Aristoteles
Melissos, Ksenophanes ve Gorgias Üzerine
Περὶ Μελίσσου, Ξενοφάνους, Γοργίου
974aI. Melissos Üzerine
1. Bölüm
[Melissos] şöyle der: Bir şey varsa ezelîdir, çünkü hiçbir şeyin hiçten meydana gelmesi mümkün değildir. Ya her şey meydana gelmiştir ya da her şey meydana gelmemiştir; ama iki durumda da [varolan] ezelîdir. Yoksa meydana gelen şeyler hiçten meydana gelmiş olurdu. Çünkü her şey meydana geliyorsa, önceden hiçbir şey var olmaz; bazı şeyler hep var olup başka şeyler sonradan bunlara ekleniyorsa, bir olan daha çok ve daha büyük hâle gelmiş olurdu.
Ἀΐδιον εἶναι φησιν εἴ τί ἐστιν, εἴπερ μὴ ἐνδέχεται γενέσθαι μηδὲν ἐκ μηδενός. Εἴτε γὰρ ἅπαντα γέγονεν εἴτε μὴ πάντα ἀΐδιʼ ἀμφοτέρως. Ἐξ οὐδενὸς γὰρ αὐτῶν ἂν γινόμενα. Ἀπάντων τε γὰρ γινομένων οὐδὲν προϋπάρχειν· εἴτ' ὄντων τινῶν ἀεὶ ἕτερα προσγίνοιτο, πλέον ἂν καὶ μεῖζον τὸ· ἓν γεγονέναι.
974a_2Bu fazlalık ve büyüklük ise hiçten meydana gelmiş olurdu; çünkü daha azda daha çok, daha küçükte daha büyük bulunmaz. Ezelî olduğu için de sonsuzdur; çünkü meydana geldiği bir başlangıcı da, meydana gelirken bir gün vardığı bir sonu da yoktur. Hem bütün hem sonsuz olduğu için de birdir; çünkü iki ya da daha çok olsaydı, bunlar birbirlerinin sınırı olurdu.
Ὦι δὴ πλέον καὶ μεῖζον, τοῦτο γενέσθαι ἂν ἐξ οὐδενός· τῷ γὰρ ἐλάττονι τὸ πλέον, ἢ δ’ ἐν τῷ μικροτέρῳ τὸ μεῖζον οὐχ ὑπάρχειν. Αΐδιον δὲ ὂν ἄπειρον εἶναι, ὅτι οὐκ ἔχει ἀρχὴν ὅθεν ἐγένετο, οὐδὲ τελευτὴν εἰς ὃ γινόμενον ἐτελεύτησέ ποτε· πᾶν δὲ καὶ ἄπειρον ὂν εἶναι. Εἰ γὰρ πλέον ἢ δύο εἴη, πέρατʼ ἂν εἶναι ταῦτα πρὸς ἄλληλα.
974a_3Bir olduğu için de her bakımdan benzerdir; çünkü benzemeyen şeyler olsaydı, çok olurlardı, artık bir olarak konamazlardı. Ezelî, [sonsuz] ve her bakımdan benzer olduğu için bir olan hareketsizdir. Çünkü bir yere çekilmeden hareket edemez; çekilmek için de ya dolu olana ya da boşluğa gitmesi gerekir. Bunlardan dolu olan onu kabul etmez, boşluk ise hiçbir şey değildir.
Ἔν δὲ ὅμοιον εἶναι πάντα· εἰ γὰρ ἀνόμοια πλείω ὄντα, οὐκ ἂν ἔτι ἓν θεῖναι ἀλλὰ πολλά. Ἀΐδιον δὲ ὂν μέτριόν⟦?⟧ τε καὶ ὅμοιον πάντῃ ἀκίνητον εἶναι τὸ ἕν. Οὐ γὰρ ἂν κινηθῆναι μὴ ἔς τι ὑποχωρῆσαν. Ὑποχωρῆσαι δὲ ἀνάγκην εἶναι ἤτοι εἰς πλῆρες ἰὸν ἢ κενόν. Τούτων δὲ τὸ μὲν οὐκ ἂν δέξασθαι τὸ πλῆρες, τὸ δὲ οὐκ εἶναι οὐδὲν [ἢ] τὸ κενόν.
974a_4Böyle olan bir, acı ve sızı duymaz, sağlıklı ve hastalıksızdır; konumca yeniden düzenlenmez, eidosça başkalaşmaz, başka bir şeyle de karışmaz. Çünkü bütün bu durumlarda birin çok olması, var olmayanın doğması ve var olanın yok olması zorunlu olurdu.
Τοιοῦτο δὲ ὂν τὸ ἓν ἀνώδυνόν τε καὶ ἀνάλγητον ὑγιές τε καὶ ἄνοσον εἶναι, οὔτε μετακοσμούμενον θέσει, οὔτε ἑτεροιούμενον εἴδει, οὔτε μιγνύμενον ἄλλῳ. Κατὰ πάντα γὰρ ταῦτα πολλά τε τὸ ἓν γίνεσθαι καὶ τὸ μὴ ὂν τεκνοῦσθαι καὶ τὸ ὂν φθείρεσθαι ἀναγκάζεσθαι.
974a_5Bunlar ise imkânsızdır. Çünkü bir şeyin birçok şeyden karışarak bir olduğu söylense, şeyler çok olup birbirine doğru hareket etse ve karışım ya birçok şeyin tek bir şeyde birleşmesi ya da yer değiştirerek karışanların birbirini örtmesi olsa, ilk durumda karışanlar yine birbirinden ayrı olurdu; birbirini örtme durumunda ise ovma sırasında, öndekiler kaldırılınca alttakiler ortaya çıkar ve her biri görünür olurdu. Oysa bunların hiçbiri olmaz.
Ταῦτα δὲ ἀδύνατα εἶναι. Καὶ γὰρ εἰ τὸ μεμῖχθαί τι ἓν ἐκ πλειόνων λέγοιτο, καὶ εἴη πολλὰ κινούμενα εἰς ἄλληλα τὰ πράγματα, καὶ ἡ μῖξις ἡ ὡς ἐν ἑνὶ σύνθεσις εἴη τῶν πλειόνων, ἢ τῇ ἀπαλλάξει οἶον ἐπιπρόσθησις γίνοιτο τῶν μιχθέντων, ἐκείνους μὲν ἂν δι' ἀλλήλων χωριζόντων εἶναι τὰ μιχθέντα, ἐπιπροσθήσεως δʼ οὔσης ἐν τῇ τρίψει γίνεσθαι ἂν ἕκαστον φανερόν, ἀφαιρουμένων
τῶν πρώτων τὰ ὑπʼ ἄλληλα τεθέντα τῶν μιχθέντων· ὧν οὐδέτερον συμβαίνειν.
974b_2Şeylerin çok olması ve bize öyle görünmesi ancak bu yollarla mümkün olurdu. Bu mümkün olmadığına göre, varolanların çok olması da mümkün değildir; bu görünüşler yanlıştır. Çünkü his yoluyla daha pek çok şey de yanlış görünür.
Διὰ τοῦτον δὲ τὸν τρόπον κἂν εἶναι πολλὰ κἂν ἡμῖν, ὡς τὸ φαίνεσθαι μόνως. Ὤστʼ ἐπειδὴ οὐχ οἶόν θʼ οὕτως, οὐδὲ πολλὰ δυνατὸν εἶναι τὰ ὄντα, ἀλλὰ ταῦτα δοκεῖν οὐκ ὀρθῶς. Πολλὰ γὰρ καὶ ἄλλα κατὰ τὴν αἴσθησιν φαντάζεσθαι ἅπασαν.
974b_3Logos ise, ona göre, ne bunların meydana geldiğini ne de varolanın çok olduğunu kabul eder; varolan ezelî, sonsuz ve her bakımdan kendine benzerdir. Peki önce, her kanaati alıp ondan başlamak yerine en sağlam olandan başlamak gerekmez mi?
Λόγον δ' οὔτʼ ἀναιρεῖ τὰ αὐτὰ γίνεσθαι, οὔτε πολλὰ εἶναι τὸ ὄν, ἀλλʼ ἀΐδιόν τε καὶ ἅπειρον καὶ πάντῃ ὅμοιον αὐτὸ αὐτῷ. Ἆρʼ οὖν δεῖ πρῶτον μὲν μὴ πᾶσαν λαβόντα δόξαν ἄρχεσθαι, ἀλλ' ἀεὶ μάλιστα ὂν βέβαιον.
974b_4Bütün kanaatler doğru kavranmıyorsa, "hiçten hiçbir şey meydana gelmez" ilkesini de öncül olarak kullanmak belki uygun değildir. Çünkü bu da doğru olmayan kanaatlerden biridir ve onu da pek çok durumdaki hislerimizden yola çıkarak edinmişizdir.
Ὤστʼ εἰ μὲν ἅπαντα τὰ δοκοῦντα μὴ ὀρθῶς ὑπολαμβάνεται, οὐθὲν ἴσως προσήκει οὐδὲ τούτῳ προχρῆσθαι τῷ δόγματι, οὐκ ἄν ποτε οὐδὲν γένοιτο ἐκ μηδενός, Μία γάρ τίς ἐστι δόξα καὶ αὕτη τῶν οὐκ ὀρθῶν, ἢν ἐκ τοῦ αἰσθάνεσθαί πως ἐπὶ πολλῶν ὄντες ὑπειλήφαμεν.
974b_5Görünen şeylerin hepsi bizim için yanlış değilse, bunlar hakkında da doğru kavrayışlar varsa ya da en doğru görünen bu tür kavrayışlar gösterilebiliyorsa, bunlar öncül olarak alınmalıdır; bu öncüller de o akıl yürütmelerden çıkarılacak sonuçlardan her zaman daha sağlam olmalıdır. Diyelim ki, onun düşündüğü gibi, birbirine karşıt iki kanaat var: şeyler çoksa, var olmayandan meydana gelmiş olmaları zorunludur;
Εἰ δὲ μὴ πάντα ἡμῖν ψευδῆ τὰ φαινόμενα, ἀλλὰ τινές εἰσι καὶ τούτων ὀρθαὶ ὑπολήψεις ἢ ἐπιδεῖξαι τὰς τοιαύτας ποιότητας μάλιστα δοκούσας ὀρθάς, ταύτας ληπτέον, ἂς ἀεὶ βεβαιοτέρας εἶναι δεῖ ἢ αἳ μέλλουσιν ἐξ ἐκείνων τῶν λόγων δειχθήσεσθαι. Εἰ γὰρ καὶ εἶεν δύο δόξαι ὑπεναντίαι ἀλλήλαις, ὥσπερ οἴεται, εἰ μὴ πολλὰ γενέσθαι φησίν, ἀνάγκη εἶναι ἐκ μὴ ὄντων.
974b_6bu mümkün değilse varolanlar çok değildir; çünkü bir şey varsa meydana gelmemiştir ve sonsuzdur; böyleyse de birdir. Bu durumda her iki kanaatten de aynı ölçüde çıkar ki şeylerin bir olduğu, çok olduğundan daha fazla gösterilmiş olmaz.
Εἰ δὲ τοῦτο μὴ οἶόν τε, οὐκ εἶναι τὰ ὄντα πολλά. Γένοιτο γὰρ ἂν ὅν, ὅτι ἔστιν ἄπειρον εἶναι. Εἰ δ' οὕτως, καὶ ἔν. Ὁμοίως μὲν δὴ ἡμῖν ὁ ἀμφοτέρων π οὐδὲν μᾶλλόν τι ἕν, ἢ ὅτι πολλὰ δείκνυται.
974b_7Biri daha sağlamsa, ondan çıkarılan sonuçlar daha iyi gösterilmiş olur. Oysa biz bu iki kavrayışa da sahibiz: hem hiçten bir şey meydana gelmez hem de varolanlar çoktur ve hareket eder. İkisinden ikincisi daha inandırıcıdır; herkes öbür kanaatten bundan daha çabuk vazgeçer.
Εἰ δὲ βέβαιος μᾶλλον ἡ ἑτέρα, ἀπὸ ταύτης ξυμπερανθέντα μᾶλλον δέδεικται. Τυγχανόμενα δέ, ἔχοντος ἀμφοτέρας τὰς ὑπολήψεις ταύτας, καὶ κινούμενα μέν ἐστι τὰ ὄντα. Ἀμφοῖν δὲ πιστὴ μᾶλλον αὕτη, καὶ θᾶττον ἂν προεῖντο πάντες ταύτην ἐκείνης τὴν δόξαν.
974b_8Dolayısıyla bu iki önermenin zıt olduğu, yani hem var olmayandan bir şeyin meydana gelmesinin hem de şeylerin çok olmamasının imkânsız olduğu ortaya çıksa bile, bunlar birbirini çürütür; ama durumun neden onun dediği gibi olduğunu göstermez. Belki biri bunların tersini de söyleyebilir. Çünkü Melissos ne başladığı kanaatin doğru olduğunu göstererek ne de ispatladığı şeyden daha sağlam bir öncül alarak tartışmıştır.
Ὤστʼ εἰ καὶ συμβαίνει ἐναντίας
εἶναι τὰς φάσεις, καὶ ἀδύνατον γίνεσθαί τε ἐκ μὴ ὄντος καὶ μὴ πολλὰ εἶναι τὰ πράγματα, ἐλέγχοιτο μὲν ἂν ὑπʼ ἀλλήλων ταῦτα, ἀλλὰ τί μᾶλλον οὕτως ἂν ἔχοι ; Ἴσως τε κἂν φαίη τις τούτοις τἀναντία. Οὔτε γὰρ δείξας ὅτι ὀρθὴ δόξα ἀφʼ ἦς ἄρχεται, οὔτε μᾶλλον βέβαιον ἢ περὶ ἦς δείκνυσι λαβών, διελέχθη.
975a_2Çünkü var olmayandan bir şeyin meydana gelmesi, şeylerin çok olmamasından daha akla yatkın kabul edilir. Var olmayan şeylerin meydana geldiği ve birçok şeyin var olmayandan meydana geldiği de güçlü biçimde savunulur; bunu yalnızca sıradan insanlar değil, bilge sayılanlardan bazıları da söylemiştir.
Μᾶλλον γὰρ λαμβάνεται εἰκὸς εἶναι γίνεσθαι ἐκ μὴ ὄντος ἢ μὴ πολλὰ εἶναι. Λέγεταί τε καὶ σφόδρα ὑπὲρ αὐτῶν γίγνεσθαί τε τὰ μὴ ὄντα, καὶ μὴ γεγονέναι πολλὰ ἐκ μὴ ὄντων, καὶ οὐχ ὅτι οἱ τυγχάνοντες, ἀλλὰ καὶ τῶν δοξάντων εἶναι σοφῶν τινὲς εἰρήκασιν.
975a_3Örneğin Hesiodos şöyle der:
Her şeyden önce Khaos doğdu, sonra da geniş göğüslü Gaia, her şeyin hep sağlam oturağı, ve ölümsüzlerin hepsi arasında seçkin olan Eros.
975a_3Αὐτίκα δ' Ἡσίοδος πρῶτον μὲν πάντων (φησὶ) χάος ἐγένετʼ, αὐτὰρ ἔπειτα γαῖ εὐρύστερνος, πάντων ἕδος ἀσφαλὲς αἰεί, ἠδʼ ἔρος, ὃς πάντεσσι μεταπρέπει ἀθανάτοισιν.
975a_4Öteki şeylerin bunlardan meydana geldiğini, bunların ise hiçten meydana geldiğini söyler. Başka birçok kişi de hiçbir şeyin var olmadığını, her şeyin meydana geldiğini söyler ve meydana gelen şeylerin var olmayandan meydana geldiğini ileri sürer. Dolayısıyla bazılarının var olmayandan da bir şeyin meydana gelebileceğini düşündüğü açıktır.
Τὰ δʼ ἄλλα φησὶ γενέσθαι, ταῦτα δʼ ἐξ οὐδενός. Πολλοὶ δὲ καὶ ἕτεροι εἶναι μὲν οὐδέν φασι, γίγνεσθαι δὲ πάντα, λέγοντες ἐξ οὐκ ὄντων γίνεσθαι τὰ γινόμενα. Ὤστε τοῦτο μὲν δῆλον, ὅτι ἐνίοις γε δοκεῖ καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ἂν γενέσθαι.
975a_52. Bölüm
Ama söylediklerinin mümkün mü imkânsız mı olduğunu bir yana bırakalım. Onun yerine, vardığı sonucun aldığı öncüllerden çıkıp çıkmadığını, yoksa durumun başka türlü olmasına hiçbir engel bulunup bulunmadığını yeterince inceleyelim; çünkü bu belki öbüründen ayrı bir sorudur.
Ἀλλ' ἄρα εἰ μὲν δυνατά ἐστιν ἢ ἀδύνατα ἃ λέγει, ἐατέον. Τὸ δὲ πότερον συμπεραίνεται αὐτὸ ἐξ ὦν λαμβάνει, ἢ οὐδὲν κωλύει καὶ ἄλλως ἔχειν, ἱκανῶς σκέψασθαι· ἕτερον γὰρ ἄν τι τοῦτʼ ἴσως ἐκείνου εἴη.
975a_6Önce, ilk aldığı öncülü, yani hiçbir şeyin var olmayandan meydana gelmeyeceğini kabul edelim: Bu durumda her şeyin doğmamış olması mı zorunludur, yoksa başka şeylerin başka şeylerden meydana gelmesine ve bunun sonsuza kadar gitmesine bir engel yok mudur? Ya da oluş çember çizerek döner; böylece biri öbüründen meydana gelir, her zaman bir şey bu şekilde vardır ve her biri birbirinden sonsuz kez meydana gelmiştir.
Καὶ πρῶτον τεθέντος, ὃ πρῶτον λαμβάνει, μηδὲν γενέσθαι ἂν ἐκ μὴ ὄντος, ἆρα ἀνάγκη ἀγέννητα πάντα εἶναι, ἢ οὐδὲν κωλύει γεγονέναι ἕτερα ἐξ ἑτέρων, καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον ἕναι; Ἣ καὶ ἀνακάμπτει κύκλῳ, ὥστε τὸ ἕτερον ἐκ τοῦ ἑτέρου γεγονέναι, ἀεί τε οὕτως ὄντος τινός, καὶ ἀπειράκις ἑκάστου γεγενημένου ἐξ ἀλλήλων.
975a_7Dolayısıyla "hiçbir şey var olmayandan meydana gelmez" kabul edilse bile, her şeyin meydana gelmiş olmasına hiçbir engel yoktur. Şeyler sonsuz olunca, bire ait olan adlardan hiçbirini onlara vermeye de engel yoktur; çünkü o da sonsuza "her şey olmak" ve "her şey diye anılmak" özelliklerini yükler. Şeyler sonsuz olmasalar bile, oluşlarının çember hâlinde olmasına hiçbir engel yoktur.
Ὤστε οὐδὲν ἂν κωλύοιτο ἅπαντα γεγονέναι, κειμένου τοῦ μηδὲν γενέσθαι ἂν ἐκ μὴ ὄντος, καὶ ἄπειρα ὄντα πρὸς ἐκεῖνον προσαγορεῦσαι οὐδὲν κωλύει τῶν τῷ ἑνὶ ἑπομένων ὀνομάτων. Ἄπαντα γὰρ εἶναι καὶ λέγεσθαι καὶ ἐκεῖνος τῷ ἀπείρῳ προσάπτει. Οὐδέν τε κωλύει, καὶ μὴ ἀπείρων ὄντων, κύκλῳ αὐτῶν εἶναι τὴν γένεσιν.
975a_8Ayrıca bazılarının dediği gibi her şey meydana geliyor ama hiçbir şey var değilse, nasıl ezelî şeyler olabilir? Ama o, bir şeyin var olduğundan, sanki bu ortada duran ve kabul edilmiş bir şeymiş gibi söz eder. "Meydana gelmediyse, ezelî olsun" der; sanki şeylerin var olması gerekirmiş gibi.
Ἔτι εἰ ἅπαντα γίγνεσθαι, ἔστι δὲ οὐδέν, ὥς τινες λέγουσιν, πῶς ἓν ἀδΰα⟦?⟧ εἴη; Ἄλλὰ γὰρ τοῦ μὲν εἶναι ἕν τι ὡς ὄντος καὶ κειμένου διαλέγεται. Εἰ γάρ, φησί, μὴ ἐγένετο, ἔστω δὲ ἀΐδια, ὡς δέον ὑπάρχειν τὸ εἶναι τοῖς πράγμασιν.
975a_9Ayrıca var olmayanın meydana gelmesi de var olanın yok olması da kesinlikle mümkün olmasa bile, Empedokles'in dediği gibi, şeylerin bir kısmının meydana gelmiş, bir kısmının ezelî olmasına ne engel olur? O da bütün bu noktalarda Melissos'la uzlaşır:
Var olmayandan bir şeyin doğması olanaksızdır, var olanın yok olması da gerçekleşmez, yapılamaz; çünkü biri onu nereye iterse hep orada olacaktır.
Yine de varolanlardan bazılarının, ateşin, suyun, toprağın ve havanın ezelî olduğunu, öteki şeylerin ise bunlardan meydana geldiğini ve meydana gelmiş olduğunu söyler.
Ἔτι εἰ καὶ ὅτι μάλιστα μήτε τὸ μὴ ὅν ἐνδέχεται γενέσθαι μήτε ἀπολέσθαι τὸ μὴ ὄν, ὅμως τί κωλύει τὰ μὲν γενόμενα αὐτῶν εἶναι, τὰ δ' ἀΐδια, ὡς καὶ Ἐμπεδοκλῆς λέγει;
῎Απαντα γὰρ κἀκεῖνος ταὐτὰ ὁμολογήσας, ὅτι ἔκ τε μὴ ὄντος ἀμήχανόν ἐστι γενέσθαι, τό τε ὄν ἐξόλλυσθαι ἀνήνυστον καὶ ἄπρηκτον, ἀεὶ γὰρ θήσεσθαι ὅπῃ κέ τις αἰὲν ἐρείδῃ, ὅμως τῶν ὄντων τὰ μὲν ἀΐδια εἶναί φησι, πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γῆν καὶ ἀέρα, τὰ δ' ἄλλα γίνεσθαί τε καὶ γεγονέναι ἐκ τούτων.
975b_2Çünkü ona göre varolanlar için başka bir oluş yoktur:
yalnızca karışım ve karışanların ayrılması vardır; "tabiat" (doğuş) ise insanların buna verdiği addır.
Ezelî olanlar ve var olan için ise oluştan söz etmez; çünkü bunu imkânsız sayardı.
Οὐδεμία γὰρ ἑτέρα, ὡς οἴεται, γένεσίς ἐστι τοῖς οὗσιν, ἀλλὰ μόνον μῖξίς τε διάλλαξίς τε μιγέντων ἐστί· φύσις δʼ ἐπὶ τοῖς ὀνομάζεται ἀνθρώποισιν. Τὴν δὲ γένεσιν προσιοῦσαν τοῖς ἀϊδίοις καὶ τῷ ὅτι γίνεσθαι λέγει, ἐπεὶ τοῦτό γε ἀδύνατον ᾤετο.
975b_3Çünkü şöyle der: "Bütüne ne eklenebilir, hem de nereden gelerek?" Ama ateş ve ateşle birlikte olan şeyler karışıp birleşince pek çok şey meydana gelir, ayrılıp birbirinden çözülünce de yeniden yok olur. Karışım ve ayrışma bakımından pek çok şey vardır; tabiatça ise, sebepler hariç, dört şey ya da tek bir şey vardır. Ya da birleşmesiyle şeylerin meydana geldiği, ayrışmasıyla yok olduğu unsurlar baştan sonsuz olabilir; bazılarının dediğine göre Anaksagoras da meydana gelen şeylerin her zaman var olan sonsuz şeylerden meydana geldiğini söyler.
Πῶς γάρ, φήσει, καὶ ἔπαρξις ἴετο, παντί τε καὶ ποθὲν ἐλθόν; Ἀλλὰ μισγομένων τε καὶ συντιθεμένων πυρὸς καὶ τῶν μετὰ πυρὸς γίγνεσθαι τὰ πολλά, διαλλαττομένων τε καὶ διακρινομένων φθείρεσθαι πάλιν, καὶ εἶναι τῇ μὲν μίξει πολλά τε καὶ τῇ διακρίσει, τῇ δὲ φύσει τέτταρʼ ἄνευ τῶν αἰτίων, ἢ ἕν· ἢ εἰ καὶ ἄπειρα εὐθὺς εἴη ταῦτα, ἐξ ὧν συντιθεμένων γίγνεται, διακρινομένων δὲ φθείρεται, ὡς καὶ τὸν Ἀναξαγόραν φασί τινες λέγειν ἐξ ἀεὶ ὄντων καὶ ἀπείρων τὰ γινόμενα γίνεσθαι.
975b_4Böyle olsa bile her şey ezelî olmaz; bazı şeyler meydana gelir, var olan şeylerden meydana gelmiş olur ve başka bazı ousialara dönüşerek yok olur. Ayrıca, Anaksimandros ile Anaksimenes'in dediği gibi, evrenin tek bir ousia olmasına hiçbir engel yoktur; biri evrenin su olduğunu, öbürü, Anaksimenes ise hava olduğunu söyler; evrenin bu şekilde bir olduğunu ileri süren başkaları da vardır.
Κἂν οὕτως, οὐκ ἂν εἴη ἀΐδια πάντα, ἀλλὰ καὶ γιγνόμενα ἄττα καὶ γενόμενά τʼ ἐξ ὄντων καὶ φθειρόμενα εἰς οὐσίας τινὰς ἄλλας. Ἔτι οὐδὲν κωλύει μίαν τινὰ οὐσίαν τὸ πᾶν μορφήν, ὡς καὶ ὁ Ἀναξίμανδρος καὶ ὁ Ἀναξιμένης λέγουσιν, ὁ μὲν ὕδωρ εἶναι φάμενος τὸ πᾶν, ὁ δέ, ὁ Ἀναξιμένης, ἀέρα, καὶ ὅσοι ἄλλοι οὕτως εἶναι τὸ πᾶν ἓν ἠξιώκασιν.
975b_5Bu tek şey biçimleri, çokluğu ve azlığı, seyrek ya da yoğun hâle gelmesiyle, var olan ve meydana gelen pek çok, hatta sonsuz şey olarak bütünü meydana getirir. Demokritos da suyun, havanın ve öteki pek çok şeyin her birinin, özünde aynı şey olduğu halde, biçimce farklı olduğunu söyler.
Τοῦτο ἤδη σχήμασί τε καὶ πλήθεσι καὶ ὀλιγότητι, καὶ τῷ μανὸν ἢ πυκνὸν γίνεσθαι, πολλὰ καὶ ἄπειρα ὄντα τε καὶ γιγνόμενα ἀπεργάζεται τὸ ὅλον, Φησὶ δὲ καὶ ὁ Δημόκριτος τὸ ὕδωρ τε καὶ τὸν ἀέρα ἕκαστόν τε τῶν πολλῶν, τοῦτο ὅν, ῥυθμῷ διαφέρειν.
975b_6Bu şekilde de pek çok şeyin meydana gelip yok olmasına ne engel olur? Bir olan, söylenen farklılıklarla her zaman var olandan var olana dönüşür, bütün ise ne çoğalır ne azalır. Ayrıca cisimlerin bazen başka şeylerden meydana gelip yeniden onlara çözülmesine ne engel olur?
Τί δὴ κωλύει καὶ οὕτως τὰ πολλὰ γίγνεσθαί τε καὶ ἀπόλλυσθαι, ἐξ ὄντος ἀεὶ ἐς ὂν μεταβάλλοντος ταῖς εἰρημέναις διαφοραῖς τοῦ ἑνός, καὶ οὐδὲν οὔτε πλέονος οὕτε ἐλάττονος γιγνομένου τοῦ ὅλου; Ἔτι τί κωλύει ποτὲ μὲν ἐξ ἄλλων τὰ σώματα γίγνεσθαί τε καὶ ἀπόλλυσθαι πάλιν ;
975b_7Biri bunları da kabul etse ve doğmamış bir şey bulunsa bile, bunun sonsuz olduğu neden gösterilmiş olsun? Çünkü Melissos, bir şey varsa ve meydana gelmemişse sonsuz olduğunu söyler; çünkü oluşun başı ve sonu o şeyin sınırlarıdır.
Εἰ δὲ καὶ ταῦτά τις συγχωροίη, καὶ εἴη τι καὶ ἀγένητον, τί μᾶλλον ἄπειρον δείκνυται; Ἄπειρον γὰρ εἶναί φησιν, εἰ ἔστι μέν, μὴ γεγονέναι. Πέρατα γὰρ εἶναι τὴν τῆς γενέσεως ἀρχήν τε καὶ τελευτήν.
975b_8Oysa söylenenlerden çıkarak, doğmamış olan bir şeyin sınırı olmasına ne engel olur? Meydana geldiyse, meydana geldiği yerden bir başlangıcı olduğunu ileri sürer. Ama meydana gelmemiş olsa bile bir başlangıcı olmasına ne engel olur? Meydana geldiği başlangıç değil elbette, ama başka türden bir başlangıç; ezelî şeylerin birbirini sınırlamasına da ne engel olur?
Καίτοι τί κωλύει ἀγένητον ὂν ἔχειν πέρας ἐκ τῶν εἰρημένων; Εἰ γὰρ ἐγένετο, ἀρχὴν ἔχειν ἄξιοι ταύτην
ὅθεν γίγνοιτο, εἰ γιγνόμενα. Τί δὴ κωλύει, καὶ εἰ μὴ ἐγένετο, ἔχειν ἀρχήν; Οὐ μέντοι γε ἐξ ἧς γε ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ ἑτέραν, καὶ εἶναι περαίνοντα πρὸς ἄλληλα ἀΐδια ὄντα.
976a_2Ayrıca doğmamış olan bütünün sonsuz, onun içinde meydana gelen şeylerin ise, oluşlarının başı ve sonu bulunduğu için, sınırlı olmasına ne engel olur? Ayrıca Parmenides'in dediği gibi, evrenin bir ve doğmamış olduğu halde sınırlı olmasına ne engel olur? Parmenides'e göre o,
her yandan iyi yuvarlanmış bir kürenin kütlesine benzer, merkezden her yöne eşit ağırlıkta; çünkü ne şurada ne burada ondan biraz daha büyük ya da biraz daha küçük olması gerekir.
976a_2Ἔτι τί κωλύει τὸ μὲν ὅλον ἀγέννητον ὂν ἄπειρον εἶναι, τὰ δʼ ἐν αὐτῷ γιγνόμενα πεπεράνθαι, ἔχοντʼ ἀρχὴν καὶ τελευτὴν γενέσεως; Ἔτι καὶ ὡς ὁ Παρμενίδης φησί, τί κωλύει καὶ τὸ πᾶν ἓν ὂν καὶ ἀγένητον ὅμως πεπεράνθαι, καὶ εἶναι πάντοθεν ἐγκύκλου σφαίρας ἐναλίγκιον ὄγκῳ, μέσσοθεν ἰσοπαλὲς πάντη· τὸ γὰρ οὔτε τι μεῖζον οὔτε τι βαιότερον εἶναι μέχρι ὅν ἐστι τῇ ἢ τῇ.
976a_3Ortası ve uçları olduğuna göre, doğmamış olduğu halde sınırı vardır. Kendisinin dediği gibi bir olsa ve bu bir cisim olsa bile, hepsi benzer olsa da, kendinden başka parçaları vardır. Evrenin "benzer" olduğunu da başka bir şeye benzer olmak anlamında söylemez … (metin bozuk); [öyle olsaydı] sonsuzun bir şeye benzer olması onu çürütürdü.
Ἔχον δὲ μέσον καὶ ἔσχατα, πέρας ἔχει ἀγέννητον ὅν, ἐπεὶ εἰ καί, ὡς αὐτὸς λέγει, ἕν ἐστι, καὶ τοῦτο σῶμα, ἔχει ἄλλα ἑαυτοῦ μέρη, εἰ τάδε ὅμοια πάντα. Καὶ γὰρ ὅμοιον οὕτω λέγει τὸ πᾶν εἶναι οὐ . . . ἄλλῳ τινὶ ὃ περανθῆναι ὁρᾷς, ἐλέγχει εἴ τι ὅμοιον τὸ ἄπειρον.
976a_4Benzer olan başka bir şeye benzerdir; dolayısıyla iki ya da daha çok şey olunca ne bir ne de sonsuz olur. Ama belki "benzer"i kendine göre söylüyor ve evrenin, bütünüyle su ya da toprak ya da buna benzer bir şey olup parçaları birbirine benzediği için, benzer olduğunu söylüyor.
Τό γε ὅμοιον ἑτέρῳ ὅμοιον, ὥστε δύο ἢ πλείω ὄντα οὐκ ἂν ἓν οὐδʼ ἅπειρον εἶναι. Ἀλλ’ ἴσως τὸ ὅμοιον πρὸς αὐτὸ λέγει, καὶ φησὶν αὐτὸ ὅμοιον εἶναι πᾶν, ὅτι ὁμοιομερὲς ὕδωρ ὂν ἅπαν ἢ γῆ ἢ εἴ τι τοιοῦτον ἄλλο.
976a_5Çünkü o, açıkça, [evrenin] bu şekilde bir olduğunu ileri sürer. Ama parçalardan her biri cisim olduğu için sonsuz değildir; sonsuz olan bütündür; dolayısıyla bu parçalar, doğmamış oldukları halde, birbirini sınırlar. Ayrıca ezelî ve sonsuzsa, cisim olduğu halde nasıl bir olabilir? Benzemeyen parçalardan oluşsaydı çok olurdu; kendisi de böyle olduğunu kabul eder.
Δῆλος γὰρ οὖτος ἀξιῶν εἶναι ἓν τῶν διμερῶν ἕκαστον σῶμα ὅν, οὐκ ἄπειρόν ἐστιν. Τὸ γὰρ ὅλον ἅπειρον, ὥστε ταῦτα περαίνει πρὸς ἄλληλα ἀγέννητα ὄντα. Ἔτι εἰ ἀΐδιόν τε καὶ ἅπειρόν ἐστι, πῶς ἂν εἴη ἓν σῶμα ὅν; Εἰ μὲν γὰρ ἀνομοίων ἀμερῶν εἴη, πολλά, καὶ αὐτὸς οὕτω γʼ εἶναι ἄξιοῖ.
976a_6Bütünüyle su ya da bütünüyle toprak ya da varolan her neyse o ise, pek çok parçası olurdu; nitekim Zenon da böyle var olanın bir olduğunu göstermeye girişir. Öyleyse onun daha az ve daha küçük birçok parçası olacaktır; böylece hiçbir cisim eklenmeden ya da ayrılmadan her bakımdan başkalaşabilecektir.
Εἰ δὲ ἅπαν ὕδωρ ἢ ἅπαν γῆ ἢ ὅ τι δὴ τὸ ὅν τοῦτʼ ἐστί, πολλὰ ἂν ἔχοι μέρη, ὡς καὶ Ζήνων ἐπιχειρεῖ ὂν δεικνύναι τὸ οὕτως ὂν ἔν. Εἴη οὖν ἂν καὶ πλείονα αὐτοῦ μέρη ἐλαττόνων τε καὶ μικροτέρων, ἀλλά τε πάντῃ ἂν ταύτῃ ἀλλοῖον εἴη οὐδενὸς προσγιγνομένου σώματος οὐδʼ ἀπογιγνομένου.
976a_7Hiçbir cismi, genişliği ve uzunluğu yoksa, nasıl sonsuz olabilir? Böyle olan, sayıca belirli birçok şeyin bulunmasına ne engel olur? Birden çok olan şeylerin büyüklükçe sonsuz olmasına ne engel olur? Nitekim Ksenophanes de toprağın ve havanın derinliğinin sonsuz olduğunu söyler.
Εἰ δὲ μήτε σῶμα μήτε πλάτος μήτε μῆκος ἔχον μηδέν, πῶς ἂν ἄπειρον ἂν εἴη; Τί κωλύει πολλὰ καὶ ἐνάριθμα τοιαῦτα εἶναι; Τί κωλύει καὶ πλείω ὄντα ἑνὸς μεγέθει ἄπειρα εἶναι; Ὡς καὶ Ξενοφάνης ἄπειρον τό τε βάθος τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀέρος φησὶν εἶναι.
976a_8Empedokles de bunu gösterir; çünkü bu tür şeyler söyleyen bazı kişileri, durum böyleyse bunların imkânsız olduğunu söyleyerek eleştirir:
Eğer toprağın derinlikleri ve bol aither sonsuzsa — birçok ölümlünün ağzından boş yere dökülen sözler bunlar, evrenin küçük bir parçasını görmüş olanların —
Ayrıca varolan bir olsa da her bakımdan benzer olmaması hiç tuhaf değildir.
Δηλοῖ δὲ καὶ ὁ Εμπεδοκλῆς· ἐπιτιμᾷ γὰρ ὡς λεγόντων τινῶν τοιαῦτα ἀδύνατα εἶναι, οὕτως ἐχόντων ξυμβαίνειν αὐτά, εἴπερ ἀπείρονα γῆς τε βάθη καὶ δαψιλὸς αἰθήρ, ὃς διὰ πολλῶν δὴ βροτέων ῥηθέντα ματαίως ἐκκέχυται στομάτων, ὀλίγον τοῦ παντὸς ἰδόντων. Ἕτι ὂν ἓν οὐδὲν ἄτοπον εἰ μὴ πάντη ὅμοιόν ἐστιν.
976a_9Çünkü bütünüyle su ya da ateş ya da buna benzer başka bir şeyse, her biri kendi kendine benzer olsa da, bir olan varolan hakkında birden çok şey söylemeye hiçbir engel yoktur. Nitekim bir kısmı seyrek, bir kısmı yoğun olabilir; seyrek olanda boşluk bulunmasa da.
Εἰ γάρ ἐστιν
ὕδωρ ἅπαν ἢ πῦρ ἢ ὅ τι δὴ ἄλλο τοιοῦτον, οὐδὲν κωλύει πλείω εἰπεῖν τοῦ ὄντος ἑνός, εἰ δὴ δι' ἕκαστον ὅμοιον αὐτὸ ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ μανόν, τὸ δὲ πυκνὸν εἶναι, μὴ ὄντος ἐν τῷ μανῷ κενοῦ,
976b_2Buna hiçbir engel yoktur: seyrek olanda boşluk, bütünün belli parçalarında ayrı ayrılmış olarak bulunmaz; bütünün bir kısmı yoğun, bir kısmı seyrek değildir; bütün bu şekilde seyrektir. Bütünüyle aynı şekilde dolu olduğu halde yoğun olandan aynı şekilde daha az doludur.
Οὐδὲν κωλύειν γάρ, τῷ μανῷ οὐκ ἔστιν ἔν τισι μέρεσι χωρὶς ἀποκεκριμένον τὸ κενόν, ὡς τὸ τοῦ ὅλου, τὸ μὲν εἶναι πυκνόν, καὶ τουτὶ δέ ἐστι μανὸν τὸ πᾶν οὕτως ἔχον· ἀλλʼ ὁμοίως ἅπαν πλῆρες ὅν, ὁμοίως ἧττον πλῆρές ἐστι τοῦ πυκνοῦ,
976b_3Var olsa ve doğmamış olsa, bu yüzden sonsuz olduğu kabul edilse ve birden fazla sonsuzun olması mümkün olmasa bile, neden ona hemen "bir" adı verilmeli? Bu imkânsızdır; çünkü boşluk olmadan sonsuz nasıl bütün olabilir? Boşluk yoksa, der, varolan hareketsizdir; çünkü her şey yer değiştirerek hareket eder.
Εἱ δὲ καὶ ἔστιν, ἀγέννητόν ἐστιν, καὶ διὰ τοῦτο δοθείη ἄπειρον εἶναι, καὶ μηδὲ ἐνδέχεσθαι ἄλλο καὶ ἄλλο ἄπειρον εἶναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τούτῳ ἤδη προσαγορευτέον καὶ ἀδύνατον· πῶς γὰρ ἂν τὸ ἄπειρον ὅσον ἧ τὸ κενὸν μὴ ὅλον ἂν οἶόν τε εἶναι; Ἀκίνητον δʼ εἶναι φησίν εἰ κενὸν μή ἐστιν· ἅπαντα γὰρ κινεῖσθαι τῷ ἀλλάττειν τόπον.
976b_4Önce, bu pek çok kişinin paylaştığı bir görüş değildir; onlara göre bir boşluk vardır, ama bu bir cisim değildir. Hesiodos'un da oluş anlatısında ilk olarak Khaos'un doğduğunu söylediği gibi; çünkü varolanlar için önce bir yer bulunması gerektiğini düşünür. Boşluk da, aradığımız gibi, arada bulunan bir kap gibi bir şeydir.
Πρῶτον μὲν οὖν τοῦτο πολλοῖς οὐ συνδοκεῖ, ἀλλ’, εἶναί τι κενόν, οὐ μέντοι τοῦτό γέ τι σῶμα εἶναι, ἀλλʼ οἶον καὶ ὁ Ἡσίοδος ἐν τῇ γενέσει πρῶτον τὸ χάος φησὶ γενέσθαι, ὡς δὲ χώραν πρῶτον ὑπάρχειν τοῖς οὖσιν. Τοιοῦτον δέ τι καὶ τὸ κενὸν οἶον ἀγγεῖόν τι ἀνὰ μέσον εἶναι ζητοῦμεν.
976b_5Boşluk olmasa bile şeyler daha az hareket etmezdi. Anaksagoras da bu konuyla uğraşmış ve boşluğun olmadığını açıklamakla yetinmemiş, yine de boşluk olmadığı halde varolanların hareket ettiğini söyler. Empedokles de aynı şekilde şeylerin bütün zaman boyunca kesintisizce birlikte hareket ettiğini söyler; ama evrende boş hiçbir şey olmadığını da söyler:
Ἀλλὰ δὴ καὶ εἰ μή ἐστι κενόν, μηδέ τι ἦσσον ἂν κινοῖτο, ἐπεὶ καὶ Ἀναξαγόρας τὸ πρὸς αὐτὸ πραγματευθείς, καὶ οὐ μόνον ἀποχρῆσαν αὐτῷ ἀποφήνασθαι ὅτι οὐκ ἔστιν, ὅμως κινεῖσθαί φησι τὰ ὄντα, οὐκ ὄντος κενοῦ, Ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Ἐμπεδοκλῆς κινεῖσθαι μὲν ἀεί φησι συγκινούμενα τὸν ἅπαντα ἐνδελεχῶς χρόνον, οὐδὲν εἶναι λέγων ὡς τοῦ παντός, οὐδὲ κενεόν.
976b_6"O halde ne, nereden gelip ona eklenebilir?" Her şey birleşip tek bir biçim aldığında da, bir olsun diye, "hiçbir şey boş değildir, hiçbir şey fazla değildir" der. Çünkü şeylerin birbirinin içine doğru hareket etmesine, her birinin aynı anda başka bir şeyin yerine, onun da bir başkasının yerine, sonuncusunun da ilkinin yerine geçmesine, bir şeyin sürekli yer değiştirmesine ne engel olur?
Πόθεν οὖν τί κʼ ἐπέλθοι; Ὄταν δὲ εἰς μίαν μορφὴν συγκριθῇ, ὡς ἓν εἶναι, οὐδέν φησι τό γε κενεὸν πέλει οὐδὲ περισσόν. Τί γὰρ κωλύει εἰς ἄλληλα φέρεσθαι καὶ περιίστασθαι ἅμα ὁτουοῦν εἰς ἄλλο, καὶ τούτου εἰς ἕτερον, καὶ εἰς τὸ πρῶτον, ἄλλου μεταβάλλοντος ἀεί.
976b_7Ayrıca şey aynı yerde kalırken eidosunun değişmesine, yani başkalarının ve onun da "başkalaşma" dediği şeye, onun söylediklerine göre hiçbir engel yoktur; beyazdan siyah ya da acıdan tatlı meydana geldiğinde olduğu gibi.
Ἔτι καὶ τὴν ἐν τῷ αὐτῷ μένοντος τοῦ πράγματος τόπῳ τοῦ εἴδους μεταβολήν, ἣν ἀλλοίωσιν οἵ τʼ ἄλλοι κἀκεῖνος λέγει, [οὐδὲν] ἐκ τῶν εἰρημένων αὑτῷ κωλύει κινεῖσθαι τὰ πράγματα, ὅταν ἐκ λευκοῦ μέλαν ἢ ἐκ πικροῦ γένηται γλυκύ.
976b_8Çünkü boşluğun olmaması ya da dolu olanın başka bir şeyi kabul etmemesi başkalaşmaya engel değildir. Dolayısıyla ne her şeyin ezelî olması ne de bir ve sonsuz olması zorunludur; aksine sonsuz sayıda çok şey olabilir. Varolan ne bir ve benzerdir ne de hareketsizdir; ister bir olsun ister birden çok.
Οὐδὲν γὰρ τὸ μὴ εἶναι κενὸν ἢ μὴ δέχεσθαι τὸ πλῆρες ἀλλοιοῦσθαι κωλύει. Ὤστε οὔτε ἅπαντα ἀΐδια οὔθʼ ἓν οὔτʼ ἄπειρον ἀνάγκη εἶναι, ἀλλʼ ἄπειρα πολλά. Οὔτε ἕν θʼ ὅμοιον, οὔτʼ ἀκίνητον, οὔτʼ εἰ ἓν οὔτʼ εἰ πόλλ' ἄττα.
976b_9Bunlar kabul edilince, onun söylediklerinden çıkarak varolanların yeniden düzenlenmesine ve başkalaşmasına hiçbir engel yoktur: evren bir olsa da hareket olabilir, şeyler çokluk ve azlık bakımından farklılaşabilir, cisme bir şey eklenmeden de başkalaşma olabilir; şeyler çoksa, birbiriyle karışıp birbirinden ayrılabilir. Çünkü karışımın, onun dediği türden bir örtme ya da birleştirme olması akla yatkın değildir.
Τούτων δὲ κειμένων καὶ μετακοσμεῖσθαι καὶ ἑτεροιοῦσθαι τὰ ὄντα οὐδὲν κωλύει ἐκ τῶν ὑπʼ ἐκείνῳ εἰρημένων,
καὶ ἑνὸς ὄντος τοῦ παντὸς κινήσεως οὔσης, καὶ πλήθει καὶ ὀλιγότητι διαφέροντας, καὶ ἀλλοιουμένου προσγιγνομένου. Εἴ δʼ ἅρα τινός, οὐ τοῦ σώματος, καὶ εἰ πολλὰ συμμισγομένων καὶ συνδιακρινομένων ἀλλήλοις. Τὴν γὰρ μῖξιν οὔτʼ ἐπιπρόσθεσιν τοιαύτην εἶναι οὔτε σύνθεσιν εἰκὸς οἵαν λέγειν.
977a_2Öyle olsaydı karışanlar ya hemen birbirinden ayrı olur ya da ovulunca biri öbürünün önüne geçip ayrı ayrı görünürdü. Oysa karışanlar öyle bir düzenle bir araya gelir ki karışan her şeyin her parçası, karıştığı her şeyin yanında bulunur; böylece bir araya gelmiş değil karışmış olarak görünürler, herhangi bir parçaları da ayrı görünmez. Çünkü en küçük cisim olmadığından, her parça her parçayla aynı şekilde karışmıştır, bütün de öyle.
Ὥστε ἢ χωρὶς εὐθὺς εἶναι, ἢ καὶ ἀποστρεφθέντος ἐπίπροσθεν ἕτερα ἑτέρων φέρεσθαι χωρὶς ἀλλήλων ταῦτα, ἀλλʼ οὕτω συγκεῖσθαι ταχθέντα ὥστε ὁτιοῦν μιγνυμένου παρʼ ὁτιοῦν ᾧ μίγνυσθαι μέρος, οὕτως ὡς μὴ ἀναληφθῆναι συγκείμενα, ἀλλὰ μεμιγμένα, μηδʼ ὁποιαοῦν αὐτῷ μέρη. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἔστι σῶμα τὸ ἐλάχιστον, ἅπαν ἅπαντι μέρος μέμικται ὁμοίως καὶ τὸ ὅλον.
977a_3II. Ksenophanes Üzerine
3. Bölüm
[Ksenophanes] şöyle der: Bir şey varsa, onun meydana gelmiş olması imkânsızdır; bunu tanrı için söyler. Çünkü meydana gelen şeyin ya benzerden ya benzemeyenden meydana gelmesi zorunludur. Ama ikisi de mümkün değildir. Çünkü benzerin benzerden doğması, onu doğurmasından daha uygun değildir (eşit ya da benzer şeylerde birbirlerine karşı her şey aynıdır); benzemeyen de benzemeyenden meydana gelemez.
Ἄδύνατόν φησιν εἶναι, εἴ τι ἔστι, γενέσθαι, τοῦτο λέγων ἐπὶ τοῦ θεοῦ, Ἀνάγκη γὰρ ἤτοι ἐξ ὁμοίων ἢ ἐξ ἀνομοίων γενέσθαι τὸ γενόμενον. Δυνατὸν δὲ οὐδέτερον. Οὔτε γὰρ ὅμοιον ὑφʼ ὁμοίου προσήκειν τεκνωθῆναι μᾶλλον ἢ τεκνῶσαι (ταὐτὰ γὰρ ἅπαντα τοῖς γε ἴσοις ἢ ὁμοίοις ὑπάρχειν πρὸς ἄλληλα) οὔτʼ ἂν ἐξ ἀνομοίου τὸ ἀνόμοιον γενέσθαι.
977a_4Çünkü daha güçlü daha zayıftan, daha büyük daha küçükten, daha üstün daha aşağıdan ya da tersine daha aşağı olanlar daha üstünlerden meydana gelseydi, var olmayan var olandan meydana gelmiş olurdu; bu da imkânsızdır. Tanrı bu yüzden ezelîdir. Tanrı her şeyin en güçlüsü olduğuna göre, der, onun bir olması gerekir.
Εἰ γὰρ γίγνοιτο ἐξ ἀσθενεστέρου τὸ ἰσχυρότερον ἢ ἐξ ἐλάττονος τὸ μεῖζον ἢ ἐκ χείρονος τὸ κρεῖττον, ἢ τοὐναντίον τὰ χείρω ἐκ τῶν κρειττόνων, τὸ οὐκ ὂν ἐξ ὄντος ἂν γενέσθαι· ὅπερ ἀδύνατον. Αΐδιον μὲν οὖν διὰ ταῦτʼ εἶναι τὸν θεόν. Εἰ δ' ἔστιν ὁ θεὸς ἁπάντων κράτιστον, ἕνα φησὶν αὐτὸν προσήκειν εἶναι.
977a_5Çünkü iki ya da daha çok olsaydı, artık her şeyin en güçlüsü ve en iyisi olmazdı. Çok olan tanrıların her biri benzer olduğundan aynı nitelikte olurdu. Tanrının ve tanrı gücünün özü ise budur: hükmetmek, hükmedilmemek ve her şeye hükmetmek. Dolayısıyla tanrı ne ölçüde üstün değilse, o ölçüde tanrı değildir.
Εἰ γὰρ δύο ἢ ἔτι πλείους εἶεν, οὐκ ἂν ἔτι κράτιστον καὶ βέλτιστον αὐτὸν εἶναι πάντων. Ἔκαστος γὰρ ἂν θεὸς τῶν πολλῶν ὅμοιος ὢν τοιοῦτος εἴη. Τοῦτο γὰρ θεὸν καὶ θεοῦ δύναμιν εἶναι, κρατεῖν, ἀλλὰ μὴ κρατεῖσθαι, καὶ πάντα κρατεῖσθαι εἶναι, Ὤστε καθὸ μὴ κρείττων, κατὰ τοσοῦτον οὐκ εἶναι θεόν.
977a_6Birden çok tanrı olsaydı, bazıları ötekilerden üstün, bazıları aşağı olursa tanrı olmazlardı; çünkü tanrının tabiatı hükmedilmemektir. Eşit olsalar, en güçlü olmak gereken tanrı tabiatına sahip olmazlardı; çünkü eşit, eşitten ne daha iyi ne daha kötüdür. Dolayısıyla tanrı varsa ve böyle bir şeyse, tanrı yalnızca birdir. Yoksa dilediği her şeyi de yapamazdı.
Πλειόνων οὖν ὄντων, εἰ μὲν εἶεν τὰ μὲν ἀλλήλων κρείττους τὰ δὲ ἥττους, οὐκ ἂν εἶναι θεούς· πεφυκέναι γὰρ θεὸν μὴ κρατεῖσθαι. Ἴσων δὲ ὄντων, οὐκ ἂν ἔχειν θεὸν φύσιν δεῖν εἶναι κράτιστον· τὸ δὲ ἴσον οὔτε βέλτιον οὔτε χεῖρον εἶναι τοῦ ἴσου. Ὤστʼ εἴπερ εἴη τε καὶ τοιοῦτον εἴη θεός, ἔνα μόνον εἶναι τὸν θεόν. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ πάντα δύνασθαι ἂν ἃ βούλοιτο.
977a_7Çünkü birden çok olsalar, [her biri] bunu yapamazdı. Tek olduğu için de her yerde benzerdir: her yeriyle görür, işitir ve öteki hislere de her yeriyle sahiptir. Öyle olmasaydı, tanrının parçaları birbirine hükmeder ve birbirine yenilirdi; bu ise imkânsızdır.
Οὐδὲ γὰρ ἂν δύνασθαι πλειόνων ὄντων ἕνα εἶναι μόνον. Ἔνα δ' ὄντα ὅμοιον εἶναι πάντῃ, ὁρᾶν τε καὶ ἀκούειν, τάς τε ἄλλας αἰσθήσεις ἔχοντα πάνῃ. Εἰ γὰρ μή, κρατεῖν ἂν καὶ κρατεῖσθαι ὑπʼ ἀλλήλων τὰ μέρη θεοῦ ὄντα· ὅπερ ἀδύνατον.
977bHer yerde benzer olduğu için küre biçimlidir; çünkü bir yerde böyle, bir yerde böyle olmayan değildir, her yerde böyledir. Ezelî, bir ve küre biçimli olduğu için de ne sonsuzdur ne sınırlı. Sonsuz olan var olmayandır; çünkü onun ne ortası ne başı ve sonu ne de başka bir parçası vardır; sonsuz da böyle bir şeydir. Var olmayan ne türdense, var olan o türden olamaz. Birden çok şey olsaydı, bunlar birbirlerini sınırlardı.
Πάντῃ δʼ ὅμοιον ὄντα σφαιροειδῆ εἶναι· οὐ γὰρ τῇ μὲν τῇ δʼ οὐ τοιοῦτον εἶναι, ἀλλὰ πάντη. Αΐδιον δʼ ὄντα καὶ ἕνα καὶ σφαιροειδῆ οὔτʼ ἄπειρον οὔτε πεπεράσθαι. Ἄπειρον ὃ μὴ ὄν εἶναι· τοῦτο γὰρ οὔτε μέσον οὔτʼ ἀρχὴν καὶ τέλος οὔτʼ ἄλλο μέρος οὐδὲν ἔχειν, τοιοῦτον δʼ εἶναι τὸ ἄπειρον. Οἶον δὲ τὸ μὴ ὅν, οὐκ ἂν εἶναι τὸ ὄν, περαίνειν δὲ πρὸς ἄλληλα, εἰ πλείω εἶεν.
977b_2Bir ise ne var olmayana ne de çok olanlara benzer; çünkü bir olanın, onu sınırlayacak bir şeyi yoktur. Onun tanrı dediği böyle bir bir ise ne hareket eder ne de hareketsizdir. Çünkü hareketsiz olan var olmayandır: ne ona başka bir şey gidebilir ne de o başka bir şeye.
Τὸ δὲ ἓν οὔτε τῷ οὐκ ὄντι οὔτε τοῖς πολλοῖς ὁμοιοῦσθαι· ἓν γὰρ οὐκ ἔχει πρὸς ὅ τι περανεῖ. Τὸ δὲ τοιοῦτον ὂν ἕν, ὃν τὸν θεὸν εἶναι λέγει, οὔτε κινεῖσθαι οὔτε κινητὸν εἶναι. Ἀκίνητον μὲν γὰρ εἶναι τὸ μὴ ὄν. Οὔτε γὰρ ἂν εἰς αὐτὸ ἕτερον οὔτε ἐκεῖνο εἰς ἄλλο ἐλθεῖν,
977b_3Hareket edenler ise birden çok olan şeylerdir; çünkü bir şeyin başka bir şeye doğru hareket etmesi gerekir. Var olmayana doğru hiçbir şey hareket edemez; çünkü var olmayan hiçbir yerde değildir. Şeyler birbirine doğru değişseydi, bir birden çok olurdu. Bu yüzden hareket eden iki ya da birden çok şeydir; durgun ve hareketsiz olan ise hiçliktir.
Κινεῖσθαι δὲ τὰ πλείω ὄντα ἑνός. Ἔτερον γὰρ εἰς ἕτερον δεῖν κινεῖσθαι. Εἰς μὲν οὖν τὸ μὴ ὂν οὐδὲν ἂν κινηθῆναι· τὸ γὰρ μὴ ὂν οὐδαμῇ εἶναι. Εἰ δὲ εἰς ἄλληλα μεταβάλλοι, πλείω αὐτὸν εἶναι ἑνός. Διὰ ταῦτα δὴ κινεῖσθαι μὲν ἂν τὰ δύο ἢ πλείω ἑνός, ἠρεμεῖν δὲ καὶ ἀκίνητον εἶναι τὸ οὐδέν.
977b_4Bir ise ne durgundur ne de hareket eder; çünkü ne var olmayana ne de çok olanlara benzer. Tanrı her bakımdan böyledir: ezelî ve bir, benzer ve küre biçimlidir; ne sonsuzdur ne sınırlı, ne durgundur ne hareketli.
Τὸ δὲ ἓν οὔτε ἀτρεμεῖν οὔτε κινεῖσθαι· οὔτε γὰρ τῷ μὴ ὄντι οὔτε τοῖς πολλοῖς ὅμοιον εἶναι. Κατὰ πάντα δὲ οὕτως ἔχειν τὸν θεόν, ἀΐδιόν τε καὶ ἕνα, ὅμοιόν τε καὶ σφαιροειδῆ ὄντα, οὔτε ἄπειρον οὔτε πεπερασμένον, οὔτε ἠρεμεῖν οὔτε ἀκίνητον εἶναι.
977b_54. Bölüm
Önce o da, Melissos gibi, meydana gelen şeyin var olandan meydana geldiğini kabul eder. Oysa meydana gelen şeyin benzerden ya da benzemeyenden değil, var olmayandan meydana gelmesine ne engel olur? Ayrıca, her şey benzerden ya da benzemeyenden meydana gelmiş olmak zorundaysa ki bu imkânsızdır, tanrı öteki her şeyden daha fazla doğmamış değildir.
Πρῶτον μὲν οὖν λαμβάνει καὶ ουτος τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι ἐξ ὄντος, ὥσπερ ὁ Μέλισσος. Καίτοι τί κωλύει μήτʼ ἐξ ὁμοίου τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, ἀλλʼ ἐκ μὴ ὄντος; Ἔτι οὐδὲν μᾶλλον ὁ θεὸς ἀγέννητος ἢ καὶ τἄλλα πάντα, εἴπερ ἅπαντα ἐξ ὁμοίου ἢ ἀνομοίου γέγονεν· ὅπερ ἀδύνατον.
977b_6Dolayısıyla ya tanrıdan başka hiçbir şey yoktur ya da öteki her şey de ezelîdir. Ayrıca tanrıyı en güçlü olarak alır ve bununla en kudretli ve en iyiyi kasteder. Oysa yerleşik âdete göre durum böyle değildir; tanrılar birçok bakımdan birbirinden üstündür. Dolayısıyla tanrı hakkındaki bu kabulünü genel kanaatten almamıştır.
Ὤστε ἢ οὐδέν ἐστι παρὰ τὸν θεόν, ἢ καὶ τἆλλα ἀΐδια πάντα, Ἔτι κράτιστον τὸν θεὸν λαμβάνει, τοῦτο δυνατώτατον καὶ βέλτιστον λέγων. Οὐ δοκεῖ δὲ τοῦτο κατὰ τὸν νόμον, ἀλλὰ πολλὰ κρείττους εἶναι ἀλλήλων οἱ θεοί, Οὐκ οὖν ἐκ τοῦ δοκοῦντος εἴληφε ταύτην κατὰ τοῦ θεοῦ τὴν ὁμολογίαν.
977b_7Tanrının en güçlü olduğunu söylerken de, tanrının tabiatının başka bir şeye göre değil, kendi durumuna göre böyle olduğunu kastettiği düşünülür. Çünkü başka bir şeye göre üstün olması, kendi iyiliği ve gücü yüzünden değil, ötekilerin zayıflığı yüzünden de olabilirdi; buna hiçbir engel yoktur.
Τό τε κράτιστον εἶναι τὸν θεὸν οὐχ οὕτως ὑπολαμβάνων λέγεται ὡς πρὸς ἄλλο τι τοιαύτη ἡ τοῦ θεοῦ φύσις, ἀλλὰ πρὸς τὴν αὐτοῦ διάθεσιν, ἐπεὶ τοί γε πρὸς ἕτερον οὐδὲν ἂν κωλύοι μὴ τῇ αὐτοῦ ἐπιεικείᾳ καὶ ῥώμῃ ὑπερέχειν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ἄλλων ἀσθένειαν.
977b_8Kimse tanrının bu anlamda en güçlü olduğunu söylemek istemez; onun olabilecek en iyi durumda olduğunu, iyi ve güzel olmak bakımından hiçbir eksiği bulunmadığını söylemek ister; çünkü böyle olan için öteki üstünlük de belki birlikte gelir. Birden çok tanrının bu durumda olmasına ise hiçbir engel yoktur: hepsi olabilecek en iyi durumda olur ve kendilerinden değil, ötekilerden en güçlü olurlar.
Θέλοι δʼ ἂν οὐδεὶς οὔτω τὸν θεὸν φάναι κράτιστον εἶναι, ἀλλ' ὅτι αὐτὸς ἔχει ὡς οἶόν τε ἄριστα, καὶ οὐδὲν ἐκλείπει καὶ εὖ καὶ καλῶς ἔχειν αὐτῷ· ἅμα γὰρ ἴσως ἔχοντι κάκεῖνο ἂν συμβαίη. Οὕτω δὲ διακεῖσθαι καὶ πλείους αὐτοὺς ὄντας οὐδὲν κωλύει, ἅπαντας ὡς
οἶόν τε ἄριστα διακειμένους, καὶ κρατίστους τῶν ἄλλων, οὐχ αὐτῶν ὄντας.
978a_2Görünüşe göre başka sorunlar da var. Tanrının en güçlü olduğunu söyler; bu ise bir şeye göre olmak zorundadır. Bir olduğu için her yeriyle görmesi ve işitmesi de gerekmez; çünkü bir yeriyle görmüyorsa, o yeriyle daha kötü görüyor değildir, sadece görmüyordur. Ama belki "her yeriyle hissetmek"le şunu kastediyor: her yerde benzer olduğu için en iyi durumda böyle olur.
Ἒστι δ', ὡς ἔοικε, καὶ ἄλλα. Κράτιστον γὰρ εἶναι τὸν θεόν φησι, τοῦτο δέ τινι εἶναι ἀνάγκη, ἕνα τὰ πάντα ὁρᾶν καὶ ἀκούειν οὐδὲν προσήκει· οὐ γὰρ εἰ μὴ καὶ τῇδ’ ὁρᾷ. χεῖρον ὁρᾷ ταύτῃ, ἀλλʼ οὐχ ὁρᾷ. Ἀλλ' ἴσως τοῦτο βούλεται τὸ πάντῃ αἰσθάνεσθαι, ὅτι οὕτως ἂν βέλτιστα ἔχοι, ὅμοιος ὢν πάντη.
978a_3Ayrıca böyle olunca neden küre biçimli olsun da, her yeriyle işittiği ve her yerde hükmettiği için başka bir ideaya, yani başka bir biçime sahip olmasın? Üstübeç için "baştan sona beyazdır" dediğimizde, beyazlığın onun bütün parçalarına sinmiş olduğundan başka bir şey kastetmeyiz. Burada da "her yeriyle görür, işitir ve hükmeder" sözünün, ondan hangi parçayı alırsan al, o parçanın bu niteliğe sahip olacağı anlamında söylenmesine ne engel olur? Üstübecin bu yüzden küre biçimli olması gerekmediği gibi, tanrının da gerekmez.
Ἔτι τοιοῦτος ὢν διὰ τί σφαιροειδὴς ἂν εἴη, ἀλλ' οὐχ ὅτι ἑτέραν τινὰ μᾶλλον ἔχων ἰδέαν, ὅτι πάντῃ ἀκούει καὶ πάντῃ κρατεῖ; Ὤσπερ γὰρ ὅταν λέγωμεν τὸ ψιμμύθιον ὅτι πάντα ἐστὶ λευκόν, οὐδὲν ἄλλο τι σημαίνομεν ἢ ὅτι ἐν ἅπασιν αὐτοῦ τοῖς μέρεσιν ἐγκέχρωσται ἡ λευκότης· τί δὴ κωλύει οὕτω κἀκεῖ τὸ πάντῃ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ κρατεῖν λέγεσθαι, ὅτι ἅπαν ὃ ἄν τις αὐτοῦ λαμβάνῃ μέρος, τοῦτʼ ἔσται πεπονθός; Ὤσπερ δὲ οὐδὲ τὸ ψιμμύθιον, οὐδὲ τὸν θεὸν ἀνάγκη διὰ τοῦτο εἶναι σφαιροειδῆ,
978a_4Ayrıca cisim olup büyüklüğü olan bir şey nasıl ne sonsuz ne sınırlı olabilir? Çünkü sonsuz, sınır alabilecek nitelikte olduğu halde sınırı olmayandır. Sınır ise büyüklükte, çoklukta ve her kemiyette bulunur; dolayısıyla büyüklük olduğu halde sınırı olmayan şey sonsuzdur. Ayrıca küre biçimliyse sınırı olması zorunludur.
Ἔτι μήτε ἄπειρον μήτε πεπεράνθαι σῶμά γε ὂν καὶ ἔχον μέγεθος πῶς οἶόν τε, εἴπερ τοῦτʼ ἐστὶν ἄπειρον ὃ ἂν μὴ ἔχῃ πέρας δεκτικὸν ὂν πέρατος. Πέρας δ' ἐν μεγέθει καὶ πλήθει ἐγγίνεται, καὶ ἐν ἅπαντι τῷ ποσῷ, ὥστε ἂν μὴ ἔχῃ πέρας μέγεθος ὄν, ἄπειρόν ἐστιν. Ἔτι δὲ σφαιροειδῆ ὄντα ἀνάγκη πέρας ἔχειν.
978a_5Çünkü ortası varsa, ortadan en uzak olan uçları da vardır. Küre biçimli olduğu için de ortası vardır; çünkü küre biçimli, ortadan uçlara eşit uzaklıkta olandır. Bir cismin uçlara ya da sınırlara sahip olması arasında hiçbir fark yoktur. Var olmayan sonsuz olsa bile, bundan var olanın sonsuz olmaması çıkmaz.
Ἔσχατα γὰρ ἔχει, εἴπερ μέσον ἔχει αὐτοῦ τοῦ πλεῖστον ἀπέχειν. Μέσον δʼ ἔχει, σφαιροειδὲς ὄν, τοῦτο γάρ ἐστι σφαιροειδὲς ὃ ἐκ τοῦ μέσου ὁμοίως πρὸς τὰ ἔσχατα. Σῶμα ἔσχατα ἢ πέρατα ἔχειν, οἶον διαφορεῖ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ μὴ ὂν ἀπλοῦν, οὐκ ἂν καὶ τὸ ὂν ἄπειρον.
978a_6Çünkü bazı şeylerin hem var olan hem var olmayan hakkında söylenmesine ne engel olur? Var olmayanı şu anda kimse hissetmez; var olanı da şu anda biri hissetmeyebilir; ama ikisi de söylenebilir ve düşünülebilir.
Τί γὰρ κωλύει ἔνια ταὐτὰ λεχθῆναι κατὰ τοῦ ὄντος καὶ μὴ ὄντος; Τό τε γὰρ ὂν οὐκ ὂν οὐδεὶς νῦν αἰσθάνεται, καὶ ὂν δέ τις οὐκ ἂν αἰσθάνοιτο νῦν· ἄμφω δὲ λεκτά, ὅπως διανοητά.
978a_7Var olmayan beyaz değildir: o halde var olan ile var olmayan hakkında aynı şeyi söylemeyelim diye bütün varolanlar beyaz mı olmalı? Yoksa varolanlardan bazılarının da beyaz olmamasına hiçbir engel yok mudur? Sonsuz da başka bir olumsuzlamayı böyle kabul edebilir. Yoksa, daha önce söylendiği gibi, her şey ya sınıra sahiptir ya da sahip değildir.
Οὐ λευκὸν δὲ τὸ μὴ ὄν· εἰ οὖν διὰ τοῦτο τὰ ὄντα πάντα λευκά, ὅπως μή τι ταὐτὸ κατὰ τοῦ ὄντος σημαίνωμεν καὶ μὴ ὄντος, ἢ οὐδὲν κωλύει καὶ τῶν ὄντων τι μὴ εἶναι λευκόν; Οὕτω δὲ καὶ ἄλλην ἄν ἀπόφασιν δέξαιτο τὸ ἄπειρον; εἰ μὴ τὸ πάλαι λεχθέντι μᾶλλον, παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ἢ μὴ ἔχειν ἐστὶν ἅπαν.
978a_8Dolayısıyla var olan da ya sonsuzdur ya da sınırı vardır. Belki var olmayana sonsuzluk yüklemek de tuhaftır. Çünkü sınırı olmayan her şeye sonsuz demeyiz; tıpkı var olmayana "eşitsiz" demeyeceğimiz gibi. Ayrıca tanrı bir olduğu için başka bir tanrıya göre bir sınırı olmayabilir; ama yalnızca bir şey varsa, yalnızca tanrı ve tanrının parçaları var demektir.
Ὤστε καὶ τὸ ὃν ἢ ἄπειρον ἢ πέρας ἔχον ἐστίν. Ἴσως δὲ ἄτοπον καὶ τὸ προσάπτειν τῷ μὴ ὄντι ἀπειρίαν. Οὐ γὰρ πᾶν, εἰ μὴ ἔχει πέρας, ἄπειρον λέγομεν, ὥσπερ οὐδʼ ἄνισον οὐκ ἂν φαῖμεν εἶναι τὸ μὴ ὄν. Ἔτι οὐκ ἂν ἔχοι ὁ θεὸς πέρας εἶς ὤν, ἀλλʼ οὐ πρὸς θεόν. Εἰ δὲ ἓν μόνον ἐστίν, ὁ θεὸς ἂν εἴη
μόνον καὶ τὰ τοῦ θεοῦ μέρη.
978b_2Ayrıca çok olanların birbirini sınırlaması onların bir özelliğiyse, bu yüzden birin sınırı olmaması da tuhaftır. Çünkü çok olanlarla birde ortak olan pek çok şey vardır; varlık da onların ortak özelliğidir. Dolayısıyla, çok olan şeyler varsa, tanrı bu bakımdan onlara benzemesin diye tanrının var olduğunu söylememek belki tuhaf olurdu.
Ἐπεὶ καὶ τοῦτʼ ἄτοπον, εἰ τοῖς πολλοῖς συμβέβηκε πεπεράνθαι πρὸς ἄλληλα, διὰ τοῦτο τὸ ἓν μὴ ἔχειν πέρας. Πολλὰ γὰρ τοῖς πολλοῖς καὶ τῷ ἑνὶ ὑπάρχει ταὐτά, ἐπεὶ καὶ τὸ εἶναι κοινὸν αὐτοῖς ἐστίν. Ἄτοπον οὖν ἴσως ἂν εἴη, εἰ διὰ τοῦτο μὴ φαῖμεν εἶναι τὸν θεόν, εἰ τὰ πολλά ἐστιν, ὅπως μὴ ὅμοιον ἔσται αὐτοῖς ταύτῃ,
978b_3Ayrıca tanrının bir olduğu halde sınırlı olmasına ve uçları bulunmasına ne engel olur? Nitekim Parmenides de onun bir olduğunu ve "her yandan iyi yuvarlanmış bir kürenin kütlesine benzer, merkezden her yöne eşit ağırlıkta" olduğunu söyler. Sınırın bir şeyin sınırı olması belki zorunludur, ama bir şeye göre sınır olması zorunlu değildir; sınırı olan şeyin de bir şeye göre sınırı olması gerekmez, sanki sınırlı olan, kendisine bitişik bir sonsuza göre sınırlıymış gibi. Sınırlı olmak uçları olmaktır; uçları olanın da bunlara bir şeye göre sahip olması zorunlu değildir.
Ἔτι τί κωλύει πεπεράνθαι καὶ ἔχειν πέρατα ἓν ὄντα τὸν θεόν; Ὡς καὶ ὁ Παρμενίδης λέγει ἓν ὄν εἶναι αὐτὸν πάντοθεν εὐκύκλου σφαίρας ἐναλίγκιον ὄγκῳ, μεσσόθεν ἰσοπαλές, Τὸ γὰρ πέρας τινὸς μὲν ἀνάγκη ἴσως εἶναι, οὐ μέντοι πρός τί γε, οὐδὲ ἀνάγκη τὸ ἔχον πέρας πρός τι ἔχειν πέρας, ὡς πεπερασμένον πρὸς τὸ μὴ ἐφεξῆς ἀπείρου, ἀλλʼ ἐστὶ τὸ πεπεράνθαι ἔσχατα ἔχειν, ἔσχατα δʼ ἔχον οὐκ ἀνάγκη πρός τι ἔχειν.
978b_4Bazılarına göre ise evrenin sınırlı olduğu da sonucu çıkmaz. Yine birin ve var olanın hareketsiz olduğunu, çünkü var olmayanın hareketsiz olduğunu söylemek de belki öncekiler gibi tuhaftır.
Ἐνίοις μὲν οὐ συμβαίνει πᾶν καὶ πεπεράνθαι. Πάλιν περὶ τοῦ ἀκίνητον εἶναι τὸ ἓν καὶ τὸ ὅν, ὅτι καὶ τὸ ὂν κινεῖται, ἴσως ὁμοίως τοῖς ἔμπροσθεν ἄτοπον.
978b_5Ayrıca "hareket etmemek" ile "hareketsiz olmak" aynı şey sayılmayabilir. Biri, "eşit olmamak" gibi, hareket etmenin olumsuzlamasıdır ve doğruysa var olmayan için de söylenebilir; "hareketsiz" ise, "eşitsiz" gibi, bir şeyin belli bir duruma sahip olmasıyla söylenir ve hareket etmenin zıddı olan durgunluk için kullanılır; nitekim Yunancada başa gelen a- ekiyle yapılan olumsuzlamalar hemen hemen hep zıtlar için söylenir.
Καὶ ἔτι ἆρά γε οὐ ταὐτὸ ἄν τις ὑπολάβοι τὸ μὴ κινεῖσθαι καὶ τὸ ἀκίνητον εἶναι, ἀλλὰ τὸ μὲν ἀπόφασιν τοῦ κινεῖσθαι, ὥσπερ τὸ μὴ ἴσον, ὅπερ καὶ κατὰ τοῦ μὴ ὄντος, εἴπερ ἀληθές, τὸ δὲ ἀκίνητον τῷ ἔχειν πως ἤδη λέγεσθαι, ὥσπερ τὸ ἄνισον, καὶ ἐπὶ τῷ ἐναντίῳ τοῦ κινεῖσθαι τῷ ἠρεμεῖν, ὡς καὶ σχεδὸν οἱ ἀπὸ τοῦ α ἀποφάσεις ἐπὶ ἐναντίοις λέγονται.
978b_6"Hareket etmemek" var olmayan için doğrudur, ama "durgun olmak" var olmayana ait değildir. Aynı şekilde "hareketsiz olmak" da aynı anlama gelmez. Ama o, bu sözcüğü "durgun olmak" anlamında kullanır ve var olmayanın, bir yerden bir yere geçişi olmadığı için durgun olduğunu söyler.
Τὸ μὲν οὖν μὴ κινεῖσθαι ἀληθὲς ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος, τὸ δὲ ἠρεμεῖν οὐχ ὑπάρχει τῷ μὴ ὄντι. Ὁμοίως δὲ οὐδὲ ἀκίνητον εἶναι σημαίνει ταὐτόν. Ἀλλ' οὗτος ἐπὶ τῷ ἠρεμεῖν αὐτῷ χρῆται, καὶ φησὶ τὸ μὴ ὂν ⟦ἠ⟧ρεμεῖν, ὅτι οὐκ ἔχει μετάβασιν.
978b_7Yukarıda da söylediğimiz gibi, var olmayana bir şey yükleyince bunun var olan hakkında doğru olmadığını söylemek belki tuhaftır; hele söylenen bir olumsuzlamaysa, "hareket etmemek" ve "yer değiştirmemek" gibi. Çünkü, daha önce söylendiği gibi, böylece varolanlara yüklenen pek çok şey onlardan alınmış olurdu.
Ὄπερ τε καὶ ἐν τοῖς ἄνω εἴπομεν, ἄτοπον ἴσως, εἴ τι τῷ μὴ ὄντι προσάπτομεν, τοῦτο μὴ ἀληθὲς εἶναι κατὰ τοῦ ὄντος εἰπεῖν, ἄλλως τε κἂν ἀπόφασις ᾖ τὸ λεχθέν, τῶν καὶ τὸ μὴ κινεῖσθαι μηδὲ μεταλαμβάνειν ἐστίν. Πολλὰ γὰρ ἄν, καθάπερ καὶ ἐλέχθη, ἀφαιροῖτο τῶν ὄντων κατηγορεῖ.
978b_8Çünkü var olmayan da "bir değil" olduğuna göre, çok olan şeylerin "bir olmadığını" söylemek de doğru olmazdı. Oysa bazı şeylerde, bu tür olumsuzlamalara göre, zıtlardan birinin zorunlu olarak doğru olduğu görülür: bir çokluk varsa ya eşit ya eşitsiz, bir sayı varsa ya çift ya tek olması zorunludur. Aynı şekilde bir cisim varsa, onun da ya durgun olması ya da hareket etmesi zorunludur.
Οὐδὲ γὰρ ἂν πολλὰ ἀληθὲς εἰπεῖν εἴη μὴ ἕν, εἴπερ καὶ τὸ μὴ ὂν ἐστὶ μὴ ἕν, εἴτε ἐπʼ ἐνίων τἀναντία ξυμβαίνειν δοκεῖ κατὰ τοσαύτας ἀποφάσεις· ὦν ἀνάγκη ἢ ἴσον ἢ ἄνισον, ἄν τι πλῆθος ᾖ, καὶ μὴ ὡς ἢ καὶ ἄρτιον ἢ περιττόν, ἂν ἀριθμὸς ᾖ. Ὁμοίως δὲ ὡς καὶ τὸ ἠρεμεῖν ἢ κινεῖσθαι ἀνάγκη, ἂν σῶμα ᾖ.
978b_9Ayrıca tanrı ve bir, çok olan şeyler birbirine doğru giderek hareket ettiği için hareket etmiyorsa, tanrının da başka bir şeye doğru hareket etmesine ne engel olur? Çünkü yalnız tanrının var olduğunu değil, yalnızca tek bir tanrı olduğunu söyler. Öyle olsa bile, parçaları birbirine doğru hareket ederken tanrının çember hâlinde dönmesine ne engel olur? Çünkü Zenon gibi, böyle bir birin tabiatça çok olduğunu söylemeyecektir.
Ἔτι εἰ καὶ διὰ τοῦτο μὴ κινεῖται ὁ θεός τε καὶ τὸ ἔν, ὅτι τὰ πολλὰ κινεῖται τῷ
εἰς ἄλληλα ἰέναι, τί κωλύει καὶ τὸν θεὸν κινεῖσθαι εἰς ἄλλο; Οὐδα τι μόνον, ἀλλʼ ὅτι εἶς μόνος θεός. Εἰ δὲ καὶ αὐτός, τί κωλύει εἰς ἄλληλα κινουμένων τῶν μερῶν τοῦ...κύκλῳ φε...θεόν ; Οὐ γὰρ δὴ τὸ τοιοῦτον ἕν, ὥσπερ ὁ Ζήνων πολλὰ εἶναι φύσει.
979a_2Çünkü kendisi tanrının bir cisim olduğunu söyler; ister bu evreni ister başka bir şeyi kastetsin. Cisimsiz olsaydı, nasıl küre biçimli olabilirdi? Böyle olsaydı, hiçbir yerde bulunmadığı için ne hareket eder ne de durgun olurdu. Cisim olduğuna göre de, söylendiği gibi, onun hareket etmesine ne engel olur?
Αὐτὸς γὰρ σῶμα λέγει εἶναι τὸν θεόν, εἴτε τόδε τὸ πᾶν, εἴτε ὅ τι δήποτε αὐτὸ λέγων. Ἀσώματος γὰρ ὢν πῶς ἂν σφαιροειδὴς εἴη ἐπιμόνως, ὅταν οὕτως οὔτʼ ἂν κινοῖτο οὔτʼ ἂν ἠρεμοῖ μηδαμοῦ γε ὤν; Ἐπεὶ δὲ σῶμά ἐστι, τί ἂν αὐτὸ κωλύοι κινεῖσθαι ὡς ἐλέχθη;
979a_3III. Gorgias Üzerine
5. Bölüm
[Gorgias] hiçbir şeyin var olmadığını söyler; var olsa bile bilinemez; hem var hem bilinebilir olsa bile başkalarına anlatılamaz. Var olmadığını göstermek için, var olan şeyler hakkında konuşup göründüğü kadarıyla birbirine zıt görüşler ileri sürenlerin söylediklerini bir araya getirir: kimileri onun bir olduğunu, çok olmadığını, kimileri de çok olduğunu, bir olmadığını; kimileri meydana gelmemiş, kimileri meydana gelmiş olduğunu gösterir. Gorgias bu iki tarafa karşı birden kıyas kurar.
Οὐκ εἶναί φησιν οὐδέν· εἰ δʼ ἔστιν, ἄγνωστον εἶναι· εἰ δὲ καὶ ἔστι καὶ γνωστόν, ἀλλʼ οὐ δηλωτὸν ἄλλοις. Καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἔστι, συνθεὶς τὰ ἑτέροις εἰρημένα, ὅσοι περὶ τῶν ὄντων λέγοντες τἀναντία, ὡς δοκοῦσιν, ἀποφαίνονται αὐτοῖς, οἱ μὲν ὅτι ἓν καὶ οὐ πολλά, οἱ δὲ αὗ ὅτι πολλὰ καὶ οὐχ ἕν, καὶ οἱ μὲν ὅτι ἀγένητα, οἱ δʼ ὡς γενόμενα ἐπιδεικνύντες ταῦτα, συλλογίζεται κατʼ ἀμφοτέρων.
979a_4Der ki: Bir şey varsa ve bu ne bir ne çok, ne meydana gelmemiş ne meydana gelmiş olabiliyorsa, zorunlu olarak hiçbir şey yoktur; çünkü bir şey olsaydı bunlardan biri olurdu. Onun ne bir ne çok, ne meydana gelmemiş ne meydana gelmiş olduğunu, kimi yerde Melissos'un, kimi yerde Zenon'un yolundan giderek göstermeye çalışır. Bunu da kendine özgü ilk ispatından sonra yapar; o ispatta ne var olmanın ne de var olmamanın mümkün olduğunu söyler.
Ἀνάγκη γάρ, φησίν, εἴ τί ἐστι, μήτε ἓν μήτε πολλὰ εἶναι, μήτε ἀγέννητα μήτε γενόμενα, οὐδὲν ἂν εἴη. Εἰ γὰρ μὴ εἴη τι, τούτων ἂν θάτερα εἴη. Ὅτι οὐκ ἔστιν οὔτε ἓν οὔτε πολλά, οὔτε ἀγέννητα οὔτε γενόμενα, τὰ μὲν ὡς Μέλισσος, τὰ δὲ ὡς Ζήνων ἐπιχειρεῖ δεικνύειν μετὰ τὴν πρώτην ἴδιον αὐτοῦ ἀπόδειξιν, ἐν ᾖ λέγει ὅτι οὐκ ἔστιν οὔτε εἶναι οὔτε μὴ εἶναι.
979a_5Çünkü var olmamak var olmamak olarak varsa, var olmayan da var olandan hiç de az var olmazdı: var olmayan, var olmayan olarak vardır; var olan da var olan olarak. Öyle ki şeyler için var olmak, var olmamaktan daha fazla söz konusu değildir.
Εἰ μὲν γὰρ τὸ μὴ εἶναι ἔστι μὴ εἶναι, οὐδὲν ἂν ἧττον, τὸ μὴ ὂν τοῦ ὄντος εἴη. Τό τε γὰρ μὴ ὄν ἐστι μὴ ὅν, καὶ τὸ ὂν ὄν, ὥστε οὐδὲν μᾶλλον ἢ εἶναι ἢ οὐκ εἶναι τὰ πράγματα.
979a_6Yine de var olmamak varsa, der, onun karşıtı olan var olmak yoktur; çünkü var olmamak varsa, var olmanın olmaması gerekir. Öyleyse, der, var olmak ile var olmamak aynı şey değilse bu yoldan hiçbir şey olmaz. Aynı şeyse de yine hiçbir şey olmaz; çünkü var olmayan yoktur, var olan da yoktur, madem var olmayanla aynıdır. İşte onun kendine özgü argümanı budur.
Εἰ δʼ ὅμως τὸ μὴ εἶναί ἐστι, τὸ εἶναι, φησίν, οὐκ ἔστι τὸ ἀντικείμενον. Εἰ γὰρ τὸ μὴ εἶναί ἐστι, τὸ εἶναι [ἢ] μὴ εἶναι προσήκει. Ὥστε οὐκ ἂν οὕτως, φησίν, οὐδὲν ἂν εἴη, εἰ μὴ ταὐτόν έστιν εἶναί τε καὶ μὴ εἶναι, Εἰ δὲ ταὐτό, καὶ οὕτως οὐκ ἂν εἴη οὐδέν· τό τε γὰρ μὴ ὄν οὐκ ἔστι καὶ τὸ ὅν, ἐπείπερ ταὐτὸ τῷ μὴ ὄντι. Οὗτος μὲν οὖν ὁ αὐτὸς λόγος ἐκείνου.
979a_76. Bölüm
Oysa söylediklerinden hiçbir yoldan hiçbir şeyin var olmadığı sonucu çıkmaz. İspat ettiği şeyleri de şöyle tartışır: Var olmayan varsa, yani yalın biçimde "vardır" denebiliyorsa, var olmayan da [var olana] benzer biçimde vardır. Ama bu ne böyle görünür ne de zorunludur. Tersine, iki şey düşünelim, biri var olan, öbürü var olmayan: birinin var olduğu doğrudur, öbürünün, yani var olmayanın var olduğu ise doğru değildir.
Οὐδαμόθεν δὲ συμβαίνει ἐξ ὦν εἴρηκεν, μηδὲν εἶναι. Ἃ γὰρ καὶ ἀποδείκνυσιν, οὕτως διαλέγεται. Εἰ τὸ μὴ ὄν ἐστιν ἢ ἔστιν, ἀπλῶς εἰπεῖν εἴη, καὶ ἔστιν ὅμοιον μὴ ὄν. Τοῦτο δὲ οὔτε φαίνεται οὕτως οὔτε ἀνάγκη, ἀλλ' ὡσπερεὶ δυοῖν, ὄντος, τοῦ δʼ οὐκ ὄντος, τὸ μὲν ἔστι, τὸ δʼ οὐκ ἀληθές, ὅτι ἐστὶ
τὸ μὲν μὴ ὄν.
979b_2Öyleyse ne var olmanın ne var olmamanın, ne ikisinin birden ne de birinin olmadığı sonucu çıkmaz. Çünkü, der, var olmamak da bir şey olsaydı, var olmamak var olmaktan hiç farklı olmazdı. Oysa hiç kimse var olmamanın herhangi bir biçimde var olduğunu söylemez. Var olmayan var olmayan olarak var olsa bile, bu durumda da var olmayan var olana benzer biçimde var olmazdı: biri var olmayan olarak vardır, öbürü ise ayrıca gerçekten de vardır.
Διότι οὖν οὐκ ἔστιν, οὔτε εἶναι οὔτε μὴ εἶναι τὰ ἄμφω οὔθʼ ἕτερον οὐκ ἔστιν. Οὐδὲν γάρ, φησίν, εἴη ἂν τὸ μὴ εἶναι τοῦ εἶναι, εἴπερ εἴη τι καὶ τὸ μὴ εἶναι. Οὐδείς φησιν εἶναι τὸ μὴ εἶναι οὐδαμῶς. Εἰ δὲ καὶ ἔστι τὸ μὴ ὂν μὴ ὄν, οὐδʼ οὕτως ὁμοίως ἂν εἴη τὸ μὴ ὂν τῷ ὄντι· τὸ μὲν γάρ ἐστι μὴ ὅν, τὸ δὲ καὶ ἔστιν ἔτι.
979b_3Yalın biçimde böyle söylemek doğru olsaydı bile, var olmayanın var olması tuhaf bir şey olurdu. Ama öyle olsa bile, bundan her şeyin var olduğu mu, yoksa olmadığı mı çıkar? Bu yoldan tam tersi çıkıyor gibidir: var olmayan varsa ve var olan da varsa, her şey vardır, çünkü hem var olanlar hem var olmayanlar vardır. Zira var olmayan varsa, var olanın olmaması zorunlu değildir.
Εἰ δὲ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἀληθές, ὡς δὴ θαυμάσιόν τʼ ἂν εἴη τὸ μὴ ὄν ἐστιν. Ἀλλ' εἰ δὴ οὕτω, πότερον μᾶλλον ξυμβαίνει τὰ πάντα εἶναι ἢ μὴ εἶναι; Αὐτὸ γὰρ οὕτῳ γε τοὐναντίον ἔοικε γίνεσθαι. Εἰ γὰρ τό τε μὴ ὅν ἐστι καὶ τὸ ὂν ὅν ἐστιν, ἅπαντά ἐστιν. Καὶ γὰρ τὰ ὅντα καὶ τὰ μὴ ὄντα ἐστίν. Οὐκ ἀνάγκη γάρ, εἰ τὸ μὴ ὅν ἐστι, καὶ τὸ ὄν μὴ εἶναι.
979b_4Biri bu yolu da kabul etse, yani var olmayan var olsa ve var olan olmasa bile, yine de [bir şeyler] var olurdu; çünkü onun argümanına göre var olmayan şeyler var olurdu. Var olmak ile var olmamak aynıysa, bu durumda da bir şeyin olmaması, olmasından daha fazla söz konusu olmaz. Nitekim kendisi de var olmayanla var olan aynıysa, ne var olanın ne de var olmayanın var olduğunu söyler.
Εἰ δὴ καὶ οὕτω τις ξυγχωρεῖ, καὶ τὸ μὲν μὴ ὄν εἴη, τὸ δὲ ὂν μὴ εἴη, ὅμως οὐδὲν ἧττον εἴη ἄν· τὰ γὰρ μὴ ὄντα εἴη κατὰ τὸν ἐκίνου λόγον. Εἰ δὲ ταὐτόν ἐστι καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, οὐδʼ οὕτως μᾶλλον οὐκ [εἴη] ἄν τι εἴη. Ὡς γὰρ κἀκεῖνος λέγει, ὅτι εἰ ταὐτὸν μὴ ὂν καὶ ὅν, τό τε ὂν οὐκ ἔστι καὶ τὸ μὴ ὅν.
979b_5Böylece onun "hiçbir şey yoktur" sözünü tersine çeviren biri, aynı haklılıkla "her şey vardır" da diyebilir; çünkü hem var olmayan vardır hem var olan, dolayısıyla her şey vardır. Bu argümandan sonra şöyle der: Bir şey varsa ya meydana gelmemiştir ya da meydana gelmiştir. Meydana gelmemişse, Melissos'un aksiyomlarına dayanarak onu sonsuz kabul eder; sonsuz olan ise hiçbir yerde olamaz.
Ὥστε οὐδέν ἐστιν, ἀντιστρέψαντι ἔστιν ὁμοίως φάναι ὅτι πάντα ἐστίν. Τό τε γὰρ μὴ ὅν ἐστι καὶ τὸ ὄν, ὥστε πάντα ἐστίν. Μετὰ δὲ τοῦτον τὸν λόγον φησίν· εἰ δὲ ἔστιν, ἤτοι ἀγέννητον ἢ γενόμενον εἶναι. Καὶ εἰ μὲν ἀγένητον, ἄπειρον αὐτὸ τοῖς τοῦ Μελίσσου ἀξιώμασι λαμβάνει· τὸ δʼ ἄπειρον οὐκ ἂν εἶναί ποτε ⟦που?⟧.
979b_6Çünkü ne kendi içinde ne başka bir şeyin içinde bulunabilir; öyle olsaydı iki ya da daha çok şey olurdu: içinde bulunan ve içinde bulunulan. Hiçbir yerde olmayan ise, Zenon'un yer hakkındaki argümanına göre, yoktur. Bu yüzden meydana gelmemiş değildir; ama meydana gelmiş de değildir. Çünkü hiçbir şey ne var olandan ne de var olmayandan meydana gelemez.
Οὔτε γὰρ ἐν αὐτῷ οὔτʼ ἂν ἐν ἄλλῳ εἶναι· δύο γὰρ ἄν οὕτως ἢ πλείω εἶναι, τό τε ἐνὸν καὶ τὸ ἐν ᾧ, μηδαμοῦ δὲ ὂν οὐδὲ εἶναι κατὰ τὸν Ζήνωνος λόγον περὶ τῆς χώρας. Ἀγέννητον μὲν οὖν διὰ ταῦτʼ οὐκ εἶναι, οὐ μὴν οὐδὲ γενόμενον. Γενέσθαι γοῦν οὐδὲν ἂν οὔτʼ ἐξ ὄντος οὔτʼ ἐκ μὴ ὄντος.
979b_7Var olan değişseydi artık var olan olmazdı; tıpkı var olmayan meydana gelirse artık var olmayan olmayacağı gibi. Var olmayandan da meydana gelemez. Çünkü var olmayan yoksa, hiçten hiçbir şey meydana gelmez; var olmayan varsa da, var olandan meydana gelmemesinin sebepleri neyse, aynı sebeplerle var olmayandan da meydana gelmez.
Εἰ γὰρ τὸ ὂν μεταπέσοι, οὐκ ἂν ἔτʼ εἶναι τὸ ὄν, ὥσπερ γʼ εἰ καὶ τὸ μὴ ὂν γένοιτο, οὐκ ἂν ἔτι εἴη μὴ ὄν. Οὐδὲ μὴν οὐθʼ ἐκ ⟦μὴ⟧ ὄντος ἂν γενέσθαι. Εἰ μὲν γὰρ μή ἐστι τὸ μὴ ὄν, οὐδὲν ἂν ἐκ μηδενὸς ἂν γενέσθαι· εἰ δʼ ἔστι τὸ μὴ ὄν, διʼ ἅπερ οὐδʼ ἐκ τοῦ ὄντος, διὰ ταῦτα οὐδʼ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος γενέσθαι.
979b_8Öyleyse, bir şey varsa zorunlu olarak ya meydana gelmemiş ya da meydana gelmiş olmalıdır; bunlar imkânsız olduğuna göre bir şeyin var olması da imkânsızdır. Ayrıca, der, bir şey varsa ya birdir ya çoktur; ne bir ne çoksa hiçbir şey yoktur. Bir olamaz, çünkü … Zenon'un argümanına tutunulursa bir cisimsiz olurdu. Bir olmayınca da … çok da olamaz.
Εἰ οὖν ἀνάγκη μέν, εἴπερ ἔστι τι, ἤτοι ἀγέννητον εἶναι ἢ γενόμενον, ταῦτα δὲ ἀδύνατόν τι καὶ εἶναι. Ἔτι εἴπερ ἔστιν, ἓν ἢ πλείω, φησίν, ἐστίν· εἴτε μήτε ἓν μήτε πολλά, οὐδὲν ἂν εἴη. Καὶ ἓν μὲν . . . καὶ ὅτι ἀσώματον ἂν εἴη τὸ ἕν η ἐνσχονμέν γε τῷ τοῦ Ζήνωνος λόγου. Ἑνος δὲ ὄντος οὐδʼ ἂν . . . εἶναι οὐδὲ μὴ . . . μήτε πολλά.
979b_9Ne bir ne çok olduğuna göre, der, hareket de etmez. Çünkü hareket etseydi artık aynı hâlde kalmazdı: var olan artık var olmaz, var olmayan da meydana gelmiş olurdu. Ayrıca hareket ediyor ve yer değiştiriyorsa, sürekli olmadığından var olan bölünmüştür ve bölündüğü noktada bir şey değildir; dolayısıyla her yönden hareket ediyorsa, her yönden bölünmüştür.
Εἰ γὰρ μήτε ἓν μήτε
πολλά ἐστιν, οὐδʼ ἂν κινηθῆναί φησιν. Οὐδενὶ γὰρ κινηθείη, ἢ οὐκ ἂν ἔτι, ἢ ὡσαύτως ἔχον, ἀλλὰ τὸ μὲν οὐκ ἂν εἴη, τὸ δʼ οὐκ ὂν γεγονὸς εἴη, Ἔτι δὲ ἢ κινεῖ ἢ κινεῖται, καὶ εἰ μεταφέρεται οὐ συνεχὲς ὄν, διῄρηται τὸ ὄν, οὔτε τι ταύτῃ· ὥστε πάντῃ κινεῖται, πάντῃ διῄρηται.
980a_2Böyleyse hiçbir şey yoktur. Çünkü, der, bölündüğü yerde var olan eksiktir; burada "bölünmüş olmak" sözünü boşluk yerine kullanır, Leukippos'a ait denen yazılarda yazıldığı gibi. Hiçbir şeyin var olmadığına dair ispatlarının hepsi bunlardır. [Var olsa bile bilinemez:] Çünkü düşünülen şeylerin var olması gerekir; var olmayan da, madem yoktur, düşünülemez de.
Εἰ δ’ οὕτως, πάντα οὐκ ἔστιν. Ἐκλιπὲς γὰρ ταύτῃ, φησίν, ᾗ διῄρηται, τοῦ ὄντος, ἀντὶ τοῦ κενοῦ τὸ διῃρῆσθαι λέγων, καθάπερ ἐν τοῖς Λευκίππου καλουμένοις λόγοις γέγραπται. Εἰ μὲν οὖν οὐδέν, τὰς ἀποδείξεις λέγειν ἅπαντα. Δεῖ γὰρ τὰ φρονούμενα εἶναι, καὶ τὸ μὴ ὅν, εἴπερ μή ἐστι, μηδὲ φρονεῖσθαι.
980a_3Ama böyleyse, der, hiçbir şey yanlış olmazdı; biri denizde savaş arabalarının yarıştığını söylese bile. Çünkü bunların hepsi var olurdu. Görülen ve işitilen şeyler de, her biri düşünüldüğü için vardır. Bu sebepten değilse, gördüklerimiz düşündüklerimizden daha çok var olmaz.
Εἰ δʼ οὕτως, οὐδὲν ἂν εἶναι ψεῦδος οὐδέν, φησίν, οὐδʼ εἰ ἐν τῷ πελάγει φαίη ἁμιλλάσθαι ἅρματα. Πάντα γὰρ ἂν ταῦτα εἴη. Καὶ γὰρ τὰ ὀρώμένα καὶ ἀκουόμενα διὰ τοῦτό ἐστιν, ὅτι φρονεῖται ἕκαστα αὐτῶν· εἰ δὲ μὴ διὰ τοῦτο, ἀλλʼ ὥσπερ οὐδὲν μᾶλλον ἃ ὁρῶμεν ἐστίν, οὕτω μᾶλλον ἃ ὁρῶμεν ἢ διανοούμεθα.
980a_4Orada birçok kişi aynı şeyleri görebildiği gibi, burada da birçoğumuz aynı şeyleri düşünebiliriz. Öyleyse hangi şeylerin daha çok var olduğu, hangilerinin doğru olduğu belli değildir. Dolayısıyla şeyler var olsa bile bizim için bilinemezdir.
Καὶ γὰρ ὥσπερ ἐκεῖ πολλοὶ ἂν ταῦτα ἴδοιεν, καὶ ἐνταῦθα πολλοὶ ἂν ταῦτα διανοηθείημεν. Τὸ οὖν μᾶλλον δὴ τοιάδʼ ἐστί, ποῖα δὲ τἀληθῆ, ἄδηλον. Ὥστε καὶ εἰ ἔστιν, ἡμῖν γε ἄγνωστα εἶναι τὰ πράγματα.
980a_5Bilinebilir olsa bile, der, biri bunu başkasına nasıl gösterebilir? Gördüğü şeyi sözle nasıl söyleyebilir? Ya da dinleyen ama görmemiş olan için bu nasıl açık hâle gelebilir? Çünkü görme nasıl sesleri tanımazsa, işitme de renkleri işitmez, sesleri işitir. Konuşan da renk ya da nesne değil, söz söyler.
Εἰ δὲ καὶ γνωστά, πῶς ἄν τις, φησί, δηλώσειεν ἄλλῳ; Ὃ γὰρ εἶδε, πῶς ἄν τις, φησί, τοῦτο εἴποι λόγῳ; Ἢ πῶς ἂν ἐκείνῳ δῆλον ἀκούσαντι γίγνοιτο, μὴ ἰδόντι;
Ὥσπερ γὰρ οὐδὲ ἡ ὄψις τοὺς φθόγγους γιγνώσκει, οὕτως οὐδὲ ἡ ἀκοὴ τὰ χρώματα ἀκούει, ἀλλὰ φθόγγους· καὶ λέγει ὁ λέγων, ἀλλʼ οὐ χρῶμα οὐδὲ πρᾶγμα.
980b_2Öyleyse insan zihninde bulunmayan bir şeyi başkasından, söz yoluyla ya da başka bir nesneyi gösteren bir işaret yoluyla nasıl kavrayabilir? Ancak renkse görerek, sesse işiterek kavrayabilir. Çünkü konuşan, baştan beri renk değil söz söyler; dolayısıyla rengi düşünmek değil görmek, sesi düşünmek değil işitmek mümkündür.
Ὃ οὖν τις μὴ ἐννοεῖ, πῶς αἰτεῖ παρʼ ἄλλου λόγῳ ἢ σημείῳ τινὶ ἑτέρου πράγματος ἐννοήσειεν, ἀλλʼ ἢ ἐἀν μὲν χρῶμα ἰδών, ἐὰν δὲ μος. Ἀρχὴν γὰρ οὐ λέγε γοει δὲ χρῶμα, ἀλλὰ λόγον, ὥστ' οὐδὲ διανοεῖσθαι χρῶμα ἔστιν, ἀλλʼ ὁρᾶν, οὐδὲ ψόφον, ἀλλʼ ἀκούειν.
980b_3Bunun mümkün olduğunu, konuşanın bildiğini dile getirebildiğini varsayalım; dinleyen aynı şeyi nasıl düşünecek? Çünkü aynı şeyin aynı anda birbirinden ayrı birçok kişide bulunması mümkün değildir; öyle olsaydı bir olan iki olurdu.
Εἰ δὲ καὶ ἐνδέχεται, γινώσκει τε καὶ ἀναγινώσκει λέγων. Ἀλλὰ πῶς ὁ ἀκούων τὸ αὐτὸ ἐννοήσει; Οὐ γὰρ οἷόν τε τὸ αὐτὸ ἅμα ἐν πλείοσι καὶ χωρὶς οὖσιν εἶναι· δύο γὰρ ἂν εἴη τὸ ἕν.
980b_4Aynı şey birçok kişide bulunsa bile, der, onlara benzer görünmemesine hiçbir engel yoktur; çünkü onlar her bakımdan birbirine benzemez ve aynı yerde bulunmazlar; aynı yerde olsalardı iki değil bir olurlardı. Hatta insan kendisi bile aynı anda kendine benzer şeyler hissetmez: işitmeyle başka, görmeyle başka şeyler hisseder; şimdi bir türlü, önceden başka türlü.
Εἰ δὲ καὶ εἴη, φησίν, ἐν πλείοσι καὶ ταὐτόν, οὐδὲν κωλύει μὴ ὅμοιον φαίνεσθαι αὐτοῖς, μὴ πάντη ὁμοίοις ἐκείνοις οὖσιν καὶ ἐν τῷ αὐτῷ, εἴ τι ἐν τοιούτου εἴησαν, ἀλλʼ οὐ δύο εἶεν. Φαίνεται δὲ οὐδʼ αὐτὸς αὑτῷ ὅμοια αἰσθανόμενος ἐν τῷ αύτῷ χρόνῳ, ἀλλ' ἕτερα τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ὄψει, καὶ νῦν τε καὶ πάλαι διαφόρως.
980b_5Dolayısıyla bir kişinin bir başkasıyla tamamen aynı şeyi hissetmesi pek mümkün değildir. Böylece bir şey var olsa ve bilinse bile, kimse onu başkasına anlatamaz; çünkü şeyler sözle söylenebilir değildir ve kimse bir başkasıyla aynı şeyi düşünmez. Bütün bu aporialar da daha eski başka düşünürlerden gelir; bu yüzden bunları da onlar hakkındaki incelemede ele almak gerekir.
Ὥστε σχολῇ ἄλλῳ πᾶν ταὐτὸ αἴσθοιτό τις. Οὕτως οὐκ ἔστιν, ἕν ἐστι γνωστόν, οὐδεὶς ἂν αὐτὸ ἑτέρῳ δηλώσειεν, διά τε τὸ μὴ εἶναι τὰ πράγματα λεκτά, καὶ ὅτι οὐδεὶς ἕτερον ἑτέρῳ ταὐτὸν ἐννοεῖ. Ἅπαντες δὲ καὶ οὕτως ἑτέρων ἀρχαιοτέρων εἰσὶν ἀπορίαι, ὥστε ἐν τῇ περὶ ἐκείνων σκέψει καὶ ταῦτα ἐξεταστέον.