασις ἀφ’ αἵματος, τὸ δὲ εὐδοκιμεῖν παρὰ τοιούτοις κενόν; τί οὖν; περιμένεις ἵλεως τὴν εἴτε σβέσιν εἴτε μετάστασιν· ἕως δὲ ἐκείνης ὁ καιρὸς ἐφίσταται, τί ἀρκεῖ; τί δὲ ἄλλο ἢ θεοὺς μὲν σέβειν καὶ εὐφημεῖν, ἀνθρώπους δὲ εὖ ποιεῖν καὶ ἀνέχεσθαι αὐτῶν καὶ ἀπέχεσθαι· ὅσα δὲ ἐντὸς ὅρων τοῦ κρεᾳδίου καὶ τοῦ πνευματίου, ταῦτα μεμνῆσθαι μήτε σὰ ὄντα μήτε ἐπὶ σοί.

5.34.134. Bölüm

Hayatın daima rahat akabilir, yeter ki yolunda gitmeyi, yol üzere düşünüp iş yapmayı bil. Şu iki şey tanrının, insanın ve akıl sahibi her canlının psykhē'sinde ortaktır: Başkası tarafından engellenmemek, iyiyi adil tutumda ve adil işte bulmak ve isteğini orada bitirmek.

5.34.1

Δύνασαι ἀεὶ εὐροεῖν, εἴ γε καὶ εὐοδεῖν, εἴ γε καὶ ὁδῷ ὑπολαμβάνειν καὶ πράσσειν. δύο ταῦτα κοινὰ τῇ τε τοῦ θεοῦ καὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου καὶ παντὸς λογικοῦ ζῴου ψυχῇ· τὸ μὴ ἐμποδίζεσθαι ὑπ’ ἄλλου καὶ τὸ ἐν τῇ δικαικῇ διαθέσει καὶ πράξει ἔχειν τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐνταῦθα τὴν ὄρεξιν ἀπολήγειν.

5.35.135. Bölüm

Bu benim kötülüğüm değilse, kötülüğümden gelen bir fiil de değilse, ortak olan da zarar görmüyorsa, neden bunun için tasalanıyorum? Ortak olanın zararı ne ki?

5.35.1

Εἰ μήτε κακία ἐστὶ τοῦτο ἐμὴ μήτε ἐνέργεια κατὰ κακίαν ἐμὴν μήτε τὸ κοινὸν βλάπτεται, τί ὑπὲρ αὐτοῦ διαφέρομαι, τίς δὲ βλάβη τοῦ κοινοῦ;

5.36.136. Bölüm

Tasavvura toptan kapılma. Elinden geldiğince ve layıkıyla yardım et, insanlar kayıtsız şeylerde kayba uğramış olsalar bile; ama bunu zarar sayma, çünkü bu kötü bir alışkanlıktır. Yaşlı adam giderken, topaç olduğunu bilerek yetiştirdiği çocuğun topacını nasıl istediyse, sen de burada öyle yap. Yoksa kürsülerde bağırıp çağırırsın. Ey insan, bunların ne olduğunu unuttun mu? "Evet; ama onlar için çok önemli." Bu yüzden sen de mi ahmak olacaksın?

Bir zamanlar, nerede yakalanmış olursam olayım, payı iyi bir insandım. Payı iyi demek, kendine iyi pay ayırmış demektir; iyi paylar da psykhē'nin iyi dönüşleri, iyi dürtüler, iyi işlerdir.

5.36.1

Μὴ ὁλοσχερῶς τῇ φαντασίᾳ συναρπάζεσθαι, ἀλλὰ βοηθεῖν μὲν κατὰ δύναμιν καὶ κατ’ ἀξίαν, κἂν εἰς τὰ μέσα ἐλαττῶνται, μὴ μέντοι βλάβην αὐτὸ φαντάζεσθαι· κακὸν γὰρ ἔθος. ἀλλ’ ὡς ὁ γέρων ἀπελθὼν τὸν τοῦ θρεπτοῦ ῥόμβον ἀπῄτει, μεμνημένος ὅτι ῥόμβος, οὕτως οὖν καὶ ὧδε. ἐπεί τοι γίνῃ καλῶν ἐπὶ τῶν ἐμβόλων. ἄνθρωπε, ἐπελάθου τί ταῦτα ἦν;—ναί· ἀλλὰ τούτοις περισπούδαστα.—διὰ τοῦτ’ οὖν καὶ σὺ μωρὸς γένῃ; Ἐγενόμην ποτέ, ὁπουδήποτε καταληφθείς, εὔμοιρος ἄνθρωπος· τὸ δὲ εὔμοιρος, ἀγαθὴν μοῖραν σεαυτῷ ἀπονείμας· ἀγαθαὶ δὲ μοῖραι ἀγαθαὶ τροπαὶ ψυχῆς, ἀγαθαὶ ὁρμαί, ἀγαθαὶ πράξεις.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…