İçeriğe geç

Kavram

Liberalitas

Yunanca
ἐλευθεριότης (eleutheriotēs)
Latince
liberalitas; liberalis "cömert; hür insana yakışır"; beneficentia "iyilikseverlik", benignitas "eli açıklık", largitio "bağış, savurganca dağıtma"
Almanca
Freigebigkeit
Fransızca
la libéralité
İngilizce
liberality, generosity
Türkçe
cömertlik; cömert

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte varlıklı ve soylu Romalının dostlarına, müvekkillerine, halka yaptığı yardım. Cicero'da adaletle birlikte toplumu ayakta tutan faziletin ikinci yüzüdür (1.20). Üç ölçüsü vardır: iyilik yapılana zarar vermemeli, verenin imkânını aşmamalı, alanın değerine göre olmalı (1.42–60). II. kitapta iki türü ayrılır: emekle (opera) yapılan, yani faziletle ve çalışkanlıkla yapılan iyilik daha parlaktır ve kendini çoğaltır; parayla yapılan ise kaynağını tüketir (2.52–54). Cömert ile savurgan ayrımı: savurganlar ziyafetlere, gösterilere para dökenlerdir; cömertler esirleri kurtaranlar, dostlarının borcunu üstlenenlerdir (2.55–56).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles eleutheriotēs: parada orta
MÖ 44 Cicero Adaletin kardeşi; emekle ve parayla cömertlik Cicero, De officiis I–II
1. yy Seneca De beneficiis: iyiliğin veriliş ve alınış ahlâkı
4. yy Ambrosius De officiis ministrorum: kilisenin sadakası

Dönüşüm: soylu Romalının kamusal cömertliğinden Seneca'da içsel bir iyilik ahlâkına, Hristiyan yazarlarda sadakaya (misericordia, eleemosyna).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐλευθεριότης (eleutheriotēs) eleutheros "hür" kökünden; Aristoteles'te (EN IV.1) para verme ve alma konusunda savurganlıkla cimrilik arasındaki orta.
Latince liberalitas liber "hür" kökünden: hür doğmuş insana yakışan tutum. Cicero beneficentia ile çift olarak kullanır (Off. 1.20, 1.42, 2.52); largitio ise faziletten değil kesenin dibinden gelen ve kaynağı tüketen bağıştır (2.52–64).
Almanca / Fransızca Freigebigkeit / libéralité
İngilizce liberality, generosity

Türkçe karşılığı

cömertlik. eli açıklık: benignitas için kullanıldı. iyilikseverlik: beneficentia'nın karşılığı. hür ruhluluk: kökü korur ama anlaşılmaz. cömertlik: gündelik Türkçede tam karşılık; hem para hem emek yoluyla yapılan iyiliği kapsar. Tercih: cömertlik.

Türkçe "cömertlik" kelimenin "hür"le ilişkisini kaybettirir; Cicero'da cömertliğin bir sınıf ahlâkı olduğu, hür ve soylu insanın kendini gösterme yolu olduğu okuma notlarında hatırlatılmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

Ayrımlar Panaitios'a dayanır; Roma örnekleri (aedilislik harcamaları, Sulla ve Caesar'ın el koymaları) Cicero'nundur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cömertlik, cömert, cömertliğin, cömertliği, cömertliğine, cömertçe

Metinlerde işaretlendiği yerler

18 yer · 18 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.