Plutarkhos
Talih Üzerine
Περὶ τύχης
1Ölümlülerin işlerini talih yönetir, tedbir değil.
Peki ölümlülerin işlerini adalet, eşitlik, itidal ve edep de yönetmez mi? Aristeides büyük bir servete sahip olabilecekken yoksulluğa katlandıysa, Scipio Kartaca'yı alıp da ganimetten hiçbir şey almadıysa, hatta ona bakmadıysa, bu talihten ve talih yüzünden miydi? Philokrates Philippos'tan altın alıp fahişelere ve balığa harcadıysa, Lasthenes ile Euthykrates saadeti mideyle ve en utanç verici zevklerle ölçerek Olynthos'u mahvettilerse, bu da mı talihten ve talih yüzündendi? Philippos'un oğlu İskender esir kadınlara dokunmayıp onlara saldıranları cezalandırdıysa, Priamos'un oğlu ise kötü bir daimōn'a ve talihe uyup konuk olduğu evin sahibinin karısıyla yatıp onu kaçırarak iki kıtayı savaşla ve felaketlerle doldurduysa, bu da mı talihtendi? Bunlar talih yüzünden oluyorsa, gelinciklerin, tekelerin ve maymunların oburluğa, nefislerine hâkim olamamaya (akrasia) ve soytarılığa talih yüzünden kapıldığını söylemeye ne engel var?
τύχη τὰ θνητῶν πράγματʼ, οὐκ εὐβουλία. πότερον οὐδὲ δικαιοσύνη τὰ θνητῶν πράγματα οὐδʼ ἰσότης οὐδὲ σωφροσύνη οὐδὲ κοσμιότης, ἀλλʼ ἐκ τύχης μὲν καὶ διὰ τύχην Ἀριστείδης ἐνεκαρτέρησε τῇ πενίᾳ, πολλῶν χρημάτων κύριος γενέσθαι δυνάμενος, καὶ Σκιπίων Καρχηδόνα ἑλὼν οὐδὲν οὔτʼ ἔλαβεν οὔτʼ εἶδε τῶν λαφύρων, ἐκ τύχης δὲ καὶ διὰ τύχην Φιλοκράτης λαβὼν χρυσίον παρὰ Φιλίππου πόρνας καὶ ἰχθῦς ἠγόραζε καὶ Λασθένης καὶ Εὐθυκράτης ἀπώλεσαν Ὄλυνθον, τῇ γαστρὶ μετροῦντες καὶ τοῖς αἰσχίστοις τὴν εὐδαιμονίαν; ἀπὸ τύχης δʼ ὁ μὲν Φιλίππου Ἀλέξανδρος αὐτός τε τῶν αἰχμαλώτων ἀπείχετο γυναικῶν καὶ τοὺς ὑβρίζοντας ἐκόλαζεν, ὁ δὲ Πριάμου δαίμονι κακῷ καὶ τύχῃ χρησάμενος συνεκοιμᾶτο τῇ τοῦ ξένου γυναικί, καὶ λαβὼν αὐτὴν ἐνέπλησε πολέμου καὶ κακῶν τὰς δύο ἠπείρους; εἰ γὰρ ταῦτα γίγνεται διὰ τύχην, τί κωλύει καὶ τὰς γαλᾶς καὶ τοὺς τράγους καὶ τοὺς πιθήκους συνέχεσθαι φάναι διὰ τύχην ταῖς λιχνείαις καὶ ταῖς ἀκρασίαις καὶ ταῖς βωμολοχίαις;
2İtidal, adalet ve cesaret varsa, phronēsis'in olmaması nasıl akla yatar? Phronēsis varsa, tedbir nasıl olmaz? Çünkü dedikleri gibi itidal bir tür phronēsis'tir, bir tür tedbirdir; adalet de phronēsis'in yanında bulunmasını gerektirir. Daha doğrusu, tedbire ve phronēsis'e, bizi hazlar karşısında iyi kıldığında kendine hâkim olma ve itidal, tehlikeler ve zahmetler karşısında dayanıklılık ve yiğitlik, ortaklıklarda ve devlet hayatında da kanuna bağlılık ve adalet deriz. Bu yüzden tedbirin işlerini talihe mal etmeyi doğru buluyorsak, adaletin ve itidalin işleri de talihin olsun; hatta hırsızlık, yankesicilik ve hovardalık da talihin olsun; kendi aklımızı bırakıp, şiddetli bir rüzgârın sürükleyip savurduğu toz ya da süprüntü gibi kendimizi talihe salıverelim. Tedbir yoksa işler hakkında danışmanın, düşünüp taşınmanın, yararlı olanı aramanın da olmaması gerekir; o zaman Sophokles de saçmalamış olur:
"Aranan her şey ele geçer, ihmal edilen kaçar."
Yine işleri ayırarak söylediği şu söz de:
"Öğretilebilenleri öğrenirim, bulunabilenleri ararım, dilenecek olanları tanrılardan dilerim."
Her şey talihle sonuca ulaşıyorsa, insanların bulabileceği ya da öğrenebileceği ne kalır? Her şey, körler gibi ona çarptığımız için kör diye sövdüğümüz talihin elindeyse, şehrin hangi meclisi ortadan kalkmaz, kralın hangi danışma kurulu dağılmaz? Tedbiri gözlerimiz gibi oyup hayatımıza kör bir kılavuz edindiğimizde başımıza ne gelmez ki?
Εἰ δʼ ἔστι σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη καὶ ἀνδρεία, πῶς λόγον ἔχει μὴ εἶναι φρόνησιν, εἰ δὲ φρόνησις, πῶς οὐ καὶ εὐβουλίαν; ἥ τε γὰρ σωφροσύνη φρόνησίς τίς ἐστιν ὥς φασι καὶ εὐβουλία, καὶ ἡ δικαιοσύνη τῆς φρονήσεως δεῖται παρούσης· μᾶλλον δὲ τὴν εὐβουλίαν γέ τοι καὶ φρόνησιν ἐν μὲν ἡδοναῖς ἀγαθοὺς παρεχομένην ἐγκράτειαν καὶ σωφροσύνην καλοῦμεν, ἐν δὲ κινδύνοις καὶ πόνοις καρτερίαν καὶ ἀνδραγαθίαν, ἐν δὲ κοινωνήμασι καὶ πολιτείαις εὐνομίαν καὶ δικαιοσύνην. ὅθεν εἰ τὰ τῆς εὐβουλίας ἔργα τῆς τύχης δικαιοῦμεν εἶναι, ἔστω τύχης καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης καὶ τὰ τῆς σωφροσύνης, καὶ νὴ Δία τὸ κλέπτειν τύχης ἔστω καὶ τὸ βαλλαντιοτομεῖν καὶ τὸ ἀκολασταίνειν, καὶ μεθέμενοι τῶν οἰκείων λογισμῶν εἰς τὴν τύχην ἑαυτοὺς ἀφῶμεν ὥσπερ ὑπὸ πνεύματος πολλοῦ κονιορτὸν ἢ συρφετὸν ἐλαυνομένους καὶ διαφερομένους. εὐβουλίας τοίνυν μὴ οὔσης οὐδὲ βουλὴν εἰκὸς εἶναι περὶ πραγμάτων οὐδὲ σκέψιν οὐδὲ ζήτησιν τοῦ συμφέροντος, ἀλλʼ ἐλήρησεν εἰπὼν ὁ Σοφοκλῆς ὅτι πᾶν τὸ ζητούμενον ἁλωτόν, ἐκφεύγει δὲ τἀμελούμενον καὶ πάλιν αὖ τὰ πράγματα διαιρῶν τὰ μὲν διδακτὰ μανθάνω, τὰ δʼ εὑρετὰ ζητῶ, τὰ δʼ εὐκτὰ παρὰ θεῶν ᾐτησάμην τί γὰρ εὑρετὸν ἢ τί μαθητόν ἐστιν ἀνθρώποις, εἰ πάντα περαίνεται κατὰ τύχην; ποῖον δʼ οὐκ ἀναιρεῖται βουλευτήριον πόλεως ἢ ποῖον οὐ καταλύεται συνέδριον βασιλέως, εἰ ὑπὸ τῇ τύχῃ πάντʼ ἐστίν, ἣν τυφλὴν λοιδοροῦμεν, ὡς τυφλοὶ περιπίπτοντες αὐτῇ; τί δʼ οὐ μέλλομεν, ὅταν ὥσπερ ὄμματα τὴν εὐβουλίαν ἐκκόψαντες αὑτῶν τοῦ βίου τυφλὴν χειραγωγὸν λαμβάνωμεν;
3Hadi aramızdan biri, görenlerin işini talihin yürüttüğünü, gözün ya da Platon'un deyişiyle "ışık taşıyan gözlerin" yürütmediğini; işitenlerin işini de talihin yürüttüğünü, kulak ve beyin yoluyla iletilen hava darbesini algılayan yetinin yürütmediğini söylesin. Öyleyse hisse güvenmekten sakınmak iyi olurmuş! Oysa tabiat görmeyi, işitmeyi, tatmayı, koklamayı, bedenin geri kalan parçalarını ve onların yetilerini bize tedbirin ve phronēsis'in hizmetinde olsunlar diye vermiştir; "nous görür, nous işitir, gerisi sağır ve kördür." Herakleitos'un dediği gibi güneş olmasaydı, öteki yıldızlar olsa bile gece olurdu; bunun gibi insanın nous'u ve logos'u olmasaydı, hisleri olsa bile hayatı bakımından hayvanlardan hiçbir farkı olmazdı. Oysa şimdi onlardan üstün olmamız ve onlara hükmetmemiz talihten ya da kendiliğinden değildir; bunun sebebi Prometheus'tur, yani akıl; Aiskhylos'un dediği gibi o,
"atların, eşeklerin binekliğini, boğaların soyunu bize armağan olarak, zahmetlerimizi üstlensinler diye verdi."
Çünkü talih ve doğuştan gelen tabiat bakımından akılsız hayvanların çoğu bizden daha şanslıdır. Kimileri boynuzlarla, dişlerle, iğnelerle silahlanmıştır; Empedokles der ki:
"kirpilerin sırtında sivri oklu dikenler diken diken durur";
kimileri pullarla, yünlerle, pençelerle ve sert toynaklarla adeta ayakkabı giyip giyinmiştir. Platon'a göre tabiat yalnız insanı çıplak, silahsız, yalınayak ve yataksız bırakmıştır.
"Ama tek bir şey vererek bunların hepsini telafi eder":
aklı, özeni ve öngörüyü.
"Kısadır insanın gücü; ama aklının ustalığıyla denizin korkunç soylarını, karada ve havada yaşayanları tasarılarıyla boyun eğdirir."
Atlar en çevik ve en hızlı hayvanlardır, ama insan için koşarlar; köpek savaşçı ve öfkelidir, ama insanı korur; balık en lezzetli, domuz en etli hayvandır, ama insana yiyecek ve katık olurlar. Fil kadar büyük, onun kadar görünüşü korkunç ne var? Ama o da insanın oyuncağı ve bayramlarda bir seyirlik olmuş; dansları, koro hareketlerini ve yere kapanmayı öğreniyor. Bu tür şeyler boşuna gösterilmez; phronēsis'in insanı nereye yükselttiğini, neyin üstüne çıkardığını, her şeye nasıl hükmedip üstün geldiğini öğrenelim diye gösterilir.
"Kusursuz yumrukçular da değiliz, güreşçiler de, ayaklarımızla hızlı da koşmayız";
bütün bunlarda hayvanlardan daha talihsiziz. Ama Anaksagoras'a göre deneyim, hafıza, bilgelik ve tekhnē sayesinde onlardan yararlanırız; ballarını alır, sütlerini sağar, onları yakalayıp götürür getiririz. Demek ki burada talihe ait hiçbir şey yoktur, her şey tedbire aittir.
καίτοι φέρε λέγειν τινὰ ἡμῶν ὡς τύχη τὰ τῶν βλεπόντων πράγματα, οὐκ ὄψις οὐδʼ ὄμματα φωσφόρα φησὶ Πλάτων, καὶ τύχη τὰ τῶν ἀκουόντων, οὐ δύναμις ἀντιληπτικὴ πληγῆς ἀέρος διʼ ὠτὸς καὶ ἐγκεφάλου προσφερομένης· καλὸν δʼ, ὡς ἔοικεν, εὐλαβεῖσθαι τὴν αἴσθησιν. ἀλλὰ μὴν τὴν ὄψιν καὶ ἀκοὴν καὶ γεῦσιν καὶ ὄσφρησιν καὶ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ σώματος καὶ τάς δυνάμεις αὐτῶν ὑπηρεσίαν εὐβουλίας καὶ φρονήσεως ἡ φύσις ἤνεγκεν ἡμῖν, καὶ νοῦς ὁρῇ καὶ νοῦς ἀκούει, τἄλλα δὲ κωφὰ καὶ τυφλά καὶ ὥσπερ ἡλίου μὴ ὄντος ἕνεκα τῶν ἄλλων ἄστρων εὐφρόνην ἂν ἤγομεν, ὥς φησιν Ἡράκλειτος, οὕτως ἕνεκα τῶν αἰσθήσεων, εἰ μὴ νοῦν μηδὲ λόγον ὁ ἄνθρωπος ἔσχεν, οὐδὲν ἂν διέφερε τῷ βίῳ τῶν θηρίων. νῦν δʼ οὐκ ἀπὸ τύχης οὐδʼ αὐτομάτως περίεσμεν αὐτῶν καὶ κρατοῦμεν, ἀλλʼ ὁ Προμηθεύς, τουτέστιν ὁ λογισμὸς αἴτιος ἵππων ὄνων τʼ ὀχεῖα καὶ ταύρων γονὰς δοὺς ἀντίδωρα καὶ πόνων ἐκδέκτορα κατʼ Αἰσχύλον. ἐπεὶ τύχῃ γε καὶ φύσει γενέσεως ἀμείνονι τὰ πλεῖστα τῶν ἀλόγων κέχρηται. τὰ μὲν γὰρ ὥπλισται κέρασι καὶ ὀδοῦσι καὶ κέντροις, αὐτὰρ ἐχίνοις φησὶν Ἐμπεδοκλῆς ὀξυβελεῖς χαῖται νώτοις ἐπιπεφρίκασι, τὰ δʼ ὑποδέδεται καὶ ἠμφίεσται φολίσι καὶ λάχναις καὶ χηλαῖς καὶ ὁπλαῖς ἀποκρότοις· μόνος δʼ ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὸν Πλάτωνα γυμνὸς καὶ ἄοπλος καὶ ἀνυπόδητος καὶ ἄστρωτος ὑπὸ τῆς φύσεως ἀπολέλειπται. ἀλλʼ ἓν διδοῦσα πάντα μαλθάσσει τάδε, τὸν λογισμὸν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ τὴν πρόνοιαν. ἦ βραχὺ μὲν σθένος ἀνέρος· ἀλλὰ ποικιλίᾳ πραπίδων δεινὰ μὲν φῦλα πόντου χθονίων τʼ ἀερίων τε δάμναται βουλεύματα. κουφότατον ἵπποι καὶ ὠκύτατον, ἀνθρώπῳ δὲ θέουσι· μάχιμον κύων καὶ θυμοειδές, ἀλλʼ ἄνθρωπον φυλάττει· ἡδύτατον ἰχθὺς καὶ πολύσαρκον ὗς, ἀνθρώπῳ δὲ τροφὴ καὶ ὄψον ἐστί. τί μεῖζον ἐλέφαντος; ἢ φοβερώτερον ἰδεῖν; ἀλλὰ καὶ τοῦτο παίγνιον γέγονεν ἀνθρώπου καὶ θέαμα πανηγυρικόν, ὀρχήσεις τε μανθάνει καὶ χορείας καὶ προσκυνήσεις, οὐκ ἀχρήστως τῶν τοιούτων παρεισαγομένων, ἀλλʼ ἵνα μανθάνωμεν ποῖ τὸν ἄνθρωπον ἡ φρόνησις αἴρει καὶ τίνων ὑπεράνω ποιεῖ, καὶ πῶς κρατεῖ πάντων καὶ περίεστιν. οὐ γὰρ πυγμάχοι εἰμὲν ἀμύμονες οὐδὲ παλαισταί, οὐδὲ ποσὶ κραιπνῶς θέομεν, ἀλλʼ ἐν πᾶσι τούτοις ἀτυχέστεροι τῶν θηρίων ἐσμέν· ἐμπειρίᾳ δὲ καὶ μνήμῃ καὶ σοφίᾳ καὶ τέχνῃ κατʼ Ἀναξαγόραν σφῶν τʼ αὐτῶν χρώμεθα καὶ βλίττομεν καὶ ἀμέλγομεν καὶ φέρομεν καὶ ἄγομεν συλλαμβάνοντες, ὥστʼ, ἐνταῦθα τῆς τύχης ἀλλὰ πάντα τῆς εὐβουλίας εἶναι.
4Marangozların işleri de elbette ölümlülerin işleridir; demircilerin, yapı ustalarının, heykeltıraşların işleri de öyle. Bunlarda da hiçbir şeyin kendiliğinden ya da rastgele başarıldığını görmeyiz. Bunlara azıcık talih karıştığını, işlerin çoğunu ve en büyüklerini tekhnē'lerin kendi başına tamamladığını şu şair de ima etmiştir:
"Yola koyulun, ey bütün el işçileri, Zeus'un gorgo bakışlı kızı Ergane'ye ayakta duran sepetlerle yakaranlar."
Çünkü tekhnē'lerin yanında oturan tanrıça Ergane'dir, Talih değil. Gerçi anlatırlar ki Nealkes bir at resmi yaparken öteki biçimleri ve renkleri başarıyla vermiş, ama gemin çevresinde çalkalanan köpüğün kabarıklığını ve onunla birlikte dışarı vuran soluğu bir türlü tutturamamış; defalarca çizip silmiş, sonunda öfkeyle boyalara bulanmış süngeri olduğu gibi tablosuna fırlatmış; sünger çarpınca şaşılacak biçimde tam istenen izi bırakmış. Talihin tekhnē'ye yaraşır tek işi olarak anlatılan budur. Tekhnē ehli her yerde cetvel, şakul, ölçü ve sayı kullanır ki eserlerine hiçbir yerde gelişigüzellik ve rastlantı karışmasın. Zaten tekhnē'lerin bir tür küçük phronēsis'ler, daha doğrusu phronēsis'ten sızan damlalar ve hayatın ihtiyaçlarına serpiştirilmiş kırıntılar olduğu söylenir; Prometheus'un paylaştırdığı ateşin oraya buraya saçıldığı anlatısı da bunu ima eder. Çünkü phronēsis'in parçaları ve küçük kırıntıları da, o kırılıp ufalandıkça çeşitli yerlere dağılmıştır.
ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ τεκτόνων δήπου πράγματα θνητῶν ἐστι, καὶ τὰ χαλκοτύπων καὶ οἰκοδόμων καὶ ἀνδριαντοποιῶν, ἐν οἷς οὐδὲν αὐτομάτως οὐδʼ ὡς ἔτυχε κατορθούμενον ὁρῶμεν. ὅτι γὰρ τούτοις βραχεῖά τις παρεμπίπτει τύχη, τὰ δὲ πλεῖστα καὶ μέγιστα τῶν ἔργων αἱ τέχναι συντελοῦσι διʼ αὑτῶν, καὶ οὗτος ὑποδεδήλωκε βᾶτʼ εἰς ὁδὸν δὴ πᾶς ὁ χειρῶναξ λεώς, οἳ τὴν Διὸς γοργῶπιν Ἐργάνην στατοῖς λίκνοισι προστρέπεσθε. τὴν γὰρ Ἐργάνην αἱ τέχναι πάρεδρον οὐ τὴν Τύχην ἔχουσι. Νεάλκη μέντοι φασὶν ἵππον ζωγραφοῦντα τοῖς μὲν ἄλλοις κατορθοῦν εἴδεσι καὶ χρώμασι, τοῦ δʼ ἀφροῦ τὴν περὶ τῷ χαλινῷ κοπτομένην χαυνότητα καὶ τὸ συνεκπῖπτον ἆσθμα κατορθοῦντα γράφειν τε πολλάκις καὶ ἐξαλείφειν, τέλος δʼ ὑπʼ ὀργῆς προσβαλεῖν τῷ πίνακι τὸν σπόγγον ὥσπερ εἶχε τῶν φαρμάκων ἀνάπλεων, τὸν δὲ προσπεσόντα θαυμαστῶς ἐναπομάξαι καὶ ποιῆσαι τὸ δέον. τοῦτʼ ἔντεχνον τύχης μόνον ἱστορεῖται. κανόσι καὶ σταθμοῖς καὶ μέτροις καὶ ἀριθμοῖς πανταχοῦ χρῶνται, ἵνα μηδαμοῦ τὸ εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε τοῖς ἔργοις ἐγγένηται. καὶ μὴν αἱ τέχναι μικραί τινες εἶναι λέγονται φρονήσεις, μᾶλλον δʼ ἀπορροαὶ φρονήσεως καὶ ἀποτρίμματα ἐνδιεσπαρμένα ταῖς χρείαις ταῖς περὶ τὸν βίον, ὥσπερ αἰνίττεται τὸ πῦρ ὑπὸ τοῦ Προμηθέως μερισθὲν ἄλλο ἄλλῃ διασπαρῆναι. καὶ γὰρ τῆς φρονήσεως μόρια καὶ σπάσματα μικρὰ θραυομένης καὶ κατακερματιζομένης εἰς τάξεις κεχώρηκε.
5Şaşılacak şey: tekhnē'ler kendi gayelerine ulaşmak için talihe muhtaç değil de, hepsinin en büyüğü ve en mükemmeli, insanın şanının ve doğruluğunun özü olan tekhnē bir hiç mi? Tellerin gerilip gevşetilmesinde müzik denen bir tedbir, yemeklerin hazırlanmasında aşçılık dediğimiz, elbiselerin yıkanmasında çamaşırcılık dediğimiz bir tedbir vardır. Çocuklara ayakkabı giymeyi, giyinmeyi, katığı sağ elle alıp ekmeği sol elle tutmayı öğretiriz; çünkü bunlar bile talihten olmaz, dikkat ve özen ister. Ya saadet için en büyük ve en önemli şeyler phronēsis'i yardıma çağırmıyor, logos'tan ve öngörüden pay almıyor mu? Hiç kimse toprağı suyla ıslatıp talihten ve kendiliğinden kerpiç olur diye öylece bırakmaz; yün ve deri edinip, kendisine elbise ve ayakkabı olsun diye talihe dua ederek oturmaz. Ama bol altın ve gümüş yığan, bir sürü köle edinen, çevresini çok kapılı avlularla saran, pahalı yataklar ve masalar alan biri, phronēsis yanında olmadan bunların kendisine saadet, acısız, bahtiyar ve değişmez bir hayat getireceğini mi sanıyor? Biri komutan İphikrates'e, sanki onu köşeye sıkıştırmak istercesine "Sen nesin ki? Ne ağır piyadesin, ne okçu, ne hafif kalkanlı" diye sormuş. O da "Bunların hepsine emir veren ve onları kullanan" demiş.
θαυμαστὸν οὖν ἐστι πῶς αἱ μὲν τέχναι τῆς τύχης οὐ δέονται πρὸς τὸ οἰκεῖον τέλος, ἡ δὲ πασῶν μεγίστη καὶ τελειοτάτη τέχνη καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς ἀνθρωπίνης εὐφημίας καὶ δικαιώσεως οὐδέν ἐστιν. ἀλλʼ ἐπιτάσει μὲν καὶ ἀνέσει χορδῶν εὐβουλία τίς ἔνεστιν ἣν μουσικὴν καλοῦσι, καὶ περὶ ἄρτυσιν ὄψων ἣν μαγειρικὴν ὀνομάζομεν, καὶ περὶ πλύσιν ἱματίων ἣν γναφικήν, τούς τε παῖδας καὶ ὑποδεῖσθαι καὶ περιβάλλεσθαι διδάσκομεν καὶ τῇ δεξιᾷ λαμβάνειν τοῦ ὄψου τῇ δʼ ἀριστερᾷ κρατεῖν τὸν ἄρτον, ὡς οὐδὲ τούτων γιγνομένων ἀπὸ τύχης ἀλλʼ ἐπιστάσεως καὶ προσοχῆς δεομένων τὰ δὲ μέγιστα καὶ κυριώτατα πρὸς εὐδαιμονίαν οὐ παρακαλεῖ τὴν φρόνησιν, οὐδὲ μετέχει τοῦ κατὰ λόγον καὶ πρόνοιαν; ἀλλὰ γῆν μὲν οὐδεὶς ὕδατι δεύσας ἀφῆκεν, ὡς ἀπὸ τύχης καὶ αὐτομάτως πλίνθων ἐσομένων, οὐδʼ ἔρια καὶ σκύτη κτησάμενος κάθηται τῇ τύχῃ προσευχόμενος ἱμάτιον αὐτῷ καὶ ὑποδήματα γενέσθαι· χρυσίον δὲ πολὺ συμφορήσας καὶ ἀργύριον καὶ πλῆθος ἀνδραπόδων καὶ πολυθύρους αὐλὰς περιβαλόμενος καὶ κλίνας προσθέμενος πολυτελεῖς καὶ τραπέζας οἴεται ταῦτα φρονήσεως αὐτῷ μὴ παραγενομένης εὐδαιμονίαν ἔσεσθαι καὶ βίον ἄλυπον καὶ μακάριον καὶ ἀμετάβλητον; ἠρώτα τις Ἰφικράτην τὸν στρατηγόν, ὥσπερ ἐξελέγχων, τίς ἐστιν; οὔτε γὰρ ὁπλίτης οὔτε τοξότης οὔτε πελταστής. κἀκεῖνος ὁ τούτοις ἔφη πᾶσιν ἐπιτάττων καὶ χρώμενος.
6Phronēsis altın değildir; gümüş, şöhret, zenginlik, sağlık, güç ya da güzellik de değildir. Peki nedir? Bütün bunları güzelce kullanabilen ve her birini tatlı, şanlı ve yararlı kılan şeydir; o olmadan bunlar kullanışsız, verimsiz ve zararlı olur, sahibine yük olur ve onu utandırır. Hesiodos'un Prometheus'u Epimetheus'a ne güzel öğüt verir:
"Olymposlu Zeus'tan asla armağan kabul etme, geri gönder."
Burada talihe bağlı ve dışarıdan gelen şeyleri kasteder. Sanki ona müzikten anlamıyorsa kaval çalmamasını, okuma yazma bilmiyorsa okumamasını, binicilik bilmiyorsa ata binmemesini öğütler gibi, akılsızsa yönetmemesini, cimriyse zengin olmamasını, karısının buyruğu altındaysa evlenmemesini öğütler. Çünkü Demosthenes'in dediği gibi hak edilmemiş başarı akılsızlar için yalnız kötü düşüncelere kapı açmakla kalmaz; hak edilmemiş iyi talih de phronēsis'ten yoksun olanlar için kötü işlere kapı açar.
Οὐ χρυσίον ἡ φρόνησίς ἐστιν οὐδʼ ἀργύριον οὐδὲ δόξα οὐδὲ πλοῦτος οὐδʼ ὑγίεια οὐδʼ ἰσχὺς οὐδὲ κάλλος. τί οὖν ἐστι; τὸ πᾶσι τούτοις καλῶς χρῆσθαι δυνάμενον καὶ διʼ ὃ τούτων ἕκαστον ἡδὺ γίγνεται καὶ ἔνδοξον καὶ ὠφέλιμον ἄνευ δὲ τούτου δύσχρηστα καὶ ἄκαρπα καὶ βλαβερά, καὶ· βαρύνει καὶ καταισχύνει τὸν κεκτημένον. ἦ που καλῶς ὁ Ἡσιόδου Προμηθεὺς τῷ Ἐπιμηθεῖ παρακελεύεται μή ποτε δῶρα δέξασθαι πὰρ Ζηνὸς Ὀλυμπίου ἀλλʼ ἀποπέμπειν τὰ τυχηρὰ λέγων καὶ τὰ ἐκτός, ὡς εἰ παρεκελεύετο μὴ συρίζειν ἄμουσον ὄντα μηδʼ ἀναγιγνώσκειν ἀγράμματον μηδʼ ἱππεύειν ἄνιππον, οὕτω παρακελευόμενος αὐτῷ μὴ ἄρχειν ἀνόητον ὄντα μηδὲ πλουτεῖν ἀνελεύθερον μηδὲ γαμεῖν κρατούμενον ὑπὸ γυναικός. οὐ γὰρ μόνον τὸ εὖ πράσσειν παρὰ τὴν ἀξίαν ἀφορμὴ τοῦ κακῶς φρονεῖν τοῖς ἀνοήτοις γίγνεται, ὡς Δημοσθένης εἶπεν, ἀλλὰ τὸ εὐτυχεῖν παρὰ τὴν ἀξίαν ἀφορμὴ τοῦ κακῶς πράττειν τοῖς μὴ φρονοῦσιν.