Augustinus · Seksen Üç Muhtelif Mesele
LXVI. "Bilmiyor musunuz, kardeşl… – LXXIII. "Ve kılıkça bir insan gi…
1_38LXVI. "Bilmiyor musunuz, kardeşler (kanunu bilenlere söylüyorum), kanun insana yaşadığı süre boyunca hükmeder?" sözünden "İçinizde yaşayan Ruhu aracılığıyla ölümlü bedenlerinize de hayat verecektir" sözünün yazılı olduğu yere kadar (Romalılar 7:1 – 8:11)
1. Havari, erkekle kadından söz ettiği bu benzetmede, kadın kocasının kanununa bağlı olduğu için, üç şeyin dikkate alınmasını tavsiye eder: kadın, koca ve kanun. Yani kanunun bağıyla kocasına bağlanmış olan kadın; o, kocasının ölümüyle bu bağdan kurtulur
Quanquam secundum evangelicam historiam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; tamen et in allegoria significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta (Galat. IV, 22-24); numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis peccatis obrutam, id est, omne humanum genus: quam alio loco Dominus per ovem perditam significat, propter quam liberandam relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit (Luc. xv, 4). Quod autem interrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus, Ut cognoscam, sicut et cognitus sum (I Cor. XIII, 12). Vel quod ignorare se peccatores alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos (Matth. VII, 23): quod significabat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam ubi es (Gen. III, 9)? Quoniam peccaverat, et se absconderat a facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte autem lapidem, quod ait, illos puto significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos multipliciter scribit Apostolus (Galat. II): vel eos qui in Ecclesia corrupte vivunt, et offensioni sunt credere volentibus. Dicit illi Martha: Domine, jam quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est: significat ergo putorem terrenorum peccatorum, id est cupiditatum carnalium. Terra es, inquit Adae Dominus, cum peccasset, et in terram ibis (Gen. III, 19). Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati (Rom. VII, 25). Quod autem facies ejus sudario tecta erat, hoc est, quod in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut Apostolus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, postea autem facie ad faciem (I Cor. XIII, 12). Et dixit Jesus: Solvite eum, et sinite ire (Joan. xi, 1-44): hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur; id est, etiam renata anima nisi resolutione corporis libera ab omni peccato et ignorantia esse non potest, quamdiu per speculum et in aenigmate videt Dominum: illius autem linteamina et sudarium, qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt (Joan. XX, 7). Ipse enim solus in carne non tantum monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur (Isai. LIII, 9), sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret. LXVI. De eo quod scriptum est, An ignoratis, fratres (scientibus enim Legem loquor), quia Lex dominatur homini, in quantum tempus vivit? usque ad eum locum in quo scriptum est, Vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis (Rom. VII-VIII, 11). 1. Apostolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur,
1_39ve dilediğiyle evlenebilir. Çünkü şöyle der: "Kocası olan kadın, kocası yaşadıkça kanuna bağlıdır; kocası ölürse kocasının kanunundan kurtulur. Bu yüzden kocası yaşarken başka bir erkekle birlikte olursa ona zina eden denir; ama kocası ölürse kanundan kurtulmuştur, başka bir erkekle birlikte olursa zina eden olmaz." Benzetme buraya kadardır. Sonra, açıklamak ve kanıtlamak için benzetmeyi getirdiği asıl konuyu anlatmaya başlar. Bu konuda da benzer şekilde üç şeye dikkat edilmelidir: insan, günah, kanun. Çünkü kadın kocası yaşadıkça kocasının kanunu altında olduğu gibi, insanın da günaha yaşadıkça kanun altında olduğunu söyler. Burada günahtan, kanun aracılığıyla eklenen günahı anlamak gerekir. Havari bu günahın ölçüyü aştığını söyler; çünkü artık günah olduğu açıkça görüldüğü hâlde yine de işlenir ve kanunu çiğnemenin eklenmesiyle büyür. "Çünkü kanunun olmadığı yerde çiğneme de yoktur" (Romalılar 4:15). "Günah buyruk aracılığıyla ölçüyü aşan bir günahkâr olsun diye" demesi de budur. Bu yüzden kanunun, günah işlemeyi yasaklasa da, günahtan kurtarmak için değil, günahı göstermek için verildiğini söyler; ruh günaha kul olduğunu görünce, günahtan kurtulmamız için Kurtarıcı'nın lütfuna dönmelidir. "Çünkü kanun aracılığıyla günah bilinir" (Romalılar 3:20). Başka bir yerde de şöyle der: "Ama günah, günah olarak görünsün diye, iyi olan aracılığıyla bende ölüm meydana getirdi." Demek ki Kurtarıcı'nın lütfu olmayan yerde, günahların yasaklanması günah işleme isteğini artırır. Bu da şu bakımdan faydalıdır: Ruh, kendisini günahın kulluğundan çekip çıkarmaya kendisinin yetmediğini hisseder; böylece bütün kibri sönüp yatışınca Kurtarıcısına boyun eğer ve insan içtenlikle, "Ruhum senin ardından sana yapıştı" (Mezmurlar 63:8) der. Bu da artık günahın kanunu altında değil, adaletin kanununda olmaktır. Kanuna günahın kanunu denmesi, kanunun kendisi günah olduğu için değil, günahkârlara yüklendiği içindir. Ölümün kanunu da denir; çünkü "günahın ücreti ölümdür" (Romalılar 6:23), "ölümün iğnesi günah, günahın gücü de kanundur" (1. Korintliler 15:56). Çünkü günah işleyerek ölüme kayarız. Kanun yasakladığında, hiçbir kanun yasaklamadığı zamandan daha şiddetle günah işleriz. Ama lütuf gelince, kanunun ağır bir yük olarak buyurduğu şeyin kendisini artık yüksüzce ve büyük bir isteklilikle yerine getiririz. Demek ki günahın ve ölümün kanunu, yani günah işleyenlere ve ölenlere yüklenen kanun, yalnızca arzuya kapılmamamızı buyurur, biz ise yine de arzuya kapılırız. Lütfa ait olan ve günahın ve ölümün kanunundan kurtaran hayat ruhunun kanunu ise arzuya kapılmamamızı ve kanunun buyruklarını yerine getirmemizi sağlar; artık korku yüzünden kanunun kulları olarak değil, sevgi yüzünden onun dostları ve o kanunun kendisinden çıktığı adaletin kulları olarak. Adalete ise kölece değil, hür gönülle, yani korkudan çok sevgiyle hizmet edilmelidir. Bu yüzden pek doğru olarak şöyle denmiştir: "Öyleyse imanla kanunu geçersiz mi kılıyoruz? Asla! Tersine, kanunu sağlamlaştırıyoruz" (Romalılar 3:31). Çünkü kanunun buyurduğunu iman gerçekleştirir. Demek ki kanun imanla sağlamlaştırılır. Bu iman olmazsa kanun yalnızca buyurur ve buyrukları yerine getirmeyenleri suçlu tutar; öyle ki inleyen ve buyrulanı yerine getiremeyen bu insanları sonunda Kurtarıcı'nın lütfuna döndürsün.
ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio (Rom. IV, 15). Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberemur. Per legem enim cognitio peccati (Id. III, 20). Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te (Psal. LXII, 9): quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors (Rom. VI, 23); aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex (I Cor. xv, 56). Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus. Lex autem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus (Rom. III, 31). Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat.
1_402. Demek ki o benzetmede üç şey görüyoruz: kadın, koca ve kanun; benzetmenin getirildiği asıl konuda da yine üç şey: ruh, günah ve günahın kanunu. Burada farklı olan yalnızca şudur: O benzetmede koca ölür ki kadın dilediğiyle evlensin ve kocasının kanunundan kurtulsun; burada ise ruhun kendisi günaha ölür ki Mesih'le evlensin; günaha ölünce de günahın kanununa ölür. Bu yüzden şöyle der: "Kardeşlerim, siz de Mesih'in bedeni aracılığıyla kanuna öldünüz ki ölülerden dirilmiş olan başkasının olasınız ve Tanrı için meyve verelim. Çünkü biz bedende iken", yani bedenî arzulara bağlı tutulurken, "kanun aracılığıyla olan günah tutkuları, ölüme meyve versin diye uzuvlarımızda iş görüyordu." İmanın olmadığı yerde kanunun yasakladığı arzu arttı ve günahların yığınına kanunu çiğneme suçu da eklendi; çünkü kanunun olmadığı yerde çiğneme de yoktur. Kanun aracılığıyla olan ve ölüme meyve versin diye uzuvlarımızda iş gören tutkular dediği bunlardır. Lütuf imanla gelmeden önce ruh, bu tutkuların altında, adeta hükmeden bir kocanın altında yaşıyordu. Demek ki artık zihniyle Tanrı'nın kanununa hizmet eden kişi bu tutkulara ölür; gerçi bedeniyle günahın kanununa hizmet ettiği sürece bu tutkuların kendileri henüz ölmemiştir. Öyleyse lütuf altında olan kişide, bozuk alışkanlıkla güçlenmiş olan her şey öldürülünceye kadar, hâlâ bir şey kalır; ama bu onu yenmez ve tutsak götürmez. Beden de ruha yetkin olarak hizmet etmediği sürece bu yüzden şimdi bile ölü diye anılır. Ölümlü bedenin kendisi de hayat bulduğunda, ruha yetkin olarak hizmet etmesi gerçekleşecektir.
3. Buradan, tek bir insanda bile dört ayrı aşama bulunduğunu kavrarız; bunlar basamak basamak geçildiğinde ebedî hayatta kalınacaktır. Çünkü tabiatımız günah işledikten sonra, cennet adıyla ifade edilen manevî saadeti yitirip hayvanî ve bedenî olarak doğmamız gerekiyordu ve bu adildi. Birinci aşama kanundan önce, ikincisi kanun altında, üçüncüsü lütuf altında, dördüncüsü barış içindedir. Kanundan önceki aşama, günahı bilmediğimiz ve bedenî arzuların ardından gittiğimiz zamandır. Kanun altındaki aşama, artık günahtan men edildiğimiz, ama iman henüz bize yardım etmediği için günahın alışkanlığına yenilip günah işlediğimiz zamandır. Üçüncü aşama, artık Kurtarıcımıza en tam biçimde inandığımız, kendi liyakatlerimize bir şey atfetmeyip O'nun merhametini sevdiğimiz için, kötü alışkanlığın zevki bizi günaha sürüklemeye çalıştığında artık ona yenilmediğimiz zamandır; ama ona teslim olmasak da hâlâ bizi rahatsız etmesine katlanırız. Dördüncü aşama, insanda ruha direnen hiçbir şeyin bulunmadığı, her şeyin birbirine uyumla bağlanıp birleşerek sağlam bir barışla tek bir bütünü koruduğu zamandır; bu da ölümlü beden hayat bulduğunda, "bu bozulabilir olan bozulmazlığı ve bu ölümlü olan ölümsüzlüğü giydiğinde" (1. Korintliler 15:53–54) olacaktır.
4. Birinci aşamayı göstermek için şimdilik şu tanıklıklar akla geliyor: "Günah tek bir insan aracılığıyla bu dünyaya girdi, günah aracılığıyla da ölüm; ve böylece ölüm, hepsi onda günah işlemiş olan bütün insanlara yayıldı. Çünkü kanuna kadar günah bu dünyada vardı; ama kanun olmadığında günah hesaba katılmıyordu" (Romalılar 5:12–13). Yine: "Kanun olmadan günah ölüdür; ben ise bir zamanlar kanunsuz yaşıyordum." Burada "ölüdür" demesi, yukarıda "hesaba katılmıyordu", yani gizliydi demesiyle aynıdır. Bunu ardından gelen sözlerde açıkça gösterir: "Ama günah, günah olarak görünsün diye, iyi olan aracılığıyla bende ölüm meydana getirdi"; yani kanun aracılığıyla; çünkü "kanun, biri onu kanuna uygun kullanırsa iyidir" (1. Timoteos 1:8). Öyleyse burada "günah olarak görünsün diye" diyorsa, yukarıda günahın ölü olduğunu ve hesaba katılmadığını, kanunun yasağıyla gösterilmeden önce görünmediği için söylediği açıktır.
- Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus etiam nunc mortuum esse dicitur, quamdiu non perfecte servit spiritui. Continget autem ut perfecte serviat, cum fuerit et ipsum mortale corpus vivificatum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem (I Cor. XV, 53, 54). 4. Ad primam actionem demonstrandam ista testimonia interim occurrunt: Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors; et sic per omnes homines pertransiit, in quo omnes homines peccaverunt. Usque ad legem enim peccatum in hoc mundo fuit. Peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset (Rom. V, 12, 13). Et iterum: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: id est, per legem; quia bona est lex, si quis ea legitime utatur (I Tim. i, 8). Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur.
1_415. İkinci aşamaya şu tanıklıklar uyar: "Kanun ise suç çoğalsın diye araya girdi" (Romalılar 5:20); çünkü önceden olmayan çiğneme de eklendi. Daha önce anılan şu söz de: "Çünkü biz bedende iken, kanun aracılığıyla olan günah tutkuları, ölüme meyve versin diye uzuvlarımızda iş görüyordu." Şu söz de: "Öyleyse ne diyelim? Kanun günah mıdır? Asla! Ama kanun olmasaydı günahı tanımazdım. Kanun 'Arzu duymayacaksın' demeseydi arzuyu bilmezdim. Günah buyruktan fırsat bularak bende her türlü arzuyu meydana getirdi." Biraz sonra da: "Buyruk gelince günah yeniden canlandı, ben ise öldüm; hayat için olan buyruğun bana ölüm getirdiği görüldü. Çünkü günah buyruktan fırsat bularak beni aldattı ve onunla öldürdü." Demek ki "Öldüm" derken, "öldüğümü anladım" denmek istenir; çünkü kanun aracılığıyla ne yapmaması gerektiğini görüp yine de yapan kişi, artık kanunu çiğneyerek de günah işler. "Günah buyruktan fırsat bularak beni aldattı" demesi ise, ya yasak olduğunda zevkin günaha çekişi daha şiddetli olduğu içindir, ya da insan kanunun buyruklarına göre bir şey yapsa bile, lütufta bulunan iman henüz yoksa, bunu Tanrı'ya değil kendisine atfetmek ister ve kibirlenerek daha çok günah işler. Sonra devam edip şöyle der: "Demek ki kanun kutsaldır, buyruk da kutsal, adil ve iyidir. Öyleyse iyi olan bana ölüm mü oldu? Asla! Ama günah, günah olarak görünsün diye, iyi olan aracılığıyla bende ölüm meydana getirdi; öyle ki günah buyruk aracılığıyla ölçüyü aşan bir günahkâr olsun. Biliyoruz ki kanun manevîdir, ben ise bedenîyim"; yani henüz manevî lütufla kurtulmamış olarak bedene rıza gösteriyorum; "günaha satılmışım"; yani zamana bağlı hazlar karşılığında günah işliyorum. "Çünkü yaptığımı bilmiyorum"; yani hakiki ilmin bulunduğu hakikatin buyrukları arasında onun yer aldığını tanımıyorum. Rab de günahkârlara bu anlamda "Sizi tanımıyorum" der. Çünkü O'ndan bir şey gizli kalmaz; ama günahlar, hakikatin sahip olduğu buyruk kurallarında bulunmadığı için, Hakikatin kendisi günahkârlara "Sizi tanımıyorum" der. Çünkü karanlık gözlerle görmeyerek hissedildiği gibi, günahlar da zihinle bilmeyerek hissedilir. Mezmurlar'daki "Suçları kim anlar?" (Mezmurlar 19:12) sözünün de bu anlamda söylendiğini düşünüyorum. "Çünkü istediğimi yapmıyorum, nefret ettiğimi yapıyorum. Ama istemediğimi yapıyorsam, kanunun iyi olduğunu kabul ediyorum. Şimdi artık onu yapan ben değilim, bende yaşayan günahtır. Çünkü biliyorum ki bende, yani bedenimde iyi olan yaşamıyor. İstemek elimin altında, ama iyiyi yapmayı bulamıyorum. Çünkü istediğim iyiyi yapmıyorum, istemediğim kötülüğü yapıyorum. İstemediğimi yapıyorsam, onu yapan artık ben değilim, bende yaşayan günahtır. Demek ki iyiyi yapmak isteyen bende şu kanunu buluyorum: Kötülük elimin altındadır. Çünkü iç insana göre Tanrı'nın kanunundan zevk alıyorum; ama uzuvlarımda, zihnimin kanununa karşı savaşan ve beni uzuvlarımdaki günahın kanununa tutsak eden başka bir kanun görüyorum." Buraya kadarki sözler, henüz lütuf altında değil, kanun altında bulunan insanın sözleridir; bu insan günah işlemek istemese de günaha yenilir. Çünkü bedenî alışkanlık ve Âdem'den türeyerek çoğaldığımız ölümlülüğün tabiî bağı güç kazanmıştır. Böyle bir durumda bulunan yardım için yalvarsın ve düşmesinin kendisinden olduğunu, kalkmasının ise kendisinden olmadığını bilsin. Çünkü artık kurtulmuş olan, Kurtarıcısının lütfunu tanıyarak şöyle der: "Ne sefil insanım! Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu."
- Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum (Rom. v, 20). Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod jam commemoratum est: Cum essemus enim in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Et illud: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Et paulo post: Adveniente, inquit, mandato peccatum revixit. Ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Peccatum enim occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem, ut fiat supra modum peccator, aut peccatum delinquens per mandatum. Scimus autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13)? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consentio legi quoniam bona est. Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio. Non enim quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem quod nolo, hoc facio; jam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum. Invenio ergo legem mihi volenti facere bonum, quoniam malum mihi adjacet. Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem: video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Hucusque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam propagati sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam enim liberatus agnoscens gratiam Liberatoris sui dicit: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum.
1_426. Artık lütuf altında bulunan insanın sözleri başlar; bu, üçüncü olarak gösterdiğimiz aşamadır: Bu aşamada bedenin ölümlülüğü hâlâ direnir, ama galip gelip insanı günaha rıza göstermeye tutsak sürükleyemez. Çünkü şöyle der: "Öyleyse ben kendim zihnimle Tanrı'nın kanununa, bedenimle ise günahın kanununa kulluk ediyorum. Demek ki Mesih İsa'da olanlar için artık hiçbir mahkûmiyet yoktur. Çünkü Mesih İsa'daki hayat Ruhunun kanunu beni günahın ve ölümün kanunundan kurtardı. Kanun beden yüzünden zayıf düştüğü için yapamadığını..."; yani bedenî arzular yüzünden. Kanun bu yüzden yerine getirilmiyordu: Zihni içten bir zevkle tutup zamana bağlı şeylerin zevkiyle günaha çekilmekten alıkoyacak olan adalet sevgisi henüz yoktu. Demek ki kanun beden yüzünden zayıf düşüyordu, yani kendini bedene vermiş olanları adil kılamıyordu. "Ama Tanrı Oğlunu günahlı beden benzerliğinde gönderdi." Çünkü bedenî zevkten doğmamış olan o beden günahlı bir beden değildi; yine de onda günahlı bedenin benzerliği vardı, çünkü ölümlü bir bedendi; Âdem ise ölümü ancak günah işleyerek hak etmişti. Peki Rab ne yaptı? "Günah yüzünden günahı bedende mahkûm etti"; yani günahkâr insanın bedenini üstlenerek ve bize nasıl yaşamamız gerektiğini öğreterek günahı o bedenin kendisinde mahkûm etti; öyle ki ebedî şeylerin sevgisiyle tutuşan ruh, şehvete rıza göstermeye tutsak olarak sürüklenmesin. "Bedene göre değil, ruha göre yürüyen bizlerde kanunun adaleti yerine gelsin diye" der. Böylece kanunun korkuyla yerine getirilemeyen buyrukları sevgiyle yerine getirilmiş oldu. "Çünkü bedene göre olanlar bedenin şeylerini düşünürler"; yani bedenî iyilikleri en yüksek iyiliklerin yerine koyup onları arzularlar. "Ruha göre olanlar ise ruhun şeylerini düşünürler. Çünkü bedenin basireti ölümdür, ruhun basireti ise hayat ve barıştır. Çünkü bedenin basireti Tanrı'ya düşmandır." "Düşman" derken neyi kastettiğini kendisi gösterir; kimse karşı taraftan başka bir ilkenin geldiğini sanmasın diye. Çünkü ardından şunu ekler: "Çünkü Tanrı'nın kanununa boyun eğmez; eğemez de." Demek ki kanuna karşı davranmak Tanrı'ya düşman olmaktır; Tanrı'ya bir zarar verilebildiği için değil, Tanrı'nın iradesine direnen kendi kendine zarar verdiği için. Çünkü bu, havari Pavlus'a henüz Kilise'ye zulmederken gökten söylendiği gibi, "üvendireye çifte atmak"tır (Elçilerin İşleri 9:5). "Tanrı'nın kanununa boyun eğmez; eğemez de" sözü de sanki "Kar ısıtmaz; ısıtamaz da" denmiş gibidir. Çünkü kar olduğu sürece ısıtmaz; eriyip kaynayabilir ve ısıtabilir, ama bunu yaptığında artık kar değildir. Bedenin basireti de böyle söylenir: Ruh büyük iyiliklerin yerine zamana bağlı iyilikleri arzuladığında. Ruhta böyle bir istek bulundukça Tanrı'nın kanununa boyun eğemez, yani kanunun emrettiğini yerine getiremez. Ama manevî iyilikleri arzulamaya ve zamana bağlı olanları hor görmeye başlayınca bedenin basireti olmaktan çıkar ve artık ruha (spiritus) direnmez. Çünkü aynı ruh, aşağıdaki şeyleri istediğinde bedenin basiretine, yukarıdakileri istediğinde ruhun basiretine sahip diye anılır. Bedenin basireti, ruhun giyip çıkardığı bir cevher değildir; ruhun kendi hâlidir ve ruh bütünüyle yukarıdakilere döndüğünde büsbütün ortadan kalkacaktır. "Bedende olanlar ise" der, "Tanrı'yı hoşnut edemezler"; yani bedenin hazlarına gönül indirenler. Kimse bunun henüz bu hayattan ayrılmamış olanlar için söylendiğini sanmasın diye çok yerinde olarak şunu ekler: "Ama siz bedende değil, ruhtasınız." Elbette henüz bu hayatta bulunanlarla konuşuyor. Onlar ruhtaydılar, çünkü imanda, umutta ve manevî şeylerin sevgisinde huzur buluyorlardı. "Yeter ki" der, "Tanrı'nın Ruhu sizde yaşasın. Mesih'in Ruhu kimde yoksa, o Mesih'in değildir. Mesih sizdeyse, beden günah yüzünden ölüdür, ama ruh adalet yüzünden hayattır." Beden, bedenî şeylerin yokluğuyla ruhu taciz ettiği ve bu yokluktan doğan birtakım hareketlerle onu dünyevî şeyleri istemeye kışkırttığı sürece, ona ölü der. Bu hareketler var olsa da, artık Tanrı'nın kanununa kulluk eden ve lütuf altında bulunan zihin yasak olanı yapmaya rıza göstermez. Yukarıda söylenen "Zihnimle Tanrı'nın kanununa, bedenimle günahın kanununa kulluk ediyorum" sözü de bunu anlatır. Burada tarif edilen insan lütuf altındadır, ama bedenin dirilişi ve değişmesiyle gelecek olan kusursuz barışa henüz sahip değildir.
- Et incipiunt jam verba dici hominis sub gratia constituti, in actione quam tertiam demonstravimus, quae habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem atque captivantem ad consensionem peccandi. Sic enim dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu. Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu, liberavit me a lege peccati et mortis. Quod enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, id est, per desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsius justitiae nondum erat charitas, quae interiore delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Itaque praecepta legis per charitatem impleta sunt, quae per timorem non poterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autem secundum spiritum, quae sunt spiritus sentiunt. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est (Act. IX, 5). Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. Utique adhuc in hac vita constitutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide et spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si tamen, inquit, Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Mortuum corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum corporalium molestet animam, et quibusdam motibus ex ipsa indigentia venientibus, ad appetenda terrena sollicitet. Quibus tamen quamvis existentibus mens ad illicita facienda non consentit, quae jam servit legi Dei, et sub gratia constituta est. Ad hoc enim valet quod supra dictum est, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et ille homo nunc describitur esse sub gratia, qui nondum habet perfectam pacem, quae corporis resurrectione et immutatione est futura.
1_437. Geriye, dördüncü aşama olan bedenin dirilişindeki barıştan söz etmesi kalıyor; gerçi en yüksek dinlenme olan şeye "aşama" demek uygunsa. Çünkü devam edip şöyle der: "İsa'yı ölülerden diriltenin Ruhu sizde yaşıyorsa, İsa'yı ölülerden dirilten, içinizde yaşayan Ruhu aracılığıyla ölümlü bedenlerinize de hayat verecektir" (Romalılar 8:11). Burada hem bedenin dirilişine dair çok açık bir tanıklık vardır, hem de bu hayatta olduğumuz sürece ölümlü beden yüzünden sıkıntıların ve bedenî zevklerin birtakım gıdıklamalarının eksik olmadığı yeterince görülür. Çünkü lütuf altında bulunan ve zihniyle Tanrı'nın kanununa kulluk eden kişi bunlara boyun eğmese de, bedeniyle günahın kanununa kulluk eder. İnsan bu basamaklarla kusursuz kılınınca hiçbir cevherin kötü olmadığı görülür. Kanun da kötü değildir: İnsana hangi günah bağlarıyla yerde yattığını gösterir ki iman aracılığıyla Kurtarıcının yardımını dileyerek hem çözülmeye hem kaldırılmaya hem de en sağlam biçimde ayakta durmaya layık olsun. Demek ki kanundan önceki birinci aşamada bu dünyanın hazlarıyla hiçbir savaş yoktur; kanun altındaki ikincisinde savaşırız ama yeniliriz; üçüncüsünde savaşırız ve yeneriz; dördüncüsünde savaşmayız, kusursuz ve ebedî bir barış içinde dinleniriz. Çünkü bizde aşağıda olan bize boyun eğer; daha önce boyun eğmiyordu, çünkü bizden yüksek olan Tanrı'yı terk etmiştik.
LXVII. "Şimdiki zamanın acılarının bizde açığa çıkacak olan gelecekteki yüceliğe denk olmadığını düşünüyorum" sözünden "Çünkü umutla kurtulduk" sözüne kadar (Romalılar 8:18–24)
1. Bu bölüm karanlıktır, çünkü burada neye "yaratılış" dediği yeterince açık değildir. Katolik öğretiye göre Baba Tanrı'nın biricik Oğul aracılığıyla, Kutsal Ruh'un birliği içinde yaptığı ve kurduğu her şeye yaratılış denir. Demek ki yalnızca cisimler değil, canlarımız ve ruhlarımız da yaratılış adının kapsamına girer. Ama şöyle denmiştir: "Yaratılışın kendisi de yok oluşun köleliğinden kurtarılıp Tanrı'nın çocuklarının yüceliğinin özgürlüğüne kavuşacaktır"; sanki biz yaratılış değil de Tanrı'nın çocuklarıymışız ve yaratılış kölelikten bizim yüceliğimizin özgürlüğüne kavuşacakmış gibi. Yine şöyle der: "Çünkü biliyoruz ki bütün yaratılış şimdiye kadar birlikte inliyor ve acı çekiyor; yalnız o değil, biz kendimiz de"; sanki biz başka bir şeymişiz, bütün yaratılış başka bir şey. Demek ki bütün bölümü parça parça incelemek gerekir.
2. "Şimdiki zamanın acılarının" der, "bizde açığa çıkacak olan gelecekteki yüceliğe layık olmadığını düşünüyorum." Bu açıktır. Çünkü daha önce şöyle demişti: "Ama ruhla bedenin işlerini öldürürseniz yaşayacaksınız." Bu ise sabır gerektiren bir sıkıntı olmadan olmaz. Biraz önce söylediği şu söz de buna aittir: "Yeter ki onunla birlikte acı çekelim ki onunla birlikte yüceltilelim de" (Romalılar 8:13, 17). Öyleyse "Çünkü yaratılışın beklentisi Tanrı'nın çocuklarının açığa çıkmasını bekliyor" derken bence şunu söylüyor: Bedenin işlerini öldürdüğümüzde, yani perhizle açlık ya da susuzluk çektiğimizde, iffetle cinsel birleşmenin zevkini dizginlediğimizde, haksızlıkların yaralarına ve hakaretlerin iğnelerine sabırla katlandığımızda, kendi hazlarımızı ihmal edip bir yana atarak ana Kilise'nin ürünü için emek verdiğimizde bizde acı duyan şey, bu ve buna benzer bir yıpranmada bizde acı duyan her ne varsa, yaratılıştır. Çünkü acı duyan beden ve candır; bunlar elbette yaratılıştır ve Tanrı'nın çocuklarının açığa çıkmasını bekler; yani çağrılmış olanın, çağrıldığı yücelik içinde ne zaman görüneceğini bekler. Tanrı'nın biricik Oğluna yaratılış denemez; çünkü Tanrı'nın yaptığı her şey O'nun aracılığıyla yapılmıştır. Bu yüzden biz, o yüceliğin açığa çıkmasından önce, ayrı bir adla yaratılış ve yine ayrı bir adla Tanrı'nın çocukları diye anılırız; gerçi bu ikincisine evlat edinilmekle layık oluruz, çünkü tabiatça Oğul olan yalnızca O biricik olandır. Öyleyse "yaratılışın beklentisi", yani bizim beklentimiz, "Tanrı'nın çocuklarının açığa çıkmasını bekliyor"; yani vaat edilenin ne zaman görüneceğini, şimdi umutta olduğumuz şeyin ne zaman gerçekten belirgin olacağını bekliyor. "Çünkü Tanrı'nın çocuklarıyız, ama ne olacağımız henüz görünmedi. Biliyoruz ki O göründüğünde O'na benzer olacağız, çünkü O'nu olduğu gibi göreceğiz" (1. Yuhanna 3:2). Yaratılışın beklentisinin şimdi beklediği, Tanrı'nın çocuklarının bu açığa çıkışıdır. Yaratılış, yaratılış olmayan başka bir tabiatın açığa çıkmasını beklemez; şimdi ne ise o olarak, ileride olacağı şey olacağı zamanı bekler. Sanki şöyle denmiş gibi: Ressam iş başındayken, önüne konmuş ve eseri için hazırlanmış boyaların beklentisi resmin ortaya çıkmasını bekler; o zaman boyalar başka boyalar olacağı ya da boya olmaktan çıkacakları için değil, yalnızca başka bir değer kazanacakları için.
- Restat ergo ut de ipsa pace dicat resurrectionis corporis, quae quarta est actio; si tamen eam actionem dici oportet, quae summa requies est. Sequitur enim, et dicit: Si ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis (Rom. VIII, 11). Hic et de resurrectione corporis evidentissimum testimonium est, et satis apparet quamdiu in hac vita sumus, non deesse molestias per mortalem carnem, neque titillationes quasdam delectationum carnalium. Quamvis enim non cedat, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, tamen carne servit legi peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmissime constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia superiorem nobis deserueramus Deum. LXVII. De eo quod scriptum est, Existimo enim quod non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis; usque ad id quod dictum est, Spe enim salvi facti sumus (Rom. VIII, 18-24). 1. Hoc capitulum obscurum est, quia non satis hic apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora, sed etiam animae nostrae ac spiritus creaturae nomine continentur. Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis: hoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante ait, Si tamen compatimur, ut et conglorificemur (Ibid. 13, 17). Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; id est, exspectat quando appareat quod promissum est, quando re ipsa manifestum sit quod nunc spe sumus. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestationem imaginis exspectat: non quia tunc sunt alii, et alii erunt, aut non colores erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt.
1_443. "Çünkü yaratılış boşluğa tabi kılındı" der. Şu söz budur: "Boşların boşluğu, her şey boşluk. İnsanın güneşin altında harcadığı bütün emekten ne kazancı var?" (Vaiz 1:2–3). Ona da "Ekmeğini emekle yiyeceksin" (Yaratılış 3:19) denmişti. Demek ki yaratılış boşluğa tabi kılındı, "kendi isteğiyle değil." "Kendi isteğiyle değil" sözünün eklenmesi yerindedir. Çünkü insan kendi isteğiyle günah işledi, ama kendi isteğiyle mahkûm edilmedi. Günah, yani hakikatin buyruğuna karşı davranmak, kendi isteğiyle olmuştu; günahın cezası ise aldatıcılığa tabi kılınmaktır. Öyleyse yaratılış boşluğa kendi isteğiyle değil, "onu umutla tabi kılan yüzünden" tabi kılındı; yani ne günahı cezasız bırakan ne de günah işleyenin şifa bulmaz olmasını isteyen O'nun adaleti ve merhameti yüzünden.
4. "Çünkü yaratılışın kendisi de"; yani insanın kendisi de, günah yüzünden suretin mührünü yitirip yalnızca yaratılış olarak kaldığında. "Yaratılışın kendisi de", yani henüz çocukların kusursuz suretiyle anılmayan, yalnızca yaratılış diye anılan da "yok oluşun köleliğinden kurtarılacaktır." "Kendisi de kurtarılacaktır" demesi şunu anlatır: O da bizim gibi kurtarılacaktır; yani henüz iman etmedikleri için Tanrı'nın çocukları diye değil de yalnızca yaratılış diye anılanlardan da umut kesilmemelidir. Çünkü onlar da iman edecek ve yok oluşun köleliğinden kurtulacaklar; tıpkı ne olacağımız henüz görünmemiş olsa da artık Tanrı'nın çocukları olan bizim gibi. Öyleyse "yok oluşun köleliğinden kurtarılıp Tanrı'nın çocuklarının yüceliğinin özgürlüğüne kavuşacaklar"; yani onlar da köleyken özgür, ölüyken Tanrı'nın çocuklarının sahip olacağı kusursuz hayatta yüceliğe ermiş olacaklar.
5. "Çünkü biliyoruz ki bütün yaratılış şimdiye kadar birlikte inliyor ve acı çekiyor." Bütün yaratılış insanda sayılır. Bütün meleklerin, en üstün Kudretlerin ve Hükümranlıkların ya da göğün, yerin, denizin ve onlardaki her şeyin onda bulunduğu için değil; bütün yaratılışın bir kısmı ruha (spiritualis), bir kısmı cana (animalis), bir kısmı cisme (corporalis) ait olduğu için. Bunu aşağıdan başlayarak düşünelim: Cisme ait yaratılış mekânda yayılır; cana ait olan, cisme ait olana hayat verir; ruha ait olan da cana ait olanı yönetir. Ruh, yönetilmek üzere kendini Tanrı'ya bıraktığında iyi yönetir; ama O'nun buyruklarını çiğnediğinde, yönetebileceği şeylerin kendileri yüzünden sıkıntılara ve dertlere dolanır. Demek ki bedene göre yaşayana bedenî ya da nefsânî insan denir. Bedenî denir, çünkü bedenin şeylerinin peşinden gider; nefsânî denir, çünkü kendi canının gevşek şımarıklığıyla sürüklenir; ruh onu yönetmez ve tabiî düzenin sınırları içinde tutmaz, çünkü ruh da yönetilmek üzere kendini Tanrı'ya bırakmaz. Ruhla canı, can aracılığıyla da bedeni yönetene ise manevî denir. Bunu ancak kendisi de Tanrı'yı yönetici edinirse yapabilir; çünkü "kadının başı erkek olduğu gibi, erkeğin başı da Mesih'tir" (1. Korintliler 11:3). Bu hayat şimdi bir miktar sıkıntıyla yaşanır, ama sonra hiçbir sıkıntıya uğramayacaktır. En yüksek melekler ruhla, en aşağıdakiler canla, hayvanlar ve bütün sürüler bedenle yaşar; cisim ise yaşamaz, kendisine hayat verilir. Bu yüzden bütün yaratılış insandadır: Çünkü insan ruhla anlar, canla hisseder, bedenle mekânda hareket eder. Öyleyse bütün yaratılış insanda birlikte inler ve acı çeker. Çünkü "yaratılışın tamamı" demedi, "bütün yaratılış", yani her türlüsü dedi. Bu, birinin sağlıklı bütün insanların güneşi gördüğünü, ama tamamıyla görmediklerini, çünkü yalnızca gözle gördüklerini söylemesine benzer. İnsanda da bütün yaratılış böyle bulunur, çünkü insan hem anlar hem yaşar hem de bedene sahiptir; ama yaratılışın tamamı onda değildir. Çünkü ondan başka anlayan, yaşayan ve var olan melekler, yaşayan ve var olan hayvanlar, yalnızca var olan cisimler de vardır; yaşamak yaşamamaktan, anlamak da anlamadan yaşamaktan daha üstündür. Öyleyse sefil insan birlikte inleyip acı çektiğinde bütün yaratılış şimdiye kadar birlikte inler ve acı çeker. "Şimdiye kadar" demesi de yerindedir. Çünkü bazıları artık İbrahim'in kucağında olsa da (Luka 16:23) ve Rab'le birlikte cennete yerleşen o haydut iman ettiği gün acı çekmeyi bırakmış olsa da (Luka 23:43), henüz kurtulmamış olanlarda ruh, can ve beden yüzünden yaratılışın her türlüsü bulunduğu için, bütün yaratılış şimdiye kadar birlikte inler ve acı çeker.
- Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole (Eccle. I, 2, 3)? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum (Gen. III, 19). Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura subjecta est vanitati: sed propter eum qui subjecit eam in spe; id est, propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum reliquit peccatum, neque insanabilem voluit esse peccantem. 4. Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabuntur ergo a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei; id est, et ipsi erunt ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus (quod facere non potest, nisi Deum habeat et ipse rectorem, quoniam sicut caput mulieris vir, ita caput viri Christus est [I Cor. xi, 3]), vocatur spiritualis. Quae vita cum aliqua molestia nunc agitur, post autem nullam patietur. Et quoniam summi Angeli spiritualiter vivunt, infimi autem animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur; omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine congemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tanquam si quis dicat, quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivit et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Angeli, qui intelligant et vivant et sint, et pecora quae vivant et sint, et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae (Luc. XVI, 23), et latro ille cum Domino in paradiso constitutus (Id. XXIII, 43), illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis est, propter spiritum et animam et corpus.
1_456. "Yalnız bütün yaratılış değil" der, "biz kendimiz de"; yani insanda yalnızca beden, can ve ruh bedenin güçlükleri yüzünden birlikte acı çekmez; bedenler bir yana, biz kendimiz de "ruhun turfandasına sahip olarak" kendi içimizde inleriz. "Ruhun turfandasına sahip olarak" demesi de yerindedir; yani ruhları artık bir kurban gibi Tanrı'ya sunulmuş ve sevginin ilahî ateşiyle sarılmış olanlar. İnsanın turfandası budur; çünkü hakikat önce ruhumuzu ele geçirir ki geri kalan her şey onun aracılığıyla kavransın. Demek ki "Zihnimle Tanrı'nın kanununa, bedenimle günahın kanununa kulluk ediyorum" (Romalılar 7:25) diyen, turfandayı artık Tanrı'ya sunmuştur. "Ruhumla kulluk ettiğim Tanrı" (Romalılar 1:9) diyen de, hakkında "Ruh isteklidir, ama beden zayıftır" (Matta 26:41) denen de öyle. Ama hâlâ "Ne sefil insanım! Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" (Romalılar 7:24) dediği ve böylelerine hâlâ "İçinizde kalan Ruhu sayesinde ölümlü bedenlerinize de hayat verecektir" (Romalılar 8:11) dendiği için, bu henüz bütünüyle yakılan bir kurban değildir. Ölüm zaferle yutulduğunda, ona "Ölüm, kavgan nerede? Ölüm, iğnen nerede?" (1. Korintliler 15:54–55) denildiğinde öyle olacaktır. Öyleyse şimdi şunu söylüyor: Yalnızca bütün yaratılış, yani bedenle birlikte olan değil, "ruhun turfandasına sahip olan biz kendimiz de", yani zihinlerimizi artık turfanda olarak Tanrı'ya sunmuş olan canlar olarak biz, "kendi içimizde", yani beden dışında, "evlatlığı, bedenimizin kurtuluşunu bekleyerek inliyoruz." Yani bedenin kendisi de çağrıldığımız evlatlığın lütfunu alarak, bütün sıkıntılar geride kaldığında bütünüyle kurtulmuş olduğumuzu ve her bakımdan Tanrı'nın çocukları olduğumuzu göstersin diye. "Çünkü umutla kurtulduk; ama görülen umut, umut değildir." Demek ki şimdi umut olan şey, ne olacağımız, yani O'nu olduğu gibi göreceğimiz için O'na benzer olacağımız göründüğünde gerçek olacaktır.
7. Bu bölüm burada incelendiği gibi açıklanırsa, birçok insanın düştüğü sıkıntılara düşmeyiz. Onlar, "Bütün yaratılış birlikte inliyor ve acı çekiyor" dendiği için, biz bütünüyle kurtulmadan önce bütün meleklerin ve yüce Kudretlerin acı ve inilti içinde olduğunu söylemek zorunda kalırlar. Melekler, bizim için biricik Oğlunu bile göndermeye tenezzül eden Tanrı'ya itaat ederek yüceliklerine yaraşır biçimde bize yardım etseler de, bunu iniltisiz ve acısız yaptıklarına inanmak gerekir; yoksa sefil sayılırlar ve artık İbrahim'in kucağında dinlenen Lazar, bizden biri olduğu hâlde onlardan daha mutlu olur. Hele ki Havari, birlikte inleyen ve acı çeken bu yaratılışın boşluğa tabi kılındığını söyledi; Kudretlerin ve Hükümranlıkların en yüksek ve üstün yaratılışları hakkında böyle düşünmek günahtır. Sonra onun yok oluşun köleliğinden kurtarılacağını söyledi; göklerde en mutlu hayatı süren varlıkların bu köleliğe düştüğüne inanamayız. Yine de hiçbir şey aceleyle kesin diye ileri sürülmemeli, ilahî sözler dindar bir özenle tekrar tekrar incelenmelidir. Belki birlikte inleyen, acı çeken ve boşluğa tabi kılınan yaratılış başka bir şekilde de anlaşılabilir; öyle ki en yüksek melekler, Rabbimizin buyruğuyla bizim zaafımıza yardım ettikleri sürece, onlar hakkında da dine aykırı düşmeden böyle düşünülebilir. Ama ister bizim izlediğimiz açıklama, ister bu bölümün başka bir açıklaması ileri sürülsün, yalnız şundan sakınmak gerekir: Katolik imanı çiğnemesin ya da yaralamasın. Çünkü boş sapkınların bu bölüm hakkında pek çok dinsizce ve saçma şey savurduklarını biliyorum.
- Non solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi: id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus, primitias habentes spiritus. Et bene dixit, primitias habentes spiritus: id est, quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi sunt. Hae sunt primitiae hominis; quia veritas primum spiritum nostrum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati (Rom. VII, 25). Et qui dicit: Deus cui servio in spiritu meo (Id. I, 9). Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma (Matth. XXVI, 41). Sed quoniam adhuc dicit, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus (Rom. VII, 24)? et adhuc talibus dicitur, Vivificabit et mortalia corpora vestra propter Spiritum manentem in vobis (Id. VIII, 11); nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus (I Cor. xv, 54, 55)? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. 7. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse. LXVIII. De eo quod scriptum est: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo (Rom. IX, 20)?
1_46LXVIII. "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" sözü üzerine (Romalılar 9:20)
1. Havari "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" diyerek meraklıları azarlamış göründüğü için, bazıları tam da bu konuda soru ortaya atar; merakın kendisinin azarlandığı bu cümle karşısında bile meraklı olmaktan vazgeçmezler. Dinsizler bunu hakaretle yapar: Havari'nin soruyu çözmekte aciz kaldığını, sorulanı açıklayamadığı için soranları azarladığını söylerler. Bazı sapkınlar ise ancak ortaya koymadıkları bir bilgiyi vaat ederek aldatırlar; Kanun'a ve Peygamberler'e karşı çıkarak, Havari'nin onlardan alıp sözüne kattığı her şeyin sahte olduğunu ve tahrifçiler tarafından sokulduğunu iddia ederler. Bunlar bu sözü de sonradan eklendiğini söyledikleri şeyler arasında saymayı ve Pavlus'un "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" dediğini inkâr etmeyi tercih ettiler. Çünkü insanları aldatmak için iftira atan bu kişilere bu söz söylenirse, hiç şüphesiz susacaklar ve aldatmak istedikleri cahillere her şeye gücü yeten Tanrı'nın iradesi hakkında hiçbir bilgi vaat etmeye cesaret edemeyeceklerdir. Kutsal Yazıları iyi ve dindar bir gönülle okuyan bazıları ise burada sövenlere ya da iftiracılara ne cevap verilebileceğini sorarlar. Biz ise hem Havari'nin otoritesine şifa veren bir bağlılıkla sarılarak hem de Katolik terbiyenin koruduğu kitapların asla tahrif edilmediğini bilerek doğru olanı düşünelim: Bu sırlar kimlerden gizleniyorsa, onlar ilahî sırları anlamaya layık değildir ve bunun için güçsüzdür. Tanrı'nın kararlarını öğrenemedikleri için söylenip öfkelenerek "Demek ki dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır. O hâlde neden hâlâ suçluyor? Çünkü O'nun iradesine kim karşı koyabilir?" (Romalılar 9:18–19) demeye başladıklarında, yani bu sözlerle ya Kutsal Yazılara iftira atmaya ya da günahlarına bir sığınak arayıp iyi hayata götüren buyrukları hor görmeye koyulduklarında, onlara büyük bir güvenle cevap verelim: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" Onlardan çekinip kutsal olanı köpeklere vermeyelim ve incilerimizi domuzların önüne atmayalım (Matta 7:6); tabii biz kendimiz artık köpek ve domuz değilsek ve Kutsal Ruh'un açmasıyla ruhların liyakatleri hakkında yüce ve sıradan tahminden çok uzak bir şeyi, kısmen ve bir bilmece içinde de olsa sezebiliyorsak.
2. Çünkü Havari burada azizlerin araştırmasını değil, henüz sevgide kök salıp temellenmemiş olanların araştırmasını yasaklamıştır. Sevgide kök salıp temellenenler, bütün azizlerle birlikte genişliği, uzunluğu, yüksekliği ve derinliği ve aynı yerde saydığı öteki şeyleri kavrayabilirler (Efesliler 3:18–19). "Manevî insan her şeyi yargılar, kendisi ise kimse tarafından yargılanmaz" ve özellikle "Biz bu dünyanın ruhunu değil, Tanrı'dan gelen Ruhu aldık ki Tanrı'nın bize bağışladığı şeyleri bilelim" (1. Korintliler 2:15, 12) diyen kişi araştırmayı yasaklamış olamaz. Öyleyse kimi yasakladı? Henüz içeriden yeniden doğmamış ve beslenmemiş, topraktan yapılmış ilk insanın, o topraktan olanın suretini taşıyan çamurdan ve dünyevî kişileri (1. Korintliler 15:47, 49). O ilk insan kendisini yapana itaat etmek istemediği için yapıldığı şeye düştü ve günahtan sonra "Topraksın ve toprağa döneceksin" (Yaratılış 3:19) sözünü işitmeyi hak etti. Havari böyle insanlara şöyle der: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun? Biçimlenmiş olan, kendisine biçim verene 'Beni neden böyle yaptın?' der mi?" Demek ki sen bir biçimlenmiş şey olduğun, henüz kusursuz bir evlat olmadığın sürece —çünkü bize Tanrı'nın çocukları olma yetkisinin verildiği o en dolgun lütfu (Yuhanna 1:12) henüz içmedin ki "Artık size kul demeyeceğim, dost diyeceğim" (Yuhanna 15:15) sözünü işitebilesin—, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyor ve Tanrı'nın kararını bilmek istiyorsun? Senin eşitin olan bir insanın kararını bilmek isteseydin bile, önce onun dostluğuna kabul edilmedikçe bunu yapman utanmazlık olurdu. Öyleyse topraktan olanın suretini taşıdığımız gibi, gökten olanın suretini de taşıyalım (1. Korintliler 15:49); eski insanı çıkarıp yeniyi giyelim (Koloseliler 3:9–10) ki bize çamurdan biçimlenmiş bir şeye söyler gibi "Biçimlenmiş olan, kendisine biçim verene 'Beni neden böyle yaptın?' der mi?" denmesin.
- Cum videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit (Ibid. 18, 19)? cum his ergo verbis aut calumniari Scripturas, aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant; quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos (Matth. VII, 6): si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto, sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum sunt in charitate radicati et fundati, ut possint comprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, et caetera quae in eodem loco exsequitur (Ephes. III. 18, 19). Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 15, 12). Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus (Id. XV, 47, 49)? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19). Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri (Joan. I, 12), quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos (Id. XV, 15); tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem caelestis (I Cor. xv, 49), exuentes nos veterem hominem et induentes novum (Coloss. III, 9, 10), ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti?
1_473. Bunların kutsanmış ruha değil, bedenî çamura söylendiği açıkça görülsün diye ardından geleni gör: "Yoksa çömlekçinin aynı hamurdan bir kabı onurlu, bir kabı onursuz kullanım için yapmaya yetkisi yok mu?" (Romalılar 9:21). Tabiatımız cennette günah işlediğinden beri aynı ilahî takdirle gökten değil topraktan, yani ruha göre değil bedene göre, ölümlü bir doğumla biçimleniriz ve hepimiz tek bir çamur yığını, yani günah yığını olduk. Öyleyse günah işleyerek liyakatimizi yitirdiğimize ve Tanrı'nın merhameti bir yana bırakılırsa günahkârlara ebedî mahkûmiyetten başka bir şey borçlu olunmadığına göre, bu yığından çıkmış insan ne diye Tanrı'ya karşılık verip "Beni neden böyle yaptın?" diyor? Bunları bilmek istiyorsan çamur olma; kendi adına iman edenlere Tanrı'nın çocukları olma yetkisini veren O'nun merhametiyle Tanrı'nın çocuğu ol. Bu yetkiyi, senin istediğin gibi, iman etmeden önce ilahî şeyleri bilmek isteyenlere vermedi. Çünkü bilginin ödülü liyakate verilir, liyakat ise iman ederek kazanılır. İman aracılığıyla verilen lütfun kendisi ise bizim hiçbir liyakatimiz önce gelmeden verildi. Çünkü günahkârın ve dinsizin ne liyakati olabilir? Oysa Mesih dinsizler ve günahkârlar için öldü (Romalılar 5:6); öyle ki iman etmeye liyakatle değil lütufla çağrılalım, iman ederek de liyakat edinelim. Demek ki günahkârlara iman etmeleri buyrulur ki iman ederek günahlarından arınsınlar. Çünkü doğru yaşayarak ne göreceklerini bilmezler. Doğru yaşamadıkça göremeyeceklerine ve iman etmedikçe doğru yaşayamayacaklarına göre, imandan başlamak gerektiği açıktır; öyle ki iman edenleri bu dünyadan çeviren buyruklar, Tanrı'nın görülebileceği temiz bir yürek meydana getirsin. Çünkü "Ne mutlu yüreği temiz olanlara! Çünkü onlar Tanrı'yı görecekler" (Matta 5:8); peygamberlikle de şöyle terennüm edilir: "O'nu yürek sadeliğiyle arayın" (Süleyman'ın Bilgeliği 1:1). Bu yüzden eski hayatta kalan ve bu yüzden ruhun gözünü karanlık taşıyan insanlara yerinde olarak şöyle denir: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun? Biçimlenmiş olan, kendisine biçim verene 'Beni neden böyle yaptın?' der mi? Yoksa çömlekçinin aynı hamurdan bir kabı onurlu, bir kabı onursuz kullanım için yapmaya yetkisi yok mu?" Eski mayayı temizle ki yeni bir hamur olasın (1. Korintliler 5:7); bu hamurda da artık sütle beslenecek kadar Mesih'te küçük bir çocuk olarak kalma (1. Korintliler 3:2), olgun bir insan olmaya eriş ki hakkında "Olgun olanlar arasında bilgelik konuşuruz" (1. Korintliler 2:6) denenlerin arasında olasın. Ancak o zaman, her şeye gücü yeten Tanrı'nın ruhların en gizli liyakatleri, lütuf ve adalet hakkında sırları varsa, onları yerinde ve sırası gelmişken duyarsın.
4. Firavun'a gelince, kolayca cevap verilir: Krallığında yabancılara eziyet ettiği önceki liyakatleri yüzünden, yüreği katılaştırılmayı hak eden biri oldu; öyle ki buyuran Tanrı'nın en açık işaretlerine bile inanmadı. Demek ki Tanrı aynı yığından, yani günahkârların yığınından, hem İsrail oğulları O'na yalvardığında yardım edeceği merhamet kaplarını hem de cezalandırmasıyla onlara ders vereceği öfke kaplarını, yani Firavun'u ve halkını çıkardı. Çünkü ikisi de günahkâr olduğu ve bu yüzden aynı yığına ait olduğu hâlde, tek Tanrı'ya inleyerek yakaranlara başka türlü muamele edilmeliydi. Öyleyse "yok edilmek üzere tamamlanmış öfke kaplarına büyük bir sabırla katlandı." "Büyük bir sabırla" demesiyle, onlara katlandığı önceki günahlarını yeterince belirtti; öyle ki onların cezalandırılmasıyla kurtarılanlara yardım etmek gerektiğinde tam zamanında öçlerini alsın. "Ve yüceliğe hazırladığı merhamet kapları üzerinde yüceliğinin zenginliğini bildirmek için." Burada belki şaşırıp şu soruya dönersin: "Dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır. O hâlde neden hâlâ suçluyor? Çünkü O'nun iradesine kim karşı koyabilir?" (Romalılar 9:18–23). Evet, dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır; ama Tanrı'nın bu iradesi adaletsiz olamaz. Çünkü en gizli liyakatlerden gelir: Günahkârlar ortak günah yüzünden tek bir yığın olmuş olsalar da, aralarında hiçbir farklılık bulunmuyor değildir. Demek ki bazı günahkârlarda, henüz aklanmamış olsalar bile, onları aklanmaya layık kılan bir şey önce gelir; yine başka günahkârlarda da onları körleşmeye layık kılan bir şey önce gelir. Aynı Havari'nin başka bir yerde şöyle dediğini görüyorsun: "Tanrı'yı tanımayı uygun görmedikleri için Tanrı onları akılsız bir zihne teslim etti" (Romalılar 1:28). Onları akılsız bir zihne teslim etmesi, Firavun'un yüreğini katılaştırmasıdır (Mısır'dan Çıkış 4:21); onların Tanrı'yı tanımayı uygun görmemeleri ise akılsız bir zihne teslim edilmeyi hak etmeleridir.
- Ut autem manifestum sit, non sanctificato spiritui, sed carnali luto ista dici, vide quid sequitur: Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam (Rom. ix, 21)? Ex quo ergo in paradiso natura nostra peccavit, ab eadem divina providentia, non secundum caelum, sed secundum terram, id est, non secundum spiritum, sed secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia quae data est per fidem, nullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peccatoris et impii? Christus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est (Id. v, 6), ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8): et per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum (Sap. I, 1). Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et propterea tenebrosum oculum animae gerentibus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio (I Cor. v, 7), et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis (Id. III, 2); sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos (Id. II, 6). Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filii Israel; et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractandi erant qui uni Deo ingemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta, subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Hic fortasse conturbatus ad illam quaestionem redis, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resistit (Rom. IX, 18-23)? Prorsus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniam non probaverunt Deum habere in notitia, dedit illos Deus in reprobum sensum (Rom. I, 28). Quod eos dedit in reprobum sensum, hoc est, quod induravit cor Pharaonis (Exod. IV. 21): quod autem illi non probaverunt Deum habere in notitia, hoc est, quod digni exstiterunt qui darentur in reprobum sensum.
1_485. Yine de "iş isteyenin ya da koşanın değil, merhamet eden Tanrı'nındır" (Romalılar 9:16) sözü doğrudur. Çünkü biri daha hafif günahlarla, ya da daha ağır ve çok günahlarla bile olsa, büyük bir inilti ve tövbe acısıyla Tanrı'nın merhametine layık olduysa, bu kendisine ait değildir —çünkü kendi hâline bırakılsaydı yok olurdu—, onun yakarışlarına ve acılarına yardım eden merhametli Tanrı'ya aittir. Çünkü Tanrı merhamet etmedikçe istemek yetmez; ama barışa çağıran Tanrı da irade önce gelmedikçe merhamet etmez; çünkü "yeryüzünde iyi niyetli insanlara barış" (Luka 2:14). Ama kimse, ister içeriden, insanlardan hiçbirinin görmediği yerde, ister dışarıdan, işitilen bir sözle ya da görünür birtakım işaretlerle uyarılıp çağrılmadıkça isteyemeyeceğine göre, istemenin kendisini de bizde Tanrı'nın meydana getirdiği sonucu çıkar (Filipililer 2:13). Rab'bin İncil'de hazırlandığını söylediği o şölene çağrılanların hepsi gelmek istemedi; gelenler de çağrılmasalardı gelemezlerdi (Luka 14:16–24). Bu yüzden gelenler bunu kendilerine atfetmemelidir, çünkü çağrıldıkları için geldiler. Gelmek istemeyenler ise bunu başkasına değil yalnız kendilerine atfetmelidir, çünkü gelmeleri için özgür bir iradeye sahipken çağrılmışlardı. Demek ki çağrı liyakatten önce iradeyi meydana getirir. Bu yüzden biri çağrılınca gelmesini kendine atfetse bile, çağrılmasını kendine atfedemez. Çağrılıp da gelmeyen ise, çağrılmak için bir ödül liyakatine sahip olmadığı gibi, çağrıldığı hâlde gelmeyi ihmal edince ceza liyakati kazanmaya başlar. İşte şu iki şey böyle olacaktır: "Rab, merhameti ve hükmü sana terennüm edeceğim" (Mezmurlar 101:1). Çağrı merhamete aittir; çağrılıp gelenlerin saadeti ve gelmek istemeyenlerin cezası ise hükme. Firavun, Yusuf'un gelişiyle o toprakların ne büyük iyiliğe eriştiğini bilmiyor muydu (Yaratılış 41)? Demek ki o olayın bilgisi onun çağrısıydı; İsrail halkına merhametle davranıp nankörlük etmesin diye. Ama bu çağrıya itaat etmek istemeyip insanlık ve merhamet borçlu olduğu kişilere zalimlik ettiği için şu cezayı hak etti: Yüreği katılaştı ve Tanrı'nın bu kadar çok, bu kadar büyük ve bu kadar açık işaretlerine inanmayacak kadar zihin körlüğüne uğradı. Öyle ki onun cezasıyla, ister katılaşma ister en sonunda gözle görülen boğulma olsun, halk ders alsın; Firavun ise o halka eziyet ederek hem gizli körleşmeyi hem de açık boğulmayı hak etti (Mısır'dan Çıkış 5–14).
6. İster tek tek insanlarda, ister halklarda, isterse zamanların uygun anlarına göre insan soyunun kendisinde işlesin, bu çağrı yüce ve derin bir tertibe aittir. "Seni rahimde kutsadım" (Yeremya 1:5), "Atanın belindeyken seni gördüm" ve "Yakup'u sevdim, Esav'dan ise nefret ettim" (Malaki 1:2–3) sözleri de buna aittir; çünkü bu sonuncusu onlar doğmadan önce söylenmiştir. Bu ancak, belki, Tanrı'yı bütün yüreğiyle, bütün canıyla ve bütün zihniyle sevenler ve komşularını kendileri gibi sevenler tarafından kavranabilir (Matta 22:37, 39). Çünkü bu kadar büyük bir sevgiyle temellenmiş olanlar belki artık azizlerle birlikte uzunluğu, genişliği, yüksekliği ve derinliği kavrayabilirler (Efesliler 3:18). Yine de en sağlam bir imanla şuna sımsıkı tutunmak gerekir: Tanrı adaletsiz hiçbir şey yapmaz ve var olduğu şeyi Tanrı'ya borçlu olmayan hiçbir tabiat yoktur. Çünkü her güzellik, her biçim ve parçaların her uyumu Tanrı'ya borçludur; bunu bütünüyle izleyip şeylerden en son kalıntısına kadar çekip alırsan geriye hiçbir şey kalmaz.
- Tamen verum est quia non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX. 16). Quia etiamsi levioribus quisque peccatis, aut certe quamvis gravioribus et multis, tamen magno gemitu et dolore poenitendi, misericordia Dei dignus fuerit, non ipsius est, qui si relinqueretur, interiret, sed miserentis Dei, qui ejus precibus doloribusque subvenit. Parum est enim velle, nisi Deus misereatur: sed Deus non miseretur, qui ad pacem vocat, nisi voluntas praecesserit; quia in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II, 14). Et quoniam nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis (Philipp. II, 13). Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur (Luc. XIV, 16-24). Itaque nec illi debent sibi tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi: quoniam ut venirent, vocati erant in libera voluntate. Vocatio ergo ante meritum voluntatem operatur. Propterea et si quisquam sibi tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglexerit. Ita erunt duo illa: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C, 1). Ad misericordiam pertinet vocatio: ad judicium pertinet beatitudo eorum qui venerunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph (Gen. XLI)? Illius ergo rei gestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet (Exod. V-XIV). 6. Haec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur, altae et profundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, In utero sanctificavi te (Jerem. I, 5); et, Cum esses in renibus patris tui, vidi te; et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui (Malach. I, 2, 3): cum dictum sit antequam nascerentur. Nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt Deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos (Matth. XXII, 37, 39). Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum (Ephes. III, 18). Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod est: quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris, remanet nihil. LXIX. De eo quod scriptum est: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia (I Cor. XV, 28).
1_49LXIX. "O zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır" sözü üzerine (1. Korintliler 15:28)
1. Tanrı'nın Oğlunun Baba'ya eşit olmadığını ileri sürenler, Havari'nin şu sözündeki tanıklığa pek sık başvururlar: "Her şey O'na tabi kılındığında, o zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır; öyle ki Tanrı her şeyde her şey olsun." Çünkü Hıristiyan adıyla örtünmüş yanılgı ancak anlaşılmamış Yazılardan doğabilirdi. Şöyle derler: "Eşitse, O'na nasıl tabi olacak?" Bu elbette İncil'deki şu soruya benzer: "Eşitse, Baba nasıl daha büyüktür?" Çünkü Rab kendisi "Baba benden büyüktür" (Yuhanna 14:28) der. Katolik imanın kuralı ise şudur: Yazılarda Oğul hakkında Baba'dan küçük olduğunu gösteren şeyler söylendiğinde, bunlar insanı üstlenmesine göre anlaşılır; eşit olduğunu gösteren şeyler söylendiğinde ise Tanrı olmasına göre alınır. Böylece "Baba benden büyüktür" ile "Ben ve Baba biriz" (Yuhanna 10:30), "Söz Tanrı'ydı" ile "Söz beden oldu" (Yuhanna 1:1, 14), ve "Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı, ama kul suretini alarak kendini boşalttı" (Filipililer 2:6–7) sözlerinin nasıl söylendiği görülür. Ama insanı üstlenmesiyle ilgili olanlar dışında da, kişinin özelliğine göre O'nun hakkında pek çok şey öyle söylenir ki, Baba'yı yalnızca Baba, Oğul'u yalnızca Oğul olarak anlamak gerekir. Sapkınlar ise böyle söylenen ve böyle anlaşılan şeylerde eşitlik olamayacağını sanırlar. Çünkü "Her şey O'nun aracılığıyla yapıldı" (Yuhanna 1:3) diye yazılmıştır; elbette Oğul, yani Tanrı'nın Sözü aracılığıyla. Kim tarafından? Baba'dan başka kim tarafından? Ama Oğul'un Baba aracılığıyla bir yaratık meydana getirdiği hiçbir yerde yazılmamıştır. Yine Oğul'un Baba'nın sureti olduğu yazılmıştır (Koloseliler 1:15); ama Baba'nın Oğul'un sureti olduğu hiçbir yerde yazılmamıştır. Sonra biri doğuran, öteki doğandır; cevherin eşitliğiyle değil, kişilerin özelliğiyle ilgili bu türden başka şeyler de vardır. Bunlarda O'nun eşit olamayacağını söyleyenler, bunlara nüfuz etmeye kaba zihinlerle yöneldikleri için, otoritenin ağırlığıyla sıkıştırılmalıdır. Çünkü bu şeylerde, kendisi aracılığıyla her şeyin yapıldığı ile kendisi tarafından yapıldığının, suret ile sureti olduğu şeyin, doğan ile doğuranın eşitliği düşünülemeseydi, Havari kavgacı insanların ağzını kapatırken "Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı" diyerek bu kelimenin kendisini hiç kullanmazdı.
2. Öyleyse Baba'yı ve Oğul'u ayırt etmek için yazılmış olanlar, bir kısmı kişilerin özellikleri, bir kısmı insanı üstlenmesi yüzünden böyle yazılmıştır; bununla birlikte Baba'nın ve Oğul'un ilahî cevherinin tanrılığı, birliği ve eşitliği yerinde durur. O hâlde burada Havari'nin "O zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır" sözünü kişilerin özelliklerine göre mi, yoksa insanı üstlenmesine göre mi söylediğini sormak yerindedir. Yazının bağlamı, yani bir yerin çevresinde yazılmış ve eldeki soruya dokunan sözler özenle tartışıldığında, cümleyi aydınlatır. Bu yere şöyle gelindiğini görüyoruz; yukarıda şöyle der: "Ama şimdi Mesih ölülerden dirildi, uyuyanların turfandası olarak." Çünkü ölülerin dirilişinden söz ediyordu; bu, Rab'de insanı üstlenmesine göre gerçekleşmişti. Nitekim çok açık bir biçimde devam edip şöyle der: "Ölüm bir insan aracılığıyla geldiği için, ölülerin dirilişi de bir insan aracılığıyla gelir. Çünkü Âdem'de herkes öldüğü gibi, Mesih'te de herkes hayata kavuşacak. Ama herkes kendi sırasıyla: Turfanda olarak Mesih; sonra Mesih'e ait olanlar, O'nun gelişinde (parousia); sonra son gelecek: Bütün egemenliği, bütün yetkiyi ve gücü ortadan kaldırıp krallığı Baba Tanrı'ya teslim ettiğinde. Çünkü O, bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir. Ortadan kaldırılacak son düşman ölümdür. Çünkü her şeyi O'nun ayaklarının altına tabi kıldı. Ama her şeyin tabi kılındığını söylediğinde, her şeyi O'na tabi kılanın bunun dışında olduğu açıktır. Her şey O'na tabi kılındığında, o zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır; öyle ki Tanrı her şeyde her şey olsun" (1. Korintliler 15:20–28). Demek ki bunun insanı üstlenmesine göre söylendiği açıktır.
- Qui Filium Dei Patri aequalem non esse contendunt, solent usurpare familiarius hoc testimonium, ubi ait Apostolus, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequalis est, quomodo major est Pater? Ipse enim Dominus ait, Quoniam Pater major me est (Joan. xiv, 28). Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, secundum id quod Deus est accipiantur. Apparet ergo quemadmodum dictum sit, Pater major me est; et, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30): et, Deus erat Verbum; et, Verbum caro factum est (Id. I, 1, 14); et, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7). Sed quoniam multa etiam secundum proprietatem personae, excepto quod attinet ad susceptionem hominis, de illo ita dicuntur, ut Patrem non aliud quam Patrem, et Filium non aliud quam Filium intelligi oporteat, putant haeretici in iis quae ita dicuntur atque intelliguntur, aequalitatem esse non posse. Scriptum est enim, Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3), utique per Filium, hoc est, per Verbum Dei: a quo, nisi a Patre? Nusquam autem scriptum est quod Filius per Patrem aliquam creaturam operatus sit. Item scriptum est quod imago Patris sit Filius (Coloss. I, 15); nusquam autem scriptum est quod imago Filii sit Pater. Deinde quod ille genitor, ille genitus; et cetera hujuscemodi, quae non ad aequalitatem substantiae, sed ad proprietatem pertinent personarum: in quibus illi aequalitatem eum dicunt esse non posse, quoniam ad haec penetranda crassiores mentes adhibent, pondere auctoritatis urgendi sunt. Si enim in his non posset intelligi aequalitas ejus per quem facta sunt omnia et ejus a quo facta sunt, imaginis et ejus cujus imago est, geniti et genitoris; nullo modo Apostolus contentiosorum hominum ora concludens ipsum etiam verbum poneret, dicens: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. 2. Cum ergo ea quae ad distinctionem Patris et Filii scripta sunt, partim propter personarum proprietates, partim propter susceptionem hominis, ita scripta sint; dum tamen divinae substantiae Patris et Filii deitas et unitas et aequalitas maneat: recte quaeritur in hoc loco, utrum secundum personarum proprietates, an secundum hominis susceptionem Apostolus dixerit, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Solet circumstantia Scripturae illuminare sententiam, cum ea quae circa scripta sunt, praesentem quaestionem contingentia, diligenti discussione tractantur. Invenimus itaque ita ventum esse ad hunc locum, ut supra diceret, Nunc autem Christus surrexit a mortuis, primitiae dormientium. Agebat enim de resurrectione mortuorum, quod in Domino secundum susceptionem hominis factum est; quanquam apertissime sequatur et dicat: Quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. Unusquisque autem in suo ordine: initium Christus; deinde ii qui sunt Christi, in praesentia (παρουσίᾳ) ejus; deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem. Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis. Novissima autem inimica destruetur mors. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus. Cum autem dixerit quod omnia subjecta sunt, manifestum est quia praeter eum qui subjecit illi omnia. Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus (1 Cor. xv, 20-28). Manifestum est ergo hoc secundum susceptionem hominis dictum.
1_503. Ama bütün metnini andığım bu bölümde başka şeyler de genellikle soru doğurur. Önce "Krallığı Baba Tanrı'ya teslim ettiğinde" denmesi; sanki Baba şimdi krallığa sahip değilmiş gibi. Sonra "Çünkü O, bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir" denmesi; sanki sonra krallık etmeyecekmiş ve yukarıda söylenen "Sonra son gelecek" sözü buna işaret ediyormuş gibi. Bunu, kutsala saygısızlık olan bir kanaatle, sanki "son" derken O'nun krallığının bitişini kastetmiş gibi anlarlar; oysa İncil'de "O'nun krallığının sonu olmayacak" (Luka 1:33) diye yazılmıştır. Son olarak "Her şey O'na tabi kılındığında, o zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır" sözünü, sanki şimdi ya Oğul'a tabi olmayan bir şey varmış ya da Oğul'un kendisi Baba'ya tabi değilmiş gibi anlamak isterler.
4. Soru, ifade tarzına bakılarak çözülür. Kutsal Yazı çoğu zaman öyle konuşur ki, her zaman var olan bir şeyin, birinde bilinmeye başladığında onda gerçekleştiği söylenir. Duada "Adın kutsal kılınsın" (Matta 6:9) deriz; sanki bir zaman kutsal değilmiş gibi. Demek ki "kutsal kılınsın", kutsal olduğu bilinsin demek olduğu gibi, "Krallığı Baba Tanrı'ya teslim ettiğinde" de, Baba'nın krallık ettiğini gösterdiğinde demektir; öyle ki şimdi müminlerin inandığı ve inanmayanların kabul etmediği şey, açıkça görülerek ve belirerek parlasın. "Bütün egemenliği ve yetkiyi ortadan kaldıracak"; elbette Baba'nın krallığını göstererek. Öyle ki göksel olsun dünyevî olsun hiçbir egemenin ve gücün egemenlik ve yetkiden bir şeye kendiliğinden sahip olmadığı, bunu her şeyin kendisinden geldiği O'ndan aldığı herkesçe bilinsin; yalnızca var olmayı değil, düzene konmuş olarak var olmayı da. Çünkü o gösterilişte hiç kimsenin hiçbir egemene ya da hiçbir insana en küçük bir umudu kalmayacaktır. Bu şimdi de peygamberce şöyle terennüm edilir: "Rab'be umut bağlamak insana umut bağlamaktan iyidir; Rab'be umut bağlamak egemenlere umut bağlamaktan iyidir" (Mezmurlar 118:8–9). Öyle ki ruh bu düşünceyle şimdiden Baba'nın krallığına yükselsin; O'ndan başka kimsenin gücünü büyük saymasın, kendini de çok zararlı bir biçimde pohpohlamasın. Demek ki Baba, Oğul aracılığıyla açıkça görülerek bilindiğinde krallığı Baba Tanrı'ya teslim edecektir. Çünkü O'nun krallığı, şimdi iman aracılığıyla krallık ettiği kişilerdir. Mesih'in krallığı bir anlamda tanrılığının gücüne göre söylenir; buna göre bütün yaratılış O'na tabidir. Başka bir anlamda O'na duyulan imanın özelliğine göre Kilise O'nun krallığı diye anılır; "Bizi mülkün edin" (İşaya 26:13, Yetmişler çevirisi) diye dua eden buna göre dua eder. Çünkü her şey zaten O'nun mülkü değil değildir. "Günahın kulları iken adalet karşısında özgürdünüz" (Romalılar 6:20) sözü de bu anlamda söylenir. Öyleyse bütün egemenliği, bütün yetkiyi ve gücü ortadan kaldıracak; öyle ki Oğul aracılığıyla Baba'yı seyreden hiç kimse, herhangi bir yaratığın ya da kendi gücünde huzur bulmaya ne ihtiyaç duysun ne de bunu istesin.
5. "Çünkü O, bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir"; yani O'nun krallığı, bütün düşmanları O'nun krallık ettiğini kabul edecek ölçüde açığa çıkmalıdır. Düşmanların O'nun ayaklarının altında olacağı sözünden bu anlaşılır. Bunu adiller hakkında anlarsak, "düşmanlar" denmesi, adaletsizken aklanıp iman ederek O'na boyun eğdikleri içindir. Adillerin gelecekteki saadetine katılmayacak adaletsizler hakkında ise şöyle anlamak gerekir: Onlar da O'nun krallığının bu gösterilişiyle utanıp O'nun krallık ettiğini kabul edeceklerdir. Demek ki "Bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir" sözü, sanki düşmanlarını ayaklarının altına koyduktan sonra krallık etmeyecekmiş gibi söylenmemiştir. "Bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir" şu demektir: Krallığını, düşmanları O'nun krallık ettiğini hiçbir şekilde inkâr etmeye cesaret edemeyecekleri kadar açık bir hâle getirmelidir. Nitekim şöyle yazılmıştır: "Gözlerimiz, bize merhamet edinceye dek Tanrımız Rab'be bakar" (Mezmurlar 123:2); yine de bize merhamet ettiğinde gözlerimizi O'ndan çevirmemeliyiz. Çünkü saadetimiz, O'nu seyretmenin tadına vardığımız ölçüdedir.
- Sed alia in hoc capitulo, cujus totum textum commemoravi, solent habere quaestionem: primo quod dictum est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri; quasi nunc non teneat regnum Pater. Deinde quod dictum est, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est, Deinde finis. Quod sacrilega opinione sic accipiunt, quasi finem dixerit consummationem regni ejus; cum scriptum sit in Evangelio, Et regni ejus non erit finis (Luc. I, 33). Postremo quod dictum est, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; sic volunt intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. 4. Genere igitur locutionis solvitur quaestio. Sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est: tunc fieri dicatur in aliquo, cum in eo cognosci coeperit. Ita enim dicimus in oratione, Sanctificetur nomen tuum (Matth. vi, 9); quasi aliquando sanctum non sit. Ergo sicut sanctificetur, est, sanctum esse innotescat; ita quoque, Cum tradiderit regnum Deo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum et potestatem, manifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis, sed ab illo ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homine. Quod etiam nunc prophetice canitur: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in homine; bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus (Psal. CXVII, 8, 9): ut ista meditatione anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens. Tradet ergo regnum Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt in quibus nunc regnat per fidem. Aliter enim dicitur regnum Christi secundum potestatem divinitatis, secundum quod ei cuncta creatura subjecta est; et aliter regnum ejus dicitur Ecclesia, secundum proprietatem fidei quae in illo est, secundum quod orat qui dicit, Posside nos (Isai. XXVI, 13, sec. LXX). Neque enim non ipse possidet omnia. Secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae (Rom. VI, 20). Evacuabit ergo omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae vel in sua conquiescere potestate. 5. Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus in tantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis, non ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnet. Nam scriptum est, Ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri (Psal. CXXII, 2): nec ideo tamen, cum misertus nostri fuerit, oculos ab eo debemus avertere. In tantum enim est beatitudo nostra,
1_51Bu söz de böyle söylenmiştir: Gözlerimizin Rab'be yönelişi ancak O'nun merhametini elde edinceye kadar uzanır; sonra O'ndan çevrilsin diye değil, oradan öte bir şey aramasın diye. Demek ki "-e dek" sözü, "daha öte değil" diye anlayasın diye konmuştur. Peki Mesih'in krallığı daha ne kadar, yani hangi daha büyük açıklığa kadar açığa çıkacaktır; bütün düşmanları O'nun krallık ettiğini kabul edinceye kadar değilse? Demek ki daha fazla açığa çıkmamak başka, daha fazla sürmemek başkadır. Daha fazla açığa çıkmamak, daha açık hâle gelmemektir; daha fazla sürmemek, daha uzun sürmemektir. Mesih'in krallığı, bütün düşmanlarına parlak biçimde göründüğü zamankinden daha açık ne zaman olacaktır?
6. "Ortadan kaldırılacak son düşman ölümdür." Çünkü bu ölümlü olan ölümsüzlüğü giydikten sonra ortadan kaldırılacak başka bir şey kalmayacaktır. "Çünkü her şeyi O'nun ayaklarının altına tabi kıldı"; yani ölümü de ortadan kaldırsın diye. "Ama her şeyin tabi kılındığını söylediğinde" (bunu peygamber Mezmurlar'da söylemişti [Mezmurlar 8:6]), "her şeyi O'na tabi kılanın bunun dışında olduğu açıktır." Her şeyi Oğul'a Baba'nın tabi kıldığını anlamamızı ister; Rab de İncil'de pek çok yerde bunu öğütler ve öğretir. Bunu yalnızca kul sureti yüzünden değil, kendisinin kendisinden geldiği ve kendisinden geldiği O'na eşit olduğu ilke yüzünden de yapar. Çünkü her şeyi tek bir ilkeye bağlamayı sever; O'nun sureti olarak, ama tanrılığın bütün doluluğunun kendisinde yaşadığı bir suret olarak (Koloseliler 2:9).
7. "Her şey O'na tabi kılındığında, o zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır." Sanki şimdi öyle değilmiş gibi değil; yukarıda incelenen ifade tarzına göre o zaman açıkça görülecektir. "Öyle ki Tanrı her şeyde her şey olsun." Yukarıda andığı "son" budur; Havari önce her şeyi kısaca toparlamak, sonra da adeta parça parça açıp anlatmak istemişti. Çünkü dirilişten söz ediyordu, şöyle derken: "Turfanda olarak Mesih; sonra Mesih'e ait olanlar, O'nun gelişinde; sonra son gelecek." Kendi dediği gibi son şudur: Tanrı her şeyde her şey olacaktır. Çünkü tamamlanmaya ait olan son başka, tükenmeye ait olan son başka anlamda söylenir: Bir giysi dokunarak bir anlamda son bulur, bir yiyecek yenerek başka bir anlamda. Tanrı'nın her şeyde her şey olduğu da şu anlamda söylenir: O'na bağlı olanlardan hiçbiri O'na karşı kendi öz iradesini sevmesin ve aynı Havari'nin başka bir yerde söylediği şey herkese apaçık görünsün: "Almadığın neyin var?" (1. Korintliler 4:7).
8. "Bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir" sözünü şöyle anlayanlar da vardır: Onlara göre burada "krallık etmek", "Krallığı Baba Tanrı'ya teslim ettiğinde" sözündeki "krallık" kelimesinden başka bir anlamda kullanılmıştır. Havari, Tanrı'nın bütün yaratılışı yönettiği şeye "krallık" demiştir; buradaki "krallık etmek" ise düşmana karşı ordu yönetmek ya da şehri savunmak gibi anlaşılsın diye denmiştir. Böylece "Bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek krallık etmelidir" demiştir; çünkü düşman bir daha ayaklanamayacak biçimde boyun eğdirildikten sonra, silahlı birliklerin komutanlarının sahip olduğu türden bir krallık için hiçbir sebep kalmayacaktır. Çünkü İncil'de "O'nun krallığının sonu olmayacak" denmesi, ebediyen krallık etmesine göredir; ama O'nun komutası altında şeytana karşı savaşılması bakımından bu savaş elbette bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek sürecek, sonra ise sürekli barışın tadını çıkaracağımız için olmayacaktır.
in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius, non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius, intelligas. Quo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: hoc est, ut etiam mortem destruat. Cum autem dixerit quia omnia subjecta sunt (dixit utique propheta in Psalmis (Psal. VIII, 8)), manifestum est quia praeter eum qui subjecit illi omnia: Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse, sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium de quo est, et quo aequalis est ei de quo est. Amat enim ad unum principium referre omnia, tanquam imago ejus, sed in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis (Coloss. II, 9). 7. Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Non quasi modo non ita sit, sed tunc manifestum erit, secundum locutionem superius tractatam. Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse est finis, quem superius commemoravit, cum totum primo breviter vellet concludere, deinde quasi membratim explicare et exponere. Loquebatur enim de resurrectione, ubi ait, Initium Christus; deinde ii qui sunt Christi in praesentia ejus; deinde finis. Ipse scilicet finis est, ut ait, Deus omnia in omnibus. Aliter enim dicitur finis qui pertinet ad consummationem, aliter qui pertinet ad consumptionem. Aliter enim finitur tunica texendo, aliter cibus comedendo. Deus autem omnia in omnibus dicitur, ut nemo eorum qui ei cohaerent, amet adversus eum suam propriam voluntatem, manifestumque sit omnibus quod idem Apostolus alio loco dicit, Quid autem habes quod non accepisti (I Cor. IV, 7)? 8. Sunt item qui sic intelligant hunc locum, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis, ut sub alia significatione positum hic dicant regnare; non sub ea qua positum est, regnum, de quo ait, Cum tradiderit regnum Deo et Patri: ut illud sic appellaverit, regnum, quo universam creaturam Deus regit; hoc autem sic appellaverit, regnare, ut intelligatur tanquam adversus hostem exercitum ducere, vel defendere civitatem: ut ideo dixerit, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quia talis regni, quale habent principes armatorum, nulla erit causa, hoste ita subjecto ut rebellare non possit. Nam utique dictum est in Evangelio, Et regni ejus non erit finis, secundum quod regnat in aeternum: secundum autem id quod adversus diabolum sub eo militatur; tamdiu erit utique ista militia, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; postea vero non erit, cum pace perpetua perfruemur.
1_529. Bunlar, Rab'bin şimdi bedenlenme ve çile yoluyla sırrının tertibine göre hangi bakımdan krallık ettiğini de daha özenle incelemek gerektiğini bilelim diye söylenmiş olsun. Çünkü Tanrı'nın Sözü olması bakımından O'nun krallığı başlangıçsız olduğu kadar sonsuz ve kesintisizdir. Ama Sözün beden olması bakımından (Yuhanna 1:14), bedenlenmesine duyulan imanla inananlarda krallık etmeye başladı. "Rab ağaçtan krallık etti" (Mezmurlar 96:10) sözü de buradan gelir. Bu yolla bütün egemenliği, bütün yetkiyi ve gücü ortadan kaldırdı; çünkü O'na inananlar O'nun parlaklığıyla değil alçakgönüllülüğüyle kurtulurlar. "Bilgelerden ve akıllılardan gizlenip küçüklere açılan" (Matta 11:25) budur; çünkü Tanrı, iman edenleri vaazın akılsızlığıyla kurtarmayı uygun gördü (1. Korintliler 1:21). Havari de küçükler arasında İsa Mesih'ten, hem de çarmıha gerilmiş Mesih'ten başka bir şey bilmediğini söyler (1. Korintliler 2:2). Bu vaaza, bütün düşmanlar O'nun ayaklarının altına konuncaya dek ihtiyaç vardır; yani dünyanın bütün kibri O'nun alçakgönüllülüğüne boyun eğip tabi oluncaya dek (ayakların adıyla bu alçakgönüllülüğün ifade edildiğini düşünüyorum). Bunun büyük kısmının artık gerçekleştiğini ve her gün gerçekleşmekte olduğunu görüyoruz. Ama bunlar hangi amaçla olur? Krallığı Baba Tanrı'ya teslim etsin diye; yani bedenlenmesine duyulan imanla beslenmiş olanları, Baba'ya eşit olduğu biçime (species) ulaştırsın diye. Çünkü kendisine iman etmiş olanlarla konuşuyordu, şöyle derken: "Sözüme bağlı kalırsanız gerçekten öğrencilerimsiniz; hakikati bileceksiniz ve hakikat sizi özgür kılacak" (Yuhanna 8:31–32). Krallığı Baba'ya, hakikati seyredenlerde Baba'ya eşit olduğu şey aracılığıyla krallık edeceği ve biricik Oğul olarak Baba'yı kendisi aracılığıyla açıkça görünür kılacağı zaman teslim edecektir. Çünkü şimdi inananlarda, kul suretini alarak kendini boşaltması (Filipililer 2:7) aracılığıyla krallık eder. Krallığı Baba Tanrı'ya ise bütün egemenliği, yetkiyi ve gücü ortadan kaldırdığında teslim edecektir. Bunları alçakgönüllülük, sabır ve zayıflıktan başka neyle ortadan kaldıracak? Tanrı'nın Oğlu, dünyanın egemenleri O'nu yargıladığı için inananlarda krallık ettiğine göre, hangi egemenlik ortadan kalkmaz? Her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı O, yetkililere bir insana "Yukarıdan sana verilmeseydi bana karşı hiçbir yetkin olmazdı" (Yuhanna 19:11) diyecek kadar tabi olduğu için inananlarda krallık ettiğine göre, hangi yetki ortadan kalkmaz? Göklerin kendisi aracılığıyla sağlamlaştırıldığı O, çarmıha ve ölüme kadar zayıf düştüğü için inananlarda krallık ettiğine göre, hangi güç ortadan kalkmaz? Oğul, inananların imanında bu şekilde, kendine özgü olarak krallık eder. Çünkü Baba için ne beden aldığı, ne yargılandığı, ne de çarmıha gerildiği söylenebilir ya da inanılabilir. Ama Baba'ya eşit olduğu biçimle, hakikati seyredenlerde Baba'yla birlikte krallık eder. Krallığı Baba Tanrı'ya teslim etmesi, yani şimdi kendisine inananları bedenlenmesine duyulan imandan tanrılığının biçimine ulaştırması, krallığı kendisinin yitirmesi demek değildir; ikisi birlikte, seyredenlere tadına varılmak üzere tek bir şey olarak kendilerini sunarlar. Baba'nın ve Oğul'un eşitliğini zihnin berrak ışığıyla seyretmeye henüz gücü yetmeyen insanlarda Mesih'in, böyle olanların kavrayabildiği ve kendine özgü olarak üstlendiği şeyle, yani bedenlenmenin alçakgönüllülüğüyle krallık etmesi, "bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyuncaya dek", yani dünyanın bütün kibri O'nun bedenlenmesinin alçakgönüllülüğüne boyun eğinceye dek gereklidir.
- Haec autem ita dicta sint, ut noverimus diligentius etiam illud considerari oportere, secundum quid regnet nunc Dominus dispensatione sacramenti sui per incarnationem atque passionem. Nam secundum id quod Verbum Dei est, tam sine fine quam sine initio et sine intermissione est regnum ejus. Secundum id autem quod Verbum caro factum est (Joan. I, 14), coepit regnare in credentibus per fidem incarnationis suae. Unde est etiam illud: Dominus regnavit a ligno (Psal. XCV, 10). Hinc autem evacuavit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, dum non per claritatem ejus, sed per humilitatem salvi fiunt credentes in eum. Hoc est absconditum a sapientibus et prudentibus, et revelatum parvulis (Matth. XI, 25); quoniam placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes (I Cor. I, 21). Neque quidquam se inter parvulos scire dicit Apostolus, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum (Id. II, 2). Qua praedicatione tamdiu opus est, donec ponantur omnes inimici sub pedibus ejus: id est, ipsi humilitati ejus, quam pedum nomine significari arbitror, cedat atque subdatur omnis superbia saecularis; sicut ex maxima parte jam factum est, et quotidie fieri videmus. Sed quo fine ista fiunt? Ut tradat regnum Deo et Patri, id est, ut nutritos fide incarnationis suae, perducat ad speciem qua aequalis est Patri. Jam enim eis qui crediderant, loquebatur, cum diceret: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos (Joan. VIII, 31, 32). Regnum enim tradet Patri, cum per id regnabit in contemplantibus veritatem, quo aequalis est Patri, et per se unigenitum per speciem faciet videri Patrem. Nunc enim per hoc regnat in credentibus, quo se ipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philipp. II, 7). Tunc autem tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem, et virtutem. Unde evacuabit, nisi humilitate, et patientia, et infirmitate? Quis enim principatus non evacuetur, cum Filius Dei propterea regnat in credentibus, quia eum principes saeculi judicaverunt? Quae potestas non evacuetur, cum ipse per quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus est potestatibus, ut diceret homini, Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper (Joan. XIX, 11)? Quae virtus non evacuetur, cum ipse per quem coeli solidati sunt, ideo regnat in credentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt, non ipse amittit, sed uterque se unum ad fruendum contemplantibus praebet. Tamdiu autem opus est ut in hominibus nondum valentibus aequalitatem Patris et Filii perspicua mentis luce contueri, per hoc regnet Christus, quod tales capere possunt, et quod proprie ipse suscepit, id est, incarnationis humilitatem, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis: id est, donec omnis superbia saecularis incarnationis ejus humilitati subdatur.
1_5310. "O zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır" sözü, soru Havari ölülerin dirilişinden söz ederken doğduğu için, elbette insanı üstlenmesine göre söylenmiştir. Yine de bunun yalnızca Kilise'nin başı olan Mesih'e göre mi (Efesliler 5:23), yoksa bedeni ve üyeleri de katılarak bütün Mesih'e göre mi söylendiğini sormak yerindedir. Çünkü Galatyalılara "'Soylarına' diyerek birçoğundan söz etmiyor, 'senin soyuna' diyerek birinden söz ediyor; bu da Mesih'tir" dediğinde, bu yerde Mesih'ten yalnızca Bakire Meryem'den doğanı anlamayalım diye sonra şöyle der: "Çünkü hepiniz Mesih İsa'da birsiniz. Mesih'e aitseniz, İbrahim'in soyusunuz" (Galatyalılar 3:16, 28–29). Korintlilere de sevgiden söz ederken bedenin üyelerinden bir benzetme çıkararak şöyle der: "Çünkü beden bir olup birçok üyeye sahip olduğu ve bedenin bütün üyeleri çok olduğu hâlde tek bir beden olduğu gibi, Mesih de öyledir." "Mesih'e ait olanlar da öyledir" demedi, "Mesih de öyledir" dedi; böylece bütünün, yani bedeniyle, yani Kilise'yle birlikte başın da yerinde olarak Mesih diye anıldığını gösterdi. Kutsal Yazıların pek çok yerinde Mesih'in bu şekilde de anıldığını görürüz; öyle ki kendilerine "Siz Mesih'in bedeni ve üyelerisiniz" (1. Korintliler 12:12, 27) denen bütün üyeleriyle birlikte anlaşılır. Demek ki "O zaman Oğul da her şeyi kendisine tabi kılana tabi olacaktır" sözünü, Oğul'dan yalnızca Kilise'nin başını değil, O'nunla birlikte Mesih'te bir olan, İbrahim'in tek soyu olan bütün azizleri de anlayarak yorumlamamız saçma değildir. Bu tabi oluşu da, saadeti elde etmek üzere ebedî hakikati seyretme bakımından, ruhun hiçbir hareketi ve bedenin hiçbir parçası direnmeksizin gerçekleşen bir tabi oluş olarak anlarız; öyle ki o hayatta hiç kimse kendi gücünü sevmesin ve Tanrı her şeyde her şey olsun.
LXX. Havari'nin "Ölüm zaferle yutuldu. Ölüm, kavgan nerede? Ölüm, iğnen nerede? Ölümün iğnesi günahtır, günahın gücü ise kanundur" sözü üzerine (1. Korintliler 15:54–56)
Ölümün bu yerde, zamana bağlı şeylerin tadını çıkarmaktan gelen zevkle iyi iradeye direnen bedenî alışkanlığı ifade ettiğini düşünüyorum. Çünkü direnip karşı koymasaydı "Ölüm, kavgan nerede?" denmezdi. Onun kavgası şu yerde de anlatılır: "Beden ruha karşı, ruh da bedene karşı arzu duyar. Bunlar birbirine direnir ve karşı çıkar; öyle ki istediğinizi yapmayasınız" (Galatyalılar 5:17). Demek ki kusursuz bir kutsanmayla her bedenî istek, aydınlanmış ve hayat bulmuş ruhumuza, yani iyi iradeye tabi kılınır. Çocukken bize esirgendiğinde bizi çok şiddetle üzen birçok çocukça zevkten şimdi yoksun olduğumuzu görüyoruz; kusursuz kutsallık bütün insanı yeniden onardığında her bedenî zevk için de böyle olacağına inanmak gerekir. Ama şimdi bizde iyi iradeye direnen bir şey bulundukça, iyi insanlar ve iyi melekler aracılığıyla Tanrı'nın yardımına muhtacız; öyle ki yaramız iyileşinceye dek o direniş bizi iyi iradeyi bile öldürecek kadar rahatsız etmesin. Bu ölümü günahla hak ettik. O günah önceden bütünüyle hür iradenin elindeydi; çünkü cennette, esirgenen bir zevkin hiçbir acısı insanın iyi iradesine şimdi olduğu gibi direnmiyordu. Örneğin avlanmak kendisine hiç zevk vermemiş biri varsa, avlanmak isteyip istememekte bütünüyle özgürdür ve bunu yasaklayan, onu hiç üzmez. Ama bu özgürlüğü kötü kullanıp yasaklayanın buyruğuna karşı avlanırsa, yavaş yavaş sızan zevk ruhu öyle öldürür ki, kendini tutmak istese bunu sıkıntısız ve ıstırapsız yapamaz; oysa daha önce tam bir sağlıkla bunu hiç yapmazdı. Demek ki "ölümün iğnesi günahtır"; çünkü günahla, artık iyi iradeye direnebilen ve ancak acıyla dizginlenebilen bir zevk meydana geldi. Bu zevke, daha kötü hâle gelmiş ruhun bir eksilmesi olduğu için haklı olarak ölüm deriz. "Günahın gücü ise kanundur"; çünkü kanunun yasakladığı şeyler, hiçbir kanunla yasaklanmasalar olacağından çok daha büyük bir cinayet ve rezillikle işlenir. Öyleyse kutsanma aracılığıyla insanın her parçasında manevî şeylerin kusursuz zevki bedenî zevki gömdüğünde, ölüm zaferle yutulmuş olacaktır.
- Sane quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; quamvis secundum susceptionem hominis dicatur, quia inde est quaestio nata, cum ageret de resurrectione mortuorum: tamen recte quaeritur utrum secundum ipsum tantum dictum sit, quod est caput Ecclesiae (Ephes. V, 23); an secundum universum Christum, annumerato corpore et membris ejus. Cum enim ait ad Galatas, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus; ne ipsum hoc loco solum intelligeremus Christum, qui de Maria virgine est natus, postea dicit, Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis (Galat. III, 16, 28, 29). Et ad Corinthios cum de charitate diceret, de membris corporis similitudinem ducens: Sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus; ita et Christus. Non dixit, ita et Christi; sed, ita et Christus, ostendens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur, quibus dictum est, Vos estis corpus Christi et membra (I Cor. XII, 12, 27). Non ergo absurde sic intelligimus, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum caput Ecclesiae, sed et omnes cum eo sanctos intelligamus, qui sunt unum in Christo, unum semen Abrahae: subjectum autem secundum contemplationem sempiternae veritatis, ad obtinendam beatitudinem, nullo motu animi, nulla parte corporis resistente; ut in illa vita nemine amante propriam potestatem, sit Deus omnia in omnibus. LXX. De eo quod Apostolus dicit: Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum, virtus vero peccati lex (I Cor. xv, 54-56). Morte significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem quae resistit bonae voluntati delectatione temporalium fruendorum. Non enim diceretur, Ubi est, mors, contentio tua? si non restitisset et repugnasset. Ipsius contentio etiam illo loco describitur: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Haec enim invicem sibi resistunt et adversantur, ut non quae vultis illa faciatis (Galat. v, 17). Fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro illuminato et vivificato, id est, bonae voluntati subjiciatur. Et sicut nunc videmus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparaverit. Nunc autem quamdiu est in nobis quod resistat bonae voluntati, auxilio Dei per bonos homines et bonos Angelos indigemus, ut donec sanetur vulnus nostrum, non ita molestet, ut perimat etiam bonam voluntatem. Hanc autem mortem peccato meruimus, quod peccatum erat ante omni modo in libero arbitrio, cum in paradiso nullus dolor denegatae delectationis voluntati bonae hominis resistebat, sicuti nunc. Verbi gratia, si quisquam existat quem nunquam delectavit venatio, omni modo liber est utrum venari velit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet. At si ista libertate male usus, venatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat animam, ut si se abstinere velit, absque molestia et sine angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. Ergo aculeus mortis peccatum est; quia peccato facta est delectatio, quae jam possit resistere bonae voluntati, et cum dolore cohiberi. Quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effetae, jure mortem vocamus. Virtus autem peccati lex est; quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta erit mors in victoriam, cum per sanctificationem in omni parte hominis perfecta delectatione spiritualium delectatio carnalis obruetur. LXXI. De eo quod scriptum est: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi (Galat. VI, 2).
1_54LXXI. "Birbirinizin yükünü taşıyın; böylece Mesih'in kanununu yerine getirmiş olursunuz" sözü üzerine (Galatyalılar 6:2)
1. Eski Ahit'in gözetimi korkuya dayandığından, Yeni Ahit'in armağanının sevgi olduğu hiçbir yerde, Havari'nin "Birbirinizin yükünü taşıyın; böylece Mesih'in kanununu yerine getirmiş olursunuz" dediği bu yerden daha açık gösterilemezdi. Çünkü Mesih'in kanunu derken, Rab'bin kendisinin birbirimizi sevmemizi buyurduğu kanunu kastettiği anlaşılır. Rab bu cümleye buyruğun öyle bir ağırlığını yüklemiştir ki şöyle demiştir: "Birbirinizi severseniz, benim öğrencilerim olduğunuz bundan anlaşılacak" (Yuhanna 13:34–35). Bu sevginin vazifesi ise birbirimizin yükünü taşımaktır. Ama ebedî olmayan bu vazife bizi elbette ebedî saadete götürecektir; orada birbirimize taşımamız buyrulacak hiçbir yükümüz olmayacaktır. Şimdi ise bu hayatta, yani bu yolda olduğumuz sürece, her türlü yükten azade o hayata ulaşabilmek için birbirimizin yükünü taşıyalım. Bu tür bilgilere meraklı bazı kişilerin geyikler hakkında yazdıklarına göre, geyikler otlak bulmak için bir boğazı yüzerek bir adaya geçerken öyle sıralanırlar ki, boynuzlarında taşıdıkları başlarının yükünü birbirlerinin üzerine bırakırlar: Arkadaki boynunu uzatıp başını öndekinin üzerine koyar. Ötekilerin önünden giden ve önünde başını dayayacağı kimse olmayan biri de bulunmak zorunda olduğu için, bunu sırayla yaptıkları söylenir: Önden giden, başının yükünden yorulunca hepsinin arkasına çekilir ve kendisi öndeyken başını taşıdığı geyik onun yerine geçer. Böylece birbirlerinin yükünü taşıyarak, sağlam toprağa varıncaya kadar boğazı geçerler (Plinius, Naturalis historia VIII 32). Süleyman da belki geyiklerin bu tabiatını kastederek şöyle demişti: "Dostluğun geyiği ve lütuflarının yavrusu seninle konuşsun" (Süleyman'ın Özdeyişleri 5:19, Yetmişler çevirisi). Çünkü hiçbir şey dostu, dostun yükünü taşımak kadar sınamaz.
2. Yüklerini taşıyan iki kişinin zayıflık zamanı ya da zayıflık türü bir olsaydı, birbirimizin yükünü böyle taşıyamazdık; ama zayıflığın farklı zamanları ve farklı türleri birbirimizin yükünü taşıyabilmemizi sağlar. Örneğin kardeşinin öfkesini, sen ona öfkelenmediğin zaman taşırsın; öyle ki öfke seni yakaladığı zaman da o seni yumuşaklığı ve sakinliğiyle taşısın. Bu örnek, zayıflığın kendisi farklı olmasa da yüklerini taşıyanların zamanlarının farklı olduğu duruma aittir: Çünkü ikisinde de öfke karşılıklı olarak taşınır. Zayıflığın farklı türü için başka bir örneğe bakmak gerekir: Biri kendinde gevezeliği yenmiş ama inatçılığı henüz yenmemişse, öteki ise hâlâ geveze ama artık inatçı değilse, bu kusur onda, o kusur da ötekinde iyileşinceye kadar, biri ötekinin gevezeliğini, öteki de berikinin inatçılığını sevgiyle taşımalıdır. Çünkü aynı zayıflık iki kişide aynı anda bulunursa, birbirlerine karşı yöneldiklerinde birbirlerine katlanamazlar. Üçüncü birine karşı ise iki öfkeli kişi bile anlaşır ve birbirine katlanır; gerçi o zaman birbirlerine katlandıkları değil, daha çok birbirlerini teselli ettikleri söylenmelidir. Aynı şeye üzülen iki kişi de, biri üzgün öteki sevinçli olduğu zamankinden daha çok birbirini taşır ve adeta birbirine yaslanır; ama birbirlerine karşı üzgünlerse, birbirlerine hiç katlanamazlar. Bu yüzden bu türden hâllerde, başkasını kurtarmak istediğin o hastalığı biraz üstlenmek gerekir; hem de sefalette eşit olmaya değil, yardıma yarayacak biçimde: Yerde yatana elini uzatan kişinin eğilmesi gibi. Çünkü ikisi birden yerde yatsın diye kendini yere atmaz; yalnızca yatanı kaldırmak için eğilir.
3. Başkalarının yüklerini taşımak için harcanan bu hizmet emeğini, Rab'bin bizim için nelere katlandığını düşünmedikçe hiçbir şey seve seve yaptırmaz. Havari de bunu hatırlatarak şöyle der: "Mesih İsa'da olan düşünce sizde de olsun. O, Tanrı'nın suretinde olduğu hâlde Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı; kul suretini alıp insanlara benzer olarak kendini boşalttı, kılıkça bir insan gibi bulundu ve ölüme, hem de çarmıh ölümüne kadar itaat ederek kendini alçalttı." Çünkü daha önce şöyle demişti: "Her biriniz kendi çıkarını değil, başkalarının çıkarını gözetsin" (Filipililer 2:4–8). Söylediği şeyi bu cümleye bağladı; nitekim ardından şu gelir: "Mesih İsa'da olan düşünce sizde de olsun." Yalnızca şu amaçla: Söz beden olup aramızda yaşadığında (Yuhanna 1:14) ve günahsız olduğu hâlde günahlarımızı üstlendiğinde O kendi çıkarını değil bizimkini gözettiği gibi, biz de O'nu taklit ederek birbirimizin yükünü seve seve taşıyalım.
- Quia Veteris Testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari Novi Testamenti donum esse charitatem, quam hoc loco, ubi Apostolus dicit, Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Hanc enim Christi legem dicere intelligitur, qua ipse Dominus praecepit ut nos invicem diligamus, tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: In hoc cognoscetur quoniam discipuli mei estis, si vos invicem diligatis (Joan. XIII, 34, 35). Hujus autem officium est, invicem onera nostra portare. Sed hoc officium, quod sempiternum non est, perducet sane ad beatitudinem aeternam, in qua nulla erunt nostra onera, quae invicem portare jubeamur. Nunc vero cum in hac vita, id est, in hac via sumus, onera invicem nostra portemus, ut ad eam vitam quae caret omni onere pervenire possimus. Sicut enim de cervis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulam transeunt pascuorum gratia, sic se ordinant, ut onera capitum suorum quae gestant in cornibus super invicem portent, ita ut posterior super anteriorem cervice projecta caput collocet. Et quia necesse est unum esse qui caeteros praecedens, non ante se habeat cui caput inclinet, vicibus id agere dicuntur; ut lassatus sui capitis onere ille qui praecedit, post omnes recedat, et ei succedat cujus ferebat caput, cum ipse praeiret. Ita invicem onera sua portantes, fretum transeunt, donec veniant ad terrae stabilitatem (Plin. lib. VIII, cap. 32). Istam fortasse cervorum naturam intenderat Salomon, cum ait, Cervus amicitiae et pullus gratiarum tuarum colloquantur tecum (Prov. V, 19, sec. LXX). Nihil enim sic probat amicum, quemadmodum oneris amici portatio. 2. Nec tam invicem onera nostra portaremus, si unum tempus esset infirmitatis amborum, qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus: sed diversa tempora et diversa genera infirmitatis faciunt ut onera nostra portare invicem valeamus. Verbi gratia, iram fratris tui tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris; ut rursus eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate tua supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sunt tempora portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infirmitas: in ambobus enim ab invicem ira portatur. Ad diversum autem infirmitatis genus aliud exemplum videndum est: veluti si quis loquacitatem in se vicerit, et pertinaciam nondum vicerit, alius vero adhuc loquax, sed jam pertinax non sit; debet ille hujus loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sanetur, charitate portare. Par quippe infirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se invicem non valent, cum adversum se intenditur. Nam adversus aliquem tertium, et duo irati sibi conveniunt, et se tolerant: quanquam nec tolerare se invicem dicendi sunt, sed potius se invicem consolari. Sicut et tristes de re una, magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet: si autem adversus se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt. Et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo, de qua vis alium per te liberari; et sic suscipienda, ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae valeat: quemadmodum se inclinat, qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit, ut ambo jaceant; sed incurvat tantum ut jacentem erigat. 3. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis pertulerit Dominus. Hinc enim admonens Apostolus ait: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Superius enim dixerat, Non quae sua sunt unusquisque intendens, sed ea quae aliorum (Philipp. II, 4-8). Huic sententiae contexuit quod dictum est; nam ita sequitur: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu. Ad hoc duntaxat, ut quemadmodum ille in eo quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14), et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra; ita et nos libenter, ad ejus imitationem, invicem onera nostra portemus.
1_554. Bu düşünceye şu düşünce de eklenir: O insanı üstlendi, biz ise insanız; başka bir insanda gördüğümüz ruh ya da beden hastalığının bizde de olabilmiş olduğunu ya da olabileceğini düşünmeliyiz. Öyleyse zayıflığını taşımak istediğimiz kişiye, belki biz o durumda olsaydık da o olmasaydı, ondan bize gösterilmesini isteyeceğimiz şeyi gösterelim. Havari'nin kendisinin "Herkesi kazanmak için herkese her şey oldum" (1. Korintliler 9:22) demesi de buna aittir; yani başkasını kurtarmak istediği kusurun içinde kendisinin de bulunabilmiş olduğunu düşünerek. Çünkü bunu, bazılarının sandığı gibi yalan söyleyerek değil, acısını paylaşarak yapıyordu. Böyle sananlar en çok da inkâr edemedikleri yalanlarını savunmak için büyük bir örneğin himayesini arayanlardır.
5. Sonra şu da düşünülmelidir: Gizli de olsa, senin henüz sahip olmadığın bir iyiliğe sahip olamayacak ve onunla hiç şüphesiz senden üstün olamayacak hiçbir insan yoktur. Bu düşünce kibri kırmaya ve ehlîleştirmeye yarar; öyle ki senin bazı iyiliklerin göze çarpıp göründüğü için ötekinin gizli hiçbir iyiliği olmadığını sanmayasın; belki de onun, haberin olmadan seni geçtiği daha ağır iyilikleri vardır. Çünkü Havari, "Hiçbir şeyi çekişmeyle ya da boş övünmeyle yapmayın, alçakgönüllülükle her biri ötekini kendinden üstün saysın" (Filipililer 2:3) derken bize kendimizi aldatmamızı ya da daha çok dalkavukluk etmemizi buyurmaz. Bunu, öyle saymadan sayıyormuş gibi yapmak diye anlamamalıyız; bizim onun karşısında üstün göründüğümüz iyiliğimiz gizli olmasa bile, onda bizden üstün olduğu gizli bir şeyin bulunabileceğini gerçekten düşünmeliyiz. Kibri bastıran ve sevgiyi bileyen bu düşünceler, kardeşlerin yüklerini birbirimize yalnızca sabırla değil, büyük bir istekle de taşıtır. Tanımadığımız bir insan hakkında ise asla hüküm verilmemelidir; hiç kimse de ancak dostluk aracılığıyla tanınır. Bu yüzden dostlarımızın kötü yanlarına daha metanetle katlanırız; çünkü onların iyi yanları bize zevk verir ve bizi tutar.
6. Bu yüzden dostluk kurmak için yanaşan hiç kimsenin dostluğu geri çevrilmemelidir; hemen kabul edilsin diye değil, kabul edilmesi istensin ve kabul edilebilecek şekilde muamele görsün diye. Çünkü bütün düşüncelerimizi açmaya cesaret edebildiğimiz kişiye dostluğa kabul edilmiş diyebiliriz. Biri de bizim dünyevî bir makamımız ya da rütbemiz yüzünden çekinip dostluk kurmak için yanaşmaya cesaret edemiyorsa, ona inmeli ve kendisinin istemeye cesaret edemediği şeyi bir nezaket ve gönül alçaklığıyla ona sunmalıyız. Gerçi daha seyrek de olsa, bazen dostluğa kabul etmek istediğimiz kişinin kötü yanları iyi yanlarından önce bize görünür; bunlardan incinip adeta geri itilerek onu bırakırız ve belki daha gizli olan iyi yanlarını araştırmaya varamayız. Bu yüzden kendisini taklit etmemizi isteyen Rab İsa Mesih bize onun zayıf yanlarına katlanmamızı öğütler; öyle ki sevginin katlanışıyla, zevkinde huzur bulacağımız bazı sağlam yanlara ulaşalım. Çünkü şöyle der: "Sağlamların değil, hastaların hekime ihtiyacı vardır" (Matta 9:12). Mesih'in sevgisi uğruna, belki her yönüyle hasta olan birini bile gönlümüzden atmamalıysak —çünkü Tanrı'nın Sözüyle iyileşebilir—, dostluğun ilk adımında bazı yaralarına katlanmak istemediğimiz için bize bütünüyle hasta görünebilen birini atmamız ne kadar yanlış olur! Hele daha ağırı, gönlümüz incinmiş olarak bütün insan hakkında aceleci bir önyargı hükmü vermeye cesaret eder ve "Yargılamayın ki yargılanmayasınız" ve "Hangi ölçüyle ölçerseniz, size de o ölçüyle ölçülecek" (Matta 7:1–2) sözünden korkmazsak. Ama çoğu zaman önce iyi yanlar görünür; o zaman da iyi niyetten gelen aceleci bir hükümden sakınmak gerekir. Yoksa onu tamamen iyi saydığında, sonradan görünen kötü yanlar seni kaygısız ve hazırlıksız bulur ve daha ağır incitir; öyle ki düşünmeden sevdiğin kişiden daha acı bir şekilde nefret edersin, bu da günahtır. Çünkü onun hiçbir iyi yanı önce gelmeseydi ve sonradan görünen bu kötü yanlar önce göze çarpsaydı bile, bunları iyileştirmeye yarayan her şeyi onunla birlikte yapıncaya kadar onlara katlanmak gerekirdi. Sonrakilere katlanmamız için bizi rehin gibi bağlaması gereken iyi yanlar önce geldiğinde ise ne kadar çok katlanmak gerekir!
- Huic cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus: et considerare debemus quod aegritudinem sive animi, sive corporis, quam in alio homine videmus, etiam nos habere potuimus, aut possumus. Hoc ergo exhibeamus illi cujus infirmitatem portare volumus, quod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait, Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem (I Cor. ix, 22): cogitando scilicet in eo vitio etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberare. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat, in quo sine dubio possit te esse superior. Quae cogitatio ad contundendam edomandamque superbiam valet, ne arbitreris quoniam tua quaedam bona eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant, et fortassis majoris ponderis bona quibus te superat nescientem. Non enim falli nos, aut adulatione potius uti, Apostolus jubet, cum dicit, Nihil per contentionem neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis alter alterum existimantes superiorem sibi (Philipp. II, 3). Non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus, sed nos existimare fingamus; sed vere existimemus aliquid occultum esse posse in alio, quo nobis superior sit, etiamsi bonum nostrum, quo illo videmur superiores esse, non sit occultum. Istae cogitationes deprimentes superbiam, et acuentes charitatem, faciunt onera fraterna invicem, non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est: et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. 6. Nullius itaque repudianda est amicitia sese ingerentis ad amicitiam copulandam; non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur, ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia consilia nostra refundere audeamus. Et si quisquam est qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur, descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate et submissione animi, quod petere per se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties accidit ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, prius nobis innotescant mala quam bona, quibus offensi et quodam modo repercussi relinquimus eum, et ad bonorum ejus, quae forte occultiora sunt, indagationem non pervenimus. Admonet itaque Dominus Jesus Christus, qui nos vult effici imitatores suos, ut ejus infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur. Ait enim: Non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus (Matth. IX, 12). Ideoque, si propter Christi charitatem etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat, repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per Verbum Dei; quanto minus eum qui propterea nobis videri potest totus aegrotus, quia quaedam ejus saucia in primo ingressu amicitiae non voluimus sustinere, et quod est gravius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praejudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est, Nolite judicare, ut non judicemini; et, In qua mensura mensi fueritis, in eamdem remetietur vobis (Id. VII, 1, 2). Saepe autem illa quae bona sunt, prius apparent: in quibus etiam temerarium benevolentiae judicium cavendum est, ne cum totum bonum putaveris, ea quae postea mala apparuerint, securum et imparatum te inveniant, et gravius offendant; ut eum quem temere dilexeras acerbius oderis, quod nefas est. Quia etiamsi nulla ejus bona praecederent, et haec quae postea apparuerunt mala, prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent: quanto magis cum ea bona praecesserunt, quae tanquam pignora nos debent ad posteriora toleranda constringere?
1_567. Demek ki birbirimizin yükünü taşımak Mesih'in kanununun ta kendisidir. Mesih'i severek, henüz iyi yanları yüzünden sevmediğimiz birinin zayıflığına bile kolayca katlanırız. Çünkü sevdiğimiz Rab'bin onun için öldüğünü düşünürüz. Havari Pavlus bu sevgiyi bize şöyle derken aşılamıştı: "Mesih'in uğrunda öldüğü zayıf kardeş senin bilgin yüzünden helak olacak!" (1. Korintliler 8:11). Zayıf olanı, onu zayıf kılan kusur yüzünden daha az seviyorsak, onu, uğrunda ölen Mesih'te düşünelim. Mesih'i sevmemek ise zayıflık değil, ölümdür. Bu yüzden büyük bir özenle ve Tanrı'nın merhametini dileyerek dikkat etmeliyiz ki, zayıf olanı Mesih uğruna sevmemiz gerekirken zayıf olan yüzünden Mesih'i ihmal etmeyelim.
LXXII. Ebedî zamanlar üzerine
Havari Pavlus'un kendisinin "ebedî zamanlardan önce" (Titus 1:2) sözünü nasıl söylediği sorulabilir. Çünkü zamansa nasıl ebedîdir? Meğer ki "bütün zamanlardan önce" anlaşılmasını istemiş olsun. Çünkü "zamanlardan önce" deyip "ebedî" kelimesini eklemeseydi, kendilerinden önce başka zamanlar bulunan bazı zamanlardan önce diye anlaşılabilirdi. "Bütün" yerine "ebedî" demeyi belki de zaman, zamanla başlamadığı için tercih etti. Yoksa "ebedî zamanlar" ile dehri (aevum) mi kastetti? Dehrin zamandan farkı şudur: Dehr sabittir, zaman ise değişkendir.
LXXIII. "Ve kılıkça bir insan gibi bulundu" sözü üzerine (Filipililer 2:7)
1. Habitus'tan, yani sahip olunan hâlden birçok anlamda söz ederiz. Ya ruhun melekesinden söz ederiz; kullanımla güçlenip sağlamlaşmış herhangi bir ilmin edinilmesi gibi. Ya bedenin yapısından; buna göre birinin ötekinden daha dolgun ve daha güçlü olduğunu söyleriz, buna daha yerinde olarak "bünye" (habitudo) denir. Ya da uzuvlarımıza dışarıdan uydurulan şeylerin kılığından; buna göre birinin giyinik, ayakkabılı, silahlı ya da buna benzer bir durumda olduğunu söyleriz. Bütün bu türlerde (bu ad habere, yani "sahip olmak" fiilinden türemişse) habitus'un, birine katılan ve onun sahip olmayabileceği bir şey hakkında söylendiği açıktır. Çünkü öğrenim ruha, dolgunluk ve güç bedene katılır; giysinin ve silahların da uzuvlarımıza katıldığında şüphe yoktur. Öyle ki öğrenim katılmasaydı ruh bilgisiz olabilirdi, özsuyu ve güç olmadan beden cılız ve halsiz olabilirdi; insan da giysisiz çıplak, silahsız savunmasız, ayakkabısız yalınayak olabilir. Demek ki habitus, bize sahip olunsun diye katılan şey hakkında söylenir. Ama şu fark vardır: Bize katılıp bir hâl meydana getiren şeylerin bazıları bizim tarafımızdan değiştirilmez; kendileri bütün ve sarsılmaz kalarak bizi kendilerine doğru değiştirir. Örneğin bilgelik bir insana katıldığında kendisi değişmez, insanı değiştirir ve onu akılsızken bilge kılar. Bazıları ise hem değiştirir hem değişir; örneğin yiyecek kendi görünüşünü yitirerek bedenimize dönüşür, biz de yiyecekle beslenerek cılızlıktan ve halsizlikten güce ve kuvvete geçeriz. Üçüncü tür ise, katılan şeylerin bir hâl meydana getirmek için değiştiği ve hâl meydana getirdikleri şeylerce bir şekilde biçimlendirildiği türdür; giysi böyledir: Bir kenara konduğunda ya da atıldığında, giyilip uzuvlara geçirildiğinde aldığı biçime sahip değildir. Demek ki giysi giyilince, çıkarılmışken sahip olmadığı biçimi alır; uzuvların kendileri ise ister giysi çıkarılsın ister giyilsin, kendi durumlarında kalırlar. Dördüncü bir tür de olabilir: Bir hâl meydana getirmek için katılan şeyler ne katıldıkları şeyleri değiştirir ne de onlar tarafından değiştirilir; çok ince bakılmazsa parmaktaki yüzük gibi. Ama özenle incelersen bu tür ya hiç yoktur ya da son derece seyrektir.
- Ipsa est ergo lex Christi, ut invicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo, facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter bona sua diligimus. Cogitamus enim quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem apostolus Paulus nobis ingessit, cum diceret: Et peribit infirmus in tua scientia frater, propter quem Christus mortuus est (I Cor. VIII, 11)! Et si illum infirmum propter vitium quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus, qui mortuus est propter illum. Christum autem non diligere, non infirmitas, sed mors est. Quapropter ingenti cura et implorata Dei misericordia cogitandum est, ne Christum negligamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere propter Christum. LXXII. De temporibus aeternis. Quaeri potest quomodo ab ipso apostolo Paulo dictum sit, Ante tempora aeterna (Tit. I, 2)? Si enim tempora, quomodo aeterna? Nisi forte ante omnia tempora intelligi voluit. Quia si dixisset, ante tempora, neque addidisset, aeterna; posset accipi, ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora. Aeterna autem maluit dicere quam omnia, fortassis ideo, quia tempus non coepit ex tempore. An tempora aeterna aevum significavit; inter quod et tempus, hoc distat, quod illud stabile est, tempus autem mutabile? LXXIII. De eo quod scriptum est: Et habitu inventus ut homo (Philipp. II, 7). 1. Multis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicut est cujuscumque disciplinae perceptio, usu roborata atque firmata; vel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse succulentiorem et validiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; vel habitum eorum quae membris nostris accommodantur extrinsecus, secundum quem dicimus vestitum, calceatum, armatum, et si quod ejusmodi est. In quibus omnibus generibus (si quidem nomen hoc ductum est ab illo verbo, quod est habere) manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit alicui, ita ut eam possit etiam non habere. Nam et doctrina accidit animo, et succus ac robur corpori; et vestis atque arma, non dubium, est quin accidant membris nostris: ita ut et imperitus possit esse animus, si ei doctrina non accideret; et exile atque languidum corpus, sine succo viscerum et robore; et nudus sine veste, et inermis sine armis, et pede nudo sine calceamentis esse homo potest. Habitus ergo in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur accidit. Verumtamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant in se, ipsa integra et inconcussa manentia: sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus ipse amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur; et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam commutamur. Tertium vero genus est, cum ipsa quae accidunt, mutantur ut habitum faciant, et quodam modo formantur ab eis quibus habitum faciunt, sicuti est vestis: nam cum reposita vel projecta est, non habet eam formam, quam sumit cum induitur atque inducitur membris. Ergo induta accipit formam quam non habebat exuta; cum ipsa membra, et cum exuuntur, et cum induuntur, in suo statu maneant. Potest esse et quartum genus, cum ea quae accidunt, ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur: sicuti anulus digito, si non nimis subtiliter attendatur. Verumtamen hoc genus aut nullum est, si diligenter discutias, aut omnino rarissimum.
1_572. Havari, Tanrı'nın biricik Oğlundan söz ederken, tanrılığı söz konusu olduğu ölçüde, yani en hakiki Tanrı olması bakımından, O'nun Baba'ya eşit olduğunu söyledi. Bu eşitlikte her zaman kalıp insanı giymek ve insanlara insan olarak görünmek istemeseydi bile, bu O'nun için bir gasp, yani başkasının olanı istemek olmazdı. Ama kendi suretini değiştirerek değil, kul suretini alarak kendini boşalttı; değişmez kararlılığını yitirip insana dönüşmeden ya da başkalaşmadan, hakiki bir insanı üstlenerek, üstlenen olarak kendisi insanlara benzer oldu; kendisi için değil, insan olarak kendilerine göründüğü kişiler için "kılıkça bir insan gibi bulundu" (Filipililer 2:6–7); yani bir insana sahip olarak bir insan gibi bulundu. Çünkü yürekleri temiz olmayan ve Baba'nın yanındaki Sözü göremeyen kişiler, Tanrı'yı ancak görebilecekleri ve kendisi aracılığıyla o iç ışığa götürülecekleri bir şeyi üstlenmesiyle bulabilirlerdi. Bu hâl birinci türden değildir; çünkü insanın tabiatı kendinde kalarak Tanrı'nın tabiatını değiştirmedi. İkinci türden de değildir; çünkü insan Tanrı'yı değiştirip O'nun tarafından değiştirilmedi. Dördüncü türden de değildir; çünkü insan, ne Tanrı'yı değiştirecek ne de O'nun tarafından değiştirilecek şekilde üstlenilmedi. Daha çok üçüncü türdendir; çünkü daha iyiye doğru değişecek ve O'nun tarafından, bir giysinin insan tarafından giyildiğinde biçimlenmesinden tarifsizce daha üstün ve daha sıkı bir birlikle biçimlendirilecek şekilde üstlenildi. Havari bu kılık adıyla "insanlara benzer oldu" sözünü nasıl kastettiğini yeterince belirtti; çünkü insana dönüşerek değil, kılıkla insan oldu: İnsanı giyindi ki onu bir şekilde kendisiyle birleştirip kendine uydurarak kendi ölümsüzlüğüne ve ebediyetine ortak etsin. Bilgeliğin ve ilmin edinilmesindeki habitus'a Yunanlar hexis derler; birini giyinik ya da silahlı dediğimiz kılığa ise daha çok skhēma derler. Bundan Havari'nin bu tür kılıktan söz ettiği anlaşılır; çünkü Latince nüshalarda habitu ("kılıkça") diye okuduğumuz yerde Yunanca nüshalarda skhēmati yazılıdır. Bu adla, Sözün insanı üstlenmesiyle değişmediğini anlamak gerekir; tıpkı giysiyi giyen uzuvların değişmemesi gibi. Gerçi o üstlenme, üstlenileni üstlenene tarifsizce birleştirmiştir. Ama insan sözlerinin tarifsiz şeylere uydurulabildiği ölçüde, Tanrı'nın insanî zayıflığı üstlenmesiyle değiştiği anlaşılmasın diye, o üstlenmeye Yunanca skhēma, Latince habitus denmesi seçilmiştir.
- Cum ergo Apostolus de unigenito Dei Filio loqueretur, quantum pertinet ad ejus divinitatem, secundum id quod verissimus Deus est, aequalem dixit esse Patri, quod non ei fuit tanquam rapinam, id est, quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate, nollet homine indui, et hominibus ut homo apparere: sed semetipsum exinanivit, non formam suam mutans, sed formam servi accipiens; neque conversus aut transmutatus in hominem, amissa incommutabili stabilitate, sed verum hominem suscipiendo, ipse susceptor, in similitudinem hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, habitu inventus est ut homo (Philipp. II, 6, 7); id est, habendo hominem, inventus est ut homo. Non enim poterat inveniri Deus ab iis qui cor immundum habebant, et Verbum apud Patrem videre non poterant, nisi hoc suscipiendo quod possent videre, et per quod ad illud lumen interius ducerentur. Iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam Dei commutavit: neque ex secundo; non enim et mutavit homo Deum, et mutatus est ab illo: neque ex quarto; non enim sic assumptus est homo, ut neque ipse mutaret Deum, nec ab illo mutaretur: sed potius ex tertio; sic enim assumptus est, ut commutaretur in melius, et ab eo formaretur ineffabiliter excellentius atque conjunctius quam vestis, cum ab homine induitur. Hoc ergo habitus nomine satis significavit Apostolus quemadmodum dixerit, in similitudinem hominum factus; quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est homine, quem sibi uniens quodam modo atque conformans, immortalitati aeternitatique sociaret. Sed illum habitum, qui est in perceptione sapientiae et disciplinae, Graeci ἕξιν vocant: hunc autem, secundum quem dicimus vestitum vel armatum σχῆμα potius vocant. Ex quo intelligitur de isto genere habitus locutum Apostolum; quandoquidem in graecis exemplaribus σχήματι scriptum est, quod nos in latinis habitu habemus. Quo nomine oportet intelligi non mutatum esse Verbum susceptione hominis, sicuti nec membra veste induta mutantur: quanquam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulaverit: sed quantum verba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intelligatur Deus humanae fragilitatis assumptione, electum est ut graece σχῆμα, et latine diceretur habitus illa susceptio. LXXIV. De eo quod scriptum est in Epistola Pauli ad Colossenses: In quo habemus redemptionem et remissionem peccatorum, qui est imago Dei invisibilis (Coloss. I, 14, 15).