İçeriğe geç
Epikuros

Epikuros

Menoikeus'a Mektup

Ἐπιστολὴ πρὸς Μενοικέα

122Epikuros'tan Menoikeus'a selam.

Kimse gençken felsefe yapmayı ertelemesin, yaşlanınca da felsefe yapmaktan yorulmasın. Çünkü psykhē'nin sağlığı için kimse ne çok erkendir ne de çok geç. Felsefe yapmanın vaktinin henüz gelmediğini ya da geçip gittiğini söyleyen, saadetin vaktinin henüz gelmediğini ya da artık geçtiğini söyleyen kişiye benzer. Öyleyse genç de yaşlı da felsefe yapmalıdır: yaşlı, yaşlanırken geçmişte yaşadıklarına duyduğu şükran sayesinde iyi şeylerle gençleşsin diye; genç de, gelecekten korkmadığı için hem genç hem olgun olsun diye. Öyleyse saadeti meydana getiren şeyler üzerinde durmadan düşünmeliyiz; çünkü saadet varken her şeye sahibiz, yokken de ona sahip olmak için her şeyi yaparız.

122

Μήτε νέος τις ὢν μελλέτω φιλοσοφεῖν, μήτε γέρων ὑπάρχων κοπιάτω φιλοσοφῶν. οὔτε γὰρ ἄωρος οὐδείς ἐστιν οὔτε πάρωρος πρὸς τὸ κατὰ ψυχὴν ὑγιαῖνον. ὁ δὲ λέγων ἢ μήπω τοῦ φιλοσοφεῖν ὑπάρχειν ὥραν ἢ παρεληλυθέναι τὴν ὥραν ὅμοιός ἐστι τῷ λέγοντι πρὸς εὐδαιμονίαν ἢ μὴ παρεῖναι τὴν ὥραν ἢ μηκέτι εἶναι. ὥστε φιλοσοφητέον καὶ νέῳ καὶ γέροντι, τῷ μὲν ὅπως γηράσκων νεάζῃ τοῖς ἀγαθοῖς διὰ τὴν χάριν τῶν γεγονότων, τῷ δὲ ὅπως νέος ἅμα καὶ παλαιὸς ᾖ διὰ τὴν ἀφοβίαν τῶν μελλόντων· μελετᾶν οὖν χρὴ τὰ ποιοῦντα τὴν εὐδαιμονίαν, εἴπερ παρούσης μὲν αὐτῆς πάντα ἔχομεν, ἀπούσης δὲ πάντα πράττομεν εἰς τὸ ταύτην ἔχειν.

123Sana durmadan öğütlediğim şeyleri hem yap hem üzerinde düşün; bunların güzel yaşamanın temel unsurları olduğunu bil. Önce, tanrının, ortak tanrı kavramının çizdiği gibi, yok olmaz ve mutlu bir canlı olduğunu düşün ve ona ne yok olmazlığa yabancı ne de mutluluğa uymayan hiçbir şey yakıştır; yok olmazlıkla birlikte mutluluğunu koruyabilecek her şeyin onda bulunduğuna inan. Çünkü tanrılar vardır; onlara dair bilgimiz apaçıktır. Ama çoğunluğun sandığı gibi değildirler; çünkü çoğunluk onları sandığı gibi tutarlı biçimde düşünmeyi bile sürdürmez. Dinsiz olan, çoğunluğun tanrılarını ortadan kaldıran değil, çoğunluğun kanaatlerini tanrılara yakıştırandır.

123

Ἃ δέ σοι συνεχῶς παρήγγελλον, ταῦτα καὶ πρᾶττε καὶ μελέτα, στοιχεῖα τοῦ καλῶς ζῆν ταῦτ’ εἶναι διαλαμβάνων. Πρῶτον μὲν τὸν θεὸν ζῷον ἄφθαρτον καὶ μακάριον νομίζων, ὡς ἡ κοινὴ τοῦ θεοῦ νόησις ὑπεγράφη, μηθὲν μήτε τῆς ἀφθαρσίας ἀλλότριον μήτε τῆς μακαριότητος ἀνοίκειον αὐτῷ πρόσαπτε· πᾶν δὲ τὸ φυλάττειν αὐτοῦ δυνάμενον τὴν μετὰ ἀφθαρσίας μακαριότητα περὶ αὐτὸν δόξαζε. θεοὶ μὲν γὰρ εἰσίν· ἐναργὴς γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἡ γνῶσις· οἵους δ’ αὐτοὺς 〈οἱ〉 πολλοὶ νομίζουσιν, οὐκ εἰσίν· οὐ γὰρ φυλάττουσιν αὐτοὺς οἵους νομίζουσιν. ἀσεβὴς δὲ οὐχ ὁ τοὺς τῶν πολλῶν θεοὺς ἀναιρῶν, ἀλλ’ ὁ τὰς τῶν πολλῶν δόξας θεοῖς προσάπτων.

124Çünkü çoğunluğun tanrılar hakkındaki sözleri önkavramlar değil, yanlış kabullerdir. ⟦Kötülere en büyük zararların, [iyilere] en büyük faydaların⟧ tanrılardan geldiği inancı buradan doğar. Çünkü insanlar her zaman kendi aretē'lerine yakınlık duyduklarından kendilerine benzeyenleri kabul eder, öyle olmayan her şeyi yabancı sayarlar.

Ölümün bizim için hiçbir şey olmadığını düşünmeye alış; çünkü her iyi ve kötü histedir, ölüm ise hissin yokluğudur. Bu yüzden ölümün bizim için hiçbir şey olmadığını doğru bilmek, hayatın ölümlülüğünü tadına varılır kılar; buna sonsuz bir zaman ekleyerek değil, ölümsüzlük özlemini ortadan kaldırarak.

124

οὐ γὰρ προλήψεις εἰσὶν ἀλλ’ ὑπολήψεις ψευδεῖς αἱ τῶν πολλῶν ὑπὲρ θεῶν ἀποφάσεις. ἔνθεν αἱ μέγισται βλάβαι† αἴτιαι τοῖς κακοῖς ἐκ θεῶν ἐπάγονται καὶ ὠφέλειαι. ταῖς γὰρ ἰδίαις οἰκειούμενοι διὰ παντὸς ἀρεταῖς τοὺς ὁμοίους ἀποδέχονται, πᾶν τὸ μὴ τοιοῦτον ὡς ἀλλότριον νομίζοντες. Συνέθιζε δὲ ἐν τῷ νομίζειν μηδὲν πρὸς ἡμᾶς εἶναι τὸν θάνατον· ἐπεὶ πᾶν ἀγαθὸν καὶ κακὸν ἐν αἰσθήσει· στέρησις δέ ἐστιν αἰσθήσεως ὁ θάνατος. ὅθεν γνῶσις ὀρθὴ τοῦ μηθὲν εἶναι πρὸς ἡμᾶς τὸν θάνατον ἀπολαυστὸν ποιεῖ τὸ τῆς ζωῆς θνητόν, οὐκ ἄπειρον προστιθεῖσα χρόνον, ἀλλὰ τὸν τῆς ἀθανασίας ἀφελομένη πόθον.

125Çünkü yaşamamakta korkunç hiçbir şey olmadığını gerçekten kavramış biri için yaşamakta da korkunç bir şey yoktur. Bu yüzden ölümden, geldiğinde acı vereceği için değil, gelecek olduğu için şimdiden acı verdiği için korktuğunu söyleyen boş konuşur. Çünkü yanımızdayken bizi rahatsız etmeyen bir şey, beklenirken boş yere acı verir. Öyleyse kötülüklerin en ürkütücüsü olan ölüm bizim için hiçbir şeydir; çünkü biz varken ölüm yoktur, ölüm geldiğinde de biz yokuz. O hâlde ölüm ne yaşayanlar için bir şeydir ne de ölmüşler için; çünkü yaşayanlar için o yoktur, ölmüşler ise artık yoktur.

Ama çoğunluk ölümden bazen kötülüklerin en büyüğü diye kaçar, bazen de hayattaki ⟨kötülüklerden⟩ bir dinlenme diye ⟨onu ister.

125

οὐθὲν γάρ ἐστιν ἐν τᾷ ζῆν δεινὸν τῷ κατειληφότι γνησίως τὸ μηδὲν ὑπάρχειν ἐν τῷ μὴ ζῆν δεινόν. ὥστε μάταιος ὁ λέγων δεδιέναι τὸν θάνατον οὐχ ὅτι λυπήσει παρών, ἀλλ’ ὅτι λυπεῖ μέλλων. ὃ γὰρ παρὸν οὐκ ἐνοχλεῖ, προσδοκώμενον κενῶς λυπεῖ. τὸ φρικωδέστατον οὖν τῶν κακῶν ὁ θάνατος οὐθὲν πρὸς ἡμᾶς, ἐπειδήπερ ὅταν μὲν ἡμεῖς ὦμεν, ὁ θάνατος οὐ πάρεστιν, ὅταν δὲ ὁ θάνατος παρῇ, τόθ’ ἡμεῖς οὐκ ἐσμέν. οὔτε οὖν πρὸς τοὺς ζῶντάς ἐστιν οὔτε πρὸς τοὺς τετελευτηκότας, ἐπειδήπερ περὶ οὓς μὲν οὐκ ἔστιν, οἳ δ’ οὐκέτι εἰσίν. Ἀλλ’ οἱ πολλοὶ τὸν θάνατον ὁτὲ μὲν ὡς μέγιστον τῶν κακῶν φεύγουσιν, ὁτὲ δὲ ὡς ἀνάπαυσιν τῶν ἐν τῷ ζῆν 〈κακῶν αἱροῦνται.

126Bilge ise ne yaşamaktan kaçar⟩ ne de yaşamamaktan korkar; çünkü yaşamak ona yük gelmez, yaşamamanın da kötü bir şey olduğunu düşünmez. Nasıl ki yemekte her hâlükârda çok olanı değil en lezzetli olanı seçerse, zamanda da en uzun olanın değil en hoş olanın tadını çıkarır.

Gence güzel yaşamayı, yaşlıya güzel ölmeyi öğütleyen ise saftır; yalnızca hayat sevimli olduğu için değil, güzel yaşamanın alıştırması ile güzel ölmenin alıştırması aynı olduğu için de. "Hiç doğmamak iyidir, doğmuşsa da bir an önce Hades'in kapılarından geçmek" diyen ise çok daha kötüdür.

126

ὁ δὲ σοφὸς οὔτε παραιτεῖται τὸ ζῆν〉 οὔτε φοβεῖται τὸ μὴ ζῆν· οὔτε γὰρ αὐτῷ προσίσταται τὸ ζῆν οὔτε δοξάζει κακὸν εἶναί τι τὸ μὴ ζῆν. ὥσπερ δὲ τὸ σιτίον οὐ τὸ πλεῖον πάντως ἀλλὰ τὸ ἥδιστον αἱρεῖται, οὕτω καὶ χρόνον οὐ τὸν μήκιστον ἀλλὰ τὸν ἥδιστον καρπίζεται. Ὁ δὲ παραγγέλλων τὸν μὲν νέον καλῶς ζῆν, τὸν δὲ γέροντα καλῶς καταστρέφειν, εὐήθης ἐστὶν οὐ μόνον διὰ τὸ τῆς ζωῆς ἀσπαστόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ τὴν αὐτὴν εἶναι μελέτην τοῦ καλῶς ζῆν καὶ τοῦ καλῶς ἀποθνήσκειν. πολὺ δὲ χείρων καὶ ὁ λέγων καλὸν μὲν μὴ φῦναι, φύντα δ’ ὅπως ὤκιστα πύλας Ἀίδαο περῆσαι.

127Çünkü bunu inanarak söylüyorsa neden hayattan ayrılmıyor? Buna sağlam bir şekilde karar vermişse bu onun elindedir. Alay ederek söylüyorsa, alay kaldırmayan konularda boş konuşuyor demektir.

Geleceğin ne büsbütün bizim olduğunu ne de büsbütün bizim olmadığını hatırlamalıyız; ta ki onu kesin gelecekmiş gibi beklemeyelim, kesin gelmeyecekmiş gibi de umudumuzu kesmeyelim.

Arzulardan bazılarının tabiî, bazılarının boş olduğunu; tabiî olanlardan bazılarının zorunlu, bazılarının yalnızca tabiî olduğunu; zorunlu olanlardan da bazılarının saadet için, bazılarının bedenin rahatsızlıktan kurtulması için, bazılarının da yaşamanın kendisi için zorunlu olduğunu hesaba katmalıyız.

127

Εἰ μὲν γὰρ πεποιθὼς τουτό φησν, πῶς οὐκ ἀπέρχεται ἐκ τοῦ ζῆν; ἐν ἑτοίμῳ γὰρ αὐτῷ τοῦτ’ ἐστίν, εἴπερ ἦν βεβουλευμένον αὐτῷ βεβαίως· εἰ δὲ μωκώμενος, μάταιος ἐν τοῖς οὐκ ἐπιδεχομένοις. Μνημονευτέον δὲ ὡς τὸ μέλλον 〈οὔτε πάντως ἡμέτερον〉 οὔτε πάντως οὐχ ἡμέτερον, ἵνα μήτε πάντως προσμένωμεν ὡς ἐσόμενον μήτε ἀπελπίζωμεν ὡς πάντως οὐκ ἐσόμενον. Ἀναλογιστέον δὲ ὡς τῶν ἐπιθυμιῶν αἱ μέν εἰσι φυσικαί, αἱ δὲ κεναί, καὶ τῶν φυσικῶν αἱ μὲν ἀναγκαῖαι, αἱ δὲ φυσι καὶ μόνον· τῶν δὲ ἀναγκαίων αἱ μὲν πρὸς εὐδαιμονίαν εἰσὶν ἀναγκαῖαι, αἱ δὲ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἀοχλησίαν, αἱ δὲ πρὸς αὐτὸ τὸ ζῆν.

128Çünkü bunları şaşmadan incelemek, her seçmeyi ve kaçınmayı bedenin sağlığına ve ⟨psykhē'nin⟩ dinginliğine bağlamayı bilir; çünkü mutlu yaşamanın gayesi budur. Bütün yaptıklarımızı bunun için, yani ne acı çekelim ne de korkalım diye yaparız. Bu bir kez bizde gerçekleşince psykhē'nin bütün fırtınası diner; çünkü canlı artık eksik olan bir şeye doğru yürümek, psykhē'nin ve bedenin iyisini tamamlayacak başka bir şey aramak zorunda kalmaz. Çünkü hazza ancak hazzın yokluğundan acı çektiğimizde ihtiyaç duyarız; ⟨acı çekmediğimizde⟩ ise artık hazza muhtaç değiliz.

128

τούτων γὰρ ἀπλανὴς θεωρία πᾶσαν αἵρεσιν καὶ φυγὴν ἐπανάγειν οἶδεν ἐπὶ τὴν τοῦ σώματος ὑγίειαν καὶ τὴν 〈τῆς ψυχῆς〉 ἀταραξίαν, ἐπεὶ τοῦτο τοῦ μακαρίως ζῆν ἐστι τέλος. τούτου γὰρ χάριν πάντα πράττομεν, ὅπως μήτε ἀλγῶμεν μήτε ταρβῶμεν. ὅταν δὲ ἅπαξ τοῦτο περὶ ἡμᾶς γένηται, λύεται πᾶς ὁ τῆς ψυχῆς χειμών, οὐκ ἔχοντος τοῦ ζῴου βαδίζειν ὡς πρὸς ἐνδέον τι καὶ ζητεῖν ἕτερον ᾧ τὸ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἀγαθὸν συμπληρώσεται. τότε γὰρ ἡδονῆς χρείαν ἔχομεν, ὅταν ἐκ τοῦ μὴ παρεῖναι τὴν ἡδονὴν ἀλγῶμεν· ‹ ὅταν δὲ μὴ ἀλγῶμεν,〉 οὐκέτι τῆς ἡδονῆς δεόμεθα.

129Bu yüzden hazzın mutlu yaşamanın ilkesi ve gayesi olduğunu söyleriz. Çünkü onu ilk ve doğuştan gelen iyi olarak tanıdık; her seçmeye ve kaçınmaya ondan başlarız ve her iyiyi duyguyu ölçü alarak değerlendirip yine ona varırız. Madem ki ilk ve doğuştan gelen iyi budur, bu yüzden her hazzı seçmeyiz; bazı hazlardan bize daha büyük bir sıkıntı gelecekse birçok hazzı bir yana bıraktığımız olur; uzun süre katlandığımızda ardından daha büyük bir haz gelecekse, birçok acıyı da hazlardan üstün sayarız. Öyleyse her haz, tabiatı bize uygun olduğu için iyidir, ama her haz seçilmeye değer değildir; tıpkı her acının kötü olduğu, ama her acının her zaman tabiatça kaçınılacak bir şey olmadığı gibi.

129

Καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἡδονὴν ἀρχὴν καὶ τέλος λέγομεν εἶναι τοῦ μακαρίως ζῆν. ταύτην γὰρ ἀγαθὸν πρῶτον καὶ συγγενικὸν ἔγνωμεν, καὶ ἀπὸ ταύτης καταρχόμεθα πάσης αἱρέσεως καὶ φυγῆς, καὶ ἐπὶ ταύτην καταντῶμεν ὡς κανόνι τῷ πάθει πᾶν ἀγαθὸν κρίνοντες. Καὶ ἐπεὶ πρῶτον ἀγαθὸν τοῦτο καὶ σύμφυτον, διὰ τοῦτο καὶ οὐ πᾶσαν ἡδονὴν αἱρούμεθα, ἀλλ’ ἔστιν ὅτε πολλὰς ἡδονὰς ὑπερβαίνομεν, ὅταν πλεῖον ἡμῖν τὸ δυσχερὲς ἐκ τούτων ἕπηται· καὶ πολλὰς ἀλγηδόνας ἡδονῶν κρείττους νομίζομεν, ἐπειδὰν μείζων ἡμῖν ἡδονὴ παρακολουθῇ πολὺν χρόνον ὑπομείνασι τὰς ἀλγηδόνας. πᾶσα οὖν ἡδονὴ διὰ τὸ φύσιν ἔχειν οἰκείαν ἀγαθόν, οὐ πᾶσα μέντοι αἱρετή· καθάπερ καὶ ἀλγηδὼν πᾶσα κακόν, οὐ πᾶσα δὲ ἀεὶ φευκτὴ πεφυκυῖα.

130Bütün bunları birbirine karşı tartarak, faydalı olana ve olmayana bakarak değerlendirmek gerekir. Çünkü bazı zamanlarda iyiyi kötü gibi, kötüyü de tersine iyi gibi kullanırız.

Kendine yeterliği de büyük bir iyi sayarız; her hâlükârda az şeyle yetinelim diye değil, çok şeyimiz olmadığında azla yetinebilelim diye. Çünkü bolluğa en az muhtaç olanların bolluğun tadını en çok çıkardığına, tabiî olan her şeyin kolay, boş olanın ise zor elde edildiğine, sade yemeklerin de, yokluktan doğan bütün acı giderildiğinde, gösterişli bir sofra kadar haz verdiğine,

130

τῇ μέντοι συμμετρήσει καὶ συμφερόντων καὶ ἀσυμφόρων βλέψει ταῦτα πάντα κρίνειν καθήκει. χρώμεθα γὰρ τῷ μὲν ἀγαθῷ κατά τινας χρόνους ὡς κακῷ, τῷ δὲ κακῷ τοὔμπαλιν ὡς ἀγαθῷ. Καὶ τὴν αὐτάρκειαν δὲ ἀγαθὸν μέγα νομίζομεν, οὐχ ἵνα πάντως τοῖς ὀλίγοις χρώμεθα, ἀλλ’ ὅπως ἐὰν μὴ ἔχωμεν τὰ πολλά, τοῖς ὀλίγοις ἀρκώμεθα, πεπεισμένοι γνησίως ὅτι ἥδιστα πολυτελείας ἀπολαύουσιν οἱ ἥκιστα ταύτης δεόμενοι, καὶ ὅτι τὸ μὲν φυσικὸν πᾶν εὐπόριστόν ἐστι, τὸ δὲ κενὸν δυσπόριστον, ὅτι τε λιτοὶ χυλοὶ ἴσην πολυτελεῖ διαίτῃ τὴν ἡδονὴν ἐπιφέρουσιν,

131arpa ekmeğiyle suyun da, ihtiyacı olan biri onları ağzına götürdüğünde en yüksek hazzı verdiğine gerçekten inanmışızdır. Öyleyse sade ve gösterişsiz yemeklere alışmak hem sağlığı tamamlar, hem insanı hayatın zorunlu ihtiyaçları karşısında üşengeçlikten kurtarır, hem arada bir gösterişli sofralara oturduğumuzda bizi daha iyi bir hâle getirir, hem de talihe karşı korkusuz kılar.

Öyleyse hazzın gaye olduğunu söylediğimizde, bazılarının bilmeden, bizimle aynı görüşte olmadan ya da yanlış anlayarak sandığı gibi, sefihlerin hazlarını ve zevk sürmekte yatan hazları kastetmiyoruz; bedende acı çekmemeyi ve psykhē'de sarsılmamayı kastediyoruz.

131

ὅταν ἅπαν τὸ ἀλγοῦν κατ’ ἔνδειαν ἐξαιρεθῇ, καὶ μᾶζα καὶ ὕδωρ τὴν ἀκροτάτην ἀποδίδωσιν ἡδονήν, ἐπειδὰν ἐνδέων τις αὐτὰ προσενέγκηται. τὸ συνεθίζειν οὖν ἐν ταῖς ἁπλαῖς καὶ οὐ πολυτελέσι διαίταις καὶ ὑγιείας ἐστὶ συμπληρωτικὸν καὶ πρὸς τὰς ἀναγκαίας τοῦ βίου χρήσεις ἄοκνον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον καὶ τοῖς πολυτελέσιν ἐκ διαλειμμάτων προσερχομένοις κρεῖττον ἡμᾶς διατίθησι καὶ πρὸς τὴν τύχην ἀφόβους παρασκευάζει. Ὅταν οὖν λέγωμεν ἡδονὴν τέλος ὑπάρχειν, οὐ τὰς τῶν ἀσώτων ἡδονὰς καὶ τὰς ἐν ἀπολαύσει κειμένας λέγομεν, ὥς τινες ἀγνοοῦντες καὶ οὐχ ὁμολογοῦντες ἢ κακῶς ἐκδεχόμένοι νομίζουσιν, ἀλλὰ τὸ μήτε ἀλγεῖν κατὰ σῶμα μήτε ταράττεσθαι κατὰ ψυχήν·

132Çünkü hoş bir hayatı doğuran şey, art arda içki âlemleri ve eğlenceler, oğlanlarla ve kadınlarla zevk sürmek, ya da balıklardan ve gösterişli bir sofranın sunduğu öteki şeylerden zevk almak değildir; her seçmenin ve kaçınmanın sebeplerini araştıran ve psykhē'leri en çok kargaşaya düşüren kanaatleri kovan ayık bir akıl yürütmedir.

Bütün bunların ilkesi ve en büyük iyi phronēsis'tir. Bu yüzden phronēsis felsefeden bile daha değerlidir; öteki bütün aretē'ler ondan doğar. Bize, akıllıca, güzelce ve adilce yaşamadan hoşça yaşamanın, ⟨hoşça yaşamadan da akıllıca, güzelce ve adilce yaşamanın⟩ mümkün olmadığını o öğretir. Çünkü aretē'ler hoşça yaşamakla iç içe doğmuştur ve hoşça yaşamak onlardan ayrılmaz.

132

οὐ γὰρ πότοι καὶ κῶμοι συνείροντες οὐδ’ ἀπολαύσεις παίδων καὶ γυναικῶν οὐδ’ ἰχθύων καὶ τῶν ἄλλων, ὅσα φέρει πολυτελὴς τράπεζα, τὸν ἡδὺν γεννᾷ βίον, ἀλλὰ νήφων λογισμὸς καὶ τὰς αἰτίας ἐξερευνῶν πάσης αἱρέσεως καὶ φυγῆς καὶ τὰς δόξας ἐξελαύνων, ἐξ ὧν πλεῖστος τὰς ψυχὰς καταλαμβάνει θόρυβος. Τούτων δὲ πάντων ἀρχὴ καὶ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν φρόνησις. διὸ καὶ φιλοσοφίας τιμιώτερον ὑπάρχει φρόνησις, ἐξ ἧς αἱ λοιπαὶ πᾶσαι πεφύκασιν ἀρεταί, διδάσκουσα ὡς οὐκ ἔστιν ἡδέως ζῆν ἄνευ τοῦ φρονίμως καὶ καλῶς καὶ δικαίως 〈οὐδὲ φρονίμως καὶ καλῶς καὶ δικαίως〉 ἄνευ τοῦ ἡδέως. συμπεφύκασι γὰρ αἱ ἀρεταὶ τῷ ζῆν ἡδέως, καὶ τὸ ζῆν ἡδέως τούτων ἐστὶν ἀχώριστον.

133Sence tanrılar hakkında dine uygun kanaatler taşıyan, ölüm karşısında hep korkusuz olan, tabiatın gayesini hesaba katmış olan, iyilerin sınırına kolayca ulaşılıp kolayca sahip olunabildiğini, kötülerin sınırının da ya süresinin ya da acısının kısa olduğunu kavrayan kişiden daha üstün kim olabilir? Bazılarının her şeyin hâkimi diye ortaya koyduğu [kaderi] ⟦küçümseyen⟧ [...] (⟨başka yerlerde bazı şeylerin zorunlulukla⟩, bazılarının talihle, bazılarının da bizim elimizle olduğunu söyler; çünkü zorunluluk hesap vermez, talih değişken görünür, bizim elimizde olan ise hiçbir efendiye bağlı değildir; kınama da, onun karşıtı da tabiatça buna eşlik eder) —

133

Ἐπεὶ τίνα νομίζεις εἶναι κρείττονα τοῦ καὶ περὶ θεῶν ὅσια δοξάζοντος καὶ περὶ θανάτου διὰ παντὸς ἀφόβως ἔχοντος καὶ τὸ τῆς φύσεως ἐπιλελογισμένου τέλος, καὶ τὸ μὲν τῶν ἀγαθῶν πέρας ὡς ἔστιν εὐσυμπλήρωτόν τε καὶ εὐπόριστον διαλαμβάνοντος, τὸ δὲ τῶν κακῶν ὡς ἢ χρόνους ἢ πόνους ἔχει βραχεῖς; τὴν δὲ ὑπό τινων δεσπότιν εἰσαγομένην πάντων †ἀγγέλλοντος * * (〈λέγει ἐν ἄλλοις γίνεσθαι ἃ μὲν κατ’ ἀνάγκην〉, ἃ δὲ ἀπὸ τύχης, ἃ δὲ παρ’ ἡμᾶς, διὰ τὸ τὴν μὲν ἀνάγκην ἀνυπεύθυνον εἶναι, τὴν δὲ τύχην ἄστατον ὁρᾶν, τὸ δὲ παρ’ ἡμᾶς ἀδέσποτον, ᾧ καὶ τὸ μεμπτὸν καὶ τὸ ἐναντίον παρακολουθεῖν πέφυκεν) —

134çünkü tanrılar hakkındaki mite uymak, fizikçilerin kaderine kul olmaktan daha iyiydi: Mit, tanrılara saygı göstererek onları yumuşatma umudu verir, kader ise yumuşatılamaz bir zorunluluk taşır —; talihi de, çoğunluğun sandığı gibi bir tanrı saymayan (çünkü tanrı hiçbir şeyi düzensizce yapmaz), sağlam olmayan bir sebep de saymayan (çünkü talihin, insanlara mutlu yaşamak için iyi ya da kötü verdiğini ⟨düşünmez⟩, ama büyük iyiliklerin ya da kötülüklerin başlangıçlarının ondan geldiğini düşünür),

134

ἐπεὶ κρεῖττον ἦν τῷ περὶ θεῶν μύθῳ κατακολουθεῖν ἢ τῇ τῶν φυσικῶν εἱμαρμένῃ δουλεύειν· ὁ μὲν γὰρ ἐλπίδα παραιτήσεως ὑπογράφει θεῶν διὰ τιμῆς, ἣ δὲ ἀπαραίτητον ἔχει τὴν ἀνάγκην — τὴν δὲ τύχην οὔτε θεὸν ὡς οἱ πολλοὶ νομίζουσιν ὑπολαμβάνων — οὐθὲν γὰρ ἀτάκτως θεῷ πράττεται ἀβέβαιον οὔτε αἰτίαν — 〈οὐκ〉 οἴεται μὲν γὰρ ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἐκ ταύτης πρὸς τὸ μακαρίως ζῆν ἀνθρώποις δίδοσθαι, ἀρχὰς μέντοι μεγάλων ἀγαθῶν ἢ κακῶν ὑπὸ ταύτης χορηγεῖσθαι —

135hesabını iyi yapıp talihsiz olmanın, hesapsızca talihli olmaktan daha iyi olduğunu düşünen kişiden daha üstün kim olabilir? Çünkü eylemlerde, iyi düşünülüp karar verilmiş bir şeyin ⟨başarısız olması, iyi düşünülmeden karar verilmiş bir şeyin⟩ talih sayesinde başarılı olmasından daha iyidir.

Öyleyse bunları ve bunlara yakın olanları gece gündüz kendi kendine ve sana benzeyen biriyle birlikte düşün; o zaman ne uyanıkken ne uykuda hiçbir zaman sarsılmayacak, insanlar arasında bir tanrı gibi yaşayacaksın. Çünkü ölümsüz iyiler arasında yaşayan bir insan, ölümlü bir canlıya hiç benzemez.

135

κρεῖττον εἶναι νομίζων εὐλογίστως ἀτυχεῖν ἢ ἀλογίστως εὐτυχεῖν — βέλτιον γὰρ ἐν ταῖς πράξεσι τὸ καλῶς κριθὲν 〈μὴ ὀρθωθῆναι ἢ τὸ μὴ καλῶς κριθὲν〉 ὀρθωθῆναι διὰ ταύτην. Ταῦτα οὖν καὶ τὰ τούτοις συγγενῆ μελέτα πρὸς σεαυτὸν ἡμέρας καὶ νυκτὸς πρός 〈τε〉 τὸν ὅμοιον σεαυτῷ, καὶ οὐδέποτε οὔθ’ ὕπαρ οὔτ’ ὄναρ διαταραχθήσῃ, ζήσῃ δὲ ὡς θεὸς ἐν ἀνθρώποις. οὐθὲν γὰρ ἔοικε θνητῷ ζῴῳ ζῶν ἄνθρωπος ἐν ἀθανάτοις ἀγαθοῖς.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…