Kavram
Peras (πέρας)
- Yunanca
- τὸ πέρας (to peras)
- Latince
- finis, terminus, limes
- Almanca
- die Grenze
- Fransızca
- la limite
- İngilizce
- limit
- Türkçe
- sınır
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Yunancada peras bir yolun, bir ülkenin, bir işin vardığı sondur; "bir işi peras'a götürmek" (perainein) onu tamamlamaktır (Philebos 19e "bu sözler üzerine yeterli bir sınır konması"). Pythagorasçılar sözcüğü kozmolojik bir ilkeye dönüştürür: her şey sınır ile sınırsızdan kurulur. Platon Philebos'ta bu mirası iki kez işler: 16c'de "tanrılardan gelen" yöntem olarak (varolanlar bir ile çoktan oluşur ve kendilerinde sınır ile sınırsızlık taşır; araştırmacı bir ile sınırsız arasındaki sayıyı bulmalıdır), 23c–27c'de ise ontolojik bir sınıflama olarak: sınırsız (daha çok ve daha azı, şiddetle ve hafifçeyi kabul eden her şey), sınır (eşit, iki kat, sayı ve ölçü), ikisinin karışımı (sağlık, mousikē, mevsimler, güzellik: "ousia'ya doğru oluş") ve karışımın nedeni. Burada peras bir yokluk değil, olumlu bir güçtür: sınırsızın içindeki "daha çok ve daha az"ı durdurup onun yerine "belirli nicelik"i (poson) ve "ölçülü"yü (metrion) koyar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 8. yy | Homeros | yerin, denizin uçları; bir işin sonu | İlyada, Odysseia |
| MÖ 5. yy | Philolaos ve Pythagorasçılar | kozmosu kuran iki ilkeden biri; sınırlayıcılar (perainonta) ve sınırsızlar | Philolaos DK 44B1–2; Aristoteles - Metafizik A5 |
| MÖ 5. yy | Parmenides | varolanı "her yandan" kuşatan son sınır (küre imgesi) | Parmenides DK 28B8.26, 42–49 |
| MÖ 4. yy | Platon | bir'in başlangıç–son–orta ile birlikte uçları; Philebos'ta sınırsızı ölçüye getiren oran ve sayı; dört cinsin ikincisi | Parmenides 137d, 145a; Philebos 16c, 23c–27c |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Platon'un "büyük ve küçük" ilkesi ve Bir'i (ağrapha dogmata) üzerinden peras/apeiron eleştirisi; sonsuzun bilkuvve oluşu | Metafizik A6; Fizik III 4–8 |
| MS 5. yy | Proklos | peras ve apeiria = Bir'den sonra gelen ilk iki ilke | Proklos, Theologia Platonica III |
Dönüşüm: Gündelik "uç, son" anlamından Pythagorasçı kozmolojik ilkeye, oradan Platon'un Philebos'unda sayısal oran ve ölçüye; değer işareti de kayar: Anaksimandros'ta ilk ilke sınırsızdır, Pythagorasçılarda ve Platon'da iyilik ve düzen sınırın tarafındadır (Philebos 26b: tanrıça azgınlığı görünce "sınırı olan yasayı ve düzeni" koydu). Yeni-Platoncularda ise peras ile apeiria Bir'in altındaki ilk ikiliğe dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πέρας, -ατος (peras); τὸ πέρας ἔχον ("sınırı olan"); περατοειδές ("sınır niteliğinde olan") | per- ("öteye geçmek", peran "karşı yaka", peirein "delip geçmek") kökünden: bir şeyin vardığı ve ötesine geçmediği uç. Homeros'ta yerin ve denizin "uçları" (peirata gaiēs). Pythagorasçı karşıtlar tablosunda apeiron'un karşısında ilk çift (Aristoteles, Metafizik A5 986a). Parmenides B8.26, 42, 49'da varolanın "son sınırı". Platon'da teknik kullanım: Parmenides 137d, 145a (başlangıç–son–orta ile birlikte), Philebos 16c ("doğuştan gelen sınır ve sınırsızlık"), 23c–27c (dört cinsin ikincisi). |
| Latince | finis; terminus; limes | Cicero ve Ficino çoğunlukla finis; Philebos'ta finis ile infinitum çifti. Skolastikte terminus mantıkta "terim"e kayar (bkz. horos). |
| Almanca / Fransızca | die Grenze / la limite | Schleiermacher Grenze / das Unbegrenzte; Diès la limite / l'illimité. İng. Hackforth limit, Frede limit. |
| İngilizce | limit |
Türkçe karşılığı
sınır (peras). sınır: apeiron = "sınırsız" kararıyla (Parmenides 137d, Sofist 256e) kök birliği korunur; okur peras/apeiron çiftini Türkçede de görür. uç: mekânsal anlamı doğru verir ama Philebos'taki oran ve sayı (eşit, iki kat) anlamını karşılamaz. had / hudut: Osmanlıca; "had" mantıkta horos (tanım, terim) için kullanıldığından karışır. belirlenim / belirlilik: Philebos'un yorumu olarak çekici, ama sözcüğe Hegelci bir yük bindirir. Seçim: metinde "sınır", ilk teknik geçişte parantezle peras ve bu nota bağ.
"Sınır" dersen peras'ı apeiron'un yalın olumsuzlaması olarak, bir şeyin bittiği yer olarak okursun; bu Parmenides'teki kullanım için yeterlidir. Ama Philebos 25a–e'de peras yalnızca bitiş değil, "eşit, iki kat ve bir sayının bir sayıya, bir ölçünün bir ölçüye oranı olan her şey"dir: karşıtları ölçüdeş ve uyumlu kılan sayısal bir oran. "Oran" ya da "ölçü" deseydin Platon'un Pythagorasçı okumasını (sınır = sayı) peşinen seçmiş olurdun; "belirlilik" deseydin Hegelci okumayı. "Sınır" daha az yorum dayatır, ama okurun 25b'deki sayısal içeriği metinden kendisinin çıkarmasını gerektirir.
Çeviride kullanımı
Platon çevirisinde πέρας = sınır (ilk teknik geçişte parantezle peras ve bu nota bağ); τὸ πέρας ἔχον = "sınırı olan"; τὸ περατοειδές = "sınır niteliğinde olan"; ἀπειρία = sınırsızlık (apeiron). Gündelik "sona erdirmek" (perainein) Türkçede "sonuna götürmek" olarak kalır.
Atıf ve kaynak notu
Peras/apeiron çiftinin Pythagorasçı kökeni Aristoteles'in aktarımına ve Philolaos'un tartışmalı fragmanlarına dayanır; Philebos 16c'deki "eskilerden gelen söylence" Platon'un bu geleneği kendi yöntemine göre yeniden kurduğunu gösterir, birebir aktardığını değil. Philebos 23c–27c'deki dört cinsin, Aristoteles'in Platon'a atfettiği "yazılmamış öğretiler"deki Bir ve Belirsiz İkilik (aoristos dyas) ile özdeşleştirilmesi (Tübingen okulu) bir yorumcu yansıtmasıdır; metinde Bir ile peras, ya da "büyük ve küçük" ile apeiron açıkça eşitlenmez. Ayrıca 16c'deki peras (yöntemsel: bir ile sınırsız arasındaki sayı) ile 23c'deki peras (ontolojik cins) arasındaki ilişki yorumcular arasında tartışmalıdır.
İlgili kavramlar
- apeiron: sınırsızın içindeki "daha çok ve daha az" ve belirli nicelik (poson) — Philebos 24a–25a
- metron: ölçülü (metrion) ve ölçüdeş (symmetron); Devlet Adamı 283c–285c'deki "ölçülü olana göre ölçme" ile bağ
- arithmos: bir ile sınırsız arasındaki sayı (Philebos 16d–e) ve Theuth'un harfleri (18b–d)
- hen: bir ve çok sorunu (Philebos 14c–15c); Parmenides'te bir'in sınırı olup olmaması (137d, 145a)
- ousia: karışımın "ousia'ya doğru oluş" (genesis eis ousian) olması — Philebos 26d
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sınır, peras, sınırın, Sınır
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.