Protagoras
Fragmanlar
Diels–Kranz 80 B
80B1Hakikat ya da Yere Seren (Sözler) (ΠΡΩΤΑΓΟΡΟΥ ΑΛΗΘΕΙΑ Η ΚΑΤΑΒΑΛΛΟΝΤΕΣ)
DK 80 B 1
Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 60; Platon, Theaitetos 151e–152c; 161c.
Sextos Empeirikos: Bazıları Abderalı Protagoras'ı da ölçütü ortadan kaldıran filozoflar zümresine kattılar. Çünkü o, bütün görünüşlerin (phantasia) ve kanaatlerin doğru olduğunu, hakikatin de göreli şeylerden olduğunu söyler; zira birine görünen ya da birinin kanaat ettiği her şey doğrudan doğruya o kişiye göre vardır. Nitekim Yere Seren Sözler'in başında şöyle haykırmıştır: "Her şeyin ölçüsü insandır: var olanların var olduklarının, var olmayanların var olmadıklarının." Krş. II 253, 26; 258, 13 vd.; 261, 17.
Platon, Theaitetos 151e–152c (Sokrates ile Theaitetos): — Bilgi hakkında hiç de sıradan olmayan bir söz söylemiş gibisin; bu, Protagoras'ın da söylediği sözdür. O aynı şeyi başka bir biçimde söylemiştir. Bir yerde her şeyin ölçüsünün insan olduğunu söyler: var olanların var olduklarının, var olmayanların var olmadıklarının. Okudun değil mi bunu? — Okudum, hem de çok kez. — Demek ki aşağı yukarı şunu söylüyor: Her şey bana nasıl görünüyorsa benim için öyledir, sana nasıl görünüyorsa senin için de öyledir; sen de ben de insanız sonuçta. … Aynı rüzgâr eserken bazen birimiz üşür, öteki üşümez, değil mi? Ya da biri biraz, öteki çok üşür? — Elbette. — O zaman rüzgârın kendisi için, kendi başına soğuktur ya da soğuk değildir mi diyeceğiz, yoksa Protagoras'a inanıp üşüyen için soğuk, üşümeyen için soğuk değil mi diyeceğiz? — Öyle görünüyor. — Her birine de böyle görünüyor, değil mi? — Evet. — "Görünüyor" da "hissediyor" demektir, değil mi? — Öyledir. — Demek ki sıcak gibi şeylerde ve bu türden bütün şeylerde görünüş ile his aynı şeydir. Çünkü her biri neyi nasıl hissediyorsa, o şey o kişi için de öyle olsa gerek.
Platon, Theaitetos 161c (Sokrates): Başka söylediklerini pek hoş buldum: her birine ne görünüyorsa o şeyin o olduğunu. Ama sözünün başlangıcına şaştım: Hakikat'ine başlarken neden her şeyin ölçüsünün domuz ya da köpek başlı maymun ya da his sahibi varlıklar arasında daha da tuhaf başka bir şey olduğunu söylemedi? Böylece bize görkemli ve büsbütün küçümseyici bir başlangıç yapmış olurdu: biz onu bilgeliğinden ötürü bir tanrıymış gibi hayranlıkla seyrederken, onun phronēsis bakımından bir kurbağa yavrusundan bile, başka bir insanı hiç saymıyorum, daha üstün olmadığını göstermiş olurdu. *Krş. A 21a.*
- Sext. adv. math. VII 60 καὶ Πρωταγόραν δὲ τὸν Ἀβδηρίτην ἐγκατέλεξάν τινες τῶι χορῶι τῶν ἀναιρούντων τὸ κριτήριον φιλοσόφων, ἐπεί φησι πάσας τὰς φαντασίας καὶ τὰς δόξας ἀληθεῖς ὑπάρχειν καὶ τῶν πρός τι εἶναι τὴν ἀλήθειαν διὰ τὸ πᾶν τὸ φανὲν ἢ δόξαν τινὶ εὐθέως πρὸς ἐκεῖνον ὑπάρχειν. ἐναρχόμενος γοῦν τῶν Καταβαλλόντων ἀνεφώνησε· 'πάντων χρημάτων μέτρον ἐστὶν ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ οὐκ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν'. Vgl. II 253, 26. 258, 13ff. 261, 17. Plato Theaet. 151 E 152 A [Sokr. und Theaet.] κινδυνεύεις μέντοι λόγον οὐ φαῦλον εἰρηκέναι περὶ ἐπιστήμης, ἀλλ᾽ ὃν ἔλεγε καὶ Πρωταγόρας. τρόπον δέ τινα ἄλλον εἴρηκε τὰ αὐτὰ ταῦτα. φησὶ γάρ που πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπον εἶναι, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστι, τῶν δὲ μὴ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν. ἀνέγνωκας γάρ που; — Ἀνέγνωκα καὶ πολλάκις. — Οὐκοῦν οὕτως πως λέγει, ὡς οἷα μὲν ἕκαστα ἐμοὶ φαίνεται, τοιαῦτα μὲν ἔστιν ἐμοί, οἷα δὲ σοί, τοιαῦτα δὲ αὖ σοί· ἄνθρωπος δὲ σύ τε κἀγώ; … ἆρ᾽ οὐκ ἐνίοτε πνέοντος ἀνέμου τοῦ αὐτοῦ ὁ μὲν ἡμῶν ῥιγῶι, ὁ δ᾽ οὔ; καὶ ὁ μὲν ἠρέμα, ὁ δὲ σφόδρα; — Καὶ μάλα. — Πότερον οὖν τότε αὐτὸ ἐφ᾽ ἑαυτοῦ τὸ πνεῦμα ψυχρὸν ἢ οὐ ψυχρὸν φήσομεν, ἢ πεισόμεθα τῶι Πρωταγόραι ὅτι τῶι μὲν ῥιγῶντι ψυχρόν, τῶι δὲ μὴ οὔ; — Ἔοικεν. — Οὐκοῦν καὶ φαίνεται οὕτως ἑκατέρωι; — Ναί. — Τὸ δέ γε φαίνεται αἰσθάνεταί ἐστιν; — Ἔστιν γάρ. — Φαντασία ἄρα καὶ αἴσθησις ταὐτὸν ἔν τε θερμοῖς καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις. οἷα γ᾽ ἂρ αἰσθάνεται ἕκαστος, τοιαῦτα ἑκάστωι καὶ κινδυνεύει εἶναι. 161 C Sokr. Τὰ μὲν ἄλλα μοι πάνυ ἡδέως εἴρηκεν, ὡς τὸ δοκοῦν ἑκάστωι τοῦτο καὶ ἔστιν· τὴν δ᾽ ἀρχὴν τοῦ λόγου τεθαύμακα, ὅτι οὐκ εἶπεν ἀρχόμενος τῆς Ἀληθείας ὅτι πάντων χρημάτων μέτρον ἐστὶν ὗς ἢ κυνοκέφαλος ἤ τι ἄλλο ἀτοπώτερον τῶν ἐχόντων αἴσθησιν, ἵνα μεγαλοπρεπῶς καὶ πάνυ καταφρονητικῶς ἤρξατο ἡμῖν λέγειν, ἐνδεικνύμενος ὅτι ἡμεῖς μὲν αὐτὸν ὥσπερ θεὸν ἐθαυμάζομεν ἐπὶ σοφίαι, ὁ δ᾽ ἄρα ἐτύγχανεν ὢν εἰς φρόνησιν οὐδὲν βελτίων βατράχου γυρίνου, μὴ ὅτι ἄλλου του ἀνθρώπων. Vgl. A 21a. [DK Almancası: "Wahrheit oder Niederringende (Reden). 1. Aller Dinge Maß ist der Mensch, der seienden, daß (wie) sie sind, der nicht seienden, daß (wie) sie nicht sind. — Sein ist gleich jemandem Erscheinen." Aparat (DK s. 263–264): Καταβαλλόντων] sc. λόγων; krş. C 4, Usener Kl. Schriften I 148; Radermacher Rh. Mus. 53 (1898) 501⁴; Langenbeck a.y. S. 25¹ doğru değil. Bu başlangıçtan önce belki [krş. A 21a], o zamanın âdeti uyarınca başlık yer alıyordu: Πρωταγόρης ὁ Ἀβδηρίτης τάδε λέγει, ὡς ἀληθέα οἱ δοκεῖ εἶναι· πάντων κτλ. (benzer biçimde Lier, Topica carm. sep. lat. Diss. Tüb. 1902, 31); Parmenides [28 B 1, 29 vb.], Antiphon [87 B 1 vd.], Antisthenes ve Simmias'ı anımsatan Ἀλήθεια başlığı buradan gelir. ὡς] "daß (nicht wie)" Diels; ama nasıl kastedildiğini ancak ardından gelen öğretebilirdi. Literatür özeti: Kreis Arch. f. Gesch. d. Phil. 35 (1923) 43 vd. οὐκ ὄντων Sext., Diog.: μὴ (dolaylı) Plato. H. Gomperz (Sophistik u. Rhet. S. 228) ὡς οὐκ ἔστιν'in ardına Platon'un anlatımının [A 21a] dayandığı metni şöyle eklemek ister: ἃ γὰρ φαίνεταί τε καὶ δοκεῖ ἀνθρώπωι, ταῦτα ἔστιν αὐτῶι, ἃ δὲ οὔτε φαίνεται οὔτε δοκεῖ ἀνθρώπωι, ταῦτ᾽ οὐκ ἔστιν. μυρίον μέντοι διαφέρουσιν ἄνθρωποι ἕτερος ἑτέρου αὐτῶι τούτωι ὡς τῶι μὲν ἕτερα φαίνεταί τε καὶ δοκεῖ τῶι δὲ ἕτερα. ἑαυτοῦ Berl. Papyr., W.: ἑαυτὸ BT. αἰσθάνεται Berl. Papyr.: αἰσθάνεσθαι Hss. ἔστιν bir kez Berl. Pap. 66, 7'de yok, ama bkz. aynı yer 66, 38. γ᾽ ἄρ᾽ Badham: γὰρ Hss. [βατράχου] Valckenaer, ama krş. Herm. 62 (1927) 256. Kranz Nachtrag: buna karşı Platon, Yasalar IV 716 C (tanrı her şeyin ölçüsüdür). DK s. 263–264 ters taranmıştı; girdi tümüyle PDF'ten (PDF 262–263) okundu. Platon kısmının çevirisi
13 - Platon Çevirisi/ceviri/06-theaitetos.md(152a, 161c) ile uyumlu tutuldu.]
80B2Var Olan Üzerine (ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΝΤΟΣ)
DK 80 B 2
Kaynak: Porphyrios, Filolog Dersi I, Eusebios'ta (Praeparatio Evangelica X 3, 25).
Porphyrios: Platon'dan önce yaşamış olanların kitapları azdır; yoksa biri filozofun daha başka ⟨aşırmalarını⟩ da yakalayabilirdi. Ben ise, tesadüfen elime geçen Protagoras'ın Var Olan Üzerine adlı yazısını okurken, onun, varlığın bir olduğunu ileri sürenlere karşı bu türden itirazlar kullandığını görüyorum; söylenenleri kelimesi kelimesine aklımda tutmaya özen gösterdim. Eusebios şunu ekler: Bunları söyledikten sonra ispatlarını uzun uzun ortaya koyar.
- Porphyr. ἀπὸ τοῦ α τῆς Φιλολόγου ἀκροάσεως b. Eus. P. E. X 3, 25 σπάνια δὲ τὰ τῶν πρὸ τοῦ Πλάτωνος γεγονότων βιβλία· ἐπεὶ ἴσως πλείους ἄν τις ἐφώρασε τοῦ φιλοσόφου ⟨κλοπάς⟩· ἐγὼ δ᾽ οὖν ἧι κατὰ τύχην περιπέπτωκα Πρωταγόρου τὸν Περὶ τοῦ ὄντος ἀναγινώσκων λόγον πρὸς τοὺς ἓν τὸ ὂν εἰσάγοντας τοιαύταις αὐτὸν εὑρίσκω χρώμενον ἀπαντήσεσιν· ἐσπούδασα γὰρ αὐταῖς λέξεσι τὰ ῥηθέντα μνημονεύειν. Euseb. fügt zu καὶ ταῦτ᾽ εἰπὼν διὰ πλειόνων τίθησι τὰς ἀποδείξεις. [Aparat: Ἀλήθεια ile özdeşliğini Bernays (Ges. Abh. I 121) varsayar. ⟨κλοπάς⟩ Viger. DK s. 264 (PDF 263, ters) PDF'ten okundu.]
80B3Büyük Söz (ΜΕΓΑΣ ΛΟΓΟΣ)
DK 80 B 3
Kaynak: Anecdota Parisina I 171, 31, Hippomakhos üzerine B 3 [Bohler, Sophistae Protrept. fr., Leipzig 1903 p. 46, 5].
Paris Anekdotları: Protagoras Büyük Söz başlıklı eserinde şöyle demiştir: "Öğretim tabiat ve alıştırma ister" ve "Öğrenmeye gençlikten başlamak gerekir." Epikuros'un Protagoras hakkında düşündüğü ve söylediği gibi kendisi geç öğrenmiş biri olsaydı, bunu söylemezdi.
- Anecd. Par. I 171, 31 de Hippomacho B 3 [ed. Bohler Sophistae Protrept. fr. Lips. 1903 p. 46, 5] ὅτι ἐν τῶι ἐπιγραφομένωι Μεγάλωι λόγωι ὁ Π. εἶπε· 'φύσεως καὶ ἀσκήσεως διδασκαλία δεῖται' καὶ 'ἀπὸ νεότητος δὲ ἀρξαμένους δεῖ μανθάνειν'. οὐκ ἂν δὲ ἔλεγε τοῦτο, εἰ αὐτὸς ὀψιμαθὴς ἦν, ὡς ἐνόμιζε καὶ ἔλεγεν Ἐπίκουρος περὶ Πρωταγόρου [fr. 173 Us.; 68 A 9]. [DK Almancası: "Große Rede. 3. Begabung und Übung braucht die Lehrkunst und Von der Jugend anfangend muß man lernen." Aparat: Frey Μέγας λόγος'u Προστακτικός ile (II 255, 3) özdeşleştirdi; daha çok = Ἀλήθεια. Krş. Platon Protag. 323 C vd.; Eurip. Hik. 913 vd.; 68 B 33; c. 89, 6 (E. Jacoby de Antiph. Soph. Diss. Berl. 1908, 43); Gunning a.y. S. 92 vd. δεῖ C: δεῖν Pz. DK s. 264 (PDF 263, ters) PDF'ten okundu.]
80B4Tanrılar Üzerine (ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ)
DK 80 B 4
Kaynak: Eusebios, Praeparatio Evangelica XIV 3, 7; Diogenes Laertios IX 51.
Eusebios: Demokritos'un arkadaşı olan Protagoras dinsiz diye ün kazandı; nitekim Tanrılar Üzerine adlı yazısına şöyle bir girişle başladığı söylenir: "Tanrılar hakkında bilemiyorum …" Diogenes Laertios IX 51: "… insanın." Krş. A 2. 3. 12. 23.
Tanrılar hakkında ne var olduklarını ne var olmadıklarını ne de görünüşlerinin nasıl olduğunu bilebilecek durumdayım; çünkü bilmeye engel olan çok şey var: konunun karanlıklığı ve insan ömrünün kısalığı.
- Eus. P. E. XIV 3, 7 ὁ μὲν γὰρ Δημοκρίτου γεγονὼς ἑταῖρος ὁ Π. ἄθεον ἐκτήσατο δόξαν· λέγεται γοῦν τοιᾶιδε κεχρῆσθαι εἰσβολῆι ἐν τῶι Περὶ θεῶν συγγράμματι· 'περὶ μὲν θεῶν οὐκ οἶδα … ἰδέαν'. Diog. IX 51 [II 253, 28] 'περὶ … ἀνθρώπου'. Vgl. A 2. 3. 12. 23. — περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι, οὔθ᾽ ὡς εἰσὶν οὔθ᾽ ὡς οὐκ εἰσὶν οὔθ᾽ ὁποῖοί τινες ἰδέαν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι ἥ τ᾽ ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου. [DK Almancası: "Über die Götter allerdings habe ich keine Möglichkeit zu wissen (festzustellen?) weder daß sie sind, noch daß sie nicht sind, noch, wie sie etwa an Gestalt sind; denn vieles gibt es, was das Wissen (Feststellen?) hindert: die Nichtwahrnehmbarkeit und daß das Leben des Menschen kurz ist." Aparat: συγγράμματι O. ἔχω εἰδέναι Diog. Hesych. [A 3]: οἶδα Eus. Diels ve Wilamowitz'e göre εἰδέναι aorist anlamıyla kullanılmıştır; krş. Luc. Dial. mer. 9 ἔχοιτε εἰδέναι. ἔχω [εἰδέναι] Richards. οὔθ᾽ … οὔθ᾽ Diog. BP: εἴθ᾽ … εἴθ᾽ Diog. F. οὔθ᾽ ὁποῖοί τινες ἰδέαν Eus. (Sextos A 12, Cicero ve Philodemos, yani epikurosçu kaynakları A 23, Theophilos ad Autol. III 7, Epiphanios Ancorat. § 104 de bu sözleri açımlar): yok Diog., Hesykhios (A 3), Platon A 23. Krische Forsch. I 136 vb. eki Timon'un uydurması sayar [A 12 II 258, 9]; ama eksikliği hiçbir şey kanıtlamaz, Cicero'nun gösterdiği gibi; sözler eski ses verir; krş. ὁκοῖοί τινες τὰ εἴδεα (θεοί) Herod. II 53; akıllı her okur bu üyeyi yalnızca ὡς εἰσίν durumu için geçerli sayacaktır. Wilamowitz (Berl. Sitz. Ber. 1911, 763) Epiphanios'tan οὐδὲ ὁποῖοί τινες ⟨τὴν ἰδέαν δηλῶσαι⟩ sonucunu çıkarmak ve εἰδέναι'yı silmek istedi; ama krş. E. Hoffmann Sitzungsber. d. Berl. Philol. Ver. 39 (1913) 245. πολλὰ … ἀνθρώπου Eus.'ta yok. Krş. Hipp. de victu III 1 [VI 592 L.; bkz. Diels Herm. 45 (1910) 144, 18]. ἀνθρώπου] metin περὶ δὲ ἀνθρώπων … diye sürüyor muydu? (Kranz). Eusebios yeri OCR'da "XIV 8, 7" ⟦?⟧; XIV 3, 7 olarak düzeltildi.]
80B5Karşı-Savlar I–II (ΑΝΤΙΛΟΓΙΩΝ Α Β)
DK 80 B 5
Kaynak: Diogenes Laertios III 37; III 57.
Diogenes Laertios: Euphorion ve Panaitios, [Platon'un] Devlet'inin başlangıcının birçok kez değiştirilmiş olarak bulunduğunu söylemişlerdir. Aristoksenos ise bu Devlet'in neredeyse tamamının Protagoras'ın Karşı-Savlar'ında yazılı olduğunu söyler. — III 57: Devlet … Favorinus, Çok Yönlü Tarih'in ikinci kitabında, bunun da neredeyse bütünüyle Protagoras'ın Karşı-Savlar'ında bulunduğunu söyler.
- Diog. III 37 Εὐφορίων [fr. 152 Scheidweiler] δὲ καὶ Παναίτιος [fr. 50 Fowler] εἰρήκασι πολλάκις ἐστραμμένην εὑρῆσθαι τὴν ἀρχὴν τῆς Πολιτείας [Platons], ἣν Πολιτείαν Ἀριστόξενός [fr. 33 FHG II 282] φησι πᾶσαν σχεδὸν ἐν τοῖς Πρωταγόρου γεγράφθαι Ἀντιλογικοῖς. 57 Πολιτείας … ἣν καὶ εὑρίσκεσθαι σχεδὸν ὅλην παρὰ Πρωταγόραι ἐν τοῖς Ἀντιλογικοῖς φησι Φαβωρῖνος ἐν Παντοδαπῆς ἱστορίας δευτέρωι [fr. 21 FHG III 580]. [Aparat: Başlık Bernays tarafından Ἀλήθεια ile özdeşleştirilir. ἐστραμμένην] üslup bakımından. [Πολιτείαν] Th. Gomperz — çakışmanın yalnızca Devlet 331 E–336 A'ya uzandığını varsayar (Apol. d. Heilk.² S. 173); Favorinus yeri böyle anlamamıştır. Krş. H. Gomperz Soph. u. Rhet. S. 131²⁵, 181³⁹; G. Murray Rise of the gr. Epic S. 201 kadın sorununu düşünür (Aristophanes'in Lysistrate'si ve Ekklesiazusai'si Protagoras'a bağımlı olabilir). Kranz Nachtrag: Aristoksenos fr. 67 Wehrli.]
80B6Şüpheli Başlıklar — Münakaşa Sanatı (ΤΕΧΝΗ ΕΡΙΣΤΙΚΩΝ)
DK 80 B 6
Kaynak: Cicero, Brutus 12, 46 (Aristoteles'in Tekhnai Mecmuası'ndan, fr. 137 Rose); Quintilianus III 1, 10; III 1, 12.
Cicero (Aristoteles'in Tekhnai Mecmuası'na dayanarak): Bugün "ortak yerler" denen, önemli konular üzerine tartışmaların Protagoras tarafından yazılıp hazırlanmış olduğu. — Quintilianus III 1, 10: Abderalı Protagoras; Euathlos'un, yayımladığı retorik sanatını ondan on bin denara öğrendiği söylenir. — III 1, 12: Bunlardan ortak yerleri ilk işleyenlerin Protagoras ile Gorgias, duyguları ilk işleyenlerin ise Prodikos, Hippias, yine Protagoras ve Thrasymakhos olduğu söylenir.
- Cic. Brut. 12, 46 (aus Aristot. Τεχνῶν συναγ. fr. 137 R.) scriptasque fuisse et paratas a Protagora rerum inlustrium disputationes, quae nunc communes appellantur loci. Quintil. III 1, 10 Abderites P., a quo decem milibus denariorum didicisse artem, quam edidit, Euathlus [s. II 254, 21. 256, 12. 256, 11] dicitur. 1, 12 (84 A 10) horum primi communis locos tractasse dicuntur P., Gorgias, affectus Prodicus et Hippias et idem P. et Thrasymachus. [Aparat: euathius Hss.; Εὔαθλος, Aristoteles'in ölümsüzleştirdiği ve Gellius'un (V 10) uzun uzun anlattığı şaka öyküsünün uydurma adıdır; başlık da büyük olasılıkla yalnızca bu öyküden gelir. Başlık: ΤΕΧΝΗ ΕΡΙΣΤΙΚΩΝ [s. II 254, 22]. OCR'daki Latin sözcük bozuklukları (Jidicisse, Huathlus, dieötur, Aorum, dioun-tur) rutin olarak düzeltildi.]
80B6aDK 80 B 6a
Kaynak: Diogenes Laertios IX 51 [bkz. II 253, 23].
Diogenes Laertios: Her konu hakkında birbirine karşıt iki logos bulunduğunu ilk söyleyen [Protagoras'tır]. *Krş. A 20.*
6a. Diog. IX 51 [s. II 253, 23] πρῶτος ἔφη (Π.) δύο λόγους εἶναι περὶ παντὸς πράγματος ἀντικειμένους ἀλλήλοις. Vgl. A 20. [DK Almancası: "Streitredekunst. 6a. Über jede Sache gibt es zwei einander entgegengesetzte Aussagen (Meinungen)."]
80B6bDK 80 B 6b
Kaynak: Aristoteles, Retorik B 24, 1402a 23 [krş. A 21].
Aristoteles: … daha zayıf logosu daha güçlü kılmak.
6b. Aristot. Rhet. B 24. 1402a 23 [vgl. A 21] … τὸν ἥττω … λόγον κρείττω ποιεῖν. [DK Almancası: "6b. Es gilt die schwächere Meinung zur stärkeren zu machen."]
80B7Matematik İlimler Üzerine (ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ)
DK 80 B 7
Kaynak: Aristoteles, Metafizik B 2, 997b 32.
Aristoteles: Arazi ölçümünün duyulur ve yok olup giden büyüklüklerle ilgili olduğu da doğru değildir; öyle olsaydı, bunlar yok olunca o da yok olurdu. Astronomi de duyulur büyüklüklerle ve şu gördüğümüz gökle ilgili olamaz. Çünkü ne duyulur çizgiler geometricinin söylediği gibidir (duyulur şeylerden hiçbiri bu anlamda düz ya da yuvarlak değildir; çember cetvele tek bir noktada değil, Protagoras'ın geometricileri çürütürken söylediği gibi değer), ne de … *Krş. A 5 (II 256, 20 vd.); 15 ve notu.*
- Aristot. Metaph. B 2. 997b 32 οὐδὲ τοῦτο ἀληθές, ὡς ἡ γεωδαισία τῶν αἰσθητῶν ἐστι μεγεθῶν καὶ φθαρτῶν· ἐφθείρετο γὰρ ἂν φθειρομένων. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν αἰσθητῶν ἂν εἴη μεγεθῶν οὐδὲ περὶ τὸν οὐρανὸν ἡ ἀστρολογία τόνδε. οὔτε γὰρ αἱ αἰσθηταὶ γραμμαὶ τοιαῦταί εἰσιν οἵας λέγει ὁ γεωμέτρης (οὐθὲν γὰρ εὐθὺ τῶν αἰσθητῶν οὕτως οὐδὲ στρογγύλον· ἅπτεται γὰρ τοῦ κανόνος οὐ κατὰ στιγμὴν ὁ κύκλος, ἀλλ᾽ ὥσπερ Πρωταγόρας ἔλεγεν ἐλέγχων τοὺς γεωμέτρας), οὔτε … Vgl. A 5 (II 256, 20ff.). 15 m. Anm. [DK Almancası: "Über die Mathematik. 7. Bekämpfung der Auffassung der Geometer, die Tangente berühre den Kreis nur in einem Punkte." Aparat: Başlık büyük olasılıkla yine yalnızca Aristoteles'in anışından ya da benzer yerlerin aktarılmasından gelir. Konu için krş. Luria Quell. u. Stud. z. Gesch. d. Math. B 2 (1933) 117⁷.]
80B7aDK 80 B 7a
Kaynak: Philodemos, Şiir Üzerine (J. Heidmann'a göre, sütun I, p. 12 vd.) — Kranz'ın Nachtrag'ından.
Philodemos, Şiir Üzerine: … şeylerin bilinemez, kelimelerin ise beğenilmez olması; Protagoras'ın matematik hakkında söylediği gibi.
7a. (Philodem. Περὶ ποιημ.) nach J. Heidmann in der zu ob. S. 49, 23 nachgetr. Diss. col. I (p. 12f.) … τὸ τὰ πρ⟨άγματα μὲ⟩ν ἄγνωστα εἶνα⟨ι⟩, τὰς δὲ λέξεις οὐκ ἀρεστά⟨ς⟩, ὅπερ ἐπὶ τῆς μα⟨θηματικῆς⟩ Πρωταγόρας λ⟨έγει⟩. [Kranz Nachtrag (DK II s. 425, satır 18–21): "S. 266, 25 Zuzufügen als 7a." OCR'daki köşeli-ayraç bozuklukları Nachtrag sayfasının PDF görüntüsünden (PDF 424, düşük çözünürlük) kuruldu ⟦?⟧.]
80B8Güreş Üzerine (ΠΕΡΙ ΠΑΛΗΣ)
DK 80 B 8
Kaynak: Platon, Sofist 232d–e; 233a.
Platon, Sofist: — Bütün tekhnēler hakkında ve tek tek her biri hakkında, o işin ustasının kendisine karşı söylenmesi gereken şeyler, öğrenmek isteyen herkes için yazıya geçirilip ortaya konmuştur. — Protagoras'ın güreş ve öteki tekhnēler hakkındaki yazılarını söylüyorsun galiba. … — Peki, bilmeyen biri, bilen birine karşı sağlam bir şey söyleyerek nasıl itiraz edebilir? — Hiçbir şekilde edemez.
- Plato Soph. 232 DE τά γε μὴν περὶ πασῶν τε καὶ κατὰ μίαν ἑκάστην τέχνην, ἃ δεῖ πρὸς ἕκαστον αὐτὸν τὸν δημιουργὸν ἀντειπεῖν, δεδημοσιωμένα που καταβέβληται γεγραμμένα τῶι βουλομένωι μαθεῖν. — Τὰ Πρωταγόρειά μοι φαίνηι περί τε πάλης καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν εἰρηκέναι … 233 A Πῶς οὖν ἄν ποτέ τις πρός γε τὸν ἐπιστάμενον αὐτὸς ἀνεπιστήμων ὢν δύναιτ᾽ ἂν ὑγιές τι λέγων ἀντειπεῖν; — Οὐδαμῶς. [Aparat: "Başlık açıkça yalnızca Platon'dan çıkarılmıştır. Çünkü Protagoras'ın tekhnai'ye karşı, Protag. 318 E'de [yukarıda II 256, 20] de anılan tartışması bu yere göre bütünüyle kapsamlıydı ve büyük olasılıkla B 7 gibi Antilogiai'de ya da Alētheia'da yer alıyordu." Diels. "Genel olarak tekhnai'ye ve özel olarak, o anda işini yapan her tek tek teknisyene karşı ileri sürülecek karşı-savlar." Th. Gomperz buradan tam tersini, sanatların genel bir savunusunu çıkarmış ve bunda Hippokratesçi Περὶ τέχνης yazısına bir ima görmüş, bu yazıyı yeterli gerekçe olmadan Protagoras'a yüklemiştir (Apologie d. Heilk.¹ S. 33; krş. ² 30). Hekimliğin eristik ele alınışı için (ἀντιλογίη, ἐρωτᾶν, ἀποκρίνεσθαι, ἀντιλέγειν) Hippocr. de morb. I 1 vd. [VI 140 vd. L.]. καταβέβληται] krş. Liddell-Scott⁹ p. 884 II 7, Friedländer. Çeviri
13 - Platon Çevirisi/ceviri/07-sofist.md(232d–233a) ile uyumlu tutuldu.]
80B8aDK 80 B 8a
*Devlet Üzerine (Peri politeias) [II 255, 1]. Krş. B 5.*
8a. ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ [II 255, 1]. Vgl. B 5. [Salt eser başlığı; "Diels: aşağıdaki başlıklar da büyük olasılıkla, kütüphanenin bir yazıcısının (amanuensis) bulup çıkardığı, yalnızca içeriğe değinen başka yazarların tek tek alıntılarına dayanır."]
80B8bDK 80 B 8b
*Başlangıçtaki Düzen Üzerine (Peri tēs en arkhēi katastaseōs) [II 255, 2]. Krş. C 1.*
8b. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΑΡΧΗΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ [II 255, 2]. Vgl. C 1. [Aparat: "Über die Anfänge der menschlichen Gesellschaft" Th. Gomperz, "Gesellschaftsverfassung" Norden Agnostos Theos S. 371¹. Krş. Demokritos 68 B 5. 278. Diels başlığın Platon'daki taklide (C 1) dayandığını düşünmüştü; ama krş. Norden a.y. S. 371 vd.]
80B8cDK 80 B 8c
*Şeref Tutkusu Üzerine (Peri philotimias) [II 255, 1].*
8c. ΠΕΡΙ ΦΙΛΟΤΙΜΙΑΣ [II 255, 1]. [Salt eser başlığı.]
80B8dDK 80 B 8d
*Aretēler Üzerine (Peri aretōn) [II 255, 2].*
8d. ΠΕΡΙ ΑΡΕΤΩΝ [II 255, 2]. [Salt eser başlığı.]
80B8eDK 80 B 8e
*İnsanların Doğru Yapmadığı Şeyler Üzerine (Peri tōn ouk orthōs tois anthrōpois prassomenōn) [II 255, 3].*
8e. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΥΚ ΟΡΘΩΣ ΤΟΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙΣ ΠΡΑΣΣΟΜΕΝΩΝ [II 255, 3]. [Salt eser başlığı.]
80B8fDK 80 B 8f
*Buyurucu Söz (Prostaktikos) [II 255, 3].*
8f. ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΟΣ [II 255, 3]. [Salt eser başlığı; Frey bunu Megas Logos ile özdeşleştirmişti (bkz. B 3 aparatı).]
80B8gDK 80 B 8g
*Ücret Davası (Dikē hyper misthou) [II 255, 4]. Krş. A 1 § 56; B 6.*
8g. ΔΙΚΗ ΥΠΕΡ ΜΙΣΘΟΥ [II 255, 4]. Vgl. A 1 § 56. B 6. [Salt eser başlığı; Euathlos öyküsüyle bağlantılı (bkz. B 6).]
80B8hDK 80 B 8h
*Hades'tekiler Üzerine (Peri tōn en Haidou) [II 255, 2]. Krş. 68 B 0c vd.*
8h. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΝ ΑΙΔΟΥ [II 255, 2]. Vgl. 68 B 0c ff. [Aparat: "Büyük olasılıkla iki Abderalının karıştırılması" Diels.]
80B9Belirsiz Yazılardan
DK 80 B 9
Kaynak: [Plutarkhos], Apollonios'a Teselli 33, 118 E.
[Plutarkhos]: Söz ve kavrayıştaki üstün gücünden ötürü "Olymposlu" diye anılan Perikles, iki oğlu Paralos ile Ksanthippos'un hayata veda ettiğini öğrendiğinde — Protagoras bunu şu sözlerle anlatır: "Oğulları … çaresizliğini" — iki oğlunun ölüm haberi gelir gelmez, atalarının âdetine uyarak başında çelenk, sırtında beyazlarla halkın önüne çıkıp konuştu, "iyi öğütlere önayak olarak" Atinalıları savaşa daha da yüreklendirdi.
Oğulları genç ve güzel delikanlılarken sekiz gün içinde ikisi birden ölünce, Perikles yas tutmadan katlandı. Çünkü iç dinginliğine sımsıkı tutunuyordu; bu dinginlik ona her gün iyi talih, acısızlık ve halk arasında itibar bakımından çok fayda sağladı. Onu acılarına güçlü bir şekilde katlanırken gören herkes, onun yüce gönüllü, cesur ve kendinden güçlü olduğunu düşünüyordu; oysa kendisi, böyle durumlarda ne kadar çaresiz olduğunu pek iyi biliyordu.
- [Plut.] Cons. ad Apoll. 33 p. 118 E Περικλέα δὲ τὸν Ὀλύμπιον προσαγορευθέντα διὰ τὴν περὶ τὸν λόγον καὶ τὴν σύνεσιν ὑπερβεβλημένην δύναμιν, πυθόμενον ἀμφοτέρους αὐτοῦ τοὺς υἱοὺς μετηλλαχέναι τὸν βίον Πάραλόν τε καὶ Ξάνθιππον (ὥς φησι Π. εἰπὼν οὕτως· 'τῶν … ἀμηχανίην') τοῦτον γὰρ εὐθὺς μετὰ τὴν προσαγγελίαν ἀμφοτέρων τῶν υἱέων οὐδὲν ἧττον ἐστεφανωμένον κατὰ τὸ πάτριον ἔθος καὶ λευχειμονοῦντα δημηγορεῖν 'βουλάς τ᾽ ἐξάρχοντ᾽ ἀγαθὰς' [Hom. B 273] πρός τε τὸν πόλεμον ἐπιπαρορμῶντα τοὺς Ἀθηναίους. — τῶν γὰρ υἱέων νεηνιῶν ὄντων καὶ καλῶν, ἐν ὀκτὼ δὲ ταῖς πάσηισιν ἡμέρηισιν ἀποθανόντων, νηπενθέως ἀνέτλη· εὐδίης γὰρ εἴχετο, ἐξ ἧς πολλὸν ὤνητο κατὰ πᾶσαν ἡμέρην εἰς εὐποτμίην καὶ ἀνωδυνίην καὶ τὴν ἐν τοῖς πολλοῖσι δόξαν· πᾶς γάρ τίς μιν ὁρῶν τὰ ἑαυτοῦ πένθεα ἐρρωμένως φέροντα, μεγαλόφρονά τε καὶ ἀνδρεῖον ἐδόκει εἶναι καὶ ἑαυτοῦ κρείσσω, κάρτα εἰδὼς τὴν ἑαυτοῦ ἐν τοιοῖσδε πράγμασιν ἀμηχανίην. [DK Almancası: "9. Denn als seine Söhne, junge und schöne Menschen, innerhalb von nur acht Tagen starben, ertrug (Perikles) es sonder Trauer. Denn er hielt fest an der inneren Heiterkeit, aus der er viel Nutzen gewann an jedem Tage für Wohlbefinden, Leidlosigkeit und das Ansehen bei der Menge; denn jeder, der ihn seine Leiden stark ertragen sah, mußte ihn für hochgesinnt, männlich und selbstbeherrscht halten; kannte er doch nur zu gut seine eigene Ratlosigkeit in solchen Lagen." Aparat: εἰπεῖν Hss.: düzeltme Turnebus vb.; krş. Wilamowitz Leseb. II 3, notuyla. εἴχετο Turn. Vulc.: ἔκειτο Hss. Metin DK s. 268'den (PDF 267) doğrulandı: baskıda ὄντων ve κρείσσω; fiil baskıda ἀγέτλη gibi görünür, ἀνέτλη ("katlandı") olarak okundu ⟦?⟧; OCR'daki ἐπιπταρορμῶντα → ἐπιπαρορμῶντα.]
80B10DK 80 B 10
Kaynak: Stobaios, Florilegium III 29, 80.
Stobaios: Protagoras, alıştırmasız tekhnēnin de, tekhnēsiz alıştırmanın da bir hiç olduğunu söylerdi.
- Stob. III (Flor.) 29, 80 Π. ἔλεγε μηδὲν εἶναι μήτε τέχνην ἄνευ μελέτης μήτε μελέτην ἄνευ τέχνης. [DK Almancası: "10. Ein Nichts ist Fertigkeit ohne Übung oder Übung ohne Fertigkeit."]
80B11DK 80 B 11
Kaynak: [Plutarkhos], Talim Üzerine (Peri askēseōs; Süryanice tercüme) 178, 25 [Rheinisches Museum 27, 1872, 526].
[Plutarkhos], Talim Üzerine (Süryanice çeviriden): Protagoras ayrıca şöyle demiştir: İnsan çok derine inmedikçe terbiye psykhēde filizlenmez.
- [Plutarch] περὶ ἀσκήσεως 178, 25 [Rhein. Mus. 27, 1872, 526] P. ferner hat gesagt: Nicht sproßt Bildung in der Seele, wenn man nicht zu vieler Tiefe kommt. [Yunanca aslı yoktur; yalnızca Süryanice çeviri üzerinden DK'nın Almancası vardır; çeviri Almancadan yapıldı. Aparat: Kranz'ın geri çevirisi aşağı yukarı: οὐκ ἐμφύεται παιδείη τῆι ψυχῆι μὴ ἱκομένου ἐς βάθος πολλόν. Krş. 87 B 60; Nestle Philol. 67 (1908) 555.]
80B12Rivayeti Zayıf Olanlar
DK 80 B 12
Kaynak: Grekçe-Süryanice Hikmetli Sözler, Ryssel tercümesi [Rheinisches Museum 51, 1896, 539 no. 32].
Yunanca-Süryanice hikmetli sözler (Ryssel'in çevirisinden): Protagoras şöyle demiştir: Zahmet, emek, öğretim, terbiye ve bilgelik, güzel konuşan bir dilin çiçeklerinden örülüp onu sevenlerin başına konan şan çelengidir. Dil gerçi ağırdır, ama çiçekleri boldur ve hep yenidir. Seyirciler, alkışlayanlar ve öğretmenler sevinir, öğrenciler ilerler, akılsızlar ise öfkelenir — ya da belki öfkelenmezler bile, çünkü buna yetecek kadar anlayışları yoktur.
- Graeco-syr. Sprüche übers. von Ryssel [Rhein. Mus. 51, 1896, 539 n. 32]. Protagoras hat gesagt: Mühsal und Arbeit und Unterricht und Erziehung und Weisheit sind der Ruhmeskranz, der geflochten wird von den Blumen einer beredten Zunge und denen aufs Haupt gesetzt wird, die ihn lieben. Schwer zwar ist die Zunge, doch ihre Blüten sind reich und immer neu, und die Zuschauer und die Beifallsspender und die Lehrer freuen sich und die Schüler machen Fortschritte und die Toren ärgern sich — oder vielleicht ärgern sie sich auch nicht, weil sie nicht einsichtig genug sind. [Yunanca aslı yoktur; çeviri DK'nın Almancasından yapıldı. Aparat: "Doğulu kılıf çıkarılırsa söz Protagoras'ın olabilirdi; ama adların aktarımı bütünüyle güvensizdir." DK'nın ek notu: İki el yazmasında (Taur. C VII 21 [C VI 18], 16. yy., ve Paris. 2426, 16. yy.) hermetik Iatromathēmatika'nın (Phys. et Med. ed. Ideler I 387) yanı sıra başlıkta "Protagoras'ın derlemelerinden (ἐκ τῶν συναγωγῶν Πρωταγόρου)" alıntılar da anılır.]