İçeriğe geç
Epikuros

Epikuros

Pythokles'e Mektup

Ἐπιστολὴ πρὸς Πυθοκλέα

84Epikuros'tan Pythokles'e selam.

Kleon bana senden bir mektup getirdi. Mektubunda, senin için gösterdiğimiz ilgiye yaraşır bir sevgiyi bize göstermeye devam ediyor, mutlu bir hayata katkıda bulunan akıl yürütmeleri de hiç fena olmayan bir şekilde hatırlamaya çalışıyordun. Gökteki olaylar hakkında da kolayca hatırlayabileceğin kısa ve kolay kavranır bir açıklama göndermemi istiyordun; çünkü, dediğin gibi, başka yerlerde yazdıklarımı hep yanında taşısan da hatırlanmaları güçmüş. Biz de isteğini memnuniyetle karşıladık ve tatlı umutlara kapıldık.

84

Ἤνεγκέ μοι Κλέων ἐπιστολὴν παρὰ σοῦ, ἐν ᾗ φιλοφρονούμενός τε περὶ ἡμᾶς διετέλεις ἀξίως τῆς ἡμετέρας περὶ σεαυτὸν σπουδῆς, καὶ οὐκ ἀπιθάνως ἐπειρῶ μνημονεύειν τῶν εἰς μακάριον βίον συντεινόντων διαλογισμῶν, ἐδέου τε σεαυτῷ περὶ τῶν μετεώρων σύντομον καὶ εὐπερίγραφον διαλογισμὸν ἀποστεῖλαι, ἵνα ῥᾳδίως μνημονεύῃς· τὰ γὰρ ἐν ἄλλοις ἡμῖν γεγραμμένα δυσμνημόνευτα εἶναι, καίτοι, ὡς ἔφης, συνεχῶς αὐτὰ βαστάζεις. ἡμεῖς δὲ ἡδέως τέ σου τὴν δέησιν ἀπεδεξάμεθα καὶ ἐλπίσιν ἡδείαις συνεσχέθημεν.

85Bu yüzden öteki her şeyi yazdıktan sonra istediğin şeyi de yerine getiriyoruz; bu akıl yürütmeler başka birçok kişiye de faydalı olacaktır, özellikle de gerçek tabiat araştırmasını yeni tatmaya başlamış olanlara ve olağan uğraşlardan birinin derin meşguliyetlerine dalmış olanlara. Onları iyice kavra, hafızanda tutarak, Herodotos'a gönderdiğimiz Küçük Özet'teki öteki öğretilerle birlikte çabucak gözden geçir.

Önce şunu bilmeliyiz: Gökteki olaylara dair bilginin, ister başka konularla bağlantılı olarak ister kendi başına ele alınsın, ruh dinginliğinden ve sağlam bir güvenden başka bir gayesi yoktur; tıpkı öteki konularda olduğu gibi.

85

γράψαντες οὖν τὰ λοιπὰ πάντα συντελοῦμεν ἅπερ ἠξίωσας πολλοῖς καὶ ἄλλοις ἐσόμενα χρήσιμα τὰ διαλογίσματα ταῦτα, καὶ μάλιστα τοῖς νεωστὶ φυσιολογίας γνησίου γευομένοις καὶ τοῖς εἰς ἀσχολίας βαθυτέρας τῶν ἐγκυκλίων τινὸς ἐμπεπλεγμένοις. καλῶς δὴ αὐτὰ διάλαβε, καὶ διὰ μνήμης ἔχων ὀξέως αὐτὰ περιόδευε μετὰ τῶν λοιπῶν ὧν ἐν τῇ μικρᾷ ἐπιτομῇ πρὸς Ἡρόδοτον ἀπεστείλαμεν. Πρῶτον μὲν οὖν μὴ ἄλλο τι τέλος ἐκ τῆς περὶ μετεώρων γνώσεως εἴτε κατὰ συναφὴν λεγομένων εἴτε αὐτοτελῶς νομίζειν 〈δεῖ〉 εἶναι ἤπερ ἀταραξίαν καὶ πίστιν βέβαιον, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν,

86İmkânsız olanı zorlamamalı, her konuda da hayat tarzları üzerine sözlerdeki ya da öteki tabiat sorunlarının açıklığa kavuşturulmasındaki gibi aynı türden bir inceleme yapmamalıyız; söz gelişi evrenin cisim ve dokunulamaz tabiattan ibaret olduğu, öğelerin bölünmez olduğu öğretilerinde ve görünenlerle tek bir şekilde uyuşan bu türden bütün öğretilerde olduğu gibi. Gökteki olaylarda durum böyle değildir: Bunların hem oluşlarının birden çok sebebi vardır, hem de varlıkları (ousia) hakkında hislerle uyuşan birden çok açıklama yapılabilir. Çünkü tabiat araştırmasını boş varsayımlara ve keyfî kanunlara göre değil, görünenlerin gerektirdiği şekilde yapmalıyız.

86

〈καὶ〉 μήτε τὸ ἀδύνατον [καὶ] παραβιάζεσθαι μήτε ὁμοίαν κατὰ πάντα τὴν θεωρίαν ἔχειν ἢ τοῖς περὶ βίων λόγοις ἢ τοῖς κατὰ τὴν τῶν ἄλλων φυσικῶν προβλημάτων κάθαρσιν, οἷον ὅτι τὸ πᾶν σῶμα καὶ ἀναφὴς φύσις ἐστίν, ἢ ὅτι ἄτομα στοιχεῖα καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, [ἢ] ὅσα μοναχὴν ἔχει τοῖς φαινομένοις συμφωνίαν· ὅπερ ἐπὶ τῶν μετεώρων οὐχ ὑπάρχει, ἀλλὰ ταῦτά γε πλεοναχὴν ἔχει καὶ τῆς γενέσεως αἰτίαν καὶ τῆς οὐσίας ταῖς αἰσθήσεσι σύμφωνον κατηγορίαν. οὐ γὰρ κατὰ ἀξιώματα κενὰ καὶ νομοθεσίας φυσιολογητέον, ἀλλ’ ὡς τὰ φαινόμενα ἐκκαλεῖται·

87Çünkü hayatımızın ihtiyacı kendimize özgü görüşlere ve boş kanaate değil, sükûnet içinde yaşamamızadır. Her şey, görünenlerle uyumlu olarak birden çok şekilde açıklanıp onlar hakkında inandırıcı biçimde söylenebilecek olan gerektiği gibi kabul edildiğinde sarsılmadan yürür. Ama biri bir açıklamayı kabul edip görünenle aynı ölçüde uyumlu olan bir başkasını reddederse, tabiat araştırmasının bütününden düşüp mite kaydığı açıktır. Gökte olup bitenlerin işaretlerini bizim çevremizde görünen ve nasıl olduğu gözlemlenebilen bazı şeylerden almalıyız; gökte görünen şeylerden değil, çünkü onlar birden çok şekilde meydana gelebilir.

87

οὐ γὰρ ἰδιολογίας καὶ κενῆς δόξης ὁ βίος ἡμῶν ἔχει χρείαν, ἀλλὰ τοῦ ἀθορύβως ἡμᾶς ζῆν. πάντα μὲν οὖν γίνεται ἀσείστως κατὰ πάντων κατὰ πλεοναχὸν τρόπον ἐκκαθαιρομένων συμφώνως τοῖς φαινομένοις, ὅταν τις τὸ πιθανολογούμενον ὑπὲρ αὐτῶν δεόντως καταλίπῃ· ὅταν δέ τις τὸ μὲν ἀπολίπῃ, τὸ δὲ ἐκβάλῃ ὁμοίως σύμφωνον ὂν τῷ φαινομένῳ, δῆλον ὅτι καὶ ἐκ παντὸς ἐκπίπτει φυσιολογή ματος, ἐπὶ δὲ τὸν μῦθον καταρρεῖ. σημεῖα δ’ ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς μετεώροις συντελουμένων φέρει τῶν παρ’ ἡμῖν τινα φαινομένων, ἃ θεωρεῖται ᾗ ὑπάρχει· καὶ οὐ τὰ ἐν τοῖς μετεώροις φαινόμενα· ταῦτα γὰρ ἐνδέχεται πλεοναχῶς γίνεσθαι.

88Ama her birinin görüntüsünü gözetmeli ve onunla bağlantılı olanları ayırt etmeliyiz; bunların birden çok şekilde meydana gelmesine bizim çevremizde olup bitenler aykırı tanıklık etmez.

Bir evren, gökyüzünün kuşatılmış bir bölümüdür; yıldızları, yeri ve görünen bütün şeyleri içine alır; sonsuzdan kopmuş bir parçadır ve seyrek ya da yoğun bir sınırla sona erer (bu sınır çözülünce içindeki her şey karmakarışık olur); bu sınır dönen ya da duran bir sınırdır; yuvarlak, üçgen ya da başka herhangi bir biçimde olabilir; çünkü bunların hepsi mümkündür. Sonunu kavrayamadığımız bu evrende görünenlerden hiçbiri buna aykırı tanıklık etmez.

88

τὸ μέντοι φάντασμα ἑκάστου τηρητέον καὶ ἐπὶ τὰ συναπτόμενα τούτῳ διαιρετέον, ἃ οὐκ ἀντιμαρτυρεῖται τοῖς παρ’ ἡμῖν γινομένοις πλεοναχῶς συντελεῖσθαι. Κόσμος ἐστὶ περιοχή τις οὐρανοῦ, ἄστρα τε καὶ γῆν καὶ πάντα τὰ φαινόμενα περιέχουσα, ἀποτομὴν ἔχουσα ἀπὸ τοῦ ἀπείρου καὶ [κατα]λήγουσα ἐν πέρατι ἢ ἀραιῷ ἢ πυκνῷ καὶ οὗ λυομένου πάντα τὰ ἐν αὐτῷ σύγχυσιν λήψεται —, [καὶ λήγουσαν] ἢ ἐν περιαγομένῳ ἢ ἐν στάσιν ἔχοντι καὶ στρογγύλην ἢ τρίγωνον ἢ οἵαν δήποτε περιγραφήν· πανταχῶς γὰρ ἐνδέχεται· τῶν γὰρ φαινομένων οὐδὲν ἀντιμαρτυρεῖ 〈ἐν〉 τῷδε τῷ κόσμῳ, ἐν ᾧ λῆγον οὐκ ἔστι καταλαβεῖν.

89Bu tür evrenlerin sayıca sonsuz olduğu da kavranabilir; böyle bir evrenin hem bir evrenin içinde hem de evrenler arasındaki aralık dediğimiz evrenler arası bölgede meydana gelebileceği de; bazılarının dediği gibi büyük, saf ve boş bir yerde değil, çok boşluklu bir yerde. Bu, tek bir evrenden ya da evrenler arası bir bölgeden ya da birden çok evrenden uygun birtakım tohumlar akıp geldiğinde olur. Bunlar azar azar eklenmeler, eklemlenmeler ve, öyle denk gelirse, başka bir yere göçler meydana getirir; uygun malzemeye sahip olanlardan sulanırlar; ta ki tamamlanana ve, alttaki temeller

89

Ὅτι δὲ καὶ τοιοῦτοι κόσμοι εἰσὶν ἄπειροι τὸ πλῆθος ἔστι καταλαβεῖν, καὶ ὅτι καὶ ὁ τοιοῦτος δύνεται κόσμος γίνεσθαι (καὶ ἐν κὀσμῳ καὶ μετακοσμίῳ, ὃ λέγομεν μεταξὺ κόσμων διάστημα) ἐν πολυκένῳ τόπῳ καὶ οὐκ ἐν μεγάλῳ εἰλικρινεῖ καὶ κενῷ, καθάπερ τινές φασιν, ἐπιτηδείων τινῶν σπερμάτων ῥυέντων ἀφ’ ἑνὸς κόσμου ἢ μετακοσμίου ἢ ἀπὸ πλειόνων κατὰ μικρὸν προσθέσεις τε καὶ διαρθρώσεις καὶ μεταστάσεις ποιούντων ἐπ’ ἄλλον τόπον, ἐὰν οὕτω τύχῃ, καὶ ἐπαρδεύσεις ἐκ τῶν ἐχόντων ἐπιτηδείως ἕως τελειώσεως καὶ διαμονῆς ἐφ’ ὅσον τὰ ὑποβληθέντα θεμέλια

90ne kadar kabul edebiliyorsa o kadar kalıcılık kazanana dek. Çünkü fizikçi denenlerden birinin söylediği gibi, yalnızca bir yığılmanın ya da, zorunlu olarak sanıldığı gibi, bir evrenin oluşabileceği boşlukta bir girdabın meydana gelmesi ve evrenin bir başkasına çarpıncaya kadar büyümesi yetmez; çünkü bu görünenlerle çelişir.

Güneş, ay ve öteki yıldızlar da kendi başlarına oluşup sonradan evrenin içine alınmadılar, evrenin koruduğu öteki şeyler de öyle; tersine hemen biçimlenip büyümeye başladılar (yer ve deniz de aynı şekilde); bunu da nefes benzeri ya da ateş benzeri ya da her ikisinden oluşan ince parçacıklı birtakım tabiatların eklenmeleri ve dönmeleriyle yaptılar. Çünkü his de bunu böyle gösterir.

90

τὴν προσδοχὴν δύναται ποιεῖσθαι. οὐ γὰρ ἀθροισμὸν δεῖ μόνον γενέσθαι οὐδὲ δῖνον ἐν ᾧ ἐνδέχεται κόσμον γίνεσθαι κενῷ κατὰ τὸ δοξαζόμενον ἐξ ἀνάγκης, αὔξεσθαί τε, ἕως ἂν ἑτέρῳ προσκρούσῃ, καθάπερ τῶν φυσικῶν καλουμένων φησί τις. τοῦτο γὰρ μαχόμενόν ἐστι τοῖς φαινομένοις. Ἥλιός τε καὶ σελήνη καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα 〈οὐ〉 καθ’ ἑαυτὰ γενόμενα ὕστερον ἐμπεριελαμβάνετο ὑπὸ τοῦ κόσμου καὶ ὅσα γε δὴ σῴζει, ἀλλ’ εὐθὺς διεπλάττετο καὶ αὔξησιν ἐλάμβανεν (ὁμοίως δὲ καὶ γῆ καὶ θάλαττα) κατὰ προσκρίσεις καὶ δινήσεις λεπτομερῶν τινων φύσεων, ἤτοι πνευματικῶν ἢ πυροειδῶν ἢ τὸ συναμφότερον· καὶ γὰρ ταῦτα οὕτως ἡ αἴσθησις ὑπο βάλλει.

91Güneşin ⟨, ayın⟩ ve öteki yıldızların büyüklüğü, bize göre, göründüğü kadardır (bunu Tabiat Üzerine'nin on birinci kitabında da söyler. Der ki: Eğer uzaklık yüzünden büyüklüğünü yitirseydi, rengini çok daha fazla yitirirdi). Çünkü buna daha uygun başka bir uzaklık yoktur. Kendi başına ise ya görünenden biraz büyük ya biraz küçük ya da aynı büyüklüktedir (ama hepsi aynı anda değil). Çünkü bizim çevremizdeki ateşler de uzaktan bakıldığında hisle böyle görülür. Apaçık olaylara dikkat eden biri, bu konudaki her itirazı kolayca çözecektir; bunu tabiat üzerine kitaplarımızda gösteriyoruz.

91

Τὸ δὲ μέγεθος ἡλίου τε 〈καὶ σελήνης〉 καὶ τῶν λοιπῶν ἄστρων κατὰ μὲν τὸ πρὸς ἡμᾶς τηλικοῦτόν ἐστιν ἡλίκον φαίνεται. (τοῦτο καὶ ἐν τῇ ιᾱ Περὶ φύσεως· εἰ γάρ, φησί, τὸ μέγεθος διὰ τὸ διάστημα ἀποβεβλήκει, πολλῷ μᾶλλον ἂν τὴν χρόαν.) ἄλλο γὰρ τούτῳ συμμετρότερον διάστημα οὐθέν ἐστι· κατὰ δὲ τὸ καθ’ αὑτὸ ἤτοι μεῖζον τοῦ ὁρωμένου ἢ μικρῷ ἔλαττον ἢ τηλικοῦτον (οὐχ ἅμα). οὕτω γὰρ καὶ τὰ παρ’ ἡμῖν πυρὰ ἐξ ἀποστήματος θεωρούμενα κατὰ τὴν αἴσθησιν θεωρεῖται. καὶ πᾶν δὲ τὸ εἰς τοῦτο τὸ μέρος ἔνστημα ῥᾳδίως διαλυθήσεται, ἐάν τις τοῖς ἐναργήμασι προσέχῃ, ὅπερ ἐν τοῖς περὶ φύσεως βιβλίοις δείκνυμεν.

92Güneşin, ayın ve öteki yıldızların doğuşları ve batışları tutuşma ve sönmeyle de olabilir, eğer çevre şartları (her iki şekilde de) söylenenleri meydana getirecek gibiyse; çünkü görünenlerden hiçbiri buna aykırı tanıklık etmez. Söylenen olay, yerin üstünde ortaya çıkıp sonra yeniden önlerinin kapanmasıyla da gerçekleşebilir; çünkü görünenlerden hiçbiri buna da aykırı tanıklık etmez. Hareketlerinin bütün gökyüzünün dönmesiyle olması imkânsız değildir; ya da gökyüzü dururken

92

Ἀνατολὰς καὶ δύσεις ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῶν λοιπῶν ἄστρων καὶ κατὰ ἄναψιν γίνεσθαι δυνατὸν καὶ κατὰ σβέσιν, τοιαύτης οὔσης περιστάσεως (καὶ καθ’ ἑκατέρους τοὺς τρόπους), ὥστε τὰ προειρημένα ἀποτελεῖσθαι· οὐδὲν γὰρ τῶν φαινομένων ἀντιμαρτυρεῖ. 〈καὶ〉 κατ’ ἐκφάνειάν τε ὑπὲρ γῆς καὶ πάλιν ἐπιπρόσθησιν τὸ προειρημένον δύναιτ’ ἂν συντελεῖσθαι· οὐδὲ γάρ τι τῶν φαινομένων ἀντιμαρτυρεῖ. Τάς τε κινήσεις αὐτῶν οὐκ ἀδύνατον μὲν γίνεσθαι κατὰ τὴν τοῦ ὅλου οὐρανοῦ δίνην, ἢ τούτου μὲν στάσιν,

93kendilerinin, evrenin oluşumunda başlangıçtan doğan zorunluluğa göre dönmesiyle (doğuda sıcaklıkla [...]); ⟨ya da⟩ ateşin hep bir sonraki yerlere yayılıp ilerlemesiyle de olabilir.

Güneşin ve ayın dönenceleri, gökyüzünün zamanla böyle bir eğikliğe zorlanmasıyla olabilir; aynı şekilde havanın karşıt itişiyle de, ya da hep uygun yakıtın bir kısmı tutuşup geri kalanı arkada bırakılarak da; ya da bu yıldızlara başlangıçta, bir tür sarmal çizerek hareket edecekleri bir dönüş verilmiş olabilir. Çünkü bu tür ve bunlara yakın bütün açıklamalar, bu tür konularda hep mümkün olana sarılan biri her birini görünenlerle uyumlu olana götürebilirse, apaçık olayların hiçbiriyle çelişmez; yeter ki kişi gökbilimcilerin köle ruhlu hünerlerinden korkmasın.

93

αὐτῶν δὲ δίνην κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ γενέσει τοῦ κόσμου ἀνάγκην ἀπογεννηθεῖσαν (ἐπ’ ἀνατολῇ τὰ τῇ θερμασίᾳ. . .) 〈ἢ καὶ〉 κατά τινα ἐπινέμησιν τοῦ πυρὸς ἀεὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς τόπους ἰόντος. Τροπὰς ἡλίου καὶ σελήνης ἐνδέχεται μὲν γίνεσθαι κατὰ λόξωσιν οὐρανοῦ οὕτω τοῖς χρόνοις κατηναγκασμένου· ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ ἀέρος ἀντέξωσιν ἢ καὶ ὕλης ἀεὶ ἐπιτηδείας ἐχομένης ἐμπιπραμένης, τῆς δὲ καταλειπομένης· ἢ καὶ ἐξ ἀρχῆς τοιαύτην δίνην κατειληθῆναι τοῖς ἄστροις τούτοις, ὥσθ’ οἷόν τιν’ ἕλικα κινεῖσθαι. πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα καὶ τὰ τούτοις συγγενῆ οὐθενὶ τῶν ἐναργημάτων διαφωνεῖ, ἐάν τις ἀεὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων μερῶν ἐχόμενος τοῦ δυνατοῦ εἰς τὸ σύμφωνον τοῖς φαινομένοις ἕκαστον τούτων δύνηται ἐπανάγειν, μὴ φοβούμενος τὰς ἀνδραποδώδεις ἀστρολόγων τεχνιτείας.

94Ayın azalıp yeniden dolması bu cismin dönmesiyle de, havanın aldığı biçimlerle de, ayrıca önünün kapanmasıyla da, bizim çevremizde görünenlerin bu türden açıklamalara çağırdığı bütün yollarla da olabilir; yeter ki biri tek bir yola gönül verip ötekileri boş yere reddetmesin; insanın neyi görebileceğini, neyi göremeyeceğini görmemiş olduğu için görülmesi imkânsız şeyleri görmeye heveslenmesin. Ayrıca ayın ışığı kendinden de olabilir, güneşten de.

94

Κένωσίς τε σελήνης καὶ πάλιν πλήρωσις καὶ κατὰ στροφὴν τοῦ σώματος τούτου δύναιτ’ ἂν γίνεσθαι καὶ κατὰ σχηματισμοὺς ἀέρος ὁμοίως, ἔτι τε καὶ κατ’ ἐπιπροσθήσεις καὶ κατὰ πάντας τρόπους, καθ’ οὓς καὶ τὰ παρ’ ἡμῖν φαινόμενα ἐκκαλεῖται εἰς τὰς τούτου τοῦ εἴδους ἀποδόσεις, ἐὰν μή τις τὸν μοναχῇ τρόπον κατηγαπηκὼς τοὺς ἄλλους κενῶς ἀποδοκιμάζῃ, οὐ τεθεωρηκὼς τί δυνατὸν ἀνθρώπῳ θεωρῆσαι καὶ τί ἀδύνατον, καὶ διὰ τοῦτο ἀδύνατα θεωρεῖν ἐπιθυμῶν. Ἔτι τε ἐνδέχεται 〈μὲν〉 τὴν σελήνην ἐξ ἑαυτῆς ἔχειν τὸ φῶς, ἐνδέχεται δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου.

95Çünkü bizim çevremizde de birçok şeyin ışığı kendindendir, birçoğununki başkalarından. Gökte görünenlerden hiçbiri de buna engel olmaz; yeter ki kişi birden çok açıklama yolunu hep hatırında tutsun, bunlarla tutarlı varsayımları ve sebepleri birlikte düşünsün; tutarsız şeylere bakıp bunları boş yere şişirmesin ve bazen bir yönden bazen öbür yönden tek açıklama yoluna kaymasın.

Ayda bir yüz görünmesi de parçaların farklılığıyla, önünün kapanmasıyla ve görünenlerle uyumlu olduğu görülen başka her yolla olabilir.

95

καὶ γὰρ παρ’ἡμῖν θεωρεῖται πολλὰ μὲν ἐξ ἑαυτῶν ἔχοντα, πολλὰ δὲ ἀφ’ ἑτέρων. καὶ οὐθὲν ἐμποδοστατεῖ τῶν ἐν τοῖς μετεώροις φαινομένων, ἐάν τις τοῦ πλεοναχοῦ τρόπου ἀεὶ μνήμην ἔχῃ καὶ τὰς ἀκολούθους αὐτοῖς ὑποθέσεις ἅμα καὶ αἰτίας συνθεωρῇ καὶ μὴ ἀναβλέπων εἰς τὰ ἀνακόλουθα ταῦτ’ ὀγκοῖ ματαίως καὶ καταρρέπῃ ἄλλοτε ἄλλως ἐπὶ τὸν μοναχὸν τρόπον. Ἡ δὲ ἔμφασις τοῦ προσώπου ἐν αὐτῇ δύναται μὲν γίνεσθαι καὶ κατὰ παραλλαγὴν μερῶν καὶ κατ’ ἐπιπρόσθησιν, καὶ ὅσοι ποτ’ ἂν τρόποι θεωροῖντο τὸ σύμφωνον τοῖς φαινομένοις κεκτημένοι.

96Çünkü bütün gök olaylarında böyle bir iz sürmekten vazgeçilmemelidir. Apaçık olaylarla çatışan biri hiçbir zaman gerçek ruh dinginliğine erişemez.

Güneşin ve ayın tutulması, bizim çevremizde de olduğu görülen sönmeyle de olabilir; ayrıca başka birtakım şeylerin, yerin, göğün ya da benzeri başka bir şeyin önlerini kapamasıyla da. Böylece birbirine uygun açıklama yollarını birlikte düşünmeli, bazı şeylerin aynı anda denk gelmesinin imkânsız olmadığını da göz önüne almalıyız. (Tabiat Üzerine'nin on ikinci kitabında aynı şeyleri söyler; ayrıca güneşin, ay onu karartınca, ayın da yerin gölgesiyle tutulduğunu, ama geri çekilmeyle de olabileceğini söyler.

96

ἐπὶ πάντων γὰρ τῶν μετεώρων τὴν τοιαύτην ἴχνευσιν οὐ προετέον. ἢν γάρ τις ᾖ μαχόμενος τοῖς ἐναργήμασιν, οὐδέποτε μὴ δυνήσεται ἀταραξίας γνησίου μεταλαβεῖν. Ἔκλειψις ἡλίου καὶ σελήνης δύναται μὲν γίνεσθαι καὶ κατὰ σβέσιν, καθάπερ καὶ παρὰ ἡμῖν τοῦτο θεωρεῖται γινόμενον· καὶ ἔτι κατ’ ἐπιπρόσθησιν ἄλλων τινῶν, ἢ γῆς ἢ οὐρανοῦ ἢ τινος ἑτέρου τοιούτου. καὶ ὧδε τοὺς οἰκείους ἀλλήλοις τρόπους συνθεωρητέον, καὶ τὰς ἅμα συγκυρήσεις τινῶν ὅτι οὐκ ἀδύνατον γίνεσθαι. (ἐν δὲ τῇ ῑβ̄̄ Περὶ φύσεως ταὐτὰ λέγει καὶ πρός, ἥλιον ἐκλείπειν σελήνης ἐπισκοτούσης, σελήνην δὲ τοῦ τῆς γῆς σκιάσματος, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἀναχώρησιν.

97Epikurosçu Diogenes de Seçmeler'in birinci kitabında bunu söyler.) Ayrıca devirlerin düzenli oluşu da, bizim çevremizde bazı sıradan şeylerde olduğu gibi, kabul edilsin; tanrısal tabiat da hiçbir şekilde bunlara karıştırılmasın, hizmetten azade ve bütün mutluluğu içinde korunsun. Çünkü bu yapılmazsa gök olaylarının bütün sebep açıklaması boşa çıkar; nitekim bazılarının başına geldi: Mümkün bir yola sarılmadılar; bir şeyin yalnızca tek bir şekilde meydana geldiğini düşünüp mümkün olan bütün öteki yolları reddederek boşluğa düştüler; düşünülemez olana sürüklendiler ve işaret olarak kabul edilmesi gereken görünenleri birlikte düşünemediler.

97

τοῦτο δὲ καὶ Διογένης ὁ Ἐπικούρειος ἐν τῇ ᾱ τῶν Ἐπιλέκτων.) Ἔτι τε τάξις περιόδου, καθάπερ ἔνια καὶ παρ’ ἡμῖν τῶν τυχόντων γίνεται, λαμβανέσθω· καὶ ἡ θεία φύσις πρὸς ταῦτα μηδαμῇ προσαγέσθω, ἀλλ’ ἀλειτούργητος διατηρείσθω καὶ ἐν τῇ πάσῃ μακαριότητι. ὡς εἰ τοῦτο μὴ πραχθήσεται, ἅπασα ἡ τῶν μετεώρων αἰτιολογία ματαία ἔσται, καθάπερ τισὶν ἤδη ἐγένετο οὐ δυνατοῦ τρόπου ἐφαψαμένοις, εἰς δὲ τὸ μάταιον ἐκπεσοῦσι τῷ καθ’ ἕνα τρόπον μόνον οἴεσθαι γίνεσθαι, τοὺς δ’ ἄλλους πάντας τοὺς κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον ἐκβάλλειν εἴς τε τὸ ἀδιανόητον φερομένους καὶ τὰ φαινόμενα, ἃ δεῖ σημεῖα ἀποδέχεσθαι, μὴ δυναμένους συνθεωρεῖν.

98Gecelerin ve gündüzlerin uzunluklarının değişmesi [...] güneşin hareketlerinin bazen hızlı bazen yavaş olmasıyla ve (yerin üstünde) yerlerin uzunluklarının değişmesiyle [...] (ve bazı yerleri daha çabuk geçmesiyle) olabilir; tıpkı bizim çevremizde de (ya da daha yavaş) görülen bazı şeyler gibi; gök olaylarından da bunlarla uyumlu olarak söz etmeliyiz. Tek açıklamaya sarılanlar ise hem görünenlerle çatışır hem de insanın neyi görebileceği konusunda yanılıp hedeften düşerler.

Hava değişikliklerinin belirtileri, bizim çevremizde görünen canlılarda olduğu gibi, zamanların denk gelmesiyle de olabilir, havanın başkalaşmaları ve değişmeleriyle de;

98

Μήκη νυκτῶν καὶ ἡμερῶν παραλλάττοντα . . . καὶ παρὰ τὸ ταχείας ἡλίου κινήσεις γίνεσθαι καὶ πάλιν βραδείας 〈καὶ〉 (ὑπὲρ γῆς) παρὰ τὸ μήκη τόπων παραλλάττοντα . . . (καὶ τόπους τινὰς περαιοῦντα τάχιον), ὡς καὶ παρὰ ἡμῖν (ἢ καὶ βραδύτερον) τινα θεωρεῖται, οἷς συμφώνως δεῖ λέγειν ἐπὶ τῶν μετεώρων. οἱ δὲ τὸ ἓν λαμβάνοντες τοῖς τε φαινομένοις μάχονται καὶ τοῦ ᾗ δυνατὸν ἀνθρώπῳ θεωρῆσαι διαπεπτώκασιν. Ἐπισημασίαι δύνανται γίνεσθαι καὶ κατὰ συγκυρήσεις καιρῶν, καθάπερ ἐν τοῖς ἐμφανέσι παρ’ ἡμῖν ζῴοις, καὶ παρ’ ἑτεροιώσεις ἀέρος καὶ μεταβολάς·

99çünkü bunların ikisi de görünenlerle çatışmaz. Ama hangi durumlarda şu ya da bu sebebin işlediğini görmek mümkün değildir.

Bulutlar havanın rüzgârların itişiyle sıkışmasıyla da, birbirine tutunan ve bunu meydana getirmeye elverişli atomların iç içe geçmesiyle de, yerden ve sulardan gelen akıntıların toplanmasıyla da oluşup bir araya gelebilir; bu tür şeylerin oluşumunun başka birçok yolla gerçekleşmesi de imkânsız değildir. Bulutlardan da, bir yerde sıkıştıklarında, bir yerde dönüştüklerinde sular meydana gelebilir;

99

ἀμφότερα γὰρ ταῦτα οὐ μάχεται τοῖς φαινομένοις. ἐπὶ δὲ ποίοις παρὰ τοῦτο ἢ τοῦτο τὸ αἴτιον γίνεται, οὐκ ἔστι συνιδεῖν. Νέφη δύναται γίνεσθαι καὶ συνίστασθαι καὶ παρὰ πιλήσεις ἀέρος πνευμάτων συνώσει καὶ παρὰ περιπλοκὰς ἀλληλούχων ἀτόμων καὶ ἐπιτηδείων εἰς τὸ τοῦτο τελέσαι καὶ κατὰ ῥευμάτων συλλογὴν ἀπό τε γῆς καὶ ὑδάτων· καὶ κατ’ ἄλλους δὲ τρόπους πλείους αἱ τῶν τοιούτων συστάσεις οὐκ ἀδυνατοῦσι συντελεῖσθαι. Ἤδη δ’ ἀπ’ αὐτῶν ᾗ μὲν θλιβομένων, ᾗ δὲ μεταβαλλόντων ὕδατα δύναται συντελεῖσθαι,

100ayrıca (uygun yerlerden kopup gelen rüzgârlar) havada hareket ettiğinde, bu tür yağışlara elverişli birtakım yığınlardan daha şiddetli bir sağanak inince de.

Gök gürültüleri, tıpkı bizim kaplarımızda olduğu gibi bulutların oyuklarında rüzgârın dolanıp dönmesiyle de, onların içinde rüzgârla birleşmiş ateşin uğuldamasıyla da, bulutların yırtılıp ayrılmasıyla da, buz gibi donmuş bulutların birbirine sürtünüp ⟦kırılmasıyla⟧ da olabilir. Görünenler, bütünün olduğu gibi bu kısmın da birden çok şekilde meydana geldiğini söylemeye bizi çağırır.

100

ἔτι τε (πνεύματα κατὰ ἀποφορὰν ἀπὸ ἐπιτηδείων τόπων) καὶ δι’ ἀέρος κινουμένων, βιαιοτέρας ἐπαρδεύσεως γινομένης ἀπό τινων ἀθροισμάτων ἐπιτηδείων εἰς τὰς τοιαύτας ἐπιπέμψεις. Βροντὰς ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ πνεύματος ἐν τοῖς κοιλώμασι τῶν νεφῶν ἀνείλησιν, καθάπερ ἐν τοῖς ἡμετέροις ἀγγείοις, καὶ παρὰ πυρὸς πεπνευματωμένου βόμβον ἐν αὐτοῖς, καὶ κατὰ ῥήξεις δὲ νεφῶν καὶ διαστάσεις, καὶ κατὰ παρατρίψεις νεφῶν καὶ †τάξεις πῆξιν εἰληφότων κρυσταλλοειδῆ· καὶ τὸ ὅλον καὶ τοῦτο τὸ μέρος πλεοναχῶς γίνεσθαι λέγειν ἐκκαλεῖται τὰ φαινόμενα.

101Şimşekler de aynı şekilde birden çok yolla oluşur: Bulutların sürtünmesi ve çarpışmasıyla ateşi meydana getiren düzen kayıp dışarı çıkar ve şimşeği doğurur; rüzgârlar bu parıltıyı sağlayan türden cisimleri bulutlardan savurup çıkarabilir; bulutlar birbiri tarafından ya da rüzgârlarca sıkıştırıldığında bu cisimler sıkılıp dışarı çıkabilir; yıldızlardan saçılmış ışık bulutların içine alınıp sonra bulutların ve rüzgârların hareketiyle bir araya sürülerek bulutların arasından dışarı düşebilir; ya da en ince parçacıklı ışık bulutlardan süzülebilir (ya da bulutlar ateşle bir araya toplanıp gök gürültüleri oluşur) ve ışığın hareketiyle şimşek doğar; ayrıca hareketin şiddeti ve güçlü dönüş yüzünden rüzgâr tutuşabilir;

101

Καὶ ἀστραπαὶ δ’ ὡσαύτως γίνονται κατὰ πλείους τρόπους· καὶ γὰρ κατὰ παράτριψιν καὶ σύγκρουσιν νεφῶν ὁ πυρὸς ἀποτελεστικὸς σχηματισμὸς ἐξολισθαίνων ἀστραπὴν γεννᾷ· καὶ κατ’ ἐκριπισμὸν ἐκ τῶν νεφῶν ὑπὸ πνευμάτων τῶν τοιούτων σωμάτων ἃ τὴν λαμπηδόνα ταύτην παρασκευάζει· καὶ κατ’ ἐκπιασμόν, θλίψεως τῶν νεφῶν γινομένης εἴθ’ ὑπ’ ἀλλήλων εἴθ’ ὑπὸ πνευμάτων· καὶ κατ’ ἐμπερίληψιν δὲ τοῦ ἀπὸ τῶν ἄστρων κατεσπαρμένου φωτός, εἶτα συνελαυνομένου ὑπὸ τῆς κινήσεως νεφῶν τε καὶ πνευμάτων καὶ διεκπίπτοντος διὰ τῶν νεφῶν· ἢ κατὰ διήθησιν 〈διὰ〉 τῶν νεφῶν τοῦ λεπτομερεστάτου φωτὸς (ἢ ἀπὸ τοῦ πυρὸς νέφη συνειλέχθαι καὶ τὰς βροντὰς ἀποτελεῖσθαι) καὶ κατὰ τὴν τούτου κίνησιν· καὶ κατὰ τὴν τοῦ πνεύματος ἐκπύρωσιν τὴν γινομένην διά τε συντονίαν φορᾶς καὶ διὰ σφοδρὰν κατείλησιν·

102rüzgârlar bulutları yırttığında ateşi meydana getiren ve şimşek görüntüsünü oluşturan atomlar dışarı düşebilir; daha başka birçok yolla da olabileceğini, görünenlere hep sarılan ve bunlara benzeyeni birlikte düşünebilen biri kolayca görecektir.

Bulutların böyle bir durumunda şimşek gök gürültüsünden önce gelir: hem rüzgâr çarptığı anda şimşeği meydana getiren düzen dışarı itilir, rüzgâr ise sonra dolanıp dönerek bu uğultuyu çıkarır; hem de ikisi aynı anda çarptığında şimşek bize doğru daha yoğun bir hızla

102

καὶ κατὰ ῥήξεις δὲ νεφῶν ὑπὸ πνευμάτων 〈καὶ〉 ἔκπτωσιν τῶν πυρὸς ἀποτελεστικῶν ἀτόμων καὶ τὸ τῆς ἀστραπῆς φάντασμα ἀποτελουσῶν· καὶ κατ’ ἄλλους δὲ πλείους τρόπους ῥᾳδίως ἔσται καθορᾶν ἐχόμενον ἀεὶ τῶν φαινομένων καὶ τὸ τούτοις ὅμοιον δυνάμενον συνθεωρεῖν. Προτερεῖ δὲ ἀστραπὴ βροντῆς ἐν τοιᾷδέ τινι περιστάσει νεφῶν καὶ διὰ τὸ ἅμα τῷ τὸ πνεῦμα ἐμπίπτειν ἐξωθεῖσθαι τὸν ἀστραπῆς ἀποτελεστικὸν σχηματισμόν, ὕστερον δὲ τὸ πνεῦμα ἀνειλούμενον τὸν βόμβον ἀποτελεῖν τοῦτον· καὶ κατ’ ἔμπτωσιν δὲ ἀμφοτέρων ἅμα, τῷ τάχει συντονωτέρῳ κεχρῆσθαι πρὸς ἡμᾶς τὴν

103gelir, gök gürültüsü ise geride kalır; tıpkı uzaktan seyredilen ve birtakım darbeler indiren bazı şeylerde olduğu gibi.

Yıldırımlar, rüzgârların birçok kez toplanıp güçlü bir şekilde dönmesi ve tutuşmasıyla, bir kısmının kopup aşağıdaki yerlere daha güçlü bir şekilde düşmesiyle olabilir; kopma, bulutların sıkışması yüzünden bitişik yerlerin daha yoğun olmasından kaynaklanır. Gök gürültüsünün de olabileceği gibi, dolanıp dönen ateşin kendisinin dışarı düşmesiyle de olabilir: Ateş çoğalıp rüzgârla daha güçlü bir şekilde birleşince ve bitişik yerlere çekilemediği için bulutu yırtınca; çünkü bulutlar hep birbirine doğru sıkışır (çoğunlukla da yıldırımların en çok düştüğü yüksek bir dağa doğru).

103

ἀστραπήν, ὑστερεῖν δὲ τὴν βροντήν, καθάπερ ἐπ’ ἐνίων ἐξ ἀποστήματος θεωρουμένων καὶ πληγάς τινας ποιουμένων. Κεραυνοὺς ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ πλείονας πνευμάτων συλλογὰς καὶ κατείλησιν ἰσχυράν τε ἐκπύρωσιν καὶ κατάρρηξιν μέρους καὶ ἔκπτωσιν ἰσχυροτέραν αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς κάτω τόπους, τῆς ῥήξεως γινομένης διὰ τὸ τοὺς ἑξῆς τόπους πυκνοτέρους εἶναι διὰ πίλησιν νεφῶν· καὶ κατ’ αὐτὴν δὲ τὴν τοῦ πυρὸς ἔκπτωσιν ἀνειλουμένου, καθὰ καὶ βροντὴν ἐνδέχεται γίνεσθαι, πλείονος γενομένου καὶ πνευματωθέντος ἰσχυρότερον καὶ ῥήξαντος τὸ νέφος διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ὑποχωρεῖν εἰς τὰ ἑξῆς, τῷ πίλησιν γίνεσθαι (τὸ μὲν πολὺ πρὸς ὄρος τι ὑψηλόν, ἐν ᾧ μάλιστα κεραυνοὶ πίπτουσιν) ἀεὶ πρὸς ἄλληλα.

104Yıldırımlar başka birçok yolla da meydana gelebilir; yeter ki mit uzak dursun. Görünenleri iyice izleyip görünmeyenler hakkında onlardan işaret çıkaran biri için de mit uzak duracaktır.

Hortumlar, toplu bir rüzgârın ittiği bir bulutun sütun gibi aşağıdaki yerlere inmesiyle olabilir (rüzgâr bol miktarda hareket ettiği için de); dışarıdaki rüzgâr bulutu aynı zamanda yana iterken. Ayrıca rüzgârın bir daire hâlinde dönmesiyle de olabilir: Yukarıdan biraz hava bastırırken rüzgârların bol bir akışı meydana gelir ve bu akış, çevredeki havanın

104

καὶ κατ’ ἄλλους δὲ τρόπους πλείονας ἐνδέχεται κεραυνοὺς ἀποτελεῖσθαι· μόνον ὁ μῦθος ἀπέστω· ἀπέσται δέ, ἐάν τις καλῶς τοῖς φαινομένοις ἀκολουθῶν περὶ τῶν ἀφανῶν σημειῶται. Πρηστῆρας ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ κάθεσιν νέφους εἰς τοὺς κάτω τόπους στυλοειδῶς ὑπὸ πνεύματος ἀθρόου ὠσθέντος (καὶ διὰ τοῦ πνεύματος πολλοῦ φερομένου), ἅμα καὶ τὸ νέφος εἰς τὸ πλάγιον ὠθοῦντος τοῦ ἐκτὸς πνεύματος· καὶ κατὰ περίστασιν δὲ πνεύματος εἰς κύκλον, ἀέρος τινὸς ἐπισυνωθουμένου ἄνωθεν, καὶ ῥύσεως πολλῆς πνευμάτων γινομένης καὶ οὐ δυναμένης εἰς τὰ πλάγια διαρρυῆναι διὰ τὴν

105sıkışması yüzünden yanlara doğru dağılamaz. Hortum yere kadar indiğinde kasırgalar olur, çünkü bunlar rüzgârın hareketine göre doğar; denize kadar indiğinde de girdaplar meydana gelir.

Depremler, rüzgârın yerin içinde hapsolması, yerin küçük kütlelerine yakın durup sürekli hareket etmesiyle olabilir; bu da yerin sarsılmasına yol açar. Yer bu rüzgârı ya dışarıdan içine alır ya da toprak kitleleri yerin mağara gibi kovuklarına düşüp sıkışmış havayı rüzgâra çevirir. Birçok toprak kitlesinin düşmesinden doğan hareketin yayılmasıyla ve yerin daha yoğun kısımlarına çarpınca geri dönmesiyle de depremler olabilir.

105

πέριξ τοῦ ἀέρος πίλησιν. καὶ ἕως μὲν γῆς τοῦ πρηστῆρος καθιεμένου στρόβιλοι γίνονται, ὡς ἂν καὶ ἡ ἀπογέννησις κατὰ τὴν κίνησιν τοῦ πνεύματος γίνηται· ἕως δὲ θαλάττης δῖνοι ἀποτελοῦνται. Σεισμοὺς ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ κατὰ πνεύματος ἐν τῇ γῇ ἀπόληψιν καὶ παρὰ μικροὺς ὄγκους αὐτῆς παράθεσιν καὶ συνεχῆ κίνησιν, ὃ τὸν κραδασμὸν τῇ γῇ παρασκευάζει. καὶ τὸ πνεῦμα τοῦτο ἢ ἔξωθεν ἐμπεριλαμβάνει 〈ἢ〉 ἐκ τοῦ πίπτειν [εἰς] ἐδάφη εἰς ἀντροειδεῖς τόπους τῆς γῆς ἐκπνευματοῦντα τὸν πεπιλημένον ἀέρα. 〈καὶ〉 κατ’ αὐτὴν δὲ τὴν διάδοσιν τῆς κινήσεως ἐκ τῶν πτώσεων ἐδαφῶν πολλῶν καὶ πάλιν ἀνταπόδοσιν, ὅταν πυκνώμασι σφοδροτέροις τῆς γῆς ἀπαντήσῃ, ἐνδέχεται σεισμοὺς ἀποτελεῖσθαι.

106Yerin bu hareketleri başka birçok yolla da olabilir. (Rüzgârlar da, zaman zaman yabancı bir maddenin hep azar azar içeri sızmasıyla ve bol suyun toplanmasıyla meydana gelir; ⟦öteki rüzgârlar da⟧ az miktarda şey birçok oyuğa düşüp bunların yayılmasıyla oluşur.)

Dolu, daha güçlü bir donmayla, her yandan rüzgâr benzeri bazı şeylerin kuşatıp bölmesiyle oluşur; ayrıca daha ılımlı bir donmayla, su benzeri bazı şeylerin yan yana gelmesiyle de; bu yakınlık hem onları birbirine iter hem de yırtar; böylece hem parça parça hem de toplu olarak donarak oluşurlar.

106

καὶ κατ’ ἄλλους δὲ πλείους τρόπους τὰς κινήσεις ταύτας τῆς γῆς γίνεσθαι. (τὰ δὲ πνεύματα συμβαίνει γίνεσθαι κατὰ χρόνον ἀλλοφυλίας τινὸς ἀεὶ καὶ κατὰ μικρὸν παρεισδυομένης, καὶ καθ’ ὕδατος ἀφθόνου συλλογήν· [τὰ δὲ λοιπὰ πνεύματα γίνεται] καὶ ὀλίγων πεσόντων εἰς τὰ πολλὰ κοιλώματα, διαδόσεως τούτων γινομένης.) Χάλαζα συντελεῖται καὶ κατὰ πῆξιν ἰσχυροτέραν, πάντοθεν δὲ πνευματωδῶν περίστασιν τινῶν καὶ καταμέρισιν· καὶ 〈κατὰ〉 πῆξιν μετριωτέραν, ὑδατοειδῶν 〈δέ〉 τινων ὁμούρησιν ἅμα τήν τε σύνωσιν αὐτῶν ποιουμένην καὶ τὴν διάρρηξιν πρὸς τὸ κατὰ μέρη συνίστασθαι πηγνύμενα καὶ κατὰ ἀθρότητα.

107Dolunun yuvarlaklığı, uçların her yandan erimesiyle de, oluşum sırasında, denildiği gibi, su benzeri ya da rüzgâr benzeri bazı şeylerin onu her yandan, parça parça ve eşit biçimde kuşatmasıyla da olabilir.

Kar, bulutlardan ince bir su dökülmesiyle (uygun bulutların gözeneklerinin ölçülü olması, sıkışmaları ve rüzgârın saçması sayesinde), sonra bu su düşerken bulutların aşağı kısımlarındaki güçlü bir soğuğun kuşatmasıyla donmasıyla oluşabilir. Ayrıca bulutlarda eşit bir seyreklik taşıyan donmayla da, bulutlar birbirine sıkışıp yanlarında su benzeri bazı şeyler bulunduğunda bulutlardan böyle bir salınım olabilir (bunlar birbirine itilerek dolu meydana getirir; bu da en çok havada olur);

107

ἡ δὲ περιφέρεια οὐκ ἀδυνάτως μὲν ἔχει γίνεσθαι πάντοθεν τῶν ἄκρων ἀποτηκομένων καὶ ἐν τῇ συστάσει πάντοθεν, ὡς λέγεται, κατὰ μέρη ὁμαλῶς περισταμένων εἴτε ὑδατοειδῶν τινων εἴτε πνευματωδῶν. Χιόνα δὲ ἐνδέχεται συντελεῖσθαι καὶ ὕδατος λεπτοῦ ἐκχεομένου ἐκ τῶν νεφῶν (διὰ πόρων συμμετρίας καὶ θλίψεως ἐπιτηδείων νεφῶν καὶ ὑπὸ πνεύματος σπορᾶς), εἶτα τούτου πῆξιν ἐν τῇ φορᾷ λαμβάνοντος διά τινα ἰσχυρὰν ἐν τοῖς κατώτερον τόποις τῶν νεφῶν ψυχρασίας περίστασιν· καὶ κατὰ πῆξιν δ’ ἐν τοῖς νέφεσιν ὁμαλῆ ἀραιότητα ἔχουσαν τοιαύτη πρόεσις ἐκ τῶν νεφῶν γίνοιτο ἂν πρὸς ἄλληλα θλιβομένων, ὑδατοειδῶν τινων συμπαρακειμένων (ἃ οἱονεὶ σύνωσιν ποιούμενα χάλαζαν ἀποτελεῖ, ὃ μάλιστα γίνεται ἐν τῷ ἀέρι)·

108donmuş bulutların birbirine sürtünmesiyle de bu kar yığını geri sekip saçılabilir. Kar başka yollarla da oluşabilir.

Çiy, havadaki, bu tür nemi meydana getiren şeylerin birbiriyle bir araya gelmesiyle de oluşur; nemli ya da sulu yerlerden (çiy en çok bu yerlerde oluşur) bazı şeyler kopup gelip, sonra aynı yerde bir araya gelerek nem oluşturup yeniden aşağıdaki yerlere düşmesiyle de. Bizim çevremizde de birçok yerde böyle şeylerin ⟨olduğu görülür.

108

καὶ κατὰ τρῖψιν δὲ νεφῶν πῆξιν εἰληφότων ἀπόπαλσιν ἂν λαμβάνοι τὸ τῆς χιόνος τοῦτο ἄθροισμα. καὶ κατ’ ἄλλους δὲ τρόπους ἐνδέχεται χιόνα συντελεῖσθαι. Δρόσος συντελεῖται καὶ κατὰ σύνοδον πρὸς ἄλληλα ἐκ τοῦ ἀέρος τῶν τοιούτων, ἃ τῆς τοιαύτης ὑγρασίας ἀποτελεστικὰ γίνεται· καὶ κατὰ 〈ἀπο〉φορὰν δὲ ἢ ἀπὸ νοτερῶν τόπων ἢ ὕδατα κεκτημένων (ἐν οἷς τόποις μάλιστα δρόσος συντελεῖται), εἶτα σύνοδον τούτων εἰς τὸ αὐτὸ λαβόντων καὶ ἀποτέλεσιν ὑγρασίας καὶ πάλιν φορὰν ἐπὶ τοὺς κάτω τόπους, καθάπερ ὁμοίως καὶ παρ’ ἡμῖν ἐπὶ πλειόνων τοιαῦτά τινα 〈συντελούμενα θεωρεῖται.

109Kırağı da çiyden pek farklı olmayan bir şekilde⟩ oluşur: Bu çiyler soğuk bir havanın kuşatmasıyla belli bir donma kazanır.

Buz, sudan yuvarlak biçimli atomların sıkılıp atılması ve suda bulunan çarpık ve sivri köşeli atomların birbirine itilmesiyle oluşur; dışarıdan bu tür atomların eklenmesiyle de oluşur: Bunlar bir araya sürülünce belli bir miktar yuvarlak atomu sıkıp atarak suyu dondurur.

Gökkuşağı, güneşin su benzeri bir havaya ışık vurmasıyla oluşur; ya da ışığın ve havanın kendine özgü bir tabiatıyla; bu tabiat bu renklerin özelliklerini ya hep birlikte ya da tek tek meydana getirir; ışık yeniden yansıdığında havanın bitişik kısımları gördüğümüz bu rengi alır [...] parçalara ışık vurmasıyla.

109

Καὶ πάχνη δὲ οὐ διαφερόντως〉 συντελεῖται τῶν δρόσων τούτων πῆξίν τινα ποιὰν λαβόντων διὰ περίστασίν τινα ἀέρος ψυχροῦ. Κρύσταλλος συντελεῖται καὶ κατ’ ἔκθλιψιν μὲν τοῦ περιφεροῦς σχηματισμοῦ ἐκ τοῦ ὕδατος, σύνωσιν δὲ τῶν σκαληνῶν καὶ ὀξυγωνίων τῶν ἐν τῷ ὕδατι ὑπαρχόντων· καὶ κατὰ ἔξωθεν δὲ τῶν τοιούτων πρόσκρισιν, ἃ συνελασθέντα πῆξιν τῷ ὕδατι παρεσκεύασε, ποσὰ τῶν περιφερῶν ἐκθλίψαντα. Ἶρις γίνεται κατὰ πρόσλαμψιν [ὑπὸ] τοῦ ἡλίου πρὸς ἀέρα ὑδατοειδῆ· ἢ κατὰ [ἀέρος] φύσιν ἰδίαν τοῦ τε φωτὸς καὶ τοῦ ἀέρος, ἣ τὰ τῶν χρωμάτων τούτων ἰδιώματα ποιήσει εἴτε πάντα εἴτε μονοειδῶς, ἀφ’ οὗ πάλιν ἀπολάμποντος τὰ ὁμοροῦντα τοῦ ἀέρος χρῶσιν ταύτην λήψεται, οἵαν θεωροῦμεν. . . . κατὰ πρόσλαμψιν πρὸς τὰ μέρη.

110Gökkuşağının yuvarlak görünmesinin sebebi, aralığın görme tarafından her yandan eşit görülmesidir; ya da havadaki atomlar, ya da aynı havadan kopup bulutlarda bulunan atomlar böyle bir sıkışmaya uğrayınca bu bileşik bir yuvarlaklık kazanır.

Ayın çevresindeki hale, hava her yandan aya doğru ilerleyip aydan gelen akıntıları eşit biçimde, bu bulut benzeri şeyi daire biçiminde onun çevresine yerleştirecek ama büsbütün dağıtmayacak kadar geri itmesiyle oluşur; ya da ay çevresindeki havayı her yandan ölçülü biçimde geri iterek çevresinde yuvarlak ve kalın bir şey oluşturur.

110

Τὸ δὲ τῆς περιφερείας τούτου φάντασμα γίνεται διὰ τὸ τὸ διάστημα πάντοθεν ἴσον ὑπὸ τῆς ὄψεως θεωρεῖσθαι, ἢ σύνωσιν τοιαύτην λαμβανουσῶν τῶν ἐν τῷ ἀέρι 〈ἀ〉τόμων ἢ ἐν τοῖς νέφεσιν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἀέρος [προσφερομένου πρὸς τὴν σελήνην] ἀποφερομένων [ἀτόμων] περιφέρειάν τινα καθίεσθαι τὴν σύγκρισιν ταύτην. Ἅλως περὶ τὴν σελήνην γίνεται [καὶ κατὰ] πάντοθεν ἀέρος προσφερομένου πρὸς τὴν σελήνην ἢ τὰ ἀπ’ αὐτῆς ῥεύματα ἀποφερόμενα ὁμαλῶς ἀναστέλλοντος ἐπὶ τοσοῦτον ἐφ’ ὅσον κύκλῳ περιστῆσαι τὸ νεφοειδὲς τοῦτο καὶ μὴ τὸ παράπαν διακρῖναι, ἢ καὶ τὸν πέριξ αὐτῆς ἀέρα ἀναστέλλοντος συμμέτρως πάντοθεν εἰς τὸ περιφερὲς τὸ περὶ αὐτὴν καὶ παχυμερὲς περιστῆσαι.

111Bu da bazı kısımlarda ya dışarıdan bir akıntının zorlamasıyla ya da sıcaklığın bunu yapmaya elverişli gözenekleri ele geçirmesiyle olur.

Kuyruklu yıldızlar, ya belli zamanlarda göğün belli yerlerinde ateş beslenip toplanacak bir durum ortaya çıkınca oluşur, ya da gökyüzü zaman zaman üstümüzde kendine özgü bir hareket yapar ve böylece bu tür yıldızlar görünür hâle gelir (ya da bunlar belli zamanlarda bir durum yüzünden harekete geçip bizim bulunduğumuz yerlere gelir ve görünür olurlar; kaybolmaları da bunların karşıtı olan sebeplerle olur).

111

ὃ γίνεται κατὰ μέρη τινὰ ἤτοι ἔξωθεν βιασαμένου τινὸς ῥεύματος ἢ τῆς θερμασίας ἐπιτηδείων πόρων ἐπιλαμβανομένης εἰς τὸ τοῦτο ἀπεργάσασθαι. Κομῆται ἀστέρες γίνονται ἤτοι πυρὸς ἐν τόποις τισὶ διὰ χρόνων τινῶν ἐν τοῖς μετεώροις συντρεφομένου περιστάσεως γινομένης, ἢ ἰδίαν τινὰ κίνησιν διὰ χρόνων τοῦ οὐρανοῦ ἴσχοντος ὑπὲρ ἡμᾶς, ὥστε τὰ τοιαῦτα ἄστρα ἀναφανῆναι (ἢ αὐτὰ ἐν χρόνοις τισὶν ὁρμῆσαι διά τινα περίστασιν καὶ εἰς τοὺς καθ’ ἡμᾶς τόπους ἐλθεῖν καὶ ἐκφανῆ γενέσθαι. τήν τε ἀφάνισιν τούτων γίνεσθαι παρὰ τὰς ἀντικειμένας ταύταις αἰτίας).

112⟨Yıldızlardan⟩ bazıları yerlerinde döner; bu, bazılarının dediği gibi, evrenin bu kısmı durup geri kalanı onun çevresinde döndüğü için olabileceği gibi, çevrelerinde onların ötekiler gibi dolaşmasını engelleyen dairesel bir hava girdabı bulunduğu için de olabilir; ya da yakınlarında uygun yakıt bulunmayıp yalnızca görüldükleri bu yerde bulunduğu için. Bu, başka birçok yolla da olabilir; yeter ki kişi görünenlerle uyumlu olanı akıl yürütmeyle çıkarabilsin.

112

〈Τῶν ἄστρων〉 τινὰ ἀναστρέφεται αὐτοῦ, ὃ συμβαίνει οὐ μόνον τῷ τὸ μέρος τοῦτο τοῦ κόσμου ἑστάναι, περὶ ὃ τὸ λοιπὸν στρέφεται, καθάπερ τινές φασιν, ἀλλὰ καὶ τῷ δίνην ἀέρος ἔγκυκλον αὐτοῖς περιεστάναι, ἢ κωλυτικὴ γίνεται τοῦ περιπολεῖν ὡς καὶ τὰ ἄλλα· ἢ καὶ διὰ τὸ ἑξῆς μὲν αὐτοῖς ὕλην ἐπιτηδείαν μὴ εἶναι, ἐν δὲ τούτῳ τῷ τόπῳ ἐν ᾧ κείμενα θεωρεῖται. καὶ κατ’ ἄλλους δὲ πλείονας τρόπους τοῦτο δυνατὸν συντελεῖσθαι, ἐάν τις δύνηται τὸ σύμφωνον τοῖς φαινομένοις συλλογίζεσθαι.

113Bazı yıldızların gezinmesi, eğer hareketleri gerçekten böyleyse, bazılarının ise gezinmemesi, başlangıçta daire biçiminde dönerken öyle zorlanmış olmalarından olabilir: kimi düzgün olan aynı girdapla, kimi bazı düzensizlikler taşıyan bir girdapla taşınır. Ayrıca taşındıkları yerlerin bir kısmında havanın düzgün yayılıp onları aynı yöne iterek sırayla düzgün biçimde tutuşturması, bir kısmında ise düzensiz yayılması yüzünden görülen sapmalar meydana gelebilir. Görünenler birden çok açıklamaya çağırırken bunlara tek bir sebep göstermek ise deliliktir; boş gökbilime gönül vermiş ve tanrısal tabiatı hizmetlerden hiç azat etmeyip birtakım şeylere boş yere sebepler gösterenlerin yaptığı, yakışık almayan bir iştir.

113

Τινὰ τῶν ἄστρων πλανᾶσθαι, εἰ οὕτω ταῖς κινήσεσι χρώμενα συμβαίνει, τινὰ δὲ μὴ [κινεῖσθαι] ἐνδέχεται μὲν καὶ παρὰ τὸ κύκλῳ κινούμενα ἐξ ἀρχῆς οὕτω κατηναγκάσθαι, ὥστε τὰ μὲν κατὰ τὴν αὐτὴν δῖναν φέρεσθαι ὁμαλὴν οὖσαν, τὰ δὲ κατὰ τὴν ἅμα τισὶν ἀνωμαλίαις χρωμένην· ἐνδέχεται δὲ καὶ καθ’ οὓς τόπους φέρεται οὗ μὲν παρεκτάσεις ἀέρος εἶναι ὁμαλεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνωθούσας κατὰ τὸ ἑξῆς ὁμαλῶς τε ἐκκαούσας, οὗ δὲ ἀνωμαλεῖς οὕτως ὥστε τὰς θεωρουμένας παραλλαγὰς συντελεῖσθαι. τὸ δὲ μίαν αἰτίαν τούτων ἀποδιδόναι, πλεοναχῶς τῶν φαινομένων ἐκκαλουμένων, μανικὸν καὶ οὐ καθηκόντως πραττόμενον ὑπὸ τῶν τὴν ματαίαν ἀστρολογίαν ἐζηλωκότων καὶ εἰς τὸ κενὸν αἰτίας τινῶν ἀποδιδόντων, ὅταν τὴν θείαν φύσιν μηθαμῇ λειτουργιῶν ἀπολύωσι.

114Bazı yıldızların ötekilerden geri kaldığının görülmesi, aynı daireyi dolaşırken daha yavaş dönmelerinden de, aynı girdap tarafından geri çekilerek ters yönde hareket etmelerinden de, aynı girdabı dolaşırken kimilerinin daha geniş, kimilerinin daha dar bir yer boyunca dönmelerinden de olabilir. Bunlar hakkında tek bir kesin hüküm vermek ise çoğunluğun karşısında tuhaflıklar yapıp göstermek isteyenlere yakışır.

Düşen yıldız denen şeyler, (kendi) parçalarının ⟦sürtünmesiyle⟧ de, (rüzgâra dönüşmenin olduğu yerden dışarı düşmeyle de) olabilir; tıpkı şimşekler için söylediğimiz gibi;

114

Τινὰ ἄστρα ὑπολειπόμενά τινων θεωρεῖσθαι συμβαίνει καὶ παρὰ τὸ βραδύτερον συμπεριφέρεσθαι τὸν αὐτὸν κύκλον περιόντα, καὶ παρὰ τὸ τὴν ἐναντίαν κινεῖσθαι ἀντισπώμενα ὑπὸ τῆς αὐτῆς δίνης, καὶ παρὰ τὸ περιφέρεσθαι τὰ μὲν διὰ πλείονος τόπου, τὰ δὲ δι’ ἐλάττονος, τὴν αὐτὴν δῖναν περικυκλοῦντα. τὸ δὲ ἀπλῶς ἀποφαίνεσθαι περὶ τούτων καθῆκόν ἐστι τοῖς τερατεύεσθαί τι πρὸς τοὺς πολλοὺς βουλομένοις. Οἱ λεγόμενοι ἀστέρες ἐκπίπτειν (καὶ) παρὰ μέρος (καὶ παρὰ τρῖψιν† ἑαυτῶν) δύνανται συντελεῖσθαι (καὶ παρὰ ἔκπτωσιν οὗ ἂν ἡ ἐκπνευμάτωσις γένηται), καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀστραπῶν ἐλέγομεν·

115ateşi meydana getiren atomlar, bu işi gerçekleştirecek bir yakınlık oluşunca bir araya gelerek de; bir araya gelişte ilk dürtü nereye doğruysa o yöne hareket ederek de; ayrıca sis benzeri bazı yoğunluklarda rüzgârlar toplanıp dönme yüzünden tutuşarak, sonra kuşatan şeyleri yırtıp çıkarak, hareketin dürtüsü hangi yere doğruysa oraya doğru taşınarak da olabilir. Bunu gerçekleştirecek, anlatılması bitmeyecek kadar başka yollar da vardır.

Bazı canlılarda görülen hava belirtileri, zamanın bir rastlantısıyla olur. Çünkü canlılar kışın gelmesi için bir zorunluluk getirmez; tanrısal bir tabiat da oturup bu canlıların çıkışlarını gözetleyip sonra bu belirtileri yerine getirmez.

115

καὶ κατὰ σύνοδον δὲ ἀτόμων πυρὸς ἀποτελεστικῶν, συμφυλίας γενομένης εἰς τὸ τοῦτο τελέσαι, καὶ κατὰ κίνησιν οὗ ἂν ἡ ὁρμὴ ἐξ ἀρχῆς κατὰ τὴν σύνοδον γένηται· καὶ κατὰ πνευμάτων δὲ συλλογὴν ἐν πυκνώμασί τισιν [ἐν] ὀμιχλοειδέσι καὶ ἐκπύρωσιν τούτων διὰ τὴν κατείλησιν, εἶτ’ [ἐπ]ἔκρηξιν 〈ἐκ〉 τῶν περιεχόντων, καὶ ἐφ’ ὃν ἂν τόπον ἡ ὁρμὴ γένηται τῆς φορᾶς, εἰς τοῦτον φερομένων. καὶ ἄλλοι δὲ τρόποι εἰς τοῦτο τελέσαι ἀμύθητοί εἰσιν. Αἱ δ’ ἐπισημασίαι αἱ γινόμεναι ἐπί τισι ζῴοις κατὰ συγκύρημα γίνονται τοῦ καιροῦ. οὐ γὰρ τὰ ζῷα ἀνάγκην τινὰ προσφέρεται τοῦ ἀποτελεσθῆναι χειμῶνα, οὐδὲ κάθηταὶ τις θεία φύσις παρατηροῦσα τὰς τῶν ζῴων τούτων ἐξόδους κἄπειτα τὰς ἐπισημασίας ταύτας ἐπιτελεῖ.

116Çünkü az biraz incelikli herhangi bir canlı bile böyle bir ahmaklığa düşmez, kaldı ki tam bir saadete sahip olan bir varlık düşsün.

Bütün bunları, Pythokles, hatırında tut; çünkü böylece mitten çok uzaklaşacak, bunlarla aynı türden şeyleri de görebileceksin. En çok da kendini ilkelerin, sonsuzluğun ve bunlara yakın şeylerin, ayrıca ölçütlerin, duyguların ve bunları ne için hesaba kattığımızın incelenmesine ver. Çünkü bunlar özellikle birlikte incelendiğinde tek tek olayların sebeplerini de kolayca görmeni sağlayacaktır. Bunlara gönül vermemiş olanlar ise ne bunları gereği gibi birlikte inceleyebilirler ne de bunları ne için incelemek gerektiğini kendilerine kazandırmış olurlar.

116

οὐδὲ γὰρ 〈ἂν〉 εἰς τὸ τυχὸν ζῷον κἂν μικρῷ χαριέστερον ᾖ, ἡ τοιαύτη μωρία ἐκπέσοι, μὴ ὅτι εἰς παντελῆ εὐδαιμονίαν κεκτημένον. Ταῦτα δὴ πάντα, Πυθόκλεις, μηνμόνευσον· κατὰ πολύ τε γὰρ τοῦ μύθου ἐκβήσῃ καὶ τὰ ὁμογενῆ τούτοις συνορᾶν δυνήσῃ, μάλιστα δὲ σεαυτὸν ἀπόδος εἰς τὴν τῶν ἀρχῶν καὶ ἀπειρίας καὶ τῶν συγγενῶν τούτοις θεωρίαν, ἔτι τε κριτηρίων καὶ παθῶν, καὶ οὗ ἕνεκεν ταῦτα ἐκλογιζόμεθα. ταῦτα γὰρ μάλιστα συνθεωρούμενα ῥᾳδίως τὰς περὶ τῶν κατὰ μέρος αἰτίας συνορᾶν ποιήσει. οἱ δὲ ταῦτα μὴ καταγαπήσαντες ᾖ μάλιστα οὔτε 〈ἂν〉 αὐτὰ ταῦτα καλῶς συνθεωρήσαιεν οὔτε οὗ ἕνεκεν δεῖ θεωρεῖν ταῦτα περιεποιήσαντο.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…