İçeriğe geç
Antisthenes

Antisthenes

Antisthenes'in Fragmanları

Ἀντισθένους ἀποσπασμάτια

s380I. Herakles'ten

Fr. 1. Onlar [Kinikler] aretēye göre yaşamanın gaye olduğu kanaatindedir; Antisthenes'in Herakles'te söylediği gibi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 104.

Fr. 2. Yine Antisthenes'in Herakles'te söylediği gibi, aretēnin öğretilebilir olduğu ve bir kez kazanılınca kaybedilmediği kanaatindedirler. Bilge sevilmeye layıktır, hata yapmaz, kendisine benzeyenin dostudur ve hiçbir şeyi talihe bırakmaz. Kaynak: Diogenes Laertios VI 105.

Fr. 3. Çünkü bilge için hiçbir şey yabancı, hiçbir şey çıkmaz değildir. İyi insan sevilmeye layıktır; değerli insanlar birbirinin dostudur; hem yürekli hem adil olanları müttefik edinmek gerekir; aretē elden alınamayan bir silahtır. Kaynak: Diogenes Laertios VI 12.

Fr. 4. Antisthenes de şöyle dedi: "Öyleyse şu Syrakusailı da, dansçı kızını şehre gösterdikten sonra, Atinalılar kendisine para verirse bütün Atinalıları mızrakların üzerine yürümeye cüret edecek hâle getireceğini söylese, bu onun için en iyisi olmaz mı?" Kaynak: Ksenophon, Şölen II 12–13: Sokrates Antisthenes'e seslenip şöyle dedi: "Bunu seyredenlerin artık cesaretin öğretilebilir olduğuna itiraz edeceklerini sanmıyorum; çünkü bu kız, kadın olduğu hâlde kılıçların arasına böyle cesurca atılıyor." Antisthenes de şöyle dedi: vb.

Fr. 5. O, bu tür şeylere karşı öylesine sarsılmaz ve yenilmezdi; Antisthenes'in Herakles'inin çocuklarına verdiği öğüde sıkı sıkıya bağlıydı: Herakles onlara, kendilerini öven hiç kimseye minnet duymamalarını tembih ediyordu. Bu da utanıp sıkılmamaktan ve övenlere karşılık olarak dalkavukluk etmemekten başka bir şey değildi. Kaynak: Plutarkhos, Utangaçlık Üzerine 18.

Fr. 6. Bu [takımyıldızı], Pelion'da oturmuş, adalette bütün insanları geride bırakmış, Asklepios'u ve Akhilleus'u yetiştirmiş olan Kheiron gibi görünüyor. Herakles'in onun yanına terbiye arzusuyla gittiği, Atlas'ı onurlandırarak mağarada onunla birlikte kaldığı söylenir. Sokratesçi Antisthenes'in Herakles'te söylediğine göre, Kentaurlar arasında yalnız onu öldürmedi, tersine onu dinledi. *Kaynak: Eratosthenes, Katasterismoi 40. Krş. Plutarkhos, Delphoi'deki E Üzerine 6: "Herakles ise henüz Prometheus'u çözmemiş, Kheiron ve Atlas çevresindeki sofistlerle de henüz sohbet etmemişken vb."*

s380

α΄. ἐκ τοῦ Ἡρακλέους.

  1. Ἀρέσκει δʼ αὐτοῖς καὶ τέλος εἶναι τὸ κατʼ ἀρετὴν ζῆν, ὡς Ἀντισθένης φησὶν ἐν τῷ Ἡρακλεῖ. (Diog. Laert. VI 104)

  2. Ἀρέσκει δὲ αὐτοῖς καὶ τὴν ἀρετὴν διδακτὴν εἶναι, καθά φησιν Ἀντισθένης ἐν τῷ Ἡρακλεῖ, καὶ ἀναπόβλητον ὑπάρχειν· ἀξιέραστόν τε τὸν σοφὸν καὶ ἀναμάρτητον καὶ φίλον τῷ ὁμοίῳ, τύχῃ τε μηδὲν ἐπιτρέπειν. (Diog. Laert. VI 105)

  3. Τῷ γὰρ σοφῷ ξένον οὐδὲν οὐδʼ ἄπορον. Ἀξιέραστος ὁ ἀγαθός· οἱ σπουδαῖοι φίλοι· συμμάχους ποιεῖσθαι τοὺς εὐψύχους ἅμα καὶ δικαίους· ἀναφαίρετον ὅπλον ἀρετή. (Diog. Laert. VI 12)

  4. Καὶ ὁ Ἀντισθένης εἶπεν· Ἆρʼ οὖν καὶ τῷδε τῷ Συρακουσίῳ κράτιστον, ἐπιδείξαντι τῇ πόλει τὴν ὀρχηστρίδα, εἰπεῖν, ἐὰν διδῶσιν αὐτῷ Ἀθηναῖοι χρήματα, ποιήσειν πάντας Ἀθηναίους τολμᾶν ὁμόσε ταῖς λόγχαις ἰέναι; (Xen. Conv. II 12–13: καὶ ὁ Σωκράτης καλέσας τὸν Ἀντισθένην εἶπεν· Οὔτοι τούς γε θεωμένους τάδε ἀντιλέξειν ἔτι οἴομαι, ὡς οὐχὶ καὶ ἡ ἀνδρεία διδακτόν, ὁπότε αὕτη, καίπερ γυνὴ οὖσα, οὕτω τολμηρῶς εἰς τὰ ξίφη ἵεται. Καὶ ὁ Ἀντισθένης εἶπεν κτλ.)

  5. Οὕτως ἄτρεπτος ἦν καὶ ἀνάλωτος ὑπὸ τῶν τοιούτων, καὶ κρατῶν ἐκείνης τῆς παραινέσεως ἣν ὁ Ἀντισθένειος Ἡρακλῆς παρῄνει τοῖς παισὶ διακελευόμενος μηδενὶ χάριν ἔχειν ἐπαινοῦντι αὐτούς. Τοῦτο δʼ ἦν οὐδὲν ἄλλο, ἢ μὴ δυσωπεῖσθαι, μηδʼ ἀντικολακεύειν τοὺς ἐπαινοῦντας. (Plut. De vit. pud. 18)

  6. Οὗτος δοκεῖ Χείρων εἶναι, ὁ ἐν τῷ Πηλίῳ οἰκήσας, δικαιοσύνῃ δὲ ὑπερενέγκας πάντας ἀνθρώπους καὶ παιδεύσας Ἀσκληπιόν τε καὶ Ἀχιλλέα. Ἐφʼ ὃν Ἡρακλῆς δοκεῖ ἐλθεῖν διʼ ἔρωτα παιδείας, ᾧ καὶ συνεῖναι ἐν τῷ ἄντρῳ τιμῶν τὸν Ἄτλαντα. Μόνον δὲ τὸν Κένταυρον οὐκ ἀνεῖλεν, ἀλλʼ ἤκουσεν αὐτοῦ, καθάπερ Ἀντισθένης φησὶν ὁ Σωκρατικὸς ἐν τῷ Ἡρακλεῖ. (Eratosth. Catast. 40. Cf. Plut. De E ap. Delph. 6: ὁ δʼ Ἡρακλῆς οὔπω τὸν Προμηθέα λελυκὼς οὐδὲ τοῖς περὶ τὸν Χείρωνα καὶ Ἄτλαντα σοφισταῖς διειλεγμένος κτλ.)

s381Fr. 7. Antisthenes'in Herakles'i de Kheiron'un yanında yetişen bir delikanlı hakkında şöyle der: "Çünkü büyük, güzel ve gençliğinin baharında; korkak bir âşık ona âşık olamazdı." Kaynak: Proklos, Platon'un Alkibiades'i Üzerine Şerh I, s. 98 Creuzer.

II. Kyros'tan

Fr. 8. [Phrynikhos], katışıksız, saf ve Attika üslubunda bir sözün ölçüsü, kuralı ve en iyi örneği olarak Platon'u, Demosthenes'i, Kallaiskhros oğlu Kritias'ı ve Antisthenes'i, onun hakiki iki eseriyle, Kyros Üzerine ve Odysseia Üzerine adlı konuşmalarıyla birlikte gösterir. Kaynak: Phrynikhos, Photios'ta, Bibliotheke 158.

Fr. 9. Antisthenes iki Kyros'undan birinde Alkibiades'i kötüleyerek onun hem kadınlar konusunda hem de geri kalan yaşayışında kanun tanımaz biri olduğunu söyler. Çünkü der, Persler gibi annesiyle, kızıyla ve kız kardeşiyle birlikte olurmuş. Kaynak: Athenaios V 220c. Krş. Eustathios, Odysseia Üzerine Şerh X 378: "Antisthenes, başka yönlerden de olağan dışı ve pek kötü bir hayat süren Alkibiades'le alay ederek onun hem kadınlar konusunda hem geri kalan yaşayışında kanun tanımaz olduğunu söyler; çünkü Persler gibi annesiyle, kızıyla ve kız kardeşiyle birlikte olurmuş."

Fr. 10. Bu yüzden Sokratesçi Antisthenes de, Alkibiades'i kendi gözüyle görmüş biri olarak, onun güçlü, erkekçe, terbiye görmemiş, gözü pek ve gençliğinde güzel biri olduğunu söyler. Kaynak: Athenaios XII 534c.

Fr. 11. Antisthenes ne der peki? Hiç işitmedin mi? "İyi iş görüp kötü söz işitmek krallara yaraşır, Kyros." Kaynak: Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri IV 6. Krş. Marcus Aurelius VII 36: "Antisthenes'ten: İyi iş görüp kötü söz işitmek krallara yaraşır." Diogenes Laertios VI 3: Bir gün Platon'un kendisini kötülediğini işitince, "İyi iş yapıp kötü söz işitmek krallara yaraşır," dedi.

Fr. 12. Zahmetin iyi bir şey olduğunu da, örneklerden birini Yunanlardan, ötekini barbarlardan alarak, büyük Herakles ve Kyros aracılığıyla ortaya koydu. Kaynak: Diogenes Laertios VI 2.

Fr. 13. Alkibiades'in Lakonyalı, adı Amykla olan bir sütannesi ve Zopyros adında bir lalası olduğunu biliyoruz; birini Antisthenes, ötekini Platon anlatmıştır. Kaynak: Plutarkhos, Alkibiades 1.

Fr. 14. Alkibiades'in büyük ve güzel olduğunu, bütün Yunanistan'ın ortak sevgilisi diye anılması da gösterir, Antisthenes'in şu sözü de: Akhilleus onun gibi olmasaydı, gerçekten güzel olmazdı. *Kaynak: Proklos, Platon'un Alkibiades'i Üzerine Şerh I, s. 114. Krş. Olympiodoros, Alkibiades Şerhi s. 28: "Bedence güzel olduğu, Kinik Antisthenes'in onun hakkında şöyle demesinden bellidir: 'Akhilleus onun gibi olmasaydı, güzel olmazdı.' Şair, Nireus'u güzelliğiyle övmek isterken Akhilleus hakkında şöyle der: 'Nireus, İlion'a gelen en güzel adamdı, kusursuz Peleus oğlundan sonra öteki Danaolar arasında.'"*

s381
  1. Λέγει οὖν καὶ ὁ Ἀντισθένους Ἡρακλῆς περί τινος νεανίσκου παρὰ τῷ Χείρωνι τρεφομένου· Μέγας γάρ, φησί, καὶ καλὸς καὶ ὡραῖος, οὐκ ἂν αὐτοῦ ἠράσθη δειλὸς ἐραστής. (Procl. in Alc. I p. 98 Creuzer)

β΄. ἐκ τοῦ Κύρου.

  1. Εἰλικρινοῦς δὲ καὶ καθαροῦ καὶ Ἀττικοῦ λόγου κανόνας καὶ στάθμας καὶ παράδειγμά φησιν ἄριστον Πλάτωνά τε καὶ Δημοσθένην Κριτίαν τε τοῦ Καλλαίσχρου καὶ Ἀντισθένην μετὰ τῶν γνησίων αὐτοῦ δύο λόγων, τοῦ περὶ Κύρου καὶ τοῦ περὶ Ὀδυσσείας. (Phryn. ap. Phot. Bibl. 158)

  2. Ἀντισθένης δʼ ἐν θατέρῳ τῶν Κύρων κακολογῶν Ἀλκιβιάδην καὶ παράνομον εἶναι λέγει καὶ εἰς γυναῖκας καὶ εἰς τὴν ἄλλην δίαιταν. Συνεῖναι γάρ φησιν αὐτὸν καὶ μητρὶ καὶ θυγατρὶ καὶ ἀδελφῇ, ὡς Πέρσας. (Athen. V 220c. Cf. Eustath. ad Od. X 378: Ἀλκιβιάδην μέντοι παρεξηλλαγμένον ἐν τῷ ἄλλως βιοῦν ἐξωλέστερον σκώψας φησὶν Ἀντισθένης παράνομον εἶναι καὶ εἰς γυναῖκας καὶ εἰς τὴν ἄλλην δίαιταν· συνεῖναι γὰρ καὶ μητρὶ καὶ θυγατρὶ καὶ ἀδελφῇ, ὡς τοὺς Πέρσας.)

  3. Διὸ καὶ Ἀντισθένης ὁ Σωκρατικός, ὡς ἂν αὐτόπτης γεγονὼς τοῦ Ἀλκιβιάδου, ἰσχυρὸν αὐτὸν καὶ ἀνδρώδη καὶ ἀπαίδευτον καὶ τολμηρὸν καὶ ὡραῖον ἐφʼ ἡλικίας γενέσθαι φησίν. (Athen. XII 534c)

  4. Τί οὖν λέγει Ἀντισθένης; οὐδέποτʼ ἤκουσας; Βασιλικόν, ὦ Κῦρε, πράττειν μὲν εὖ, κακῶς δʼ ἀκούειν. (Arr. Epict. IV 6. Cf. M. Ant. VII 36: Ἀντισθενικόν· βασιλικὸν μὲν εὖ πράττειν, κακῶς δὲ ἀκούειν. Diog. Laert. VI 3: ἀκούσας ποτὲ ὅτι Πλάτων αὐτὸν κακῶς λέγει, Βασιλικόν, ἔφη, καλῶς ποιοῦντα κακῶς ἀκούειν.)

  5. Καὶ ὅτι ὁ πόνος ἀγαθὸν συνέστησε διὰ τοῦ μεγάλου Ἡρακλέους καὶ τοῦ Κύρου, τὸ μὲν ἀπὸ τῶν Ἑλλήνων, τὸ δὲ ἀπὸ τῶν βαρβάρων ἑλκύσας. (Diog. Laert. VI 2)

  6. Ἀλκιβιάδου δὲ καὶ τίτθην, γένος Λάκαιναν, Ἀμύκλαν ὄνομα, καὶ Ζώπυρον παιδαγωγὸν ἴσμεν, ὧν τὸ μὲν Ἀντισθένης, τὸ δὲ Πλάτων ἱστόρηκε. (Plut. Alc. 1)

  7. Ὅτι δʼ αὖ μέγας ὁ Ἀλκιβιάδης ἐγένετο καὶ καλός, δηλοῖ μὲν καὶ τὸ κοινὸν αὐτὸν ἐρώμενον καλεῖσθαι τῆς Ἑλλάδος ἁπάσης, δηλοῖ δὲ ὁ Ἀντισθένης εἰπών, ὡς εἰ μὴ τοιοῦτος ἦν ὁ Ἀχιλλεύς, οὐκ ἄρα ἦν ὄντως καλός. (Procl. in Alc. I p. 114. Cf. Olympiod. in Alc. p. 28: ὅτι γὰρ καλὸς ἦν τῷ σώματι, δῆλον ἐκ τοῦ τὸν Κυνικὸν Ἀντισθένην λέγειν περὶ αὐτοῦ· Εἰ μὴ τοιοῦτος ἦν ὁ Ἀχιλλεύς, οὐκ ἦν ὡραῖος. Περὶ οὗ φησιν ὁ ποιητής, βουλόμενος τὸν Νιρέα εἰς κάλλος ἐπαινέσαι· Νιρεὺς ὃς κάλλιστος ἀνὴρ ὑπὸ Ἴλιον ἦλθεν τῶν ἄλλων Δαναῶν μετʼ ἀμύμονα Πηλείωνα.)

s382III. Aspasia'dan

Fr. 15. Aspasia ise Perikles'in oğulları Ksanthippos ile Paralos'a yönelik bir iftira içerir. Bunlardan birinin, kötü şöhretli evlerde çalışanlara benzer işler yapan Arkhestratos'la birlikte yaşadığını, ötekinin de karşılaştığı kişilerle kaba ve yavan şakalar yapan Euphemos'un ahbabı ve tanıdığı olduğunu söyler. Kaynak: Athenaios V 220d.

Fr. 16. Sokratesçi Antisthenes, Perikles'in Aspasia'ya âşık olduğu için günde iki kez, eve girerken ve çıkarken bu kadını öptüğünü söyler. Bir keresinde de kadın dinsizlikle suçlanıp yargılanırken Perikles onu savunmuş ve kendi hayatı ve mal varlığı tehlikedeyken döktüğünden daha çok gözyaşı dökmüş. Kimon kız kardeşi Elpinike ile kanuna aykırı biçimde birlikte olduğunda, sonra Elpinike Kallias'la evlendirilip Kimon sürgüne gönderilince, Perikles Kimon'un geri dönüşüne karşılık ücret olarak Elpinike ile birlikte olmayı almış. Kaynak: Athenaios XIII 589e.

IV. Protreptikos'tan

Fr. 17. O, başlangıçta hatip Gorgias'ın derslerini dinledi; diyaloglarında, özellikle Hakikat'te ve Protreptikos'larda retorik üslubu bu yüzden kullanır. Kaynak: Diogenes Laertios VI 1.

Fr. 18. Bombylios, dar ağızlı bir içki kabıdır; adını içerken çıkardığı vızıltıdan (bombein) alır; Antisthenes'in Protreptikos'ta söylediği gibi. Kaynak: Pollux VI 98. Krş. X 68: "Asya Yunanlarının kylikhnion dediği kaba Antisthenes Protreptikos'ta bombylios demiştir." Athenaios XI 784c: "Bombylios: Rodos işi bir Therikleios kadehi. Sokrates onun biçimi hakkında şöyle der: 'Tastan içenler istedikleri kadar içip çabucak işi bitirirler, bombyliostan içenler ise yudum yudum damlatarak içer.'"

Fr. 19. Antisthenes … Protreptikos'ta da: "domuz yavruları yerine beslenmek." Kaynak: Athenaios XIV 656f.

Fr. 20. Lazımlığa Ksenophon ourodokē, Antisthenes ise ourētros bikos der. *Kaynak: Photios, Sözlük s. 361.*

s382

γ΄. ἐκ τῆς Ἀσπασίας.

  1. Ἡ δʼ Ἀσπασία τῶν Περικλέους υἱῶν Ξανθίππου καὶ Παράλου διαβολὴν [περιέχει]. Τούτων γὰρ τὸν μὲν Ἀρχεστράτου φησὶν εἶναι συμβιωτήν, τοῦ παραπλήσια ταῖς ἐπὶ τῶν μιαρῶν οἰκημάτων ἐργαζομένου, τὸν δʼ Εὐφήμου συνήθη καὶ γνώριμον τοῦ φορτικὰ σκώπτοντος καὶ ψυχρὰ τοὺς συναντῶντας. (Athen. V 220d)

  2. Ἀντισθένης δὲ ὁ Σωκρατικὸς ἐρασθέντα φησὶν αὐτὸν [τὸν Περικλέα] Ἀσπασίας δὶς τῆς ἡμέρας εἰσιόντα καὶ ἐξιόντα ἀπʼ αὐτῆς ἀσπάζεσθαι τὴν ἄνθρωπον, καὶ φευγούσης ποτὲ αὐτῆς γραφὴν ἀσεβείας λέγων ὑπὲρ αὐτῆς πλείονα ἐδάκρυσεν ἢ ὅτε ὑπὲρ τοῦ βίου καὶ τῆς οὐσίας ἐκινδύνευσε. Καὶ Κίμωνος δʼ Ἐλπινίκῃ τῇ ἀδελφῇ παρανόμως συνόντος, εἶθʼ ὕστερον ἐκδοθείσης Καλλίᾳ καὶ φυγαδευθέντος μισθὸν ἔλαβε τῆς καθόδου αὐτοῦ ὁ Περικλῆς τὸ τῇ Ἐλπινίκῃ μιχθῆναι. (Athen. XIII 589e)

δ΄. ἐκ τοῦ Προτρεπτικοῦ.

  1. Οὗτος κατʼ ἀρχὰς μὲν ἤκουσε Γοργίου τοῦ ῥήτορος· ὅθεν τὸ ῥητορικὸν εἶδος ἐν τοῖς διαλόγοις ἐπιφέρει, καὶ μάλιστα ἐν τῇ Ἀληθείᾳ καὶ τοῖς Προτρεπτικοῖς. (Diog. Laert. VI 1)

  2. Βομβυλιὸς δὲ τὸ στενὸν ἔκπωμα καὶ βομβεῖν ἐν τῇ πόσει, ὡς Ἀντισθένης ἐν Προτρεπτικῷ. (Poll. VI 98. Cf. X 68: τὸ δὲ καλούμενον κυλίχνιον πρὸς τῶν Ἀσιανῶν βομβυλιὸν μὲν Ἀντισθένης εἴρηκεν ἐν τῷ Προτρεπτικῷ. Athen. XI 784c: βομβυλιός· θηρίκλειον Ῥοδιακόν. Οὗ περὶ τῆς ἰδέας Σωκράτης φησὶν «οἱ μὲν ἐκ φιάλης πίνοντες ὅσον θέλουσι τάχιστʼ ἀπαλλάττονται, οἱ δὲ ἐκ βομβυλιοῦ κατὰ μικρὸν στάζοντες.»)

  3. Ἀντισθένης … καὶ ἐν Προτρεπτικῷ δὲ «ἀντὶ δελφακίων τρέφεσθαι.» (Athen. XIV 656f)

  4. Οὐροδόκην τὴν ἀμίδα Ξενοφῶν, οὐρητρὸν δὲ βῖκον Ἀντισθένης. (Phot. Lex. p. 361)

s383V. Arkhelaos'tan

Fr. 21. Arkhelaos ise hatip Gorgias'a yönelik bir saldırı içerir. Kaynak: Athenaios V 220d.

VI. Politikos'tan

Fr. 22. Politikos adlı diyaloğu ise Atina'daki bütün halk önderlerine yönelik bir saldırı içerir. Kaynak: Athenaios V 220d.

VII. Physiognomonikos'tan

Fr. 23. Antisthenes Physiognomonikos'ta: "Çünkü o kadınlar da domuz yavrularını zorla tıka basa doyururlar." Kaynak: Athenaios XIV 656f.

VIII. Physikos'tan

Fr. 24. Antisthenes de evrenin tanrısı hakkında yüksek sesle şöyle der: Bir suretten tanınmaz, gözle görülmez, hiçbir şeye benzemez. Bu yüzden kimse onu bir suretten öğrenemez. Kaynak: Theodoretos, Yunan Hastalıklarının Tedavisi I. Krş. İskenderiyeli Clemens, Protreptikos VI 71: "Antisthenes bunu bir Kinik olarak değil, Sokrates'in öğrencisi olarak düşünmüş ve tanrının hiçbir şeye benzemediğini söylemiştir; bu yüzden kimse onu bir suretten öğrenemez."

IX. Homeros Üzerine'den

Fr. 25. Antisthenes, "Şunu gözden mi kaçırıyorsun," dedi, "bütün rapsodlar da bu destanları bilir?" "Nasıl gözümden kaçabilir," dedi, "neredeyse her gün onları dinliyorum?" "Peki, rapsodlardan daha ahmak bir soy biliyor musun?" dedi. "Zeus adına, hayır," dedi Nikeratos; "bana öyle gelmiyor." Sokrates, "Çünkü gizli anlamları bilmedikleri açık," dedi. Kaynak: Ksenophon, Şölen III 6. Krş. İulianos, Söylev VII 215: "Filozoflardan da teologlardan da birçoğunun [mit yazımına] başvurduğu görülüyor: en eskileri, ilâhî bir esinle felsefe yapan Orpheus; ondan sonra gelenlerden birkaçı; hatta Ksenophon, Antisthenes ve Platon."

Fr. 26. Antisthenes, Homeros'un Odysseus'a polytropos [çok yönlü] demekle onu övmekten çok yerdiğini söyler. Çünkü Akhilleus'u ve Aias'ı polytropos yapmamış, sade ve soylu yapmıştır; bilge Nestor'u da, Zeus adına, hilekâr ve dönek huylu biri olarak değil, Agamemnon'la da öteki herkesle de dolambaçsızca bir arada bulunan, ordu için iyi bir düşüncesi varsa bunu öğütleyen ve saklamayan biri olarak yapmıştır. Akhilleus da böyle bir tavrı kabul etmekten öylesine uzaktı ki "aklında bir şey saklayıp başka bir şey söyleyeni" ölüm kadar düşman sayardı. Antisthenes bu güçlüğü çözerek şöyle der: Peki, Odysseus polytropos diye anıldığı için kötü müdür? Homeros ona bilge olduğu için böyle dememiş olmasın? Tropos kelimesi bir anlamda karakteri, bir anlamda da sözün kullanılışını göstermesin? Çünkü karakteri iyiye dönük olana eutropos denir; sözün tropos'ları ise sözün çeşitli biçimlendirilişleridir. Homeros tropos'u hem ses için, hem ezgilerin değişkenliği için kullanır, bülbül için de: "Sık sık çeşitlendirerek çok sesli ezgisini döker." Bilgeler konuşmakta ustaysa, aynı düşünceyi birçok tarzda söylemeyi de bilirler; aynı şey hakkında sözün birçok tarzını bilenler de polytropos olur. Bilgeler ise iyidir. Homeros, bilge olan Odysseus'a bu yüzden polytropos der: İnsanlarla birçok tarzda bir arada bulunmayı biliyordu. Söylendiğine göre Pythagoras da, çocuklara konuşma yapması istenince, onlar için çocuklara uygun sözler düzenlemiş; kadınlar için kadınlara yakışan, yöneticiler için yöneticilere, delikanlılar için de delikanlılara uygun sözler. Çünkü her birine uygun bilgelik tarzını bulmak bilgeliğin işidir; birbirine benzemeyen insanlarla karşılaşınca sözü tek bir tarzda kullanmak ise cehaletin işidir. Hekimlik de sanatını başarıyla uygularken böyle yapar: Tedavi ettiklerinin bünyeleri çeşitli olduğu için tedavide çok yönlülüğe alışmıştır. O hâlde karakterle ilgili tropos döneklik, yani huyun sık sık değişmesidir. Sözün çok yönlülüğü ise, yani çeşitli kulaklara çeşitli sözler kullanmak, aslında tek tarzlılık olur; çünkü her birine uygun olan şey tektir. Bu yüzden her birine yakışan şey, sözün çeşitliliğini her birine yarayan o tek şeyde toplar. Buna karşılık farklı kulaklara uymayan tek biçimli söz, birçokları tarafından reddedilir; onlar onu kendilerine yaramayan bir söz diye bir kenara atar. *Kaynak: Odysseia Scholionları I 1, s. 9 Buttmann.*

s383

ε΄. ἐκ τοῦ Ἀρχελάου.

  1. Ὁ δʼ Ἀρχέλαος Γοργίου τοῦ ῥήτορος [καταδρομὴν περιέχει]. (Athen. V 220d)

ϛ΄. ἐκ τοῦ Πολιτικοῦ.

  1. Ὁ δὲ πολιτικὸς αὐτοῦ διάλογος ἁπάντων καταδρομὴν περιέχει τῶν Ἀθήνησι δημαγωγῶν. (Athen. V 220d)

ζ΄. ἐκ τοῦ Φυσιογνωμονικοῦ.

  1. Ἀντισθένης δʼ ἐν Φυσιογνωμονικῷ «καὶ γὰρ ἐκεῖναι τὰ δελφάκια πρὸς βίαν χορτάζουσιν.» (Athen. XIV 656f)

η΄. ἐκ τοῦ Φυσικοῦ.

  1. Καὶ Ἀντισθένης περὶ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων βοᾷ· ἀπὸ εἰκόνος οὐ γνωρίζεται, ὀφθαλμοῖς οὐχ ὁρᾶται, οὐδενὶ ἔοικε. Διόπερ αὐτὸν οὐδεὶς ἐκμαθεῖν ἐξ εἰκόνος δύναται. (Theodoret. Gr. aff. cur. I. Cf. Clem. Alex. Protr. VI 71: Ἀντισθένης μὲν γὰρ οὐ Κυνικὸν δὴ τοῦτο ἐνενόησε, Σωκράτους δὲ ἅτε γνώριμος, θεὸν οὐδενὶ ἐοικέναι φησίν· διόπερ αὐτὸν οὐδεὶς ἐκμαθεῖν ἐξ εἰκόνος δύναται.)

θ΄. ἐκ τῶν Ὁμηρικῶν.

  1. Ἐκεῖνο δʼ, ἔφη ὁ Ἀντισθένης, λέληθέ σε, ὅτι καὶ οἱ ῥαψῳδοὶ πάντες ἐπίστανται ταῦτα τὰ ἔπη; Καὶ πῶς ἄν, ἔφη, λελήθοι ἀκροώμενόν γε αὐτῶν ὀλίγου ἀνʼ ἑκάστην ἡμέραν; Οἶσθά τι οὖν ἔθνος, ἔφη, ἠλιθιώτερον ῥαψῳδῶν; Οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη ὁ Νικήρατος· οὔκουν ἔμοιγε δοκεῖ. Δῆλον γάρ, ἔφη ὁ Σωκράτης, ὅτι τὰς ὑπονοίας οὐκ ἐπίστανται. (Xen. Conv. III 6. Cf. Iulian. Or. VII 215: φαίνονται πολλοὶ καὶ τῶν φιλοσόφων αὐτὴν [τὴν μυθογραφίαν] καὶ τῶν θεολόγων ποιήσαντες, ὥσπερ Ὀρφεὺς μὲν ὁ παλαιότατος ἐνθέως φιλοσοφήσας, ὀλίγοι δὲ τῶν μετʼ ἐκεῖνον, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Ξενοφῶν καὶ Ἀντισθένης καὶ Πλάτων.)

  2. Οὐκ ἐπαινεῖν φησιν Ἀντισθένης Ὅμηρον τὸν Ὀδυσσέα μᾶλλον ἢ ψέγειν, λέγοντα αὐτὸν πολύτροπον· οὔκουν τὸν Ἀχιλλέα καὶ τὸν Αἴαντα πολυτρόπους πεποίηκεν, ἀλλʼ ἁπλοῦς καὶ γενναίους· οὐδὲ τὸν Νέστορα τὸν σοφὸν οὐ μὰ Δία δόλιον καὶ παλίμβολον τὸ ἦθος, ἀλλʼ ἁπλῶς τε Ἀγαμέμνονι συνόντα καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καὶ εἰς τὸ στρατόπεδον εἴ τι ἀγαθὸν εἶχε συμβουλεύοντα καὶ οὐκ ἀποκρυπτόμενον· τοσοῦτον ἀπεῖχε τοιοῦτον τρόπον ἀποδέχεσθαι ὁ Ἀχιλλεὺς ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθαι ὁμοίως τῷ θανάτῳ ἐκεῖνον ὅς χʼ ἕτερον μὲν κεύθει ἐνὶ φρεσίν, ἄλλο δὲ εἴπῃ. Λύων οὖν ὁ Ἀντισθένης φησί· Τί οὖν; ἆρά γε πονηρὸς ὁ Ὀδυσσεὺς ὅτι πολύτροπος ἐκλήθη; καὶ μὴ διότι σοφός, οὕτως αὐτὸν προσείρηκε; μήποτε οὖν ὁ τρόπος τὸ μέν τι σημαίνει τὸ ἦθος, τὸ δέ τι σημαίνει λόγου χρῆσιν; εὔτροπος γὰρ ὁ τὸ ἦθος ἔχων εἰς τὸ εὖ τετραμμένον· τρόπου δὲ λόγου αἰτίαι αἱ πλάσεις. Κέχρηται τῷ τρόπῳ καὶ ἐπὶ φωνῆς καὶ ἐπὶ μελῶν ἐξαλλαγῆς καὶ ἐπὶ τῆς ἀηδόνος, ἥτε θαμὰ τρωπῶσα χέει πολυηχέα φωνήν. Εἰ δὲ οἱ σοφοὶ δεινοί εἰσι διαλέγεσθαι, καὶ ἐπίστανται τὸ αὐτὸ νόημα κατὰ πολλοὺς λέγειν τρόπους· ἐπιστάμενοι δὲ πολλοὺς τρόπους λόγων περὶ τοῦ αὐτοῦ πολύτροποι ἂν εἶεν. Οἱ δὲ σοφοὶ καὶ ἀγαθοί εἰσι. Διὰ τοῦτό φησι τὸν Ὀδυσσέα Ὅμηρος σοφὸν ὄντα πολύτροπον εἶναι, ὅτι δὴ τοῖς ἀνθρώποις ἠπίστατο πολλοῖς τρόποις συνεῖναι. Οὕτω καὶ Πυθαγόρας λέγεται πρὸς παῖδας ἀξιωθεὶς ποιήσασθαι λόγους διαθεῖναι πρὸς αὐτοὺς λόγους παιδικούς, καὶ πρὸς γυναῖκας γυναιξὶν ἁρμοδίους, καὶ πρὸς ἄρχοντας ἀρχοντικούς, καὶ πρὸς ἐφήβους ἐφηβικούς. Τὸν γὰρ ἑκάστοις πρόσφορον τρόπον τῆς σοφίας ἐξευρίσκειν σοφίας ἐστίν· ἀμαθίας δὲ εἶναι τὸ πρὸς τοὺς ἀνομοίους ἐντυγχάνοντα τοῦ λόγου τὸ μονότροπον. Ἔχειν δὲ τοῦτο καὶ τὴν ἰατρικὴν ἐν τῇ τῆς τέχνης κατορθώσει, ἠσκηκυίας τῆς θεραπείας τὸ πολύτροπον διὰ τὴν τῶν θεραπευομένων ποικιλίας σύστασιν. Τρόπος μὲν οὖν τὸ παλίμβολον, τὸ τοῦ ἤθους πολυμετάβολον. Λόγου δὲ πολυτροπία καὶ χρῆσις ποικίλου λόγου εἰς ποικίλας ἀκοὰς μονοτροπία γίνεται. Ἓν γὰρ τὸ ἑκάστῳ οἰκεῖον. Διὸ καὶ τὸ ἁρμόδιον ἑκάστῳ τὴν ποικιλίαν τοῦ λόγου εἰς ἓν συναγείρει, τὸ ἑκάστῳ πρόσφορον. Τὸ δʼ αὖ μονοειδὲς ἀνάρμοστον τὸ πρὸς ἀκοὰς διαφόρους πολύτροπον ποιεῖ τὸν ὑπὸ πολλῶν ἀπόβλητον ὡς αὐτοῖς ἀπόβλητον λόγον. (Schol. in Od. I 1, p. 9 Buttmann)

s384Fr. 27. Antisthenes, Odysseus'un bilge biri olarak âşıkların çok yalan söylediğini ve imkânsız şeyler vaat ettiğini bildiğini söyler. Onun tanrıçaya karşı yaptığı özre de dikkat çeker. Tanrıça bedeninin güzelliği ve boyuyla övünüp kendini Penelope'den üstün tutunca, Odysseus bunu kabul etmiş ve belirsiz olana boyun eğmiştir (çünkü tanrıçanın gerçekten ölümsüz ve yaşlanmaz olup olmadığı onun için belirsizdi); ama karısını akıllı olduğu için aradığını da belirtmiştir; sanki Penelope yalnız bedeniyle ve güzelliğiyle süslü olsaydı onu da umursamayacakmış gibi. Talipler de bunu sık sık söylemiştir: "Her birimizin evlenmesi yakışacak başka kadınların peşine de düşmüyoruz"; "biz onun bu aretēsi uğruna çekişiyoruz." Kalypso'nun sözleri ise şöyledir: "Ben de ondan aşağı olmakla övünmem, ne boyca ne endamca; ölümlü kadınların boyda ve güzellikte ölümsüzlerle yarışması yakışmaz"; Kalypso yalnız bedensel şeyleri karşılaştırır. Odysseus ise şöyle der: "Ben de çok iyi biliyorum ki akıllı Penelope, karşısına geçip bakana, görünüşte ve boyda senden aşağıdır; çünkü o ölümlüdür, sen ise ölümsüz ve yaşlanmazsın." "Akıllı Penelope" sözü, isteğe dayanan tercihi vurgular. *Kaynak: Odysseia Scholionları V 211.*

s384
  1. Ἀντισθένης φησὶν εἰδέναι σοφὸν ὄντα τὸν Ὀδυσσέα, ὅτι οἱ ἐρῶντες πολλὰ ψεύδονται καὶ τὰ ἀδύνατα ἐπαγγέλλονται. (Schol. ad Od. V 211.) Ἐπισημαίνεται δὲ καὶ τὴν παραίτησιν ἣν πεποίηται τῆς θεοῦ. Ἐκείνης μὲν γὰρ ἐπὶ σώματος εὐμορφίᾳ καὶ μεγέθει μεγαλαυχούσης καὶ τὰ καθʼ ἑαυτὴν προκρινούσης τῆς Πηνελόπης, συγχωρήσας μὲν τοῦτο καὶ τῷ ἀδήλῳ εἴξας (ἄδηλον μὲν γὰρ αὐτῷ εἰ ἀθάνατος καὶ ἀγήρως) ἐπεσημήνατο ὅτι τὴν γαμετὴν ζητεῖ διὰ τὸ εἶναι περίφρονα, ὡς κἀκείνης ἂν ἀμελήσας, εἰ τῷ σώματι καὶ μόνῳ κάλλει κεκόσμητο· τοῦτο γὰρ καὶ τοὺς μνηστῆρας εἰρηκέναι πολλάκις λέγοντας, οὐδʼ ἐπὶ ἄλλας ἐρχόμεθʼ ἃς ἐπιεικὲς ὀπυιέμεν ἐστὶν ἑκάστῳ. Ταύτης δὲ ἕνεκα τῆς ἀρετῆς ἐπιδικαζόμεθα. Τὰ δὲ τῆς Καλυψοῦς ἐστι τοιαῦτα· οὐ μὲν ἐγὼ κείνης γε χερείων εὔχομαι εἶναι, οὐ δέμας, οὐδὲ φυήν, οὐδὲ ἔοικε θνητὰς ἀθανάτῃσι δέμας ἐρίζειν καὶ εἶδος, τὰ σωματικὰ μόνον παραβαλλούσης. Τοῦ δὲ Ὀδυσσέως· οἶδα καὶ αὐτὸς πάντα μάλʼ, οὕνεκα σεῖο περίφρων Πηνελόπεια εἶδος ἀκιδνοτέρη μέγεθός τʼ εἰς ἄντα ἰδέσθαι· ἡ μὲν γὰρ βροτός ἐστι, σὺ δʼ ἀθάνατος καὶ ἀγήρως. Τὸ γὰρ περίφρων Πηνελόπεια ἔμφασιν ἔχει τῆς κατʼ ὄρεξιν προκρίσεως.

s385Fr. 28. Antisthenes ise şöyle der: "[Odysseus] âşıkların vaatlerinde yalan söylediklerini bildiği için. Çünkü [Kalypso] bunu Zeus olmadan yapamazdı." Kaynak: Odysseia Scholionları VII 257 ("onu ölümsüz ve bütün günler boyunca yaşlanmaz kılacağını"): "Çünkü bilge biri olarak, ölümsüzlüğü bu türden daimōnların bağışlayamayacağını, bunun Zeus'a ve tabiatları gereği ölümsüzlük kazandıran işlere ait olduğunu biliyordu. Antisthenes ise şöyle der vb."

Fr. 29. Odysseus neden Poseidon'u "Yeri Sarsan bile gözünü iyileştiremeyecek" diyerek bu kadar akılsızca hafife aldı? Antisthenes, Poseidon'un değil Apollon'un hekim olduğunu bildiği için, der. Kaynak: Odysseia Scholionları IX 525. Aristoteles ise, Poseidon'un iyileştiremeyeceği için değil, Kyklops'un kötülüğü yüzünden iyileştirmek istemeyeceği için, der.

Fr. 30. Antisthenes ise [bu sözün] elle kaldırılan bir ağırlıktan söz etmediğini, [Nestor'un] sarhoş olmadığını, şarabı kolayca kaldırdığını anlattığını söyler. Kaynak: İlyada Venedik Scholionları XI 636 ("ihtiyar Nestor ise onu zahmetsizce kaldırırdı").

Fr. 31. Antisthenes de buradan, bilgenin bir şey yaptığında bütün aretēye göre iş gördüğünü çıkarır; tıpkı Athena'nın Ares'i üç yoldan uyarması gibi. Kaynak: İlyada Leipzig Scholionları XV 123.

Fr. 32. Antisthenes doğru söylüyordu: Düşmanlara cesaret dışında bütün iyi şeyleri dilemek gerekir; çünkü böylece o iyi şeyler, onlara sahip olanların değil, onları yenenlerin olur. Kaynak: Plutarkhos, İskender'in Talihi ya da Aretēsi Üzerine II 3.

Fr. 33. Antisthenes buradan, psykhēlerin kendilerini çevreleyen bedenlerle aynı biçimde olduğunu söyler. Kaynak: İlyada Venedik Scholionları XXIII 65.

X. Şarabın Kullanılışı Üzerine'den

Fr. 34. Bu sınamayı da yapınca, artık ona dilediği kadar içme izni verir ve şöyle bir şaka yapar: Yeterince imkânı olup da onu hürce kullanmaya cüret edemeyen insanlar budaladır. Bu kitap da Antisthenes'in Kullanış Üzerine'si gibi görünüyordu; şaraba göndermede bulunuyor ve üzerinde Dionysos'un bazı alâmetlerini taşıyordu.

s385
  1. Ἀντισθένης δέ φησιν ὅτι «τοὺς ἐρῶντας εἰδὼς ψευδομένους τὰς ὑποσχέσεις. Τοῦτο γὰρ ποιεῖν οὐκ ἐδύνατο δίχα Διός.» (Schol. ad Od. VII 257: θήσειν ἀθάνατον καὶ ἀγήραον ἤματα πάντα. Ἤιδει γὰρ ὡς σοφὸς ὅτι ἀθανασίαν οὐχ αἱ τοιαῦται δαίμονες χαρίσαιντο ἄν· ἀλλὰ τοῦ Διὸς ἂν εἴη καὶ τῶν ἔργων ἃ πέφυκεν ἀπαθανατίζειν. Ἀντισθένης δέ φησι κτλ.)

  2. Διὰ τί Ὀδυσσεὺς οὕτως ἀνοήτως εἰς τὸν Ποσειδῶνα ὠλιγώρησεν εἰπών, ὡς οὐκ ὀφθαλμόν γʼ ἰήσεται οὐδʼ Ἐνοσίχθων; Ἀντισθένης μέν φησι διὰ τὸ εἰδέναι, ὅτι οὐκ ἦν ἰατρὸς ὁ Ποσειδῶν, ἀλλʼ ὁ Ἀπόλλων. (Schol. ad Od. IX 525: Ἀριστοτέλης δὲ οὐχ ὅτι οὐ δυνήσεται, ἀλλʼ ὅτι οὐ βουληθήσεται διὰ τὴν πονηρίαν τοῦ Κύκλωπος.)

  3. Ἀντισθένης δὲ οὐ περὶ τῆς κατὰ χεῖρα βαρύτητος λέγει, ἀλλʼ ὅτι οὐκ ἐμεθύσκετο σημαίνει, ἀλλʼ ἔφερε ῥᾳδίως τὸν οἶνον. (Schol. Ven. ad Il. XI 636: Νέστωρ δʼ ὁ γέρων ἀμογητὶ ἄειρεν.)

  4. Ἐκ τούτου καὶ Ἀντισθένης φησίν, ὡς, εἴ τι πράττει ὁ σοφός, κατὰ πᾶσαν ἀρετὴν ἐνεργεῖ, ὡς καὶ ἡ Ἀθηνᾶ τριχῶς νουθετεῖ τὸν Ἄρην. (Schol. Lips. ad Il. XV 123)

  5. Ὀρθῶς γὰρ Ἀντισθένης ἔλεγεν, ὅτι πάντα δεῖ τοῖς πολεμίοις εὔχεσθαι τὰ ἀγαθά, πλὴν ἀνδρείας· γίνεται γὰρ οὕτως οὐ τῶν ἐχόντων, ἀλλὰ τῶν κρατούντων. (Plut. De Alex. fort. II 3)

  6. Ἐντεῦθεν Ἀντισθένης ὁμοσχήμονάς φησι τὰς ψυχὰς τοῖς περιέχουσι σώμασιν εἶναι. (Schol. Ven. ad Il. XXIII 65)

ι΄. ἐκ τοῦ Περὶ οἴνου χρήσεως.

  1. Ἐπεὶ δὲ καὶ ταύτην εἶχε τὴν πεῖραν, ἀφίησιν ἤδη πίνειν πρὸς ἐξουσίαν, οὑτωσί πως χαριεντισάμενος· μάταιοι τῶν ἀνθρώπων εἶεν ὅσοι τῶν ἱκανῶν εὐποροῦντες μὴ τολμῶσιν ἐλευθέρως χρῆσθαι, καὶ τὸ βιβλίον αὐτὸ τοῦτο ἐδόκει εἶναι Ἀντισθένους περὶ χρήσεως· ἔφερε δὲ εἰς οἶνον καὶ Διονύσου προσῆν τινὰ σύμβολα.

s386XI. Aşk Üzerine'den

Fr. 35. Ben Antisthenes'e katılıyorum: Aphrodite'yi yakalarsam oklarla vururum, der, çünkü aramızdaki birçok güzel ve iyi kadını baştan çıkarmıştır; aşkı da tabiatın bir kusuru sayar; ona yenik düşen zavallılar bu hastalığa tanrı adını verirler. Bu sözler, daha cahil olanların hazzı tanımadıkları için ona yenildiklerini gösterir; oysa haz, tanrı diye anılsa bile, yani çocuk yapma ihtiyacı için tanrıdan verilmiş olsa bile, ona kapılmamak gerekir. Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis II, s. 485 Potter.

Fr. 36. [Bilgenin] çocuk sahibi olmak için tabiatça en iyi yaratılışlı kadınlarla birleşip evleneceğini, âşık da olacağını [söyler]; çünkü kime âşık olunması gerektiğini yalnız bilge bilir. Kaynak: Diogenes Laertios VI 11. Krş. Plutarkhos, Sofra Sohbetleri II 1, 6: "... Sokrates de bunu kullanmıştır: Antisthenes'in, insanları birbirine dost eden ve iyi niyette bir araya getiren şeye çöpçatanlık ve aracılık demesi."

Fr. 37. Minnet bilecek kadınlarla birlikte olmak gerekir. Kaynak: Diogenes Laertios VI 3.

Fr. 38. "Pekâlâ," dedi Kallias; "ya sen, Sokrates, söylediğin o kadar itibarsız sanatla övünmeye hakkın olduğunu nasıl gösterebilirsin?" Sokrates şöyle dedi: "Önce çöpçatanın işlerinin neler olduğunda anlaşalım; neyi sorarsam cevap vermekten çekinmeyin ki nelerde anlaştığımızı bilelim. Sizce de böyle olsun mu?" "Elbette," dediler. Bir kez "Elbette" deyince, bundan sonra hepsi hep bu cevabı verdi. "Size göre iyi bir çöpçatanın işi, aracılık ettiği kadını ya da erkeği birlikte olacağı kişilerin hoşuna gidecek biri hâline getirmek değil midir?" "Elbette," dediler. "Hoşa gitmeye yarayan şeylerden biri de saçın ve giysinin yakışır durumda olması değil mi?" "Elbette," dediler. "Şunu da biliyoruz değil mi: İnsan aynı gözlerle bazılarına dostça, bazılarına düşmanca bakabilir?" "Elbette." "Peki, aynı sesle hem utangaçça hem küstahça konuşulabilir mi?" "Elbette." "Peki, insanı sevimsiz kılan sözler de, dostluğa götüren sözler de yok mu?" "Elbette." "O hâlde iyi bir çöpçatan bunlardan hoşa gitmeye yarayanları öğretir, değil mi?" "Elbette." "Peki, insanları tek bir kişinin hoşuna gidecek hâle getirebilen mi daha iyidir, yoksa birçok kişinin hoşuna gidecek hâle getirebilen mi?"

s386

ια΄. ἐκ τοῦ Ἐρωτικοῦ.

  1. Ἐγὼ δὲ ἀποδέχομαι τὸν Ἀντισθένην, τὴν Ἀφροδίτην λέγοντα κἂν κατατοξεύσαιμι, εἰ λάβοιμι, ὅτι πολλὰς ἡμῶν καλὰς καὶ ἀγαθὰς γυναῖκας διέφθειρεν, τόν τε ἔρωτα κακίαν φησὶ φύσεως· ἧς ἥττους ὄντες οἱ κακοδαίμονες θεὸν τὴν νόσον καλοῦσιν. Δείκνυται γὰρ διὰ τούτων ἡττᾶσθαι τοὺς ἀμαθεστέρους διʼ ἄγνοιαν ἡδονῆς, ἣν οὐ χρὴ προσίεσθαι κἂν θεὸς λέγηται, τοῦτʼ ἔστι, κἂν θεόθεν ἐπὶ τὴν τῆς παιδοποιίας χρείαν δεδομένη τυγχάνῃ. (Clem. Alex. Strom. II p. 485 Potter)

  2. Γαμήσειν τε τεκνοποιίας χάριν ταῖς εὐφυεστάταις συνιόντα γυναιξί, καὶ ἐρασθήσεσθαι δέ· μόνον γὰρ εἰδέναι τὸν σοφόν, τίνων χρὴ ἐρᾶν. (Diog. Laert. VI 11. Krş. Plut. Quaest. conv. II 1, 6: … ᾧ καὶ Σωκράτης ἐχρήσατο, τὸ Ἀντισθένους τὸ φιλοποιὸν καὶ συναγωγὸν ἀνθρώπων εἰς εὔνοιαν μαστροπείαν καὶ συναγωγίαν ὀνομάσας.)

  3. Χρὴ τοιαύταις πλησιάζειν γυναιξίν, αἳ χάριν εἴσονται. (Diog. Laert. VI 3)

  4. Εἶεν, ἔφη ὁ Καλλίας· σὺ δὲ δή, ὦ Σώκρατες, τί ἔχεις εἰπεῖν ὡς ἄξιόν σοί ἐστι μέγα φρονεῖν ἐφʼ ᾗ εἶπας οὕτως ἀδόξῳ οὔσῃ τέχνῃ; Καὶ ὃς εἶπεν· Ὁμολογησώμεθα πρῶτον ποῖά ἐστιν ἔργα τοῦ μαστροποῦ, καὶ ὅσα ἂν ἐρωτῶ, μὴ ὀκνεῖτε ἀποκρίνεσθαι, ἵνα εἰδῶμεν ὅσα ἂν συνομολογῶμεν. Καὶ ὑμῖν οὕτω δοκεῖ; ἔφη. Πάνυ μὲν οὖν, ἔφασαν. Ὡς δʼ ἅπαξ εἶπον Πάνυ μὲν οὖν, τοῦτο πάντες ἐκ τοῦ λοιποῦ ἀπεκρίναντο. Οὐκοῦν ἀγαθοῦ μέν, ἔφη, ὑμῖν δοκεῖ μαστροποῦ ἔργον εἶναι ἣν ἂν ἢ ὃν ἂν μαστροπεύῃ ἀρέσκοντα τοῦτον ἀποδεικνύναι οἷς ἂν συνῇ; Πάνυ μὲν οὖν, ἔφασαν. Οὐκοῦν ἓν μέν τί ἐστιν εἰς τὸ ἀρέσκειν ἐκ τοῦ πρέπουσαν ἔχειν σχέσιν καὶ τριχῶν καὶ ἐσθῆτος; Πάνυ μὲν οὖν, ἔφασαν. Οὐκοῦν καὶ τόδε ἐπιστάμεθα ὅτι ἔστιν ἀνθρώπῳ τοῖς αὐτοῖς ὄμμασι καὶ φιλικῶς καὶ ἐχθρῶς πρός τινας βλέπειν; Πάνυ μὲν οὖν. Τί δέ, τῇ αὐτῇ φωνῇ ἔστι καὶ αἰδημόνως καὶ θρασέως φθέγγεσθαι; Πάνυ μὲν οὖν. Τί δέ, λόγοι οὐκ εἰσὶ μέν τινες ἀπεχθανόμενοι, εἰσὶ δέ τινες οἳ πρὸς φιλίαν ἄγουσι; Πάνυ μὲν οὖν. Οὐκοῦν τούτων ὁ ἀγαθὸς μαστροπὸς τὰ συμφέροντα εἰς τὸ ἀρέσκειν διδάσκοι ἄν; Πάνυ μὲν οὖν. Ἀμείνων δʼ ἂν εἴη, ἔφη, ὁ ἑνὶ δυνάμενος ἀρε-

s387Bu noktada bölündüler; kimi "Açıktır ki en çok kişinin," dedi, kimi "Elbette." Sokrates bunda da anlaşıldığını söyleyip şöyle dedi: "Biri insanları bütün şehrin hoşuna gidecek hâle getirebilse, o artık büsbütün iyi bir çöpçatan olmaz mı?" "Zeus adına, apaçık," dedi hepsi. "Biri başında bulunduğu kişileri böyle yetiştirebilse, sanatıyla haklı olarak övünebilir ve haklı olarak yüksek bir ücret alabilir, değil mi?" Hepsi bunu da kabul edince, "İşte bana öyle geliyor ki şu Antisthenes böyle biridir," dedi. Antisthenes, "Sanatını bana mı devrediyorsun, Sokrates?" dedi. "Zeus adına, evet," dedi; "çünkü görüyorum ki onun ardından gelen sanatı da iyice işlemişsin." "Hangisini?" "Aracılığı," dedi. Antisthenes çok kızarak sordu: "Böyle bir şey yaptığımı nereden biliyorsun, Sokrates?" "Biliyorum," dedi, "şu Kallias'ı, onun felsefeye âşık, ötekinin ise paraya muhtaç olduğunu görünce bilge Prodikos'la buluşturdun. Elisli Hippias'la da buluşturdun; Kallias hafıza sanatını ondan öğrendi ve o zamandan beri, gördüğü hiçbir güzeli unutmadığı için büsbütün âşık tabiatlı oldu. Geçenlerde de bana Herakleialı konuğu övüp beni ona heveslendirince onu benimle tanıştırdın. Buna da sana minnettarım; çünkü bana çok güzel ve iyi biri gibi görünüyor. Phliuslu Aiskhylos'u bana, beni de ona överek bizi öyle bir hâle getirmedin mi ki senin sözlerin yüzünden birbirimize tutulup tazılar gibi birbirimizi aradık? Bunları yapabildiğini gördüğüm için iyi bir aracı olduğunu düşünüyorum. Çünkü birbirine faydalı olacak insanları tanıyabilen ve onları birbirini arzulayacak hâle getirebilen biri, bana kalırsa şehirleri de dost yapabilir, uygun evlilikler de kurabilir; şehirler, dostlar ve müttefikler için edinilmesi çok değerli biri olur. Sen ise iyi bir aracı olduğunu söyledim diye, sanki kötü bir söz işitmiş gibi öfkelendin." "Ama Zeus adına," dedi, "artık değil. Çünkü bunları yapabilirsem, psykhēm zenginlikle tıka basa dolacak." Kaynak: Ksenophon, Şölen IV 56–64. Mullach'ın notundaki Yunanca paralel metinler: Suidas, "Sokrates" maddesi: "Eukleides'le birlikte eristik diyalektiği getiren Herakleialı Bryson … bazıları ise Bryson'u Sokrates'in değil Eukleides'in öğrencisi olarak yazar; Pyrrhon da onun öğrencisi oldu." — Sekstos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 13: "Mantık kısmına ise Panthoides, Aleksinos, Eubulides ve Bryson ile Dionysodoros ve Euthydemos yöneldi." — Athenaios XI 508c: "Khioslu Theopompos da Platon'un okuluna karşı yazdığı eserde şöyle der: 'Onun diyaloglarının çoğunu faydasız ve yanlış bulursunuz; çoğu da başkalarınındır: Bir kısmı Aristippos'un sohbetlerinden, bazıları Antisthenes'inkilerden, birçoğu da Herakleialı Bryson'unkilerden alınmıştır.'"

XII. Terbiye ya da Adlar Üzerine'den

Fr. 39. Antisthenes, terbiyenin başlangıcının adların incelenmesi olduğunu söyler.

s387

στοὺς ποιεῖν ἢ ὅστις καὶ πολλοῖς; Ἐνταῦθα μέντοι ἐσχίσθησαν, καὶ οἱ μὲν εἶπον Δῆλον ὅτι ὅστις πλείστοις, οἱ δὲ Πάνυ μὲν οὖν. Ὁ δὲ εἰπὼν ὅτι καὶ τοῦτο ὁμολογεῖται ἔφη· Εἰ δέ τις καὶ ὅλῃ τῇ πόλει ἀρέσκοντας δύναιτο ἀποδεικνύναι, οὐχ οὗτος παντελῶς ἂν ἤδη ἀγαθὸς μαστροπὸς εἴη; Σαφῶς γε νὴ Δία, πάντες εἶπον. Οὐκοῦν εἴ τις τοιούτους δύναιτο ἐξεργάζεσθαι ὧν προστατοίη, δικαίως ἂν μέγα φρονοίη ἐπὶ τῇ τέχνῃ καὶ δικαίως ἂν πολὺν μισθὸν λαμβάνοι; Ἐπεὶ δὲ καὶ ταῦτα πάντες συνωμολόγουν, Τοιοῦτος μέντοι, ἔφη, μοι δοκεῖ Ἀντισθένης εἶναι οὗτος. Καὶ ὁ Ἀντισθένης, Ἐμοί, ἔφη, παραδίδως, ὦ Σώκρατες, τὴν τέχνην; Ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη. Ὁρῶ γάρ σε καὶ τὴν ἀκόλουθον ταύτης πάνυ ἐξειργασμένον. Τίνα ταύτην; Τὴν προαγωγείαν, ἔφη. Καὶ ὃς μάλα ἀχθεσθεὶς ἐπήρετο· Καὶ τί μοι σύνοισθα, ὦ Σώκρατες, τοιοῦτον εἰργασμένῳ; Οἶδα μέν, ἔφη, σε Καλλίαν τουτονὶ προαγωγεύσαντα τῷ σοφῷ Προδίκῳ, ὅτε ἑώρας τοῦτον μὲν φιλοσοφίας ἐρῶντα, ἐκεῖνον δὲ χρημάτων δεόμενον· οἶδα δέ σε Ἱππίᾳ τῷ Ἠλείῳ, παρʼ οὗ οὗτος καὶ τὸ μνημονικὸν ἔμαθεν· ἀφʼ οὗ δὴ καὶ ἐρωτικώτερος γεγένηται διὰ τὸ ὅ,τι ἂν καλὸν ἴδῃ μηδέποτε ἐπιλανθάνεσθαι. Ἔναγχος δὲ δήπου καὶ πρὸς ἐμὲ ἐπαινῶν τὸν Ἡρακλεώτην ξένον, ἐπεί με ἐποίησας ἐπιθυμεῖν αὐτοῦ, συνέστησάς μοι αὐτόν. Καὶ χάριν μέντοι σοι ἔχω· πάνυ γὰρ καλὸς κἀγαθὸς δοκεῖ μοι εἶναι. Αἰσχύλον δὲ τὸν Φλειάσιον πρὸς ἐμὲ ἐπαινῶν καὶ ἐμὲ πρὸς ἐκεῖνον οὐχ οὕτω διέθηκας ὥστε διὰ τοὺς σοὺς λόγους ἐρῶντες ἐκυνοδρομοῦμεν ἀλλήλους ζητοῦντες; Ταῦτα οὖν ὁρῶν δυνάμενόν σε ποιεῖν, ἀγαθὸν νομίζω προαγωγὸν εἶναι. Ὁ γὰρ οἷός τε ὢν γιγνώσκειν τε τοὺς ὠφελίμους αὑτοῖς καὶ τούτους δυνάμενος ποιεῖν ἐπιθυμεῖν ἀλλήλων, οὗτος ἄν μοι δοκεῖ καὶ πόλεις δύνασθαι φίλας ποιεῖν καὶ γάμους ἐπιτηδείους συνάγειν καὶ πολλοῦ ἂν ἄξιος εἶναι καὶ πόλεσι καὶ φίλοις καὶ συμμάχοις κεκτῆσθαι. Σὺ δὲ ὡς κακῶς ἀκούσας ὅτι ἀγαθόν σε ἔφην προαγωγὸν εἶναι ὠργίσθης. Ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐ νῦν. Ἐὰν γὰρ ταῦτα δύνωμαι, σεσαγμένος δὴ παντάπασι πλούτου τὴν ψυχὴν ἔσομαι. (Xenoph. Conviv. IV 56–64. Mullach'ın notundaki Yunanca paralel metinler: Suidas s.v. Σωκράτης: Βρύσωνα Ἡρακλεώτην, ὃς τὴν ἐριστικὴν διαλεκτικὴν εἰσήγαγε μετὰ Εὐκλείδου… τινὲς δὲ Βρύσωνα οὐ Σωκράτους ἀλλʼ Εὐκλείδου ἀκροατὴν γράφουσι· τούτου δὲ καὶ Πύρρων ἠκροάσατο. — Sext. Emp. Adv. Math. VII 13: ἐπὶ δὲ τὸ λογικὸν κατηνέχθησαν μέρος οἱ περὶ Πανθοίδην καὶ Ἀλεξῖνον καὶ Εὐβουλίδην καὶ Βρύσωνα, Διονυσόδωρόν τε καὶ Εὐθύδημον. — Athen. XI 508c: καὶ γὰρ Θεόπομπος ὁ Χῖος ἐν τῷ κατὰ τῆς Πλάτωνος διατριβῆς «Τοὺς πολλούς, φησί, τῶν διαλόγων αὐτοῦ ἀχρείους καὶ ψευδεῖς ἄν τις εὕροι· ἀλλοτρίους δὲ τοὺς πλείους, ὄντας ἐκ τῶν Ἀριστίππου διατριβῶν, ἐνίους δὲ κἀκ τῶν Ἀντισθένους, πολλοὺς δὲ κἀκ τῶν Βρύσωνος τοῦ Ἡρακλεώτου.»)

ιβ΄. ἐκ τοῦ Περὶ παιδείας ἢ περὶ ὀνομάτων.

  1. Ἀντισθένης λέγει ὅτι ἀρχὴ παιδεύσεως ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίσκεψις.

s388Fr. 40. Antisthenes, itidalli hâle gelmiş olanların başkalarının etkisiyle yoldan çıkmamaları için edebiyat öğrenmemeleri gerektiğini söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 103.

XIII. Sathon'dan

Fr. 41. Platon'un adını Sathon'a çevirip bu başlığı taşıyan diyaloğu ona karşı edepsiz ve bayağı bir dille yayımladı. Kaynak: Athenaios V 220d. Aynı yazar XI 507a'da da benzer şekilde: "Antisthenes'i de övmüyorum. Çünkü o da birçoklarını kötüledikten sonra Platon'un kendisini bile esirgemedi; ona kabaca Sathon diyerek bu başlığı taşıyan diyaloğu yayımladı."

Fr. 42. Platon'un Euthydemos'ta söylediğine göre, Antisthenes'in itiraz etmenin imkânsız olduğunu ispat etmeye çalışan sözünü ilk tartışan [Protagoras]'tır. Kaynak: Diogenes Laertios IX 53.

Fr. 43. Söylendiğine göre Antisthenes de yazdığı bir eseri okumak üzereyken [Platon'u] orada bulunmaya çağırmış. Platon neyi okuyacağını sorunca, itiraz etmenin imkânsızlığı üzerine bir şey okuyacağını söylemiş. Platon, "Peki, sen tam da bunun hakkında nasıl yazıyorsun?" deyip iddianın kendi kendini çürüttüğünü gösterince, Antisthenes Platon'a karşı Sathon başlıklı bir diyalog yazmış. O zamandan beri birbirlerine yabancı kaldılar. Kaynak: Diogenes Laertios III 35.

Fr. 44. İdealar hakkında üç kanaat ortaya çıktığı söylenir. Antisthenes onların yalın düşünceler olduğunu söyler: "İnsanı da atı da görüyorum, ama atlığı da insanlığı da görmüyorum." Kaynak: Tzetzes, Khiliades VII 606. Simplikios, Kategoriler Şerhi: "Eskilerden bazıları keyfiyetleri büsbütün ortadan kaldırıyor, ama nitelikli olanın varlığını kabul ediyordu; Antisthenes gibi. O bir keresinde Platon'la tartışırken, 'Platon,' demiş, 'atı görüyorum, ama atlığı görmüyorum.' Platon da, 'Çünkü atı gördüğün bu göze sahipsin, ama atlığı seyredeceğin göze henüz sahip değilsin,' demiş." — David, aynı yerde: "Beşinci sebep, keyfiyet hakkında da kısaca konuşmak gerektiğidir; Antisthenes ve çevresindekiler yüzünden; onlar 'insanı görüyorum, ama insanlığı görmüyorum' diyerek keyfiyeti büsbütün ortadan kaldırıyorlardı."

Fr. 45. Bir başka sefer de [Zenon], varlığın hareketsiz olduğunu söyleyen aynı hocasını [Parmenides'i] savunarak varlığın hareketsiz olduğunu beş delille kurar. Kinik Antisthenes bunlara karşı bir şey söyleyemeyince kalkıp yürüdü; işle yapılan ispatın sözle yapılan her itirazdan daha güçlü olduğunu düşünüyordu. Kaynak: Aristoteles'in Kategoriler'ine Scholionlar, s. 22 Brandis.

XIV. Hakikat'ten

Fr. 46. O, başlangıçta hatip Gorgias'ın derslerini dinledi; diyaloglarında, özellikle Hakikat'te ve Protreptikos'larda retorik üslubu bu yüzden kullanır. Kaynak: Diogenes Laertios VI 1.

Fr. 47. Yanlış logos ise mutlak anlamda hiçbir şeyin logosu değildir. Bu yüzden Antisthenes, hiçbir şeyin kendi logosundan başkasıyla söylenemeyeceğini, bir şeye tek bir logos düştüğünü düşünmekle saflık ediyordu; buradan da itiraz etmenin imkânsız olduğu, hatta yalan söylemenin bile neredeyse imkânsız olduğu sonucu çıkıyordu.

s388
  1. Γράμματα γοῦν μὴ μανθάνειν ἔφασκεν ὁ Ἀντισθένης τοὺς σώφρονας γενομένους, ἵνα μὴ διαστρέφοιντο τοῖς ἀλλοτρίοις. (Diog. Laert. VI 103)

ιγ΄. Ἐκ τοῦ Σάθωνος.

  1. Καὶ Πλάτωνα δὲ μετονομάσας Σάθωνα ἀσυρῶς καὶ φορτικῶς τὸν ταύτην ἔχοντα τὴν ἐπιγραφὴν διάλογον ἐξέδωκε κατʼ αὐτοῦ. (Athen. V p. 220 D. Similiter idem XI p. 507 A: ἀλλὰ μὴν οὐδʼ Ἀντισθένη ἐπαινῶ. Καὶ γὰρ οὗτος πολλοὺς εἰπὼν κακῶς, οὐδʼ αὐτοῦ τοῦ Πλάτωνος ἀπέσχετο, ἀλλὰ καλέσας αὐτὸν φορτικῶς Σάθωνα τὸν ταύτην ἔχοντα τὴν ἐπιγραφὴν διάλογον ἐξέδωκε.)

  2. Οὗτος [ὁ Πρωταγόρας] τὸν Ἀντισθένους λόγον, τὸν πειρώμενον ἀποδεικνύειν ὡς οὐκ ἔστιν ἀντιλέγειν, πρῶτος διείλεκται, καθά φησι Πλάτων ἐν Εὐθυδήμῳ. (Diog. Laert. IX 53)

  3. Λέγεται δʼ ὅτι καὶ Ἀντισθένης μέλλων ἀναγινώσκειν τι τῶν γεγραμμένων αὐτῷ, παρεκάλεσεν αὐτὸν παρατυχεῖν· καὶ πυθομένῳ τί μέλλει ἀναγινώσκειν, εἶπεν ὅτι περὶ τοῦ μὴ εἶναι ἀντιλέγειν. Τοῦ δʼ εἰπόντος, Πῶς οὖν σὺ περὶ αὐτοῦ τούτου γράφεις; καὶ διδάσκοντος ὅτι περιτρέπεται, ἔγραψε διάλογον κατὰ Πλάτωνος, Σάθωνα ἐπιγράψας. Ἐξ οὗ διετέλουν ἀλλοτρίως ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους. (Diog. Laert. III 35)

  4. Τῶν ἰδεῶν δὲ λέγουσι τρεῖς δόξας πεφυκέναι. Ψιλὰς ἐννοίας γάρ φησι ταύτας ὁ Ἀντισθένης, λέγων, βλέπω μὲν ἄνθρωπον καὶ ἵππον δὲ ὁμοίως, ἱππότητα οὐ βλέπω δέ, οὐδʼ ἀνθρωπότητά γε. (Tzetz. Chil. VII 606. Simplic. in Categ.: τῶν δὲ παλαιῶν οἱ μὲν ἀνῄρουν τὰς ποιότητας τελέως, τὸ ποιὸν συγχωροῦντες εἶναι, ὥσπερ Ἀντισθένης, ὅς ποτε Πλάτωνι διαμφισβητῶν «ὦ Πλάτων, ἔφη, ἵππον μὲν ὁρῶ, ἱππότητα δὲ οὐχ ὁρῶ.» Καὶ ὃς εἶπεν «ἔχεις μὲν ᾧ ἵππος ὁρᾶται τόδε τὸ ὄμμα, ᾧ δὲ ἱππότης θεωρεῖται οὐδέπω κέκτησαι.» — David ibid.: πέμπτη αἰτία ὅτι ἔδει καὶ περὶ τῆς ποιότητος συντόμως διαλαβεῖν διʼ Ἀντισθένην καὶ τοὺς περὶ αὐτόν, λέγοντας «ἄνθρωπον ὁρῶ, ἀνθρωπότητα δὲ οὐχ ὁρῶ», ὡς ἀναιροῦντας τὴν ἁπλῶς ποιότητα.)

  5. Καί ποτε πάλιν τῷ αὐτῷ συνηγορῶν διδασκάλῳ (Παρμενίδῃ) ἀκίνητον λέγοντι τὸ ὄν, διὰ πέντε ἐπιχειρημάτων κατασκευάζει (Ζήνων) ὅτι ἀκίνητον τὸ ὄν· οἷς ἀντειπεῖν μὴ δυνηθεὶς Ἀντισθένης ὁ κυνικὸς ἀναστὰς ἐβάδισε, νομίσας ἰσχυροτέραν εἶναι πάσης τῆς διὰ λόγων ἀντιλογίας τὴν διὰ τῶν ἔργων ἀπόδειξιν. (Schol. in Aristot. Categ. p. 22 Brandis)

ιδ΄. Ἐκ τῆς Ἀληθείας.

  1. Οὗτος κατʼ ἀρχὰς μὲν ἤκουσε Γοργίου τοῦ ῥήτορος· ὅθεν τὸ ῥητορικὸν εἶδος ἐν τοῖς διαλόγοις ἐπιφέρει καὶ μάλιστα ἐν τῇ Ἀληθείᾳ καὶ τοῖς Προτρεπτικοῖς. (Diog. Laert. VI 1)

  2. Ὁ δὲ ψευδὴς λόγος οὐδενός ἐστιν ἁπλῶς λόγος. Διὸ Ἀντισθένης ᾤετο εὐήθως μηδὲν ἀξιῶν λέγεσθαι

s389Kaynak: Aristoteles, Metafizik IV 29, 1024b. Afrodisiaslı Aleksandros, Metafizik Şerhi s. 400 Bonitz: "Bunları söyledikten sonra Antisthenes'i, hiçbir logosun ait olduğu şeyden başka bir şey hakkında söylenmediğini saflıkla ileri sürmekle suçlar; Antisthenes, yanlış logosun mutlak anlamda hiçbir şeyin logosu olmadığı düşüncesiyle yanılmıştı. Oysa bir şey mutlak anlamda ve asıl anlamıyla değilse, bundan hiç olmadığı sonucu çıkmaz. Antisthenes, var olanların her birinin yalnız kendi logosuyla söylendiğini ve her birinin tek bir logosu olduğunu düşünüyordu; o da kendi logosudur; bir şey gösteren ama hakkında söylendiği şeye ait olmayan logos ise ona yabancıdır. Buradan itiraz etmenin imkânsız olduğu sonucunu çıkarmaya çalışıyordu: Bir şey hakkında birbirine itiraz edenlerin farklı şeyler söylemesi gerekir; ama onun hakkında farklı logoslar söylenemez, çünkü her şeyin kendine ait tek bir logosu vardır; tek bir şeyin tek bir logosu vardır ve onun hakkında konuşan yalnız onu söyler. Dolayısıyla aynı şey hakkında konuşuyorlarsa birbirleriyle aynı şeyleri söylerler (çünkü bir şey hakkındaki logos tektir); aynı şeyleri söyleyenler de birbirine itiraz etmez. Farklı şeyler söylüyorlarsa artık aynı şey hakkında konuşmuyorlardır, çünkü o şey hakkındaki logos tektir; itiraz edenlerin ise aynı şey hakkında konuşması gerekir. Böylece itiraz etmenin imkânsız olduğu sonucunu çıkarıyordu. Yalan söylemenin de neredeyse imkânsız olduğunu, çünkü bir şey hakkında onun kendine özgü ve kendine ait logosundan başkasını söylemenin mümkün olmadığını [ileri sürüyordu]."

Fr. 48. Logosu ilk tarif eden de odur: "Logos, bir şeyin ne idiğini ya da ne olduğunu gösterendir," demiştir. Kaynak: Diogenes Laertios VI 3.

Fr. 49. Dolayısıyla Antisthenesçilerin ve onlar gibi terbiye görmemiş olanların içine düştüğü aporianın yerinde bir yanı vardır: Bir şeyin ne olduğu tarif edilemez (çünkü tarif uzun bir logostur, derler), ama nasıl bir şey olduğunu öğretmek mümkündür; örneğin gümüşün ne olduğunu değil, kalay gibi bir şey olduğunu. Kaynak: Aristoteles, Metafizik VII 3, 1043b. Aristoteles'in Topika'sına Scholionlar, s. 256 Brandis: "'Ne idi'ye 'olmak'ın eklenmesi boşuna ve gereksiz değil, zorunludur. — Demek ki bazılarının düşündüğü gibi 'ne idi' tek başına yeterli değildir; bunu düşünenlerin ilki Antisthenes, sonra da Stoacılardan bazıları gibi görünüyor; 'olmak'ın eklenmesi yerindedir."

Fr. 50. "Mantığa ait şeyler verimsizdir." — Bunu da göreceğiz. Bunu kabul eden olsa bile şu kadarı yeter: Onlar öteki şeyleri ayırt etmeye ve incelemeye, deyim yerindeyse ölçmeye ve tartmaya yarar. Bunu kim söylüyor? Yalnız Khrysippos, Zenon ve Kleanthes mi? Antisthenes söylemiyor mu? Kaynak: Epiktetos, Sohbetler I 17, 10.

Antisthenes'ten Aristippos'a

Fr. 51. Tiranların yanında bulunmak ve Sicilya sofralarına bağlanıp kalmak felsefe yapmak değildir; felsefe yapmak daha çok, insanın kendi yurdunda yaşayıp kendine yetene yönelmesidir. Sen ise değerli insanın üstünlüğünün çok para kazanabilmek ve en güçlü kimseleri dost edinmek olduğunu sanıyorsun. Oysa ne para zorunludur, ne de zorunlu olsaydı böyle edinilmesi güzel olurdu; çoğunluk da, cahil oldukları için, hele bir de tiransalar, dost olamaz. Bu yüzden sana Syrakusai'dan da Sicilya'dan da ayrılmanı öğütlerim. Eğer bazılarının dediği gibi hazza hayransan ve akıllı insanlara yakışmayan şeylere sarılıyorsan, Antikyra'ya git; orada içeceğin helleboros sana çok faydalı olur.

s389

πλὴν τῷ οἰκείῳ λόγῳ, ἓν ἐφʼ ἑνός· ἐξ ὧν συνέβαινε μὴ εἶναι ἀντιλέγειν, σχεδὸν δὲ μηδὲ ψεύδεσθαι. (Aristot. Metaph. IV cap. 29, p. 1024 Bekker. Alexander Aphrod. Comment. in Metaph. p. 400 Bonitz: εἰπὼν δὲ ταῦτα αἰτιᾶται Ἀντισθένην εὐήθως λέγοντα περὶ μηδενὸς ἄλλου λέγεσθαί τινα λόγον ἢ περὶ ἐκείνου οὗ οἰκεῖός ἐστι, παρακρουσθέντα ὑπὸ τοῦ τὸν ψευδῆ λόγον μηδενὸς ἁπλῶς εἶναι λόγον· οὐ γὰρ εἰ μὴ ἁπλῶς ἐστι, μηδὲ κυρίως, ἤδη καὶ οὐκ ἔστιν. Ὤιετο δὲ ὁ Ἀντισθένης ἕκαστον τῶν ὄντων λέγεσθαι τῷ οἰκείῳ λόγῳ μόνῳ καὶ ἕνα ἑκάστου λόγον εἶναι, τὸν γὰρ οἰκεῖον τὸν δέ τι σημαίνοντα καὶ μὴ ὄντα τούτου περὶ οὗ λέγεται εἶναι, ἀλλότριόν γε ὄντα αὐτοῦ. Ἐξ ὧν καὶ συνάγειν ἐπειρᾶτο ὅτι μὴ ἔστιν ἀντιλέγειν· τοὺς μὲν γὰρ ἀντιλέγοντας περί τινος διάφορα λέγειν ὀφείλειν, μὴ δύνασθαι δὲ περὶ αὐτοῦ διαφόρους τοὺς λόγους φέρεσθαι τῷ ἕνα τὸν οἰκεῖον ἑκάστου εἶναι· ἕνα γὰρ ἑνὸς εἶναι καὶ τὸν λέγοντα περὶ αὐτοῦ λέγειν μόνον, ὥστε εἰ μὲν περὶ τοῦ πράγματος τοῦ αὐτοῦ λέγοιεν, τὰ αὐτὰ ἂν λέγοιεν ἀλλήλοις (εἷς γὰρ ὁ περὶ ἑνὸς λόγος), λέγοντες δὲ ταὐτὰ οὐκ ἂν ἀντιλέγοιεν ἀλλήλοις. Εἰ δὲ διαφέροντα λέγοιεν, οὐκέτι λέξειν αὐτοὺς περὶ ταὐτοῦ τῷ εἶναι ἕνα τὸν λόγον τὸν περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, τοὺς δὲ ἀντιλέγοντας ὀφείλειν περὶ τοῦ αὐτοῦ λέγειν. Καὶ οὕτως συνῆγε τὸ μὴ εἶναι ἀντιλέγειν. Σχεδὸν δὲ μηδὲ ψεύδεσθαι διὰ τὸ μὴ οἷόν τε εἶναι περί τινος ἄλλον λέγεσθαι πλὴν τὸν ἴδιόν τε καὶ οἰκεῖον εἰπεῖν λόγον.)

  1. Πρῶτός τε ὡρίσατο λόγον, εἰπών, λόγος ἐστὶν ὁ τὸ τί ἦν ἢ ἔστι δηλῶν. (Diog. Laert. VI 3)

  2. Ὥστε ἡ ἀπορία ἣν οἱ Ἀντισθένειοι καὶ οἱ οὕτως ἀπαίδευτοι ἠπόρουν, ἔχει τινὰ καιρόν, ὅτι οὐκ ἔστι τὸ τί ἐστιν ὁρίσασθαι (τὸν γὰρ ὅρον λόγον εἶναι μακρόν), ἀλλὰ ποῖον μέν τί ἐστιν ἐνδέχεται καὶ διδάξαι, ὥσπερ ἄργυρον, τί μέν ἐστιν, οὔ, ὅτι δʼ οἷον καττίτερος. (Aristot. Metaph. VII cap. 3, p. 1043 B. Schol. ad Aristot. Topic. p. 256 Brandis: οὐ μάτην δὲ οὐδὲ ἐκ περισσοῦ τῷ «ἦν» τὸ «εἶναι» πρόσκειται, ἀλλʼ ἀναγκαίως — οὐκ ἄρα αὔταρκες τὸ ἦν, ὥς τινες ἡγοῦνται, ὧν δοκεῖ πρῶτος μὲν Ἀντισθένης εἶναι, εἶτα δὲ καὶ τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς τινές, ἀλλʼ εὐλόγως τὸ εἶναι πρόσκειται.)

  3. Καὶ τὰ λογικὰ ἄκαρπά ἐστι — καὶ περὶ τούτου μὲν ὀψόμεθα. Εἰ δʼ οὖν καὶ τοῦτο δοίη τις, ἐκεῖνο ἀπαρκεῖ, ὅτι τῶν ἄλλων ἐστὶ διακριτικὰ καὶ ἐπισκεπτικά, καὶ ὡς ἄν τις εἴποι, μετρητικὰ καὶ στατικά. Τίς λέγει ταῦτα; μόνος Χρύσιππος καὶ Ζήνων καὶ Κλεάνθης; Ἀντισθένης δʼ οὐ λέγει; (Epict. Diss. I 17, 10)

Ἀντισθένης Ἀριστίππῳ.

  1. Οὐκ ἔστι τοῦτο φιλοσοφεῖν τὸ παρὰ τυράννοις εἶναι καὶ Σικελικαῖς προσανέχειν τραπέζαις, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ἐν τῇ ἰδίᾳ καὶ αὐταρκῶν ἐφίεσθαι. Σὺ δὲ οἴει ταύτην εἶναι πλεονεξίαν τοῦ σπουδαίου τὸ δύνασθαι μὲν κτᾶσθαι χρήματα πολλά, τοὺς δὲ δυνατωτάτους ἔχειν φίλους. Οὔτε γὰρ χρήματα ἀναγκαῖά ἐστιν, οὔτε, εἰ ἀναγκαῖα ἦν, οὕτω ποριζόμενα καλά· οὔτε φίλοι γένοιντο ἂν οἱ πολλοὶ ἀμαθεῖς ὄντες, καὶ ταῦτα τύραννοι. Ὥστε σοι συμβουλεύσαιμι ἂν ἀπιέναι Συρακουσῶν τε καὶ Σικελίας. Εἰ δʼ, ὡς φασί τινες, ἡδονὴν θαυμάζεις καὶ τούτων ἀντέχῃ ⟦?⟧ ὧν μὴ προσήκει τοὺς φρονίμους ἀνθρώπους, ἄπιθι εἰς Ἀντίκυραν, καὶ ὠφελήσει σε ὁ ἐλλέβορος ποθεὶς ⟦?⟧ πολύ·

s390Çünkü bu, Dionysios'un yanındaki şaraptan daha üstündür: O şarap büyük bir delilik verir, bu ise deliliği durdurur. Sağlık ve phronēsis hastalıktan ve akılsızlıktan ne kadar üstünse, sen de şimdiki hâlinden o kadar üstün olursun. Sağlıcakla kal. Kaynak: Sokratesçilerin Mektupları, s. 15 Orelli.

Yeri Belirsiz Fragmanlar

Fr. 52. Aretēnin öğretilebilir olduğunu ispat ediyordu. Kaynak: Diogenes Laertios VI 10.

Fr. 53. Erkeğin ve kadının aretēsi aynıdır. Kaynak: Diogenes Laertios VI 12.

Fr. 54. Sokrates şöyle dedi: "Beyler, başka birçok şeyde olduğu gibi bu kızın yaptıklarında da açıkça görülüyor ki kadının tabiatı erkeğinkinden hiç de aşağı değildir; yalnız akla ve güce ihtiyacı vardır. Bu yüzden içinizde karısı olan, onun bilmesini ve kullanmasını istediği her şeyi ona gönül rahatlığıyla öğretsin." Antisthenes de, "Peki Sokrates," dedi, "böyle düşünüyorsan neden sen de Ksanthippe'yi terbiye etmiyorsun da bugün yaşayan, sanırım geçmişte yaşamış ve gelecekte yaşayacak bütün kadınların en geçimsiziyle yaşıyorsun?" Kaynak: Ksenophon, Şölen II 9–10.

Fr. 55. [Şunu da söylerdi:] İtibarsızlık iyi bir şeydir ve zahmete denktir. Kaynak: Diogenes Laertios VI 11. Benzer şekilde Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri I 24'te Diogenes hakkında: "İtibarsızlığın deli insanların çıkardığı bir gürültü olduğunu söyler."

Fr. 56. Bilge kendine yeter; çünkü başkalarının her şeyi onundur. Kaynak: Diogenes Laertios VI 11. Diogenes hakkında Laertios VI 72: "Her şeyin bilgelere ait olduğunu söyler ve yukarıda andığımız türden akıl yürütmeler kurardı: Her şey tanrılarındır; tanrılar bilgelerin dostudur; dostların malı ortaktır; o hâlde her şey bilgelerindir."

Fr. 57. Aretē elden alınamayan bir silahtır. Phronēsis en sağlam surdur; çünkü ne yıkılır ne de ele verilir. Surları kendi zapt edilemez akıl yürütmelerimizle kurmalıyız. Kaynak: Diogenes Laertios VI 12–13.

Fr. 58. Şu görüşleri de benimsiyordu: Asil olanların aretē sahibi olanlarla aynı kişiler olduğunu ispat ediyordu; çünkü aretē saadete yeter, Sokratesçi güçten başka hiçbir şeye ihtiyaç duymaz; aretē işlere aittir, ne pek çok söze ne de pek çok bilgiye ihtiyaç duyar. Bilge yürürlükteki kanunlara göre değil, aretēnin kanununa göre yurttaşlık eder. Diokles de onun şu sözlerini kaydeder: Az sayıda iyiyle birlikte bütün kötülere karşı savaşmak, çok sayıda kötüyle birlikte az sayıda iyiye karşı savaşmaktan daha iyidir. Düşmanlara dikkat etmek gerekir; çünkü hataları ilk onlar fark eder. Adil insanı akrabadan daha değerli tutmak gerekir. İyi şeyler güzel, kötü şeyler çirkindir. Bütün kötü şeyleri yabancı say. Kaynak: Diogenes Laertios VI 11–12.

Fr. 59. Öte yandan Antisthenes de [hayatın gayesinin] kibirsizlik olduğunu [söyler].

s390

κρείσσων γάρ ἐστιν οὗτος τοῦ παρὰ Διονυσίου οἴνου. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ μανίαν ποιεῖ πολλήν, οὗτος δὲ ἀποπαύει. Ὁπόσον οὖν ὑγιεία τε καὶ φρόνησις νόσου τε καὶ ἀφροσύνης διαφέρει, τοσοῦτον ἂν καὶ σὺ διενέγκαις πρὸς τὰ νῦν σοι ὄντα. Ἔρρωσο. (Socrat. Epist. p. 15 Orelli)

Ἄδηλα.

  1. Διδακτὴν ἀπεδείκνυε τὴν ἀρετήν. (Diog. Laert. VI 10)

  2. Ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἡ αὐτὴ ἀρετή. (Diog. Laert. VI 12)

  3. Καὶ ὁ Σωκράτης εἶπεν· Ἐν πολλοῖς μέν, ὦ ἄνδρες, καὶ ἄλλοις δῆλον καὶ ἐν οἷς δʼ ἡ παῖς ποιεῖ ὅτι ἡ γυναικεία φύσις οὐδὲν χείρων τῆς τοῦ ἀνδρὸς οὖσα τυγχάνει, γνώμης δὲ καὶ ἰσχύος δεῖται. Ὥστε εἴ τις ὑμῶν γυναῖκα ἔχει, θαρρῶν διδασκέτω ὅ,τι βούλοιτʼ ἂν αὐτῇ ἐπισταμένῃ χρῆσθαι. Καὶ ὁ Ἀντισθένης· Πῶς οὖν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὕτω γιγνώσκων οὐ καὶ σὺ παιδεύεις Ξανθίππην, ἀλλὰ χρῇ γυναικὶ τῶν οὐσῶν, οἶμαι δὲ καὶ τῶν γεγενημένων καὶ τῶν ἐσομένων χαλεπωτάτῃ; (Xenoph. Conviv. II 9–10)

  4. Τήν τε ἀδοξίαν ἀγαθὸν καὶ ἴσον τῷ πόνῳ. (Diog. Laert. VI 11. Similiter Arrianus Diss. Epict. I 24 de Diogene: λέγει ὅτι ἀδοξία ψόφος ἐστὶ μαινομένων ἀνθρώπων.)

  5. Αὐτάρκη τε εἶναι τὸν σοφόν· πάντα γὰρ αὐτοῦ εἶναι τὰ τῶν ἄλλων. (Diog. Laert. VI 11. Diogenes apud Laert. VI 72: πάντα τῶν σοφῶν εἶναι λέγων καὶ τοιούτους λόγους ἐρωτῶν οἵους ἄνω προειρήκαμεν· Πάντα τῶν θεῶν ἐστι· φίλοι δὲ τοῖς σοφοῖς οἱ θεοί· κοινὰ δὲ τὰ τῶν φίλων· πάντα ἄρα τῶν σοφῶν.)

  6. Ἀναφαίρετον ὅπλον ἀρετή. Τεῖχος ἀσφαλέστατον φρόνησιν· μήτε γὰρ καταρρεῖν μήτε προδίδοσθαι. Τείχη κατασκευαστέον ἐν τοῖς αὐτῶν ἀναλώτοις λογισμοῖς. (Diog. Laert. VI 12–13)

  7. Ἤρεσκεν αὐτῷ καὶ τάδε. Ἀπεδείκνυε τοὺς αὐτοὺς εὐγενεῖς τοὺς καὶ ἐναρέτους· αὐτάρκη γὰρ τὴν ἀρετὴν εἶναι πρὸς εὐδαιμονίαν, μηδενὸς προσδεομένην ὅτι μὴ Σωκρατικῆς ἰσχύος· τήν τε ἀρετὴν τῶν ἔργων εἶναι, μήτε λόγων πλείστων δεομένην μήτε μαθημάτων. Καὶ τὸν σοφὸν οὐ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους πολιτεύεσθαι ἀλλὰ κατὰ τὸν τῆς ἀρετῆς. Ἀναγράφει δʼ αὐτοῦ καὶ Διοκλῆς ταυτί· Κρεῖττόν ἐστι μετʼ ὀλίγων ἀγαθῶν πρὸς ἅπαντας τοὺς κακοὺς ἢ μετὰ πολλῶν κακῶν πρὸς ὀλίγους ἀγαθοὺς μάχεσθαι. Προσέχειν τοῖς ἐχθροῖς· πρῶτοι γὰρ τῶν ἁμαρτημάτων αἰσθάνονται. Τὸν δίκαιον περὶ πλείονος ποιεῖσθαι τοῦ συγγενοῦς. Τὰ ἀγαθὰ καλά, τὰ κακὰ αἰσχρά· τὰ πονηρὰ πάντα νόμιζε ξενικά. (Diog. Laert. VI 11–12)

  8. Πάλιν Ἀντισθένης μὲν τὴν ἀτυφίαν [τέλος τοῦ βίου λέγει].

s391Kaynak: [İskenderiyeli Clemens, Stromateis II,] … Potter; krş. Theodoretos, Yunan Hastalıklarının Tedavisi XI, s. 985.

Fr. 60. "Ya sen, Antisthenes," dedi, "neyle övünüyorsun?" "Zenginlikle," dedi. Hermogenes çok parası olup olmadığını sordu. O da bir obolosu bile olmadığına yemin etti. "Ama çok toprağın var herhalde?" dedi. "Belki," dedi, "şu Autolykos'un üstüne toz serpmesine yetecek kadar." Kaynak: Ksenophon, Şölen III 8.

Fr. 61. Sokrates, "Haydi," dedi, "şimdi de sen anlat bize, Antisthenes: Bu kadar az şeyin olduğu hâlde nasıl oluyor da zenginliğinle övünüyorsun?" "Çünkü beyler, insanların zenginliği de yoksulluğu da evlerinde değil, psykhēlerinde taşıdığını düşünüyorum. Birçok sıradan insan görüyorum ki çok parası olduğu hâlde kendini öylesine yoksul sayıyor ki daha fazlasını edinmek için her türlü zahmete, her türlü tehlikeye atılıyor. Eşit pay almış kardeşler de biliyorum: Biri yetecek kadarına, hatta harcamasından artacak kadarına sahip, öteki her şeye muhtaç. Bazı tiranların da paraya öylesine aç olduğunu görüyorum ki en yoksul insanlardan çok daha korkunç şeyler yapıyorlar. Çünkü yoksulluk yüzünden kimi hırsızlık yapar, kimi ev soyar, kimi insanları köle diye satar; oysa bazı tiranlar para uğruna bütün aileleri yok eder, insanları topluca öldürür, çoğu zaman bütün şehirleri köleleştirir. Ben bunlara, bu çok ağır hastalıklarından ötürü pek acırım. Çünkü bana, çok içip çok yediği hâlde hiç doymayan birinin durumuna düşmüş gibi görünüyorlar. Benim ise o kadar çok şeyim var ki onları ben bile güçlükle buluyorum. Yine de acıkmayacak kadar yemeye, susamayacak kadar içmeye ve dışarıda şu en zengin Kallias'tan daha çok üşümeyecek kadar giyinmeye yetecek şeyim fazlasıyla var. Eve girdiğimde ise duvarlar bana çok sıcak entariler, damlar çok kalın kaftanlar gibi gelir; yatağım da öylesine yeterlidir ki beni ondan kaldırmak iş olur. Bedenim bir gün kadına ihtiyaç duyarsa, elimdeki bana öyle yeter ki yanına gittiğim kadınlar, başka kimse onlara gitmek istemediği için beni can-ı gönülden karşılar. Bütün bunlar bana öyle hoş gelir ki her birini yaparken daha çok değil, daha az haz almayı dilerim; bazılarının faydalı olandan daha hoş olduğunu düşünüyorum. Zenginliğimdeki en değerli varlık olarak ise şunu sayıyorum: Biri şimdi sahip olduklarımı da elimden alsa, bana yeterli yiyecek sağlamayacak kadar değersiz hiçbir iş göremiyorum. Kendimi şımartmak istediğimde pahalı şeyleri çarşıdan satın almam, çünkü masraflı olur; onları psykhēmin kilerinden çıkarırım. İhtiyaç duyuncaya kadar bekleyip yediğimde, pahalı bir şey kullanmaktan çok daha fazla haz alırım; tıpkı şimdi bu Thasos şarabına rastlayıp onu susamadan içmem gibi. Üstelik pahalılığı değil tutumluluğu gözetenlerin çok daha adil olması da akla yatkındır. Çünkü eldekiler kime en çok yetiyorsa, başkasının malını en az o ister.

s391

Potter; cf. Theodoret. Gr. aff. cur. disp. XI p. 985.)

  1. Τί γὰρ σύ, εἶπεν, ἐπὶ τίνι μέγα φρονεῖς, ὦ Ἀντίσθενες; Ἐπὶ πλούτῳ, ἔφη. Ὁ μὲν δὴ Ἑρμογένης ἀνήρετο, εἰ πολὺ εἴη αὐτῷ ἀργύριον. Ὁ δὲ ἀπώμοσε μηδὲ ὀβολόν. Ἀλλὰ γῆν πολλήν, ἔφη, κέκτησαι; Ἴσως ἄν, ἔφη, Αὐτολύκῳ τούτῳ ἱκανὴ γένοιτο ἐγκονίσασθαι. (Xenoph. Conviv. III 8)

  2. Ἀλλʼ ἄγε δή, ἔφη ὁ Σωκράτης, σὺ αὖ λέγε ἡμῖν, ὦ Ἀντίσθενες, πῶς οὕτω βραχέα ἔχων μέγα φρονεῖς ἐπὶ πλούτῳ. Ὅτι νομίζω, ὦ ἄνδρες, τοὺς ἀνθρώπους οὐκ ἐν τῷ οἴκῳ τὸν πλοῦτον καὶ τὴν πενίαν ἔχειν, ἀλλʼ ἐν ταῖς ψυχαῖς. Ὁρῶ γὰρ πολλοὺς μὲν ἰδιώτας, οἳ πάνυ πολλὰ ἔχοντες χρήματα οὕτω πένεσθαι ἡγοῦνται, ὥστε πάντα μὲν πόνον πάντα δὲ κίνδυνον ὑποδύονται, ἐφʼ ᾧ πλείονα κτήσονται. Οἶδα δὲ καὶ ἀδελφούς, οἳ τὰ ἴσα λαχόντες, ὁ μὲν αὐτῶν τἀρκοῦντα ἔχει καὶ περισσεύοντα τῆς δαπάνης, ὁ δὲ τοῦ παντὸς ἐνδεῖται. Αἰσθάνομαι δὲ καὶ τυράννους τινὰς οἳ οὕτως αὖ πεινῶσι χρημάτων ὥστε ποιοῦσι πολὺ δεινότερα τῶν ἀπορωτάτων. Διʼ ἔνδειαν μὲν γὰρ δήπου οἱ μὲν κλέπτουσιν, οἱ δὲ τοιχωρυχοῦσιν, οἱ δὲ ἀνδραποδίζονται· τύραννοι δʼ εἰσί τινες οἳ ὅλους μὲν οἴκους ἀναιροῦσιν, ἁθρόους δʼ ἀποκτείνουσι, πολλάκις δὲ καὶ ὅλας πόλεις χρημάτων ἕνεκα ἐξανδραποδίζονται. Τούτους μὲν ἔγωγε καὶ πάνυ οἰκτείρω τῆς ἄγαν χαλεπῆς νόσου. Ὅμοια γάρ μοι δοκοῦσι πάσχειν ὥσπερ εἴ τις πολλὰ πίνων καὶ πολλὰ ἐσθίων μηδέποτε ἐμπίπλαιτο. Ἐγὼ δὲ οὕτω μὲν πολλὰ ἔχω ὡς μόλις αὐτὰ καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἀνευρίσκω. Ὅμως δὲ περίεστί μοι καὶ ἐσθίοντι ἄχρι τοῦ μὴ πεινῆν ἀφικέσθαι καὶ πίνοντι μέχρι τοῦ μὴ διψῆν, καὶ ἀμφιέννυσθαι, ὥστε ἔξω μὲν μηδὲν μᾶλλον Καλλίου τούτου τοῦ πλουσιωτάτου ῥιγοῦν. Ἐπειδάν γε μὴν ἐν τῇ οἰκίᾳ γένωμαι, πάνυ μὲν ἀλεεινοὶ χιτῶνες οἱ τοῖχοί μοι δοκοῦσιν εἶναι, πάνυ δὲ παχεῖαι ἐφεστρίδες οἱ ὄροφοι, στρωμνήν γε μὴν οὕτως ἀρκοῦσαν ἔχω ὥστε ἔργον μέ ἐστι καὶ ἀνεγεῖραι. Ἢν δέ ποτε καὶ ἀφροδισιάσαι τὸ σῶμά μου δεηθῇ, οὕτω μοι τὸ παρὸν ἀρκεῖ, ὥστε αἷς ἂν προσέλθω ὑπερασπάζονταί με διὰ τὸ μηδένα ἄλλον αὐταῖς ἐθέλειν προσιέναι. Καὶ πάντα τοίνυν ταῦτα οὕτως ἡδέα μοι δοκεῖ εἶναι ὡς μᾶλλον μὲν ἥδεσθαι ποιῶν ἕκαστα αὐτῶν οὐκ ἂν εὐξαίμην, ἧττον δέ· οὕτω μοι δοκεῖ ἔνια αὐτῶν ἡδίω εἶναι τοῦ συμφέροντος. Πλείστου δʼ ἄξιον κτῆμα ἐν τῷ ἐμῷ πλούτῳ λογίζομαι εἶναι ἐκεῖνο, ὅτι εἴ μού τις καὶ τὰ νῦν ὄντα παρέλοιτο, οὐδὲν οὕτως ὁρῶ φαῦλον ἔργον ὁποῖον οὐκ ἀρκοῦσαν ἂν τροφὴν ἐμοὶ παρέχοι. Καὶ γὰρ ὅταν ἡδυπαθῆσαι βουληθῶ, οὐκ ἐκ τῆς ἀγορᾶς τὰ τίμια ὠνοῦμαι, πολυτελῆ γὰρ γίγνεται, ἀλλʼ ἐκ τῆς ψυχῆς ταμιεύομαι. Καὶ πολὺ πλέον διαφέρει πρὸς ἡδονὴν ὅταν ἀναμείνας τὸ δεηθῆναι προσφέρωμαι ἢ ὅταν τινὶ τῶν τιμίων χρῶμαι, ὥσπερ καὶ νῦν τῷδε τῷ Θασίῳ οἴνῳ ἐντυχὼν οὐ διψῶν πίνω αὐτόν. Ἀλλὰ μὴν καὶ πολὺ δικαιοτέρους γε εἰκὸς εἶναι τοὺς εὐτέλειαν μᾶλλον ἢ πολυχρηματίαν σκοποῦντας. Οἷς γὰρ μάλιστα τὰ παρόντα ἀρκεῖ, ἥκιστα τῶν ἀλλοτρίων ὀρέγονται.

s392Böyle bir zenginliğin insanları cömert de yaptığını düşünmeye değer. Bu zenginliği kendisinden edindiğim şu Sokrates bana onu ne sayıyla ne tartıyla verdi; taşıyabildiğim kadarını teslim etti. Ben de şimdi kimseyi kıskanmıyorum; bütün dostlarıma bolluğumu gösteriyor ve psykhēmdeki zenginlikten isteyene pay veriyorum. Üstelik en nazlı varlığı, yani boş vakti her zaman elimin altında görüyorsunuz; öyle ki görülmeye değer şeyleri görebiliyor, dinlenmeye değer şeyleri dinleyebiliyor ve en çok değer verdiğim şeyi, boş vaktimde bütün günü Sokrates'le geçirmeyi yapabiliyorum. O da en çok altın sayanlara hayran olmaz; kimler hoşuna gidiyorsa onlarla vakit geçirir." Antisthenes böyle konuştu. Kaynak: Ksenophon, Şölen IV 34–43. Aynı eser V 8: "Çünkü senin ve Antisthenes'in zenginliğinin beni ezmesinden korkuyorum."

Fr. 62. Sizde çok mercimek hazırlığı görüyorum; buna bakınca, Sokratesçi Antisthenes'e uyarak, böyle şeylerle beslenen sizlere hayattan çıkıp gitmenizi öğütlerim. Kaynak: Athenaios IV 157b.

Fr. 63. Sokratesçi Antisthenes de kahramanlık ödülü konusunda Platon'la aynı şeyleri anlatır. Ama bu anlatı doğru değildir. Çünkü bu köpek de Sokrates'in pek gönlünü hoş eder; bu yüzden ikisine de inanmamak, Thukydides'i ölçü almak gerekir. Antisthenes uydurmasına şunu da ekler: "Biz de Boiotialılara karşı savaşta kahramanlık ödülünü senin aldığını işitiyoruz." — "Sus, yabancı; o ödül Alkibiades'in, benim değil." — "Ama işittiğimize göre ona sen verdirmişsin." Kaynak: Athenaios V 216b.

Fr. 64. Antisthenes, hazzın iyi bir şey olduğunu söylerken "pişmanlık getirmeyen" haz diye ekledi. Kaynak: Athenaios XII 513a.

Fr. 65. Antisthenes, düşünce bakımından Herakleitosçu bir adam, zevk almaktansa delirmenin daha iyi olduğunu söylerdi; bu yüzden tanıdıklarına haz uğruna asla parmaklarını bile kıpırdatmamalarını öğütlerdi. *Kaynak: Eusebios, Euangelike Hazırlık XV 13. Diogenes Laertios IX 101: "Tabiatça iyi ya da kötü bir şey yoktur. Çünkü tabiatça iyi ya da kötü bir şey olsaydı, kar herkes için soğuk olduğu gibi, o da herkes için iyi ya da kötü olurdu. Oysa herkes için ortak olan hiçbir iyi ya da kötü yoktur.*

s392

Ἄξιον δʼ ἐννοῆσαι, ὡς καὶ ἐλευθερίους ὁ τοιοῦτος πλοῦτος παρέχεται. Σωκράτης τε γὰρ οὗτος, παρʼ οὗ ἐγὼ τοῦτον ἐκτησάμην, οὔτʼ ἀριθμῷ οὔτε σταθμῷ ἐπήρκει μοι, ἀλλʼ ὁπόσον ἐδυνάμην φέρεσθαι, τοσοῦτόν μοι παρεδίδου. Ἐγώ τε νῦν οὐδενὶ φθονῶ, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς φίλοις καὶ ἐπιδεικνύω τὴν ἀφθονίαν καὶ μεταδίδωμι τῷ βουλομένῳ τοῦ ἐν τῇ ἐμῇ ψυχῇ πλούτου. Καὶ μὴν καὶ τὸ ἁβρότατόν γε κτῆμα, τὴν σχολὴν ἀεὶ ὁρᾶτέ μοι παροῦσαν, ὥστε καὶ θεᾶσθαι τὰ ἀξιοθέατα καὶ ἀκούειν τὰ ἀξιάκουστα καί, ὃ πλείστου ἐγὼ τιμῶμαι, Σωκράτει σχολάζων συνδιημερεύειν. Καὶ οὗτος δὲ οὐ τοὺς πλεῖστον ἀριθμοῦντας χρυσίον θαυμάζει, ἀλλʼ οἳ ἂν αὐτῷ ἀρέσκωσι, τούτοις συνὼν διατελεῖ. Οὗτος μὲν οὖν οὕτως εἶπεν. (Xenoph. Conviv. IV 34–43. Idem cap. V 8: δέδοικα γὰρ τὸν σὸν καὶ τὸν Ἀντισθένους πλοῦτον, μή με καταδυναστεύσῃ.)

  1. Ὁρῶ γὰρ πολλὴν παρʼ ὑμῖν τῆς φακῆς τὴν σκευήν, εἰς ἣν ἀποβλέπουσα συμβουλεύσαιμʼ ἂν ὑμῖν κατὰ τὸν Σωκρατικὸν Ἀντισθένην, ἐξάγειν ἑαυτοὺς τοῦ βίου τοιαῦτα σιτουμένους. (Athen. IV p. 157 B)

  2. Καὶ Ἀντισθένης δʼ ὁ Σωκρατικὸς περὶ τῶν ἀριστείων τὰ αὐτὰ τῷ Πλάτωνι ἱστορεῖ. Οὐκ ἔστι δʼ ἔτυμος ὁ λόγος οὗτος. Χαρίζεται γὰρ καὶ ὁ κύων οὗτος πολλὰ τῷ Σωκράτει· ὅθεν οὐδετέρῳ αὐτῶν δεῖ πιστεύειν, σκοπὸν ἔχοντας Θουκυδίδην. Ὁ γὰρ Ἀντισθένης καὶ προσεπάγει τῇ ψευδογραφίᾳ λέγων οὕτως· «ἡμεῖς δὲ ἀκούομεν κἂν τῇ πρὸς Βοιωτοὺς μάχῃ τἀριστεῖά σε λαβεῖν. — Εὐφήμει, ὦ ξένε· Ἀλκιβιάδου τὸ γέρας, οὐκ ἐμόν. — Σοῦ γε δόντος, ὡς ἡμεῖς ἀκούομεν.» (Athen. V p. 216 B)

  3. Ἀντισθένης δὲ τὴν ἡδονὴν ἀγαθὸν εἶναι φάσκων προσέθηκε τὴν ἀμεταμέλητον. (Athen. XII p. 513 A)

  4. Ἀντισθένης Ἡρακλείτειός τις ἀνὴρ τὸ φρόνημα, ὃς ἔφη τοῦ ἥδεσθαι τὸ μαίνεσθαι κρεῖττον εἶναι· διὸ καὶ παρῄνει τοῖς γνωρίμοις μηδέποτε χάριν ἡδονῆς δάκτυλον ἐκτεῖναι. (Euseb. Praep. evang. XV 13) Diog. Laert. IX 101: φύσει τε μὴ εἶναι ἀγαθὸν ἢ κακόν. Εἰ γάρ τί ἐστι φύσει ἀγαθὸν καὶ κακόν, πᾶσιν ὀφείλει ἀγαθὸν ἢ κακὸν ὑπάρχειν, ὥσπερ ἡ χιὼν πᾶσι ψυχρόν. Κοινὸν δὲ οὐδὲν πάντων ἀγαθὸν ἢ

s393O hâlde tabiatça iyi ya da kötü bir şey yoktur. Çünkü ya birinin iyi kanaatinde olduğu her şeye iyi demek gerekir ya da her şeye değil. Her şeye denemez; çünkü aynı şey birince iyi sayılır, Epikuros'un hazzı iyi sayması gibi; bir başkasınca kötü sayılır, Antisthenes'in onu kötü sayması gibi." (Gellius IX 5: "Haz duymaktansa delireyim." Krş. İskenderiyeli Clemens, Stromateis II 20, s. 492a; Cicero, De finibus V 31, 93.)

Fr. 66. Buradan açıktır ki kanun koymak da zorunlu olarak soyca ve güçce eşit olanlarla ilgilidir. Böyleleri için ise kanun yoktur; çünkü kanun bizzat onlardır. Onlara kanun koymaya kalkışan gülünç olurdu; çünkü onlar belki, tavşanlar halk meclisinde söz alıp herkesin eşit pay almasını istediklerinde Antisthenes'in aslanlara söylettiği şeyi söylerlerdi. Kaynak: Aristoteles, Politika III 13, 1284a.

Fr. 67. En çarpıcı olanı sona koymak da etki yaratır; çünkü ortada söylenince körelir. Antisthenes'in şu sözünde olduğu gibi: "Çünkü neredeyse acı çekecek insan, çalı çırpının içinden kalkınca." Biri bunu "Çünkü çalı çırpının içinden kalkınca insan neredeyse acı çekecek" diye yeniden düzenlese, aynı şeyi söylemiş olsa da artık aynı şeyi söylüyor sayılmaz. Kaynak: Phaleronlu Demetrios, Üslup Üzerine 261.

Fr. 68. Antisthenes'in zayıf Kephisodotos'u, tükenirken insanı hoşnut ettiği için tütsüye benzetmesi gibi. Kaynak: Aristoteles, Retorik III 4, 1407a. Krş. Ksenophon, Şölen VI 8.

Fr. 69. Köpek de Attika meyhanelerine "Sparta'nın ortak sofraları" (phiditia) [derdi]. Kaynak: Aristoteles, Retorik III 10, 1411a.

Fr. 70. Bu yüzden Antisthenes, kendisinden sadaka isteyen [dilenci rahiplere] haklı olarak şöyle derdi: "Tanrıların beslediği Tanrıların Anası'nı ben beslemem." Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Protreptikos s. 64 Potter.

Fr. 71. Tiranlar bilgelerle birlikte bulundukları için bilgedir. Kaynak: Aristophanes, Thesmophoriazusai 21 Scholionu: "Bununla 'Tiranlar bilgelerle birlikte bulundukları için bilgedir' dizesinin Euripides'e ait olduğunu ima ediyor gibi görünüyor. Oysa dize Sophokles'in Lokrisli Aias'ındandır. Burada yalnızca ima ediyor, Kahramanlar'da ise açıkça söylüyor. Antisthenes ve Platon da onu Euripides'e ait sayarlar; neden böyle düşündüklerini söyleyemem." — Ailios Aristeides, Söylev II, s. 288: "'Tiranlar bilgelerle birlikte bulundukları için bilgedir' iambosunun Euripides'e ait olduğunu, bilgelerden biri öyle söylemiş olsa bile, söylemeyeceğiz sanırım; çünkü Sophokles'in Aias'ından, Lokrisli Aias'tandır." — Platon, Devlet VIII 568a: "'Trajedinin genel olarak bilgece bir şey sayılması, Euripides'in de bu alanda öne çıkması boşuna değil,' dedim. 'Neden?' 'Çünkü derin bir düşünceye dayanan şu sözü de söylemiştir: Tiranlar bilgelerle birlikte bulundukları için bilgedir.'" — Theages 125b: "Peki, Euripides'ten de yararlansak, Theages? Çünkü Euripides bir yerde şöyle der: Tiranlar bilgelerle birlikte bulundukları için bilgedir."

Fr. 72. Bu yüzden Kleanthes'in ve Antisthenes'in de başvurduğu düzeltmeler fena değildir. [Antisthenes], Atinalıların tiyatroda şu dizeyi coşkuyla alkışladıklarını görünce: Yapanlara öyle gelmiyorsa, çirkin olan ne? hemen yanına şunu koydu: *Çirkin olan çirkindir, öyle gelse de gelmese de.*

s393

κακόν ἐστιν. Οὐκ ἄρα ἐστὶ φύσει ἀγαθὸν ἢ κακόν. Ἤτοι γὰρ πᾶν τὸ ὑπό τινος δοξαζόμενον ῥητέον ἀγαθόν, ἢ οὐ πᾶν. Καὶ πᾶν μὲν οὐ ῥητέον, ἐπεὶ τὸ αὐτὸ ὑφʼ οὗ μὲν δοξάζεται ἀγαθόν, ὡς ἡ ἡδονὴ ὑπὸ Ἐπικούρου· ὑφʼ οὗ δὲ κακόν, ὡς ὑπὸ Ἀντισθένους. (Gell. IX 5: μανείην μᾶλλον ἢ ἡσθείην. Cf. Clem. Alex. Strom. II 20, p. 492 A; Cic. De fin. V 31, 93.)

  1. Ὅθεν δῆλον ὅτι καὶ τὴν νομοθεσίαν ἀναγκαῖον εἶναι περὶ τοὺς ἴσους καὶ τῷ γένει καὶ τῇ δυνάμει. Κατὰ δὲ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστι νόμος· αὐτοὶ γάρ εἰσι νόμος. Καὶ γὰρ γελοῖος ἂν εἴη νομοθετεῖν τις πειρώμενος κατʼ αὐτῶν· λέγοιεν γὰρ ἂν ἴσως ἅπερ Ἀντισθένης ἔφη τοὺς λέοντας δημηγορούντων τῶν δασυπόδων καὶ τὸ ἴσον ἀξιούντων πάντας ἔχειν. (Aristot. Polit. III 13, p. 1284 a)

  2. Ποιητικὸν δὲ δεινότητός ἐστι καὶ τὸ ἐν τέλει τιθέναι τὸ δεινότατον· παραλαμβανόμενον γὰρ ἐν μέσῳ ἀμβλύνεται, καθάπερ τὸ Ἀντισθένους· σχεδὸν γὰρ ὀδυνήσεται ἄνθρωπος ἐκ φρυγάνων ἀναστάς. Εἰ γὰρ μετασυνθείη οὕτως τις αὐτό, σχεδὸν γὰρ ἐκ φρυγάνων ἀναστὰς ἄνθρωπος ὀδυνήσεται, καίτοι ταὐτὸν εἰπών, οὐ ταὐτὸν ἔτι νομισθήσεται λέγειν. (Demetr. Phal. De eloc. 261)

  3. Καὶ ὡς Ἀντισθένης Κηφισόδοτον τὸν λεπτὸν λιβανωτῷ εἴκασεν, ὅτι ἀπολλύμενος εὐφραίνει. (Aristot. Rhet. III 4, p. 1407 a. Cf. Xenoph. Conviv. VI 8.)

  4. Ὁ Κύων δὲ τὰ καπηλεῖα τὰ Ἀττικὰ φειδίτια (ἐκάλει). (Aristot. Rhet. III 10, p. 1411 a)

  5. Ὅθεν εἰκότως ὁ Ἀντισθένης ἔλεγεν αὐτοῖς μεταιτοῦσιν· οὐ τρέφω τὴν μητέρα τῶν θεῶν, ἣν οἱ θεοὶ τρέφουσιν. (Clem. Alex. Protrept. p. 64 Potter)

  6. Σοφοὶ τύραννοι τῶν σοφῶν συνουσίᾳ. (Schol. Aristoph. Thesm. 21: καὶ διὰ τούτου φαίνεται ὑπονοῶν Εὐριπίδου εἶναι τὸ «σοφοὶ τύραννοι τῶν σοφῶν συνουσίᾳ». Ἔστι δὲ Σοφοκλέους ἐξ Αἴαντος Λοκροῦ. Ἐνταῦθα μέντοι ὑπονοεῖ μόνον, ἐν δὲ τοῖς Ἥρωσιν ἄντικρυς ἀποφαίνεται. Καὶ Ἀντισθένης καὶ Πλάτων Εὐριπίδου αὐτὸ εἶναι ἡγοῦνται οὐκ ἔχω εἰπεῖν ὅ,τι παθόντες. — Aristid. Orat. II p. 288: οὐδέ γε Εὐριπίδου φήσομεν, οἶμαι, τὸ ἰαμβεῖον εἶναι τὸ Σοφοὶ τύραννοι τῶν σοφῶν συνουσίᾳ, οὐδʼ εἴ τις οὕτω τῶν σοφῶν εἴρηκεν· ἔστι γὰρ ἐξ Αἴαντος Σοφοκλέους, Αἴαντος τοῦ Λοκροῦ. — Plat. Rep. VIII 568 A: Οὐκ ἐτός, ἦν δʼ ἐγώ, ἥ τε τραγῳδία ὅλως σοφὸν δοκεῖ εἶναι καὶ ὁ Εὐριπίδης διαφέρων ἐν αὐτῇ. Τί δή; Ὅτι καὶ τοῦτο πυκνῆς διανοίας ἐχόμενον ἐφθέγξατο, ὡς ἄρα σοφοὶ τύραννοί εἰσι τῇ τῶν σοφῶν συνουσίᾳ. — Theag. 125 B: τί οὖν ἂν εἰ Εὐριπίδῃ τι προσχρησαίμεθα, ὦ Θέαγες; Εὐριπίδης γάρ πού φησι· σοφοὶ τύραννοι τῶν σοφῶν συνουσίᾳ.)

  7. Ὅθεν οὐδʼ αἱ παραδιορθώσεις φαύλως ἔχουσιν,

s394Kaynak: Plutarkhos, Genç İnsan Şairleri Nasıl Dinlemeli, c. VII, s. 115 Hutten. Aristophanes, Kurbağalar 1523 [= 1475] Scholionu: "'Seyircilere öyle gelmiyorsa, çirkin olan ne?': Euripides'in Aiolos'undaki dizeye nazire." — Serenus, Stobaios'ta, Antoloji V 82: "Euripides tiyatroda 'Yapanlara öyle gelmiyorsa, çirkin olan ne?' deyince beğeni topladı; Platon da ona rastlayınca, 'Euripides,' dedi, 'çirkin olan çirkindir, öyle gelse de gelmese de.'"

Fr. 73. Bu adam yalnız toprağı değil insanları da sevseydi, Antisthenes'in yalnız Autolykos'un üstüne toz serpmesine yetecek o küçük tarlası yerine bunca insanı besleyebilecek toprağı ekmeyi daha çok severdi. Ben ise, bütün yeryüzünü sürecek olsam, onu altüst etmekten kaçınırım. Kaynak: Plutarkhos, Filozofun Özellikle Yöneticilerle Konuşması Gerektiği Üzerine 3, c. XII, s. 86 Hutten. Mullach'ın notu: Elyazmalarında "χωρίδιον, ἣν μόλις αὐτῷ αὖ πάλιν ἀνήρηκας. Εἰ δέ σε ἠρόμην" okunur; ben "τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ἐπιστρέφειν παραιτοῦμαι" diye düzelttim.

Fr. 74. Antisthenes buna bakarak değerli insanın taşınması güç bir yük olduğunu söyledi. Çünkü akılsızlık nasıl hafif ve savrulan bir şeyse, phronēsis de sağlam bir zemine dayanan, eğilmeyen ve sarsılmaz bir ağırlığı olan bir şeydir. Kaynak: İskenderiyeli Philon, Her İyi İnsan Hürdür, s. 869 Hoeschel.

Fr. 75. Antisthenes beni hür kıldığından beri artık köle olmadım. Nasıl hür kıldı? Ne dediğini dinle: Bana neyin benim, neyin benim olmadığını öğretti. Mülk benim değildir; akrabalar, yakınlar, dostlar, ün, alışık olunan yerler, yaşayış; bütün bunların yabancı olduğunu öğretti. Peki senin olan ne? Tasavvurların kullanılışı. Bana bunun engellenemez ve zorlanamaz olduğunu gösterdi; kimse onu engelleyemez, kimse onu benim istediğimden başka türlü kullanmaya zorlayamaz. Kaynak: Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri III 24, 67 vd.; krş. IV 1, 114.

Hikmetli Sözler (Apophthegmata)

Fr. 76. Antisthenes'e bayramın ne olduğu sorulunca, "Oburluğa bahane," dedi. Kaynak: Antonios ve Maksimos, Nefsine Hâkim Olamama ve Oburluk Üzerine Söz, s. 299.

Fr. 77. Hekaton'un Khreiai'de söylediğine göre, kargaların (korakas) arasına düşmenin dalkavukların (kolakas) arasına düşmekten daha iyi olduğunu söylerdi; çünkü onlar ölüleri, bunlar dirileri yer. Kaynak: Diogenes Laertios VI 4.

Fr. 78. Neden az öğrencisi olduğu sorulunca, "Çünkü onları sert bir sopayla kovuyorum," dedi. *Kaynak: Diogenes Laertios VI 4. Mullach'ın notu: Yaygın okuma olan ἀργυρέᾳ [gümüş] yerine ἀγρίᾳ [sert] yazdım.*

s394

οἷς καὶ Κλεάνθης ἐχρήσατο καὶ Ἀντισθένης· ὁ μὲν εὖ μάλα τοὺς Ἀθηναίους ἰδὼν θορυβήσαντας ἐν τῷ θεάτρῳ, Τί δʼ αἰσχρόν, ἢν μὴ τοῖσι χρωμένοις δοκῇ; παρέβαλεν εὐθὺς Αἰσχρὸν τό γʼ αἰσχρόν, κἂν δοκῇ, κἂν μὴ δοκῇ. (Plut. Quomodo adolescens poetas audire debeat, vol. VII p. 115 Hutten. Schol. Aristoph. Ran. 1523 [= 1475]: τὸ δʼ αἰσχρόν, ἢν μὴ τοῖς θεωμένοις δοκῇ· παρὰ τὰ ἐξ Αἰόλου Εὐριπίδου. — Serenus ap. Stob. Flor. V 82: Εὐριπίδης εὐδοκίμησεν ἐν θεάτρῳ εἰπὼν «τί δʼ αἰσχρόν, ἢν μὴ τοῖσι χρωμένοις δοκῇ;» καὶ Πλάτων ἐντυχὼν αὐτῷ «ὦ Εὐριπίδη» ἔφη «αἰσχρόν τό γʼ αἰσχρόν, κἂν δοκῇ κἂν μὴ δοκῇ.»)

  1. Οὗτος εἰ μὴ μόνον φιλογέωργος ἀλλὰ καὶ φιλάνθρωπος ἦν, ἥδιον ἂν ἔσπειρε τὴν τοσούτους τρέφειν δυναμένην, ἢ τὸ Ἀντισθένους ἐκεῖνο χωρίδιον, ὃ μόνῳ Αὐτολύκῳ ἐγκονίσασθαι ἤρκεσε· ἐγὼ δὲ ἀροτριάσων τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ἐπιστρέφειν παραιτοῦμαι. (Plut. Philos. esse c. princip. 3, vol. XII p. 86 Hutten. Codicum scripturam χωρίδιον, ἣν μόλις αὐτῷ αὖ πάλιν ἀνήρηκας. Εἰ δέ σε ἠρόμην, τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ἐπιστρέφειν παραιτοῦμαι sic emendavi.)

  2. Εἰς ταῦτα δʼ ἀπιδὼν Ἀντισθένης δυσβάστακτον εἶπεν εἶναι τὸν ἀστεῖον. Ὡς γὰρ ἡ ἀφροσύνη κοῦφον καὶ φερόμενον, ἡ φρόνησις ἐρηρεισμένον καὶ ἀκλινὲς καὶ βάρος ἔχον ἀσάλευτον. (Philo Iud. Quod omnis probus liber sit p. 869 Hoeschel)

  3. Ἐξ οὗ μʼ Ἀντισθένης ἠλευθέρωσεν, οὐκέτι ἐδούλευσα. Πῶς ἠλευθέρωσεν; Ἄκουε τί λέγει· ἐδίδαξέ με τὰ ἐμὰ καὶ τὰ οὐκ ἐμά· κτῆσις οὐκ ἐμή· συγγενεῖς, οἰκεῖοι, φίλοι, φήμη, συνήθεις τόποι, διατριβή, πάντα ταῦτα ὅτι ἀλλότρια. Σὸν οὖν τί; Χρῆσις φαντασιῶν. Ταύτην ἔδειξέ μοι ὅτι ἀκώλυτον ἔχω, ἀνανάγκαστον, οὐδεὶς ἐμποδίσαι δύναται, οὐδεὶς βιάσασθαι ἄλλως χρήσασθαι ἢ ὡς θέλω. (Arrian. Epict. Diss. III 24, 67 seq.; cf. IV 1, 114)

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ.

  1. Ἀντισθένης ἐρωτηθείς· τί ἐστιν ἑορτή, ἔφη· γαστριμαργίας ἀφορμή. (Antonius et Maximus serm. de incontinentia et gula p. 299)

  2. Κρεῖττον ἔλεγε, καθά φησιν Ἑκάτων ἐν ταῖς Χρείαις, εἰς κόρακας ἢ εἰς κόλακας ἐμπεσεῖν· οἱ μὲν γὰρ νεκρούς, οἱ δὲ ζῶντας ἐσθίουσιν. (Diog. Laert. VI 4)

  3. Ἐρωτώμενος διὰ τί ὀλίγους ἔχει μαθητάς, ἔφη· ὅτι ἀγρίᾳ αὐτοὺς ἐκβάλλω ῥάβδῳ. (Diog. Laert. VI 4. Posui ἀγρίᾳ pro vulgata lectione ἀργυρέᾳ.)

s395Fr. 79. Öğrencilerini neden sert sözlerle azarladığı sorulunca, "Hekimler de hastalara öyle yapar," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 4.

Fr. 80. Sinoplu Diogenes ötekileri çabucak küçümsedi, ama Antisthenes'le görüşmeyi sürdürdü. Onu kendisinden çok söylediği sözler için övüyordu; çünkü bu sözlerin tek doğru sözler olduğuna ve bir insana en çok fayda sağlayabileceğine inanıyordu. Nitekim Antisthenes'in kendisini sözleriyle karşılaştırınca bazen onun çok daha yumuşak olduğunu söyleyip ona çıkışır, alay ederek ona borazan derdi; çünkü borazan en yüksek sesi çıkardığı hâlde kendi sesini duymaz. Antisthenes de bunları işitmeye katlanırdı; çünkü adamın tabiatına çok hayrandı. Kendini savunmak için de onun borazana değil eşek arılarına benzediğini söylerdi; çünkü eşek arılarının kanat sesi hafif, iğnesi ise çok keskindir. Diogenes'in açık sözlülüğünden hoşlanırdı; tıpkı binicilerin ateşli ama cesur ve çalışkan bir at bulduklarında atın zorluğunu da hoş görmeleri, tembel ve ağır atlardan ise nefret edip onları reddetmeleri gibi. Onu bazen gerer, bazen gevşetmeye çalışırdı; tıpkı telleri koparmamaya dikkat ederek geren çalgı yapımcıları gibi. Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylev VIII, s. 275 Reiske. Krş. Stobaios, Antoloji XIII 19.

Fr. 81. Ne sohbetsiz bir şölenin ne de aretēsiz bir zenginliğin bir hazzı vardır. Kaynak: Stobaios, Antoloji I 30, Antisthenes'ten.

Fr. 82. Antisthenes'e neden zenginlerin bilgelere değil, bilgelerin zenginlere gittiği sorulunca şöyle dedi: "Çünkü bilgeler hayat için neye ihtiyaçları olduğunu bilirler, zenginler ise bilmez; bilselerdi paradan çok bilgelikle ilgilenirlerdi." Kaynak: Stobaios, Antoloji III 46. Mullach'ın notu: χρημάτων ἂν ἐπεμελοῦντο diye yazdım; elyazmalarında χρημάτων ἐπεμελοῦντο.

Fr. 83. Antisthenes, kapıdan girmeyen hazların kapıdan çıkmayacağını, bu yüzden ya kesip açmak ya da helleborosla temizlemek gerekeceğini söylerdi. Kaynak: Stobaios, Antoloji VI 2, Antisthenes'ten.

Fr. 84. Antisthenes, kapıdan girmeyen zevkler için ya yarmak ya helleborosla temizlemek ya da büsbütün aç bırakmak gerekecektir, der; insan da küçük ve kısa süren bir haz uğruna gösterdiği doymazlığın kötü bedelini öder. Kaynak: Stobaios, Antoloji XVIII 27, Antisthenes'ten.

Fr. 85. Başkalarından korkan, köle olduğunu fark etmemiştir. Kaynak: Stobaios, Antoloji VIII 14, Antisthenes'ten.

Fr. 86. Paraya düşkün hiç kimse iyi değildir; ne kral ne hür insan. Kaynak: Stobaios, Antoloji X 42, Antisthenes'ten.

Fr. 87. Antisthenes, fahişelerin âşıklarına nous ve phronēsis dışında her iyi şeyi dilemeleri gibi, dalkavukların da birlikte oldukları kişilere öyle dilediğini söylerdi. Kaynak: Stobaios, Antoloji XIV 19, Antisthenes'ten.

Fr. 88. Zahmetten önceki değil, zahmetten sonraki hazların peşinden gitmek gerekir. *Kaynak: Stobaios, Antoloji XXIX 65, Antisthenes'ten.*

s395
  1. Ἐρωτηθεὶς διὰ τί πικρῶς τοῖς μαθηταῖς ἐπιπλήττει· καὶ οἱ ἰατροί, φησί, τοῖς κάμνουσιν. (Diog. Laert. VI 4)

  2. Διογένης ὁ Σινωπεὺς τῶν μὲν ἄλλων ταχὺ κατεφρόνησεν, Ἀντισθένει δὲ ἐχρῆτο, οὐκ αὐτὸν οὕτως ἐπαινῶν ὡς τοὺς λόγους οὓς ἔλεγεν, ἡγούμενος μόνους εἶναι ἀληθεῖς καὶ μάλιστα δυναμένους ἄνθρωπον ὠφελῆσαι. Ἐπεὶ αὐτόν γε τὸν Ἀντισθένη παραβάλλων πρὸς τοὺς λόγους ἐνίοτε ἤλεγχεν ὡς πολὺ μαλακώτερον καὶ ἔφη αὐτὸν εἶναι σάλπιγγα, λοιδορῶν· αὐτοῦ γὰρ οὐχ ἤκουε φθεγγομένου μέγιστον. Καὶ ὁ Ἀντισθένης ὑπέμενεν αὐτὸν ταῦτα ἀκούων· πάνυ γὰρ ἐθαύμαζε τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν. Ἔλεγεν οὖν ἀμυνόμενος ἀντὶ τῆς σάλπιγγος τοῖς σφηξὶν αὐτὸν ὅμοιον εἶναι· καὶ γὰρ τῶν σφηκῶν εἶναι τὸν μὲν ψόφον τῶν πτερῶν μικρόν, τὸ δὲ κέντρον δριμύτατον. Ἔχαιρεν οὖν τῇ παρρησίᾳ τοῦ Διογένους, ὥσπερ οἱ ἱππικοὶ ὅταν ἵππον θυμοειδῆ λάβωσιν, ἄλλως δὲ ἀνδρεῖον καὶ φιλόπονον, οὐδὲν ἧττον ἀποδέχονται τὸ χαλεπὸν τοῦ ἵππου· τοὺς δὲ νωθροὺς καὶ βραδεῖς μισοῦσι καὶ ἀποδοκιμάζουσιν. Ἐνίοτε μὲν οὖν ἐπέτεινεν αὐτόν, ἐνίοτε δὲ ἐπειρᾶτο ἀνιέναι, ὥσπερ οἱ χορδοστρόφοι τὰ νεῦρα τείνουσι, προσέχοντες μὴ ῥαγῇ. (Dio Chrys. Orat. VIII p. 275 Reiske. Conf. Stob. Floril. XIII 19)

  3. Οὔτε συμπόσιον χωρὶς ὁμιλίας οὔτε πλοῦτος χωρὶς ἀρετῆς ἡδονὴν ἔχει. (Stob. Floril. I 30 Ἀντισθένους)

  4. Ἀντισθένης ἐρωτηθεὶς τί δή ποτε οὐχ οἱ πλούσιοι πρὸς τοὺς σοφοὺς ἀπίασιν, ἀλλʼ ἀνάπαλιν, εἶπεν, ὅτι οἱ σοφοὶ μὲν ἴσασιν, ὧν ἐστιν αὐτοῖς χρεία πρὸς τὸν βίον· οἱ δὲ οὐκ ἴσασιν· ἐπεὶ μᾶλλον σοφίας ἢ χρημάτων ἂν ἐπεμελοῦντο. (Stob. Floril. III 46. Scripsi χρημάτων ἂν ἐπεμελοῦντο. Codd. χρημάτων ἐπεμελοῦντο.)

  5. Ἀντισθένης ἔλεγε τὰς μὴ κατὰ θύραν εἰσιούσας ἡδονὰς ἀναγκαῖον μὴ κατὰ θύραν πάλιν ἐξιέναι· δεήσειν οὖν τμηθῆναι ἢ ἐλλεβορισθῆναι. (Stob. Floril. VI 2 Ἀντισθένους)

  6. Τὰς μὴ κατὰ θύρας, φησὶν ὁ Ἀντισθένης, εἰσιούσας ἀπολαύσεις δεήσει ἢ σχασθῆναι ἢ ἐλλεβορισθῆναι, ἢ πάντως λιμαγχονηθῆναι, κακὰς ἀμοιβὰς ἐκτίνοντα τῆς προγεγενημένης ἀπληστίας ἕνεκα μικρᾶς καὶ ὀλιγοχρονίου ἡδονῆς. (Stob. Floril. XVIII 27 Ἀντισθένους)

  7. Ὅστις δὲ ἑτέρους δέδοικε, δοῦλος ὢν λέληθεν ἑαυτόν. (Stob. Floril. VIII 14 Ἀντισθένους)

  8. Φιλάργυρος οὐδεὶς ἀγαθός, οὔτε βασιλεύς, οὔτε ἐλεύθερος. (Stob. Floril. X 42 Ἀντισθένους)

  9. Ἀντισθένης ἔλεγεν, ὥσπερ τὰς ἑταίρας τἀγαθὰ πάντα εὔχεσθαι τοῖς ἐρασταῖς παρεῖναι πλὴν νοῦ καὶ φρονήσεως, οὕτω καὶ τοὺς κόλακας οἷς σύνεισι. (Stob. Floril. XIV 19 Ἀντισθένους)

  10. Ἡδονὰς τὰς μετὰ τοὺς πόνους διωκτέον, ἀλλʼ οὐχὶ τὰς πρὸ τῶν πόνων. (Stob. Floril. XXIX 65 Ἀντισθένους)

s396Fr. 89. Antisthenes'e kişinin siyasete nasıl yaklaşması gerektiği sorulunca, "Ateşe yaklaşır gibi," dedi; "yanmamak için çok yakına değil, üşümemek için çok uzağa da değil." Kaynak: Stobaios, Antoloji XLV 28, Antisthenes'ten.

Fr. 90. Filozof Antisthenes, cellatların tiranlardan daha dindar olduğunu söylerdi. Biri sebebini sorunca, "Çünkü cellatlar haksızlık edenleri öldürür, tiranlar ise hiçbir suçu olmayanları," dedi. Kaynak: Stobaios, Antoloji XLIX 47, Antisthenes'ten.

Fr. 91. Biri savaşın yoksulları yok edeceğini söyleyince, Sokratesçi Antisthenes, "Tersine, birçok yoksul yaratacak," dedi. Kaynak: Stobaios, Antoloji L 11, Antisthenes'ten.

Fr. 92. İtiraz edeni itiraz ederek değil, öğreterek susturmak gerekir; çünkü kimse deliyi kendisi de delirerek iyileştiremez. Kaynak: Stobaios, Antoloji LXXXII 8, Antisthenes'ten.

Fr. 93. Nasıl bir kadınla evlenmesi gerektiğini soran birine, "Güzelini alırsan herkesin olur (koinēn); çirkinini alırsan başına bela olur (poinēn)," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 3.

Fr. 94. Bir keresinde kaçan bir zina yapanı görünce, "Zavallı," dedi, "bir obolosla ne büyük bir tehlikeden kurtulabilirdin!" Kaynak: Diogenes Laertios VI 4. Krş. Euboulos, Athenaios'ta, XIII 568f.

Fr. 95. Yanına öğrenci olarak gelecek olan ve neye ihtiyacı olduğunu soran Pontoslu delikanlıya, "Bir kitapçığa kainou [yeni], bir kaleme kainou, bir yazı tahtasına kainou," dedi; bununla "kai nou", yani "akla da" ihtiyacı olduğunu sezdiriyordu. Kaynak: Diogenes Laertios VI 3. Diogenes Laertios aynı şakayı II 118'de Stilpon'a mal eder.

Fr. 96. İki hür kişiden doğmadığı için ayıplanınca, "İki güreşçiden de doğmadım, ama güreşçiyim," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 4.

Fr. 97. Tanıdıklarından biri notlarını kaybettiğinden yakınınca, "Onları kâğıtlara değil, psykhēne yazmalıydın," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 5.

Fr. 98. Demirin pas tarafından yenip bitirilmesi gibi, kıskançların da kendi huyları tarafından yenip bitirildiğini söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 5.

Fr. 99. Şehirlerin, kötüleri değerlilerden ayırt edemedikleri zaman yıkıldığını söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 5. Antonios ve Maksimos, Kötü Kral Üzerine Söz, s. 520: "Şehirler, yönetenler kötüleri değerlilerden ayırt edemedikleri zaman yıkılır."

Fr. 100. Bir keresinde kötü insanlar onu övünce, "Kötü bir şey yapmış olmaktan korkuyorum," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 5.

Fr. 101. Birbiriyle geçinen kardeşlerin birlikte yaşamasının her surdan daha güçlü olduğunu söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 102. Gemi batsa bile insanla birlikte yüzecek azıklar edinmek gerektiğini söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 103. Kötü insanlarla düşüp kalktığı için bir keresinde ayıplanınca, "Hekimler de hastaların yanında bulunur, ama ateşlenmezler," dedi.

s396
  1. Ἀντισθένης ἐρωτηθείς, πῶς ἄν τις προσέλθοι πολιτείᾳ, εἶπε, καθάπερ πυρί, μήτε λίαν ἐγγύς, ἵνα μὴ καῇς, μήτε πόρρω, ἵνα μὴ ῥιγώσῃς. (Stob. Floril. XLV 28 Ἀντισθένους)

  2. Ἀντισθένης ὁ φιλόσοφος τοὺς δημίους εὐσεβεστέρους ἔλεγεν εἶναι τῶν τυράννων. Πυθομένου δέ τινος τὴν αἰτίαν, ἔφη, ὅτι ὑπὸ μὲν τῶν δημίων οἱ ἀδικοῦντες ἀναιροῦνται, ὑπὸ δὲ τῶν τυράννων οἱ μηδὲν ἁμαρτάνοντες. (Stob. Floril. XLIX 47 Ἀντισθένους)

  3. Ἀντισθένης ὁ Σωκρατικὸς εἰπόντος τινός, ὅτι ὁ πόλεμος ἀπολεῖ τοὺς πένητας, Πολλοὺς μὲν οὖν ποιήσει, ἔφη. (Stob. Floril. L 11 Ἀντισθένους)

  4. Οὐκ ἀντιλέγοντα δεῖ τὸν ἀντιλέγοντα παύειν, ἀλλὰ διδάσκειν· οὐδὲ γὰρ τὸν μαινόμενον ἀντιμαινόμενός τις ἰᾶται. (Stob. Floril. LXXXII 8 Ἀντισθένους)

  5. Πρὸς δὲ τὸν ἐρόμενον ποδαπὴν γήμῃ, ἔφη· ἂν μὲν καλήν, ἕξεις κοινήν· ἂν δὲ αἰσχράν, ἕξεις ποινήν. (Diog. Laert. VI 3)

  6. Ἰδών ποτε μοιχὸν φεύγοντα, Ὦ δυστυχής, εἶπε, πηλίκον κίνδυνον ὀβολοῦ διαφυγεῖν ἐδύνασο. (Diog. Laert. VI 4. Cf. Eubulus ap. Athen. XIII p. 568 F)

  7. Πρός τε τὸ Ποντικὸν μειράκιον, μέλλον φοιτᾶν αὐτῷ καὶ πυθόμενον τίνων αὐτῷ δεῖ, φησί, βιβλιαρίου καινοῦ, καὶ γραφείου καινοῦ, καὶ πινακιδίου καινοῦ, τὸν νοῦν παρεμφαίνων. (Diog. Laert. VI 3. Eundem iocum Stilponi adscribit Diogenes II 118.)

  8. Ὀνειδιζόμενός ποτε ὡς οὐκ εἴη ἐκ δύο ἐλευθέρων, οὐδὲ γὰρ ἐκ δύο, ἔφη, παλαιστικῶν, ἀλλὰ παλαιστικός εἰμι. (Diog. Laert. VI 4)

  9. Γνωρίμου ποτὲ πρὸς αὐτὸν ἀποδυρομένου ὡς εἴη τὰ ὑπομνήματα ἀπολωλεκώς, Ἔδει γάρ, ἔφη, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτὰ καὶ μὴ ἐν τοῖς χάρταις γράφειν. (Diog. Laert. VI 5)

  10. Ὥσπερ ὑπὸ τοῦ ἰοῦ τὸν σίδηρον, οὕτως ἔλεγε τοὺς φθονεροὺς ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἤθους κατεσθίεσθαι. (Diog. Laert. VI 5)

  11. Τότʼ ἔφη τὰς πόλεις ἀπόλλυσθαι, ὅταν μὴ δύνωνται τοὺς φαύλους ἀπὸ τῶν σπουδαίων διακρίνειν. (Diog. Laert. VI 5. Antonius et Maximus serm. de rege malo p. 520: τότε τὰς πόλεις ἀπόλλυσθαι συμβαίνει, ὅταν μὴ δύνωνται οἱ κρατοῦντες τοὺς φαύλους ἐκ τῶν σπουδαίων διακρίνειν.)

  12. Ἐπαινούμενός ποτε ὑπὸ πονηρῶν, ἔφη, ἀγωνιῶ μή τι κακὸν εἴργασμαι. (Diog. Laert. VI 5)

  13. Ὁμονοούντων ἀδελφῶν συμβίωσιν παντὸς ἔφη τείχους ἰσχυροτέραν εἶναι. (Diog. Laert. VI 6)

  14. Τοιαῦτα δεῖν ἔφη ποιεῖσθαι ἐφόδια, ἃ καὶ ναυαγήσαντι συγκολυμβήσει. (Diog. Laert. VI 6)

  15. Ὀνειδιζόμενός ποτε ἐπὶ τῷ πονηροῖς συγγενέσθαι, καὶ οἱ ἰατροί, φησί, μετὰ τῶν νοσούντων εἰσίν, ἀλλʼ οὐ πυρέττουσιν.

s397Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 104. Buğdaydaki delice otlarını, savaşta da işe yaramayanları ayıklayıp yönetimde kötüleri uzak tutmamanın tuhaf olduğunu söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 105. Felsefeden ne kazandığı sorulunca, "Kendimle sohbet edebilmeyi," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 106. İçki sofrasında biri ona "Şarkı söyle" deyince, "Sen de bana aulos çal," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 107. Kendisinden bir entari isteyen Diogenes'e abasını ikiye katlamasını söyledi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 108. Hangi bilginin en gerekli olduğu sorulunca, "Öğrenilmiş kötü şeyleri unutmak," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 7.

Fr. 109. Hakkında kötü söz söylenenlere, taşlanan birinden daha çok sabretmelerini öğütlerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 7.

Fr. 110. Biri (Phanias'ın Sokratesçiler Üzerine'de söylediğine göre) ona ne yaparsa güzel ve iyi biri olacağını sorunca, "Sahip olduğun kötü şeylerden kaçınılması gerektiğini bilenlerden öğrenirsen," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 8.

Fr. 111. Rahat ve lüks bir hayatı öven birine, "Düşmanlarımın çocukları böyle yaşasın," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 8.

Fr. 112. Heykeltıraşa poz veren bir delikanlıya, "Söyle bana," dedi, "tunç ses kazansa, sence neyle övünürdü?" Delikanlı, "Güzelliğiyle," deyince, "O hâlde cansız bir şeyle aynı şeylere sevinmekten utanmıyor musun?" dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 9. Mullach'ın notu: Casaubon'un tahminine göre ἑαυτό yazdım; elyazmalarında αὐτοῦ. — "ἐπὶ τίνι οἴει ἂν σεμνυνθῆναι;" elyazmalarında "ἐπὶ τίνι ἂν σεμνυνθῆναι."

Fr. 113. Pontoslu bir delikanlı, tuzlu balık gemisi gelirse ona iyi bakacağını vaat edince, Antisthenes delikanlıyı ve boş bir torbayı alıp un satan bir kadına gitti, torbayı doldurup yürüyüp gitti. Kadın parasını isteyince, "Delikanlı verecek," dedi, "tuzlu balık gemisi gelirse." Kaynak: Diogenes Laertios VI 9.

Fr. 114. Anytos'un sürgün edilmesine ve Meletos'un ölümüne de onun sebep olduğu düşünülür. Sokrates'in ününü duyup gelmiş Pontoslu delikanlılara rastlayınca onları Anytos'a götürmüş, alaylı bir şekilde onun Sokrates'ten daha bilge olduğunu söylemiş; bunun üzerine çevredekiler öfkelenip Anytos'u kovmuşlar. Kaynak: Diogenes Laertios VI 9–10.

Fr. 115. Bir yerde süslenmiş bir kadın görürse, evine gider ve kocasına atını ve silahlarını çıkarmasını söylerdi: Bunlar varsa kadının lüksüne göz yumsun (çünkü bunlarla kendini savunabilir); yoksa süslerini çıkarsın. Kaynak: Diogenes Laertios VI 10.

Fr. 116. Bir keresinde Orpheusçu sırlara erginlenirken rahip, bu sırlara erginlenenlerin Hades'te birçok iyiliğe kavuşacağını söyleyince, "O hâlde neden ölmüyorsun?" dedi.

s397

(Diog. Laert. VI 6)

  1. Ἄτοπον ἔφη τοῦ μὲν σίτου τὰς αἴρας ἐκλέγειν καὶ ἐν τῷ πολέμῳ τοὺς ἀχρείους, ἐν δὲ πολιτείᾳ τοὺς πονηροὺς μὴ παραιτεῖσθαι. (Diog. Laert. VI 6)

  2. Ἐρωτηθεὶς τί αὐτῷ περιγέγονεν ἐκ φιλοσοφίας, ἔφη, τὸ δύνασθαι ἑαυτῷ ὁμιλεῖν. (Diog. Laert. VI 6)

  3. Εἰπόντος αὐτῷ τινος παρὰ πότον, ᾆσον, Σύ μοι, φησίν, αὔλησον. (Diog. Laert. VI 6)

  4. Διογένει χιτῶνα αἰτοῦντι πτύξαι προσέταξε θοἰμάτιον. (Diog. Laert. VI 6)

  5. Ἐρωτηθεὶς τί τῶν μαθημάτων ἀναγκαιότατον, ἔφη, τὸ κακὰ ἀπομαθεῖν. (Diog. Laert. VI 7)

  6. Παρεκελεύετο τοὺς κακῶς ἀκούοντας καρτερεῖν μᾶλλον ἢ εἰ λίθοις τις βάλλοιτο. (Diog. Laert. VI 7)

  7. Ἐρωτηθεὶς ὑπό του (καθά φησι Φανίας ἐν τῷ περὶ τῶν Σωκρατικῶν) τί ποιῶν καλὸς κἀγαθὸς ἔσοιτο; ἔφη, Εἰ τὰ κακὰ ἃ ἔχεις ὅτι φευκτά ἐστι, μάθοις παρὰ τῶν εἰδότων. (Diog. Laert. VI 8)

  8. Πρὸς τὸν ἐπαινοῦντα τρυφήν, Ἐχθρῶν παῖδες, ἔφη, τρυφήσειαν. (Diog. Laert. VI 8)

  9. Πρὸς τὸ παρασχηματίζον ἑαυτὸ τῷ πλάστῃ μειράκιον, Εἰπέ μοι, φησίν, εἰ φωνὴν λάβοι ὁ χαλκός, ἐπὶ τίνι οἴει ἂν σεμνυνθῆναι; Τοῦ δʼ εἰπόντος, Ἐπὶ κάλλει, Οὐκ αἰσχύνῃ οὖν, ἔφη, τὰ ὅμοια γεγηθὼς ἀψύχῳ; (Diog. Laert. VI 9. Scripsi ex Casauboni coniectura ἑαυτό; codd. αὐτοῦ. — ἐπὶ τίνι οἴει ἂν σεμνυνθῆναι; codd. ἐπὶ τίνι ἂν σεμνυνθῆναι.)

  10. Ποντικοῦ νεανίσκου πολυωρήσειν αὐτὸν ἐπαγγελλομένου, εἰ τὸ πλοῖον ἀφίκοιτο τῶν ταρίχων, λαβὼν αὐτὸν καὶ θύλακον κενὸν πρὸς ἀλφιτόπωλιν ἧκε καὶ σαξάμενος ἀπῄει. Τῆς δὲ αἰτούσης τὸ διάφορον, Ὁ νεανίσκος, ἔφη, δώσει ἐὰν τὸ πλοῖον αὐτοῦ τῶν ταρίχων ἀφίκηται. (Diog. Laert. VI 9)

  11. Αὐτὸς καὶ Ἀνύτῳ τῆς φυγῆς αἴτιος γενέσθαι δοκεῖ καὶ Μελήτῳ τοῦ θανάτου. Ποντικοῖς γὰρ νεανίσκοις κατὰ κλέος τοῦ Σωκράτους ἀφιγμένοις περιτυχὼν ἀπήγαγεν αὐτοὺς πρὸς τὸν Ἄνυτον εἰπὼν ἐν ἤθει σοφώτερον εἶναι τοῦ Σωκράτους· ἐφʼ ᾧ διαγανακτήσαντας τοὺς περιεστῶτας ἐκδιῶξαι αὐτόν. (Diog. Laert. VI 9–10)

  12. Εἴ δέ ποθι θεάσαιτο γύναιον κεκοσμημένον, ἀπῄει ἐπὶ τὴν οἰκίαν αὐτῆς καὶ ἐκέλευε τὸν ἄνδρα ἐξαγαγεῖν ἵππον καὶ ὅπλα· ὥστε εἰ μὲν ἔχοι ταῦτα, ἐᾶν τρυφᾶν (ἀμύνεσθαι γὰρ τούτοις)· εἰ δὲ μή, περιαιρεῖν τὸν κόσμον. (Diog. Laert. VI 10)

  13. Μυούμενός ποτε τὰ Ὀρφικά, τοῦ ἱερέως εἰ-

s398Kaynak: Diogenes Laertios VI 4.

Fr. 117. İnsanlar için en bahtiyar şeyin ne olduğu sorulunca, "Talihi yaver giderken ölmek," dedi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 5.

Fr. 118. Ölümsüz olmak isteyenlerin dindarca ve adilce yaşaması gerektiğini söylerdi. Kaynak: Diogenes Laertios VI 6.

Fr. 119. Bu yüzden Antisthenes doğru söylemiştir: Kurtulmak isteyenlerin ya gerçek dostlara ya da ateşli düşmanlara ihtiyacı vardır. Çünkü dostlar hata yapanları uyararak, düşmanlar da sövüp sayarak onları yanlıştan döndürür. Kaynak: Plutarkhos, Düşmanlardan Nasıl Fayda Sağlanır, c. VII, s. 277 Hutten.

Fr. 120. Ama Antisthenes'ten aktarılan bir söz imdadıma yetişiyor. Biri onun çarşıdan kendi eliyle tuzlu balık taşımasına şaşırınca, "Kendim için ama," dedi. Kaynak: Plutarkhos, Siyasete Dair Öğütler, c. XII, s. 168 Hutten.

Fr. 121. Khrysippos'un kendisiyle çeliştiğini göstermek için başka kitaplarına bakmaya gerek yok; bu kitaplarda bile bir yerde Antisthenes'in "ya akıl ya ip edinmek gerekir" sözünü övgüyle anar. Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine XIV, c. XIII, s. 356 Hutten.

Fr. 122. Bu yüzden Antisthenes, İsmenias'ın iyi bir aulos çalgıcısı olduğunu işitince, "Ama kötü bir insan," dedi; "yoksa bu kadar iyi bir aulos çalgıcısı olmazdı." Kaynak: Plutarkhos, Perikles'in Hayatı 1, c. I, s. 379 Hutten.

Fr. 123. Sokratesçi Antisthenes, Leuktra savaşından sonra Thebailıların büyüklendiğini görünce, onların lalalarını dövdükleri için kurumlanan çocuklardan hiçbir farkı olmadığını söyledi. Kaynak: Plutarkhos, Lykurgos'un Hayatı 30, c. I, s. 142 Hutten.

Fr. 124. İyi insanlar olacak olanlar bedenlerini idmanlarla çalıştırmalı, psykhēlerini terbiye etmelidir. Kaynak: Ioannes Damaskenos'un Floransa elyazmasından seçmeler, Stobaios, Eklogai II, s. 734 Gaisford; Antoloji IV, s. 198 Meineke, Antisthenes'ten.

Fr. 125. Biri Antisthenes'e oğluna ne öğreteceğini sorunca şöyle dedi: "Tanrılarla birlikte yaşayacaksa filozofluğu, insanlarla birlikte yaşayacaksa hatipliği." Kaynak: Aynı yer, II, s. 734 Gaisford; IV, s. 199 Meineke.

Fr. 126. Bu [Antisthenes] da kendini beğenmiş ve kibirli bir filozoftu: Küstahın biri yüzünü yara bere içinde bırakınca, bir heykelin altına yazar gibi vuranın adını yüzüne yazdı; suçlamasını daha ateşli göstermek için küstahı herkese teşhir etti. Kaynak: Basileios'un Nazianzoslu Gregorios Scholionu, Boissonade, İmparatorluk Kütüphanesi Elyazmalarından Seçmeler XI 2, s. 138.

Fr. 127. İnandırıcı olmamaktan [yapılan çürütme] şöyledir: Attikalı olan Antisthenes'in Atina'dan Lakedaimon'a gelince "kadınlar dairesinden erkekler dairesine gidiyorum" demesi akla yatkın değildir. *Kaynak: Theon, Progymnasmata 5, 45. Krş. Diogenes Laertios VI 59: "Lakedaimon'dan Atina'ya dönüyordu; nereye gidip nereden geldiğini soran birine, 'Erkekler dairesinden kadınlar dairesine,' dedi."*

s398

πόντος, ὅτι οἱ ταῦτα μυούμενοι πολλῶν ἀγαθῶν ἐν ᾅδου μετίσχουσι, Τί οὖν, ἔφη, οὐκ ἀποθνῄσκεις; (Diog. Laert. VI 4)

  1. Ἐρωτηθεὶς τί μακαριώτερον ἐν ἀνθρώποις, ἔφη, εὐτυχοῦντα ἀποθανεῖν. (Diog. Laert. VI 5)

  2. Τοὺς βουλομένους ἀθανάτους εἶναι ἔφη δεῖν ζῆν εὐσεβῶς καὶ δικαίως. (Diog. Laert. VI 6)

  3. Ὅθεν ὀρθῶς ὁ Ἀντισθένης εἶπεν, ὅτι τοῖς μέλλουσι σῴζεσθαι ἢ φίλων δεῖ γνησίων ἢ διαπύρων ἐχθρῶν. Οἱ μὲν γάρ, νουθετοῦντες τοὺς ἁμαρτάνοντας, οἱ δέ, λοιδοροῦντες ἀποτρέπουσι. (Plut. De capienda ex hostibus utilitate, vol. VII p. 277 Hutten)

  4. Ἀλλὰ βοηθεῖ μοι τὸ τοῦ Ἀντισθένους μνημονευόμενον. Θαυμάσαντος γάρ τινος, εἰ διʼ ἀγορᾶς αὐτὸς φέρει τάριχον· Ἐμαυτῷ γε, εἶπεν. (Plut. Reip. gerendae praec., vol. XII p. 168 Hutten)

  5. Καὶ μὴν οὐχ ἕτερα δεῖ βιβλία διελθεῖν τοῦ Χρυσίππου τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδεικνυμένους μάχην, ἀλλʼ ἐν αὐτοῖς τούτοις ποτὲ μὲν τοῦ Ἀντισθένους ἐπαινῶν προφέρεται τὸ δεῖν κτᾶσθαι νοῦν ἢ βρόχον. (Plut. De Stoic. repugn. cap. XIV, vol. XIII p. 356 Hutten)

  6. Διὸ καλῶς μὲν Ἀντισθένης ἀκούσας, ὅτι σπουδαῖός ἐστιν αὐλητὴς Ἰσμηνίας, Ἀλλʼ ἄνθρωπος, ἔφη, μοχθηρός· οὐ γὰρ ἂν οὕτω σπουδαῖος ἦν αὐλητής. (Plut. Vit. Pericl. cap. I, vol. I p. 379 Hutten)

  7. Ἀντισθένης δὲ ὁ Σωκρατικὸς ἀπὸ τῆς ἐν Λεύκτροις μάχης ὁρῶν τοὺς Θηβαίους μέγα φρονοῦντας, οὐδὲν αὐτοὺς ἔφη διαφέρειν παιδαρίων ἐπὶ τῷ συγκόψαι τὸν παιδαγωγὸν γαυριώντων. (Plut. Vit. Lycurg. cap. 30, vol. I p. 142 Hutten)

  8. Δεῖ τοὺς μέλλοντας ἀγαθοὺς ἄνδρας γενέσθαι, τὸ μὲν σῶμα γυμνασίοις ἀσκεῖν, τὴν δὲ ψυχὴν παιδεύειν. (Excerpta e codice Florentino Ioann. Damasc. in Stob. Eclog. II p. 734 Gaisford; Flor. IV p. 198 Meineke, Ἀντισθένους)

  9. Ἀντισθένης ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος τί διδάξει τὸν υἱόν, εἶπεν, Εἰ μὲν θεοῖς μέλλει συμβιοῦν, φιλόσοφον, εἰ δὲ ἀνθρώποις, ῥήτορα. (Ibid. II p. 734 Gaisford; IV p. 199 Meineke)

  10. Καὶ οὗτος [ὁ Ἀντισθένης] φιλόσοφος ἦν ἀλαζὼν καὶ ὑπερήφανος, ὃς ὑπό τινος ὑβριστοῦ τὸ πρόσωπον συντριβείς, ἐπέγραψε τῷ προσώπῳ, ὥσπερ ἐν ἀνδριάντι, τὸν παίσαντα, στηλιτεύων τὸν ὑβριστήν, ἵνα θερμοτέραν τὴν κατηγορίαν ἐνδείξαιτο. (Basil. schol. in Greg. Naz. ap. Boissonade, Excerpta e codd. Bibl. Imp. XI 2, p. 138)

  11. Ἐκ δὲ τοῦ ἀπιθάνου, ὅτι μὴ εἰκός ἐστιν, Ἀντισθένην Ἀττικόν γε ὄντα παραγενόμενον Ἀθήνηθεν εἰς Λακεδαίμονα ἐκ τῆς γυναικωνίτιδος λέγειν εἰς τὴν ἀνδρωνῖτιν ἀπιέναι. (Theo Progymn. cap. 5, 45. Cf. Diog. Laert. VI 59: Ἐπανήρχετο ἐκ Λακεδαίμονος εἰς Ἀθήνας· πρὸς οὖν τὸν πυθόμενον, Ποῖ καὶ πόθεν; Ἐκ τῆς ἀνδρωνίτιδος, εἶπεν, εἰς τὴν γυναικωνῖτιν.)

s399Fr. 128. Saf kan [Atinalı] olmadığı söylenirdi. Bu yüzden onu ayıplayan birine, "Tanrıların Anası da Phrygialıdır," demiş. Kaynak: Diogenes Laertios VI 1.

Fr. 129. Kendisi de topraktan doğmuş olmakla övünen Atinalıları küçümseyerek, onların salyangozlardan ve çekirgelerden daha soylu olmadıklarını söylerdi. *Kaynak: Diogenes Laertios VI 1.*

s399
  1. Ἐλέγετο δʼ οὐκ εἶναι ἰθαγενής. Ὅθεν πρὸς τὸν ὀνειδίζοντα εἰπεῖν, καὶ ἡ μήτηρ τῶν θεῶν Φρυγία ἐστίν. (Diog. Laert. VI 1)

  2. Καὶ αὐτὸς δὲ τοὺς Ἀθηναίους ἐπὶ τῷ γηγενεῖς εἶναι σεμνυνομένους ἐκφαυλίζων ἔλεγε μηδὲν εἶναι κοχλιῶν καὶ ἀττελέβων εὐγενεστέρους. (Diog. Laert. VI 1)

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…