Kavram
Liberalitas
- Yunanca
- ἐλευθεριότης (eleutheriotēs)
- Latince
- liberalitas; liberalis "cömert; hür insana yakışır"; beneficentia "iyilikseverlik", benignitas "eli açıklık", largitio "bağış, savurganca dağıtma"
- Almanca
- Freigebigkeit
- Fransızca
- la libéralité
- İngilizce
- liberality, generosity
- Türkçe
- cömertlik; cömert
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte varlıklı ve soylu Romalının dostlarına, müvekkillerine, halka yaptığı yardım. Cicero'da adaletle birlikte toplumu ayakta tutan faziletin ikinci yüzüdür (1.20). Üç ölçüsü vardır: iyilik yapılana zarar vermemeli, verenin imkânını aşmamalı, alanın değerine göre olmalı (1.42–60). II. kitapta iki türü ayrılır: emekle (opera) yapılan, yani faziletle ve çalışkanlıkla yapılan iyilik daha parlaktır ve kendini çoğaltır; parayla yapılan ise kaynağını tüketir (2.52–54). Cömert ile savurgan ayrımı: savurganlar ziyafetlere, gösterilere para dökenlerdir; cömertler esirleri kurtaranlar, dostlarının borcunu üstlenenlerdir (2.55–56).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | eleutheriotēs: parada orta | |
| MÖ 44 | Cicero | Adaletin kardeşi; emekle ve parayla cömertlik | Cicero, De officiis I–II |
| 1. yy | Seneca | De beneficiis: iyiliğin veriliş ve alınış ahlâkı | |
| 4. yy | Ambrosius | De officiis ministrorum: kilisenin sadakası |
Dönüşüm: soylu Romalının kamusal cömertliğinden Seneca'da içsel bir iyilik ahlâkına, Hristiyan yazarlarda sadakaya (misericordia, eleemosyna).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐλευθεριότης (eleutheriotēs) | eleutheros "hür" kökünden; Aristoteles'te (EN IV.1) para verme ve alma konusunda savurganlıkla cimrilik arasındaki orta. |
| Latince | liberalitas | liber "hür" kökünden: hür doğmuş insana yakışan tutum. Cicero beneficentia ile çift olarak kullanır (Off. 1.20, 1.42, 2.52); largitio ise faziletten değil kesenin dibinden gelen ve kaynağı tüketen bağıştır (2.52–64). |
| Almanca / Fransızca | Freigebigkeit / libéralité | |
| İngilizce | liberality, generosity |
Türkçe karşılığı
cömertlik. eli açıklık: benignitas için kullanıldı. iyilikseverlik: beneficentia'nın karşılığı. hür ruhluluk: kökü korur ama anlaşılmaz. cömertlik: gündelik Türkçede tam karşılık; hem para hem emek yoluyla yapılan iyiliği kapsar. Tercih: cömertlik.
Türkçe "cömertlik" kelimenin "hür"le ilişkisini kaybettirir; Cicero'da cömertliğin bir sınıf ahlâkı olduğu, hür ve soylu insanın kendini gösterme yolu olduğu okuma notlarında hatırlatılmalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Ayrımlar Panaitios'a dayanır; Roma örnekleri (aedilislik harcamaları, Sulla ve Caesar'ın el koymaları) Cicero'nundur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cömertlik, cömert, cömertliğin, cömertliği, cömertliğine, cömertçe
Metinlerde işaretlendiği yerler
18 yer · 18 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Seneca, Öfke Üzerine2.28.2
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine22.1
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine10.6
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine12.9
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli14.2
- Seneca, Merhamet Üzerine1.15.2
- Seneca, İyilikler Üzerine1.4.2
- Seneca, Tabiat Meseleleri4.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları2.20.3
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi4.2.77
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.2
- Augustinus, Düzen Üzerine2.14
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine5
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine35
- Augustinus, İtiraflar2.13
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.10
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-41