Diğer Presokratikler
Prodikos
84B1Mevsimler (ὯΡΑΙ)
DK 84 B 1
Kaynak: Aristophanes'in Bulutlar'ına Şerh 361; krş. Platon, Şölen.
Bulutlar Şerhi: Prodikos'un Hōrai (Mevsimler) başlıklı bir kitabı da elden ele dolaşır. Orada Herakles'i Aretē ile Kakia'ya (Kötülük) rastlarken gösterir: ikisi de onu kendi yaşayış tarzına çağırır, Herakles ise Aretē'ye meyleder ve onun uğrunda dökülen teri Kakia'nın gelip geçici hazlarına tercih eder.
- Schol. Aristoph. Nub. 361 φέρεται δὲ καὶ Προδίκου βιβλίον ἐπιγραφόμενον Ὧραι, ἐν ὧι πεποίηκε τὸν Ἡρακλέα τῆι Ἀρετῆι καὶ τῆι Κακίαι συντυγχάνοντα καὶ καλούσης ἑκατέρας ἐπὶ τὰ ἤθη τὰ αὑτῆς, προσκλῖναι τῆι Ἀρετῆι τὸν Ἡρακλέα καὶ τοὺς ἐκείνης ἱδρῶτας προκρῖναι τῶν προσκαίρων τῆς κακίας ἡδονῶν. [Devamında PLAT. Sympos. göndermesiyle A bölümü başlar; B 1 yalnızca scholion'un bu bölümüdür. Fragman sözü içermez; bütünüyle bağlam. DK'nın Diels'e ait uzun notu (s. 311, 20 vd.): Platon (Prot. 313, 1 vd.) ve Ksenophon'dan (1, 21) çıkan sonuca göre Prodikos Herakles üstüne bir epideixis (gösteri) verirdi; başlık Hōrai (Mevsimler) — Welcker'in "Herakles'in Gençliği" yorumu Diels'e göre yanlış; kitabın Ksenophon'dan türemiş bir işleme olabileceği; B 1 dışındaki bütün anımsamaların yalnızca B 2'nin yankısı olduğu.]
84B2DK 84 B 2
Kaynak: Ksenophon, Sokrates'ten Hatıralar (Memorabilia) II 1, 21–34.
Ksenophon (Sokrates konuşuyor): Bilge Prodikos da Herakles üzerine yazdığı ve pek çok kimseye gösteri olarak okuduğu eserinde aretē hakkında aynı görüşü dile getirir. Hatırladığım kadarıyla aşağı yukarı şöyle der:
(21) Herakles çocukluktan delikanlılığa geçerken —gençlerin artık kendi kendilerinin efendisi olup hayatta aretē yolunu mu, kötülük yolunu mu tutacaklarını belli ettikleri o çağda— ıssız bir yere çekilip oturmuş, iki yoldan hangisine sapacağını bilemeden düşünüp duruyormuş. (22) Derken iki uzun boylu kadının kendisine doğru geldiğini görmüş. Biri görünüşü düzgün, tabiatça soylu bir kadınmış: teni temizlikle, gözleri hayâyla, duruşu itidalle süslüymüş, üstünde de beyaz bir elbise varmış. Öteki semirip gevşeyecek kadar bol beslenmiş; tenini olduğundan daha beyaz ve daha pembe, duruşunu da tabiatından daha dik gösterecek biçimde boyanıp süslenmiş; gözlerini kocaman açmış, güzelliğini en çok parlatacak bir elbise giymiş. Durmadan kendini süzüyor, başkası kendisine bakıyor mu diye etrafı kolluyor, sık sık kendi gölgesine dönüp bakıyormuş.
(23) Herakles'e iyice yaklaştıklarında ilk anlattığım kadın aynı ağırbaşlılıkla yürümeyi sürdürmüş; öteki ise ondan önce davranmak için koşup Herakles'in yanına varmış ve şöyle demiş: "Herakles, hayatta hangi yolu tutacağını bilemediğini görüyorum. Beni kendine dost edinip ardımdan gelirsen seni en tatlı ve en kolay yoldan götürürüm: zevklerin hiçbirini tatmadan kalmazsın, sıkıntıyı ise hiç tanımadan ömür sürersin. (24) Her şeyden önce ne savaşı ne de başka bir işi dert edinirsin; tek düşüncen şu olur: hoşuna gidecek hangi yiyeceği, hangi içeceği bulabilirsin; neyi görüp neyi duyarak keyiflenirsin; neyi koklayıp neye dokunarak haz alırsın; hangi oğlanlarla düşüp kalkarsan en çok sevinirsin; nasıl en yumuşak yatakta uyursun ve bütün bunlara en az zahmetle nasıl ulaşırsın. (25) Bunları sağlayacak kaynakların bir gün tükenebileceğinden kuşkulanırsan da korkma: seni bunları bedeninle ve psykhēnle didinip sıkıntı çekerek kazanmaya zorlamam. Başkalarının emeğiyle kazandıklarını sen kullanırsın; kazanç sağlanabilecek hiçbir şeyden geri durmazsın. Çünkü ben benimle birlikte olanlara her yerden faydalanma serbestliğini veririm."
(26) Herakles bunu duyunca, "Kadın," demiş, "senin adın ne?" O da şöyle cevap vermiş: "Dostlarım bana Saadet der; benden nefret edenler ise adımı kötüye çıkarıp Kötülük derler."
(27) Bu sırada öteki kadın da yaklaşıp şöyle demiş: "Ben de sana geliyorum, Herakles. Seni doğuranları tanırım, terbiye görürken tabiatının ne olduğunu da iyice gördüm. Bundan ötürü umarım ki benim yolumu tutarsan güzel ve yüce işlerin usta bir işçisi olursun; ben de senin sayende çok daha itibarlı, iyiliklerimle çok daha parlak görünürüm. Ama seni hazdan söz eden girizgâhlarla aldatmayacağım; tanrılar her şeyi nasıl düzenlediyse onu sana dosdoğru anlatacağım. (28) Gerçekten iyi ve güzel olan şeylerin hiçbirini tanrılar insanlara emeksiz ve özensiz vermez. Tanrıların sana lütufkâr olmasını istiyorsan tanrılara ibadet etmelisin; dostlarının seni sevmesini istiyorsan dostlarına iyilik etmelisin; bir şehrin sana itibar göstermesini arzuluyorsan o şehre faydalı olmalısın; bütün Yunanistan'ın aretēn yüzünden sana hayran olmasını istiyorsan Yunanistan'a iyilik etmeye çalışmalısın; toprağın sana bol ürün vermesini istiyorsan toprağa emek vermelisin; sürülerden zengin olman gerektiğini düşünüyorsan sürülerine bakmalısın; savaş yoluyla yükselmeye can atıyor, dostlarını özgür kılıp düşmanlarını boyunduruk altına almaya güç yetirmek istiyorsan savaş sanatlarını bilenlerden öğrenmeli, onları nasıl kullanacağını da çalışarak pekiştirmelisin; bedence de güçlü olmak istiyorsan bedenini akla hizmet etmeye alıştırmalı, onu emekle ve terle idman ettirmelisin."
(29) Prodikos'un anlattığına göre Kötülük burada söze karışmış: "Görüyor musun, Herakles, bu kadın sana sevince giden ne zor ve ne uzun bir yol anlatıyor? Ben ise seni saadete kolay ve kısa bir yoldan götürürüm."
(30) Aretē de şöyle demiş: "Zavallı, senin elinde ne iyilik var? Bunların hiçbiri için bir şey yapmaya yanaşmayan sen, tatlı olanın ne olduğunu ne bilirsin? Tatlı şeylere arzu duyulmasını bile beklemezsin; daha arzu doğmadan her şeye doyarsın: acıkmadan yer, susamadan içersin. Yemeğin tatlı gelsin diye aşçılara türlü yemekler icat ettirirsin; içkin tatlı gelsin diye pahalı şaraplar hazırlatır, yaz ortasında kar bulmak için koşturup durursun; uykun tatlı olsun diye yalnız yumuşak döşekler değil, süslü karyolalar ve karyolaların altına konacak kaideler de hazırlatırsın. Çünkü uykuyu yorulduğun için değil, yapacak hiçbir işin olmadığı için arzularsın. Aşk zevklerine ihtiyaç duymadan kendini zorlarsın; her hileye başvurur, erkekleri kadın yerine kullanırsın. Dostlarını işte böyle eğitirsin: gece onları azdırır, günün en verimli saatlerini uykuda geçirtirsin.
(31) Ölümsüz olduğun hâlde tanrıların arasından kovulmuşsun, iyi insanlar da seni hor görür. Duyulabilecek şeylerin en tatlısını, kendi övgünü hiç duymamışsın; görülebilecek şeylerin en tatlısını da hiç görmemişsin, çünkü kendine ait tek bir güzel iş görmedin. Bir şey söylesen sana kim inanır? Bir şeye muhtaç olsan sana kim yardım eder? Aklı başında kim senin alayına katılmayı göze alır? Senin takımındakiler gençken bedence güçsüz, yaşlanınca psykhēce akılsızdır. Gençliklerini zahmetsizce, semiz semiz beslenerek geçirir, yaşlılıklarını zahmet içinde, kupkuru sürüklenerek tamamlarlar. Yaptıklarından utanır, yapmakta olduklarının altında ezilirler; çünkü tatlıları gençlikte koşar adım tüketmiş, acıları yaşlılığa saklamışlardır.
(32) Bense tanrılarla da, iyi insanlarla da birlikteyim; ne tanrısal ne insani hiçbir güzel iş bensiz olmaz. Hem tanrılar katında hem de bunu hak eden insanlar arasında en çok ben itibar görürüm: zanaatkârların sevgili yardımcısı, ev sahiplerinin güvenilir bekçisi, hizmetkârların iyi niyetli koruyucusu, barıştaki emeklerin iyi ortağı, savaştaki işlerin sağlam müttefiki, dostluğun en iyi yoldaşıyım. (33) Dostlarım yiyecekten içecekten tatlı ve dertsiz bir zevk alır, çünkü canları çekene kadar beklerler. Uykuları da hiç zahmet çekmeyenlerinkinden tatlıdır; uykudan kalkarken üzülmez, uyku yüzünden yapmaları gerekeni de ihmal etmezler. Gençler yaşlıların övgüsüyle sevinir, yaşlılar gençlerin saygısıyla övünür. Geçmişteki işlerini zevkle anar, bugünkü işlerini iyi yapmaktan haz duyarlar. Benim sayemde tanrıların dostu, dostlarının sevgilisi, vatanlarının gözbebeğidirler. Kaderin belirlediği son geldiğinde unutulup itibarsızca yatmazlar; anılmaya, sonsuza dek şarkılarla övülmeye devam ederek yeşerirler. İyi ana babanın oğlu Herakles, bu emekleri çekip en kutlu saadete erişmek senin elindedir."
*(34) Prodikos Herakles'in Aretē tarafından terbiye edilişini aşağı yukarı böyle anlatır; ama düşüncelerini benim şimdi yaptığımdan çok daha görkemli sözlerle süslemiştir.*
- Xenoph. Mem. II 1, 21—34 καὶ Π. δὲ ὁ σοφὸς ἐν τῶι συγγράμματι τῶι περὶ Ἡρακλέους, ὅπερ δὴ καὶ πλείστοις ἐπιδείκνυται, ὡσαύτως περὶ τῆς ἀρετῆς ἀποφαίνεται, ὧδέ πως λέγων, ὅσα ἐγὼ μέμνημαι. φησὶ γὰρ Ἡρακλέα, ἐπεὶ ἐκ παίδων εἰς ἥβην ὡρμᾶτο, ἐν ἧι οἱ νέοι ἤδη αὐτοκράτορες γιγνόμενοι δηλοῦσιν εἴτε τὴν δι᾽ ἀρετῆς ὁδὸν τρέψονται ἐπὶ τὸν βίον εἴτε τὴν διὰ κακίας, ἐξελθόντα εἰς ἡσυχίαν καθῆσθαι ἀποροῦντα ποτέραν τῶν ὁδῶν τράπηται· (22) καὶ φανῆναι αὐτῶι δύο γυναῖκας προσιέναι μεγάλας, τὴν μὲν ἑτέραν εὐπρεπῆ τε ἰδεῖν καὶ ἐλευθέριον φύσει, κεκοσμημένην τὸ μὲν χρῶμα καθαρειότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ, τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνηι, ἐσθῆτι δὲ λευκῆι, τὴν δ᾽ ἑτέραν τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα, κεκαλλωπισμένην δὲ τὸ μὲν χρῶμα ὥστε λευκοτέραν τε καὶ ἐρυθροτέραν τοῦ ὄντος [δοκεῖν] φαίνεσθαι, τὸ δὲ σχῆμα ὥστε δοκεῖν ὀρθοτέραν τῆς φύσεως εἶναι, τὰ δὲ ὄμματα ἔχειν ἀναπεπταμένα, ἐσθῆτα δὲ ἐξ ἧς ἂν μάλιστα ἡ ὥρα διαλάμποι· κατασκοπεῖσθαι δὲ θαμὰ ἑαυτήν, ἐπισκοπεῖν δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος αὐτὴν θεᾶται, πολλάκις δὲ καὶ εἰς τὴν ἑαυτῆς σκιὰν ἀποβλέπειν. (23) ὡς δ᾽ ἐγένοντο πλησιαίτερον τοῦ Ἡρακλέους, τὴν μὲν πρόσθεν ῥηθεῖσαν ἰέναι τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν δ᾽ ἑτέραν φθάσαι βουλομένην προσδραμεῖν τῶι Ἡρακλεῖ καὶ εἰπεῖν· Ὁρῶ σε, ὦ Ἡράκλεις, ἀποροῦντα ποίαν ὁδὸν ἐπὶ τὸν βίον τράπηι. ἐὰν οὖν ἐμὲ φίλην ποιησάμενος ἔπηι, τὴν ἡδίστην τε καὶ ῥάιστην ὁδὸν ἄξω σε, καὶ τῶν μὲν τερπνῶν οὐδενὸς ἄγευστος ἔσει, τῶν δὲ χαλεπῶν ἄπειρος διαβιώσει. (24) πρῶτον μὲν γὰρ οὐ πολέμων οὐδὲ πραγμάτων φροντιεῖς ἀλλὰ σκοπούμενος ἀεὶ ἔσηι, τί ἂν κεχαρισμένον ἢ σιτίον ἢ ποτὸν εὕροις, ἢ τί ἂν ἰδὼν ἢ ἀκούσας τερφθείης ἢ τίνων ⟨ἂν⟩ ὀσφραινόμενος ἢ ἁπτόμενος ἡσθείης, τίσι δὲ παιδικοῖς ὁμιλῶν μάλιστ᾽ ἂν εὐφρανθείης, καὶ πῶς ἂν μαλακώτατα καθεύδοις, καὶ πῶς ἂν ἀπονώτατα τούτων πάντων τυγχάνοις. (25) ἐὰν δέ ποτε γένηταί τις ὑποψία σπάνεως ἀφ᾽ ὧν ἔσται ταῦτα, οὐ φόβος μή σε ἀγάγω ἐπὶ τὸ πονοῦντα καὶ ταλαιπωροῦντα τῶι σώματι καὶ τῆι ψυχῆι ταῦτα πορίζεσθαι, ἀλλ᾽ οἷς ἂν οἱ ἄλλοι ἐργάζωνται, τούτοις σὺ χρήσει, οὐδενὸς ἀπεχόμενος ὅθεν ἂν δυνατὸν ἦι τι κερδᾶναι. πανταχόθεν γὰρ ὠφελεῖσθαι τοῖς ἐμοὶ συνοῦσιν ἐξουσίαν ἐγὼ παρέχω. (26) καὶ ὁ Ἡρακλῆς ἀκούσας ταῦτα· Ὦ γύναι, ἔφη, ὄνομα δέ σοι τί ἐστιν; ἡ δέ· Οἱ μὲν ἐμοὶ φίλοι, ἔφη, καλοῦσί με Εὐδαιμονίαν, οἱ δὲ μισοῦντές με ὑποκοριζόμενοι ὀνομάζουσι Κακίαν. (27) καὶ ἐν τούτωι ἡ ἑτέρα γυνὴ προσελθοῦσα εἶπε· Καὶ ἐγὼ ἥκω πρὸς σέ, ὦ Ἡράκλεις, εἰδυῖα τοὺς γεννήσαντάς σε καὶ τὴν φύσιν τὴν σὴν ἐν τῆι παιδείαι καταμαθοῦσα, ἐξ ὧν ἐλπίζω, εἰ τὴν πρὸς ἐμὲ ὁδὸν τράποιο, σφόδρ᾽ ἄν σε τῶν καλῶν καὶ σεμνῶν ἀγαθὸν ἐργάτην γενέσθαι καὶ ἐμὲ ἔτι πολὺ ἐντιμοτέραν καὶ ἐπ᾽ ἀγαθοῖς διαπρεπεστέραν φανῆναι. οὐκ ἐξαπατήσω δέ σε προοιμίοις ἡδονῆς, ἀλλ᾽ ἧιπερ οἱ θεοὶ διέθεσαν τὰ ὄντα διηγήσομαι μετ᾽ ἀληθείας. (28) τῶν γὰρ ὄντων ἀγαθῶν καὶ καλῶν οὐδὲν ἄνευ πόνου καὶ ἐπιμελείας οἱ θεοὶ διδόασιν ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ εἴτε τοὺς θεοὺς ἵλεως εἶναί σοι βούλει, θεραπευτέον τοὺς θεούς, εἴτε ὑπὸ φίλων ἐθέλεις ἀγαπᾶσθαι, τοὺς φίλους εὐεργετητέον, εἴτε ὑπό τινος πόλεως ἐπιθυμεῖς τιμᾶσθαι, τὴν πόλιν ὠφελητέον, εἴτε ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος πάσης ἀξιοῖς ἐπ᾽ ἀρετῆι θαυμάζεσθαι, τὴν Ἑλλάδα πειρατέον εὖ ποιεῖν, εἴτε γῆν βούλει σοι καρποὺς ἀφθόνους φέρειν, τὴν γῆν θεραπευτέον, εἴτε ἀπὸ βοσκημάτων οἴει δεῖν πλουτίζεσθαι, τῶν βοσκημάτων ἐπιμελητέον, εἴτε διὰ πολέμου ὁρμᾶις αὔξεσθαι καὶ βούλει δύνασθαι τούς τε φίλους ἐλευθεροῦν καὶ τοὺς ἐχθροὺς χειροῦσθαι, τὰς πολεμικὰς τέχνας αὐτάς τε παρὰ τῶν ἐπισταμένων μαθητέον καὶ ὅπως δεῖ αὐταῖς χρῆσθαι ἀσκητέον· εἰ δὲ καὶ τῶι σώματι βούλει δυνατὸς εἶναι, τῆι γνώμηι ὑπηρετεῖν ἐθιστέον τὸ σῶμα καὶ γυμναστέον σὺν πόνοις καὶ ἱδρῶτι. (29) καὶ ἡ Κακία ὑπολαβοῦσα εἶπεν, ὥς φησι Πρόδικος· Ἐννοεῖς, ὦ Ἡράκλεις, ὡς χαλεπὴν καὶ μακρὰν ὁδὸν ἐπὶ τὰς εὐφροσύνας ἡ γυνή σοι αὕτη διηγεῖται; ἐγὼ δὲ ῥαιδίαν καὶ βραχεῖαν ὁδὸν ἐπὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἄξω σε. (30) καὶ ἡ Ἀρετὴ εἶπεν· Ὦ τλῆμον, τί δὲ σὺ ἀγαθὸν ἔχεις; ἢ τί ἡδὺ οἶσθα μηδὲν τούτων ἕνεκα πράττειν ἐθέλουσα; ἥτις οὐδὲ τὴν τῶν ἡδέων ἐπιθυμίαν ἀναμένεις, ἀλλὰ πρὶν ἐπιθυμῆσαι πάντων ἐμπίμπλασαι, πρὶν μὲν πεινῆν ἐσθίουσα, πρὶν δὲ διψῆν πίνουσα, καὶ ἵνα μὲν ἡδέως φάγηις, ὀψοποιεῖς μηχανωμένη, ἵνα δὲ ἡδέως πίηις, οἴνους τε πολυτελεῖς παρασκευάζει καὶ τοῦ θέρους χιόνα περιθέουσα ζητεῖς, ἵνα δὲ καθυπνώσηις ἡδέως, οὐ μόνον τὰς στρωμνὰς μαλακάς, ἀλλὰ καὶ τὰς κλίνας καὶ τὰ ὑπόβαθρα ταῖς κλίναις παρασκευάζει· οὐ γὰρ διὰ τὸ πονεῖν ἀλλὰ διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν ὅ τι ποιῆις ὕπνου ἐπιθυμεῖς· τὰ δ᾽ ἀφροδίσια πρὸ τοῦ δέεσθαι ἀναγκάζεις, πάντα μηχανωμένη καὶ γυναιξὶ τοῖς ἀνδράσι χρωμένη· οὕτω γὰρ παιδεύεις τοὺς ἑαυτῆς φίλους, τῆς μὲν νυκτὸς ὑβρίζουσα, τῆς δ᾽ ἡμέρας τὸ χρησιμώτατον κατακοιμίζουσα. (31) ἀθάνατος δὲ οὖσα ἐκ θεῶν μὲν ἀπέρριψαι, ὑπὸ δὲ ἀνθρώπων ἀγαθῶν ἀτιμάζει· τοῦ δὲ πάντων ἡδίστου ἀκούσματος, ἐπαίνου σεαυτῆς, ἀνήκοος εἶ, καὶ τοῦ πάντων ἡδίστου θεάματος ἀθέατος· οὐδὲν γὰρ πώποτε σεαυτῆς ἔργον καλὸν τεθέασαι. τίς δ᾽ ἄν σοι λεγούσηι τι πιστεύσειε; τίς δ᾽ ἂν δεομένηι τινὸς ἐπαρκέσειεν; ἢ τίς ἂν εὖ φρονῶν τοῦ σοῦ θιάσου τολμήσειεν εἶναι; οἳ νέοι μὲν ὄντες τοῖς σώμασιν ἀδύνατοί εἰσι, πρεσβύτεροι δὲ γενόμενοι ταῖς ψυχαῖς ἀνόητοι, ἀπόνως μὲν λιπαροὶ διὰ νεότητος τρεφόμενοι, ἐπιπόνως δὲ αὐχμηροὶ διὰ γήρως περῶντες, τοῖς μὲν πεπραγμένοις αἰσχυνόμενοι, τοῖς δὲ πραττομένοις βαρυνόμενοι, τὰ μὲν ἡδέα ἐν τῆι νεότητι διαδραμόντες, τὰ δὲ χαλεπὰ εἰς τὸ γῆρας ἀποθέμενοι. (32) ἐγὼ δὲ σύνειμι μὲν θεοῖς, σύνειμι δὲ ἀνθρώποις τοῖς ἀγαθοῖς· ἔργον δὲ καλὸν οὔτε θεῖον οὔτ᾽ ἀνθρώπειον χωρὶς ἐμοῦ γίγνεται. τιμῶμαι δὲ μάλιστα πάντων καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρὰ ἀνθρώποις οἷς προσήκει, ἀγαπητὴ μὲν γὰρ συνεργὸς τεχνίταις, πιστὴ δὲ φύλαξ οἴκων δεσπόταις, εὐμενὴς δὲ παραστάτις οἰκέταις, ἀγαθὴ δὲ συλλήπτειρα τῶν ἐν εἰρήνηι πόνων, βεβαία δὲ τῶν ἐν πολέμωι σύμμαχος ἔργων, ἀρίστη δὲ φιλίας κοινωνός. (33) ἔστι δὲ τοῖς ἐμοῖς φίλοις ἡδεῖα μὲν καὶ ἀπράγμων σίτων καὶ ποτῶν ἀπόλαυσις· ἀνέχονται γὰρ ἕως ἂν ἐπιθυμήσωσιν αὐτῶν. ὕπνος δ᾽ αὐτοῖς πάρεστιν ἡδίων ἢ τοῖς ἀμόχθοις, καὶ οὔτε ἀπολείποντες αὐτὸν ἄχθονται οὔτε διὰ τοῦτον μεθιᾶσι τὰ δέοντα πράττειν. καὶ οἱ μὲν νέοι τοῖς τῶν πρεσβυτέρων ἐπαίνοις χαίρουσιν, οἱ δὲ γεραίτεροι ταῖς τῶν νέων τιμαῖς ἀγάλλονται· καὶ ἡδέως μὲν τῶν παλαιῶν πράξεων μέμνηνται, εὖ δὲ τὰς παρούσας ἥδονται πράττοντες, δι᾽ ἐμὲ φίλοι μὲν θεοῖς ὄντες, ἀγαπητοὶ δὲ φίλοις, τίμιοι δὲ πατρίσιν· ὅταν δὲ δὴ ἔλθηι τὸ πεπρωμένον τέλος, οὐ μετὰ λήθης ἄτιμοι κεῖνται, ἀλλὰ μετὰ μνήμης τὸν ἀεὶ χρόνον ὑμνούμενοι θάλλουσι. τοιαῦτά σοι, ὦ παῖ τοκέων ἀγαθῶν Ἡράκλεις, ἔξεστι διαπονησαμένωι τὴν μακαριστοτάτην εὐδαιμονίαν κεκτῆσθαι. (34) οὕτω πως διώικει Πρόδικος τὴν ὑπ᾽ Ἀρετῆς Ἡρακλέους παίδευσιν· ἐκόσμησε μέντοι τὰς γνώμας ἔτι μεγαλειοτέροις ῥήμασιν ἢ ἐγὼ νῦν. [DK bu uzun girdiye Almanca çeviri vermez; metin Ksenophon'undur. DK s. 312–316. B 2, DK'ya göre Prodikos'un Hōrai'sinin Ksenophon aracılığıyla korunan biçimidir; §21–24 ve §26–34 ters/eğri taranmış olduğundan DK s. 313–316 PDF'ten okundu. §22'de [δοκεῖν] ve §27'de Hartmann'ın [δοκεῖν]'i el yazmasında yer alır. §24'te ⟨ἂν⟩ Cobet. §25 σπάνεως BZ. §30 ἔπηι Radermacher/Diels (Stob. ἐπὶ). §31 ⟨A⟩ Diels.]
84B3Tabiat Üzerine (ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ)
DK 84 B 3
Kaynak: Galenos, Unsurlar Üzerine I 9; Cicero, Hatip Üzerine III 32, 128.
Galenos, Unsurlar Üzerine I 9 (krş. 24 A 2) yalnızca anılır.
Cicero, Hatip Üzerine III 32, 128: Keoslu Prodikos'tan, Khalkedonlu Thrasymakhos'tan, Abderalı Protagoras'tan ne söz edeyim? Bunların her biri o zamanlar şeylerin tabiatı hakkında da pek çok şey tartışmış ve yazmıştır. *Krş. II 310, 4. 24 ve not.*
- Galen. de elem. I 9 (I 487 K.; 54, 21 Helmr.; vgl. 24 A 2). Cic. de orat. III 32, 128 quid de Prodico Ceo, de Thrasymacho Chalcedonio, de Protagora Abderita loquar? quorum unusquisque plurimum temporibus illis etiam de natura rerum et disseruit et scripsit. Vgl. II 310, 4. 24 m. Anm. [Fragman sözü içermez; tanıklık. Cicero'nun Latincesi düz metne alındı, çerçevesi italik.]
84B4DK 84 B 4
Kaynak: Galenos, Tabiî Kuvvetler Üzerine II 9.
Galenos: Prodikos ise İnsanın Tabiatı Üzerine adlı yazısında, beden sıvılarından yanıp kavrulmuş, âdeta fazla pişmiş olana "yanmış olmak" (pephlekhthai) fiilinden türeterek phlegma adını verir. Kelimeyi başkalarından farklı kullanır, ama şeyi ötekilerle aynı biçimde kavrar. Bu adamın adlar konusundaki yeniliklerini Platon da yeterince gösterir [A 13 vd.]. Ama bütün insanların phlegma dediği, rengi beyaz olan ve Prodikos'un blenna (sümük) diye adlandırdığı şey soğuk ve nemli bir sıvıdır; en çok yaşlılarda ve herhangi bir sebeple üşümüş olanlarda birikir. Deli bile olsa hiç kimse ona soğuk ve nemliden başka bir şey demez. *Krş. 44 A 27 [I 406, 8], 68 A 159.*
- Gal. de virt. physic. II 9 (III 195 Helmr.; vgl. XV 325 Kühn) Π. δ᾽ ἐν τῶι Περὶ φύσεως ἀνθρώπου γράμματι τὸ συγκεκαυμένον καὶ οἷον ὑπερωπτημένον ἐν τοῖς χυμοῖς ὀνομάζων φλέγμα παρὰ τὸ πεφλέχθαι τῆι λέξει μὲν ἑτέρως χρῆται, φυλάττει μέντοι τὸ πρᾶγμα κατὰ ταὐτὸ τοῖς ἄλλοις. τὴν δ᾽ ἐν τοῖς ὀνόμασι τἀνδρὸς τούτου καινοτομίαν ἱκανῶς ἐνδείκνυται καὶ Πλάτων [A 13 ff.]. ἀλλὰ τοῦτό γε τὸ πρὸς ἁπάντων ἀνθρώπων ὀνομαζόμενον φλέγμα, τὸ λευκὸν τὴν χρόαν, ὃ βλένναν ὀνομάζει Π., ὁ ψυχρὸς καὶ ὑγρὸς χυμός ἐστιν οὗτος καὶ πλεῖστος τοῖς τε γέρουσι καὶ τοῖς ὁπωσδήποτε ψυγεῖσιν ἀθροίζεται, καὶ οὐδεὶς οὐδὲ μαινόμενος ἂν ἄλλο τι ἢ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν εἴποι ἂν αὐτόν. Vgl. 44 A 27 [I 406, 8], 68 A 159. [DK Almancası (B 4): "Prodikos, İnsan Doğası Üzerine adlı yazısında, beden sıvılarındaki yanmış, âdeta aşırı kavrulmuş olana Phlegma (= Alevlilik) der; Phlegma ile ise Schleim (Sümük) demek istediğini... Bleiweiß (üstübeç) diye adlandırır." phlegma Prodikos'ta köken oyunuyla (phlegō = yakmak) kullanıldığından çevrilmeden bırakıldı; khymos = beden sıvısı, blenna = sümük.]
84B5Belirsiz Yazılardan (AUS UNBESTIMMTEN SCHRIFTEN)
DK 84 B 5
Kaynak: Philodemos, Dindarlık Üzerine c. 9, 7 p. 75 G.; Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine I 37, 118 ve 15, 38; Sextos Empeirikos, Fizikçilere Karşı IX 18, 51, 52; Themistios, Nutuk 30 p. 422 Dind.
Philodemos, Dindarlık Üzerine: Persaios'un … tanrısallığı ortadan kaldırdığı ya da onun hakkında hiçbir şey bilmediği açıktır; çünkü Tanrılar Üzerine adlı eserinde Prodikos'un yazdığı şu görüşü inandırıcı bulduğunu söyler: İnsanı besleyen ve ona faydalı olan şeyler önce tanrı sayılmış ve tanrı gibi onurlandırılmış, sonra da besinleri, barınakları ya da öteki sanatları bulanlar, Demeter ile Dionysos gibi, ve … [Krş. Minucius Felix, Octavius 21, 2.]
Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine I 37, 118: Peki, insan hayatına faydalı olan şeylerin tanrılar arasında sayıldığını söyleyen Keoslu Prodikos geriye nasıl bir din bıraktı? I 15, 38: Persaios … hayatın kurulmasına büyük bir faydası dokunan bir şey bulmuş olanların tanrı sayıldığını, faydalı ve sağlığa yarayan şeylerin de bizzat tanrıların adlarıyla anıldığını [söyler]. [Krş. ayrıca 72 B 7, II 243, 8 vd.]
Sextos Empeirikos, Fizikçilere Karşı IX 18: Keoslu Prodikos der ki: Eskiler güneşi, ayı, ırmakları, pınarları ve genel olarak hayatımıza faydalı olan her şeyi, onlardan gelen fayda yüzünden tanrı saydılar; Mısırlıların Nil'i tanrı sayması gibi. Bu yüzden ekmek Demeter, şarap Dionysos, su Poseidon, ateş Hephaistos sayıldı; işe yarayan şeylerin her biri de böyle. IX 51: Tanrısız diye anılanlar ise tanrının olmadığını söyler: Euhemeros …, Meloslu Diagoras, Keoslu Prodikos ve Theodoros … gibi. IX 52: Prodikos'a göre hayata faydalı olan şey tanrı diye kabul edilmiştir: güneş, ay, ırmaklar, göller, çayırlar, ekinler ve bu türden her şey gibi.
Themistios, Nutuk 30: Artık ayinlere yaklaşıyoruz; sözlerimize Prodikos'un bilgeliğini de katacağız. O, insanların bütün kurban törenlerini, sırlarını ve ayinlerini çiftçiliğin nimetlerine bağlar; tanrı kavramının da insanlara oradan geldiğini düşünür ve bütün dindarlığı * * * güvence altına alır.
- Philodem. de piet. c. 9, 7 p. 75 G. Περσαῖος δὲ δῆλός ἐστιν ... ἀφανίζων τὸ δαιμόνιον ἢ μηθὲν ὑπὲρ αὐτοῦ γινώσκων, ὅταν ἐν τῶι Περὶ θεῶν μὴ ἀπίθανα λέγηι φαίνεσθαι τὰ περὶ ⟨τοῦ⟩ τὰ τρέφοντα καὶ ὠφελοῦντα θεοὺς νενομίσθαι καὶ τετειμῆσθαι πρῶτον ὑπὸ Προδίκου γεγραμμένα, μετὰ δὲ ταῦτα τοὺς εὑρόντας ἢ τροφὰς ἢ σκέπας ἢ τὰς ἄλλας τέχνας ὡς Δήμητρα καὶ Διόνυσον καὶ τοὺς ... [Vgl. Min. Fel. Oct. 21, 2] Cic. d. n. deor. I 37, 118 quid? P. Cius, qui ea quae prodessent hominum vitae deorum in numero habita esse dixit, quam tandem religionem reliquit? 15, 38 Persaeus ... eos esse habitos deos, a quibus aliqua magna utilitas ad vitae cultum esset inventa, ipsasque res utiles et salutares deorum esse vocabulis nuncupatas. [Vgl. auch 72 B 7 II 243, 8ff.] Sext. adv. math. IX 18 [vgl. oben II 103, 1f.] Π. δὲ ὁ Κεῖος ἥλιον, φησί, καὶ σελήνην καὶ ποταμοὺς καὶ κρήνας καὶ καθόλου πάντα τὰ ὠφελοῦντα τὸν βίον ἡμῶν οἱ παλαιοὶ θεοὺς ἐνόμισαν διὰ τὴν ἀπ᾽ αὐτῶν ὠφέλειαν, καθάπερ Αἰγύπτιοι τὸν Νεῖλον, καὶ διὰ τοῦτο τὸν μὲν ἄρτον Δήμητραν νομισθῆναι, τὸν δὲ οἶνον Διόνυσον, τὸ δὲ ὕδωρ Ποσειδῶνα, τὸ δὲ πῦρ Ἥφαιστον καὶ ἤδη τῶν εὐχρηστούντων ἕκαστον. 51 μὴ εἶναι δὲ [sc. θεόν] οἱ ἐπικληθέντες ἄθεοι, καθάπερ Εὐήμερος ... καὶ Διαγόρας ὁ Μήλιος καὶ Π. ὁ Κεῖος καὶ Θεόδωρος ... 52 Π. δὲ τὸ ὠφελοῦν τὸν βίον ὑπειλῆφθαι θεόν, ὡς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ποταμοὺς καὶ λίμνας καὶ λειμῶνας καὶ καρποὺς καὶ πᾶν τὸ τοιουτῶδες. Themist. Or. 30 p. 422 Dind. πλησιάζομεν ἤδη ταῖς τελεταῖς καὶ τὴν Προδίκου σοφίαν τοῖς λόγοις ἐγκαταμίξομεν, ὃς ἱερουργίαν πᾶσαν ἀνθρώπων καὶ μυστήρια καὶ τελετὰς τῶν γεωργίας καλῶν ἐξάπτει, νομίζων καὶ θεῶν ἔννοιαν ἐντεῦθεν εἰς ἀνθρώπους ἐλθεῖν καὶ πᾶσαν εὐσέβειαν * * * ἐγγυώμενος. [Fragman sözü doğrudan aktarılmaz; Prodikos'un görüşü aktaran yazarların ağzından verildiği için bütünüyle italik bağlam. §24'te (Themist.) DK'nın belirttiği boşluk (***) korundu; Kalbfleisch ἐγγενέσθαι önerir. daimonion burada "tanrısallık" (DK "Gottheit"); atheos = tanrısız.]
84B6DK 84 B 6
Kaynak: Platon, Euthydemos 305c.
Platon, Euthydemos 305c (Sokrates): Kriton, bunlar Prodikos'un filozof ile devlet adamı arasındaki sınır bölgesi dediği kimselerdir; ama kendilerini bütün insanların en bilgesi sanırlar … Kendilerini pek bilge saymaları da şaşılacak şey değil; çünkü felsefeden de, siyasetten de ölçülü bir pay aldıklarını düşünürler. *Aristeides (28, 84) bu deyimi taklit ederek "hatip ile kumandan arasında bir sınır bölgesi olmayan adam" der.*
- Plato Euthyd. 305c οὗτοι γάρ εἰσιν μέν, ὦ Κρίτων, οὓς ἔφη Π. μεθόρια φιλοσόφου τε ἀνδρὸς καὶ πολιτικοῦ, οἴονται δ᾽ εἶναι πάντων σοφώτατοι ἀνθρώπων ... σοφοὶ δὲ ἡγοῦνται εἶναι πάνυ, εἰκότως· μετρίως μὲν γὰρ φιλοσοφίας ἔχειν, μετρίως δὲ πολιτικῶν. [DK Almancası (B 6): "Sofistler filozof ile siyaset adamı arasındaki ara-parçalardır (Zwischenstücke)." Prodikos'a ait olan yalnızca methoria philosophou te andros kai politikou deyimidir; gerisi Platon'un çerçevesi (italik). methoria = ara-parçalar/sınır bölgesi (DK "Zwischenstücke"); Aristeides 28, 84 taklit ederek andra ou methorion rhētoros kai stratēgou der.]
84B7DK 84 B 7
Kaynak: Stobaios IV 20, 65.
Stobaios, Prodikos'tan: Arzu iki katına çıkınca erōs olur, erōs iki katına çıkınca delilik. *Krş. 68 B 171–173; Platon, Euthydemos 279e.*
- Stob. IV 20, 65 Προδίκου. ἐπιθυμίαν μὲν διπλασιασθεῖσαν ἔρωτα εἶναι, ἔρωτα δὲ διπλασιασθέντα μανίαν γίγνεσθαι. [DK Almancası: "Begierde verdoppelt ist Leidenschaft, Leidenschaft verdoppelt wird Raserei" — "İstek iki katına çıkınca tutku, tutku iki katına çıkınca çılgınlık olur." epithymia = arzu (DK "Begierde"); erōs çevrilmeden bırakıldı (DK "Leidenschaft"); mania = delilik (DK "Raserei"). DK notu: konu 5. yy'dan itibaren çokça işlenmiştir; krş. 68 B 171–173, Platon Euthyd. 279E.]
84B8Şüpheli (ZWEIFELHAFTES)
DK 84 B 8
Kaynak: [Platon], Eryxias 397D vd.
[Platon], Eryxias (Sokrates anlatıyor): "Bu sözü," dedim, "geçenlerde Lykeion'da bilge bir adam, Keoslu Prodikos söylediğinde orada bulunanlara öylesine saçma göründü ki, söylediğinin doğru olduğuna orada bulunanlardan tek bir canlıyı bile inandıramadı. … Bir delikanlı ona zenginliğin nasıl olup da kötü, nasıl olup da iyi olduğunu sordu. O da, tıpkı senin az önce yaptığın gibi, söze girip dedi ki: Zenginlik seçkin ve erdemli insanlar için, paranın nerede kullanılması gerektiğini bilenler için iyidir; kötüler ve bilgisizler içinse kötüdür. Öteki her şey de böyledir, dedi: Kullananlar nasılsa, şeyler de onlar için zorunlu olarak öyle olur."
- [Plato] Eryxias 397D εἴ, τουτονὶ μὲν τὸν λόγον, ἔφην ἐγώ, πρώιην ἐν Λυκείωι ἀνὴρ σοφὸς λέγων, Πρόδικος ὁ Κεῖος, ἐδόκει τοῖς παροῦσι φλυαρεῖν οὕτως, ὥστε μηδένα δύνασθαι πεῖσαι ζῶν παρόντων, ὡς ἀληθῆ λέγει· ... ἠρώτα γὰρ αὐτὸν τὸ μειράκιον, πῶς οἴεται κακὸν εἶναι τὸ πλουτεῖν καὶ ὅπως ἀγαθόν· ὁ δ᾽ ὑπολαμβάνων, ὥσπερ καὶ σὺ νῦν δή, ἔφη, τοῖς μὲν καλοῖς κἀγαθοῖς τῶν ἀνθρώπων καὶ τοῖς ἐπισταμένοις, ὅπου δεῖ χρῆσθαι τοῖς χρήμασι, τούτοις μὲν ἀγαθόν, τοῖς δὲ μοχθηροῖς καὶ ἀνεπιστήμοσι κακόν. ἔχει δ᾽, ἔφη, καὶ τἄλλα πράγματα οὕτω πάντα· ὁποῖοι γὰρ ἄν τινες ὦσιν οἱ χρώμενοι, τοιαῦτα καὶ τὰ πράγματα αὐτοῖς ἀνάγκη εἶναι. [Sahiciliği kuşkulu (ZWEIFELHAFTES): Eryxias diyaloğu sözde-Platonculdur. Sokrates'in çerçevesi ve Prodikos'un anlatılan sözü italik, dolaysız görüş düz metin.]
84B9DK 84 B 9
Kaynak: [Platon], Aksiokhos 366B vd.
[Platon], Aksiokhos (Sokrates konuşuyor): Aksiokhos, benim hakkımda doğru şahitlik etmiyorsun. Atinalıların çoğu gibi sen de, meseleleri araştırmayı sevdiğim için bir şey bildiğimi sanıyorsun. Oysa ben şu herkesin bildiği şeyleri bilebilmeyi dilerdim; olağanüstü şeylerden o kadar uzağım. Şimdi söylediklerim de bilge Prodikos'un sözlerinin yankısıdır: kimini yarım drahmiye, kimini iki, kimini dört drahmiye satın aldım. Çünkü bu adam kimseye parasız ders vermez; Epikharmos'un şu sözünü [23 B 30] dilinden düşürmez: "El eli yıkar; ver ki alasın." Geçenlerde Hipponikos oğlu Kallias'ın evinde bir gösteri konuşması yaparken hayatı öyle kötüledi ki, az kalsın ben de hayatımın üzerine çizgi çekecektim; o günden beri psykhēm ölmeyi arzuluyor, Aksiokhos.
- [Plato] Axiochos 366B εἴ [Sokr. spricht] Ἀξίοχε, σύ γε οὐκ ἔτυμά μοι μαρτυρεῖς, οἴει δὲ καθάπερ Ἀθηναίων ἡ πληθύς, ἐπειδὴ ζητητικός εἰμι τῶν πραγμάτων, ἐπιστήμονά του εἶναί με. ἐγὼ δὲ εὐξαίμην ἂν τὰ κοινὰ ταῦτα εἰδέναι· τοσοῦτον ἀποδέω τῶν περιττῶν. (c) καὶ ταῦτα δέ, ἃ λέγω, Προδίκου ἐστὶ τοῦ σοφοῦ ἀπηχήματα, τὰ μὲν διμοίρου ἐωνημένα τὰ δὲ δυοῖν δραχμαῖν τὰ δὲ τετραδράχμου. προῖκα γὰρ ἁνὴρ οὗτος οὐδένα διδάσκει· διὰ παντὸς δὲ ἔθος ἐστὶν αὐτῶι φωνεῖν τὸ Ἐπιχάρμειον [23 B 30] "ἁ δὲ χεὶρ τὰν χεῖρα νίζει, δός τι καὶ λάβοις τί κα". πρώιην γοῦν παρὰ Καλλίαι τῶι Ἱππονίκου ποιούμενος ἐπίδειξιν τοσάδε τοῦ ζῆν κατεῖπεν, ὥστε ἔγωγε μὲν παρὰ ἀκαρῆ διέγραψα τὸν βίον καὶ ἐξ ἐκείνου θανατᾶι μου ἡ ψυχή, Ἀξίοχε. [Sahiciliği kuşkulu (ZWEIFELHAFTES): Aksiokhos sözde-Platoncudur. DK'nın Diels'e ait uzun notu: 366D'den sonraki açımlama büyük olasılıkla Prodikos'tan değildir; içerik moderndir, Akademik–Kynik–Epikurosçu yazından alınmadır. 21 λάβοις τί κα Diels.]
84B10Sahte (FALSCHES)
DK 84 B 10
Kaynak: Plutarkhos, Sıhhat Üzerine 8 p. 126.
Plutarkhos: Prodikos da çeşnilerin en iyisinin ateş olduğunu söylerken pek ince bir söz etmiş görünüyor.
- Plut. de sanit. 8 p. 126 D κομψῶς γὰρ ἔοικε καὶ Πρόδικος εἰπεῖν, ὅτι τῶν ἡδυσμάτων ἄριστόν ἐστι τὸ πῦρ. [Sahte (FALSCHES): DK bu ve B 11'i Prodikos'a yanlış atfedilen sözler arasında sayar. hēdysma = çeşni (yemeğe tat veren). Prodikos'un görüşü düz, Plutarkhos'un çerçevesi italik.]
84B11DK 84 B 11
Kaynak: Galenos, Tedavi Usulü Üzerine X 474 K.
Galenos: Süt de, Euryphon, Herodotos ve Prodikos'un uygun gördüğü gibi, doğrudan memeden emilirse en iyisidir.
- Gal. de meth. med. X 474 K. καὶ δὴ καὶ τὸ γάλα κάλλιστον μέν, εἰ ἐξ αὐτῶν τῶν θηλῶν ἐπισπῶιτό τις, ὥσπερ Εὐρυφῶν καὶ Ἡρόδοτος καὶ Πρόδικος ἀξιοῦσιν. [Sahte (FALSCHES). Fragman sözü içermez; tanıklık, bütünüyle italik. OCR'da "Ἡρόδοτος" (Herodotos); DK'nın hekim listesinde (Euryphon–Herodikos–Prodikos) beklenen ad Herodikos'tur ⟦?⟧.]