Kavram
Peroratio
- Yunanca
- ἐπίλογος (epilogos); ἀνακεφαλαίωσις (anakephalaiōsis)
- Latince
- peroratio; epilogus; conclusio; cumulus; enumeratio
- Almanca
- Redeschluss, Peroratio
- Fransızca
- péroraison
- İngilizce
- peroration
- Türkçe
- sonuç
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "sözü bitirmek". Retorikte konuşmanın beşinci ve son kısmı. İki yolu vardır: olaylara dayanan (rerum repetitio, kısa ve figürlerle çeşitlendirilmiş tekrar) ve duygulara dayanan (adfectus) (6.1.1–2). Duygu kısmında davacı yargıcı kışkırtır, savunucu yumuşatır (6.1.9); girişteki görevlere benzer ama "daha serbest ve daha dolgundur" (6.1.9–10). Acındırma hiçbir zaman uzun olmamalıdır, çünkü "hiçbir şey gözyaşından çabuk kurumaz" (6.1.27). Duygu sahnelemesi ters tepebilir: "bu işin ortası yoktur: ya gözyaşını hak eder ya kahkahayı" (6.1.45). Birçok parçalı davalarda ara sonuçlar kullanılır (merikoi epilogoi), ama Quintilianus bunları sonucun parçaları değil türleri sayar (6.1.54–55).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | epilogos: kazanmak, büyütmek, duygulandırmak, hatırlatmak | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | conclusio: enumeratio, indignatio, conquestio | Cicero, De inventione |
| MÖ 1. yy | Cicero | sonuçta duygu uyandırmanın hatibin en büyük gücü olduğu | Cicero, De oratore |
| MS 90'lar | Quintilianus | peroratio: tekrar ve duygu; acıma ve infial; sahnelemenin tehlikeleri | Quintilianus, Institutio oratoria III–IV, VI |
Dönüşüm: Atina mahkemesinde münadi eliyle kısıtlanan duygu uyandırma (6.1.7), Roma mahkemesinde hatibin en büyük silahı olur; Quintilianus'un zamanında ise imparatorluk düzeni yüzünden en güçlü yol olan "devletin selameti" kozu "neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır" (6.1.35).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐπίλογος; ἀνακεφαλαίωσις | epilogos "sona söylenen söz"; Aristoteles'te (Rhet. III 19) dört işi vardır: dinleyiciyi kendine kazanıp karşı tarafa soğutmak, büyütüp küçültmek, duyguları uyandırmak, hatırlatmak. anakephalaiōsis "başlıklara indirerek tekrar" sonucun olaylara dayanan yarısıdır. |
| Latince | peroratio; epilogus; conclusio; cumulus | per-orare "konuşmayı sonuna kadar götürmek". Quintilianus'a göre kimileri cumulus "doruk", kimileri conclusio "kapanış" der (6.1.1); tekrar kısmına bazı Latin yazarlar enumeratio "sayma" der. |
| Almanca / Fransızca | Redeschluss, Peroratio / péroraison | |
| İngilizce | peroration |
Türkçe karşılığı
sonuç. hâtime: eski yazı geleneğinde kitabın sonu için yerleşmiş, ama konuşmanın duygu yüklü kapanışını anlatmaz. kapanış: conclusio'ya daha yakın. perorasyon: Batı dillerinden alıntı. sonuç konuşmanın kısımları sayılırken (giriş, anlatı, ispat, çürütme, sonuç) doğal okunduğu için seçildi; mantıktaki "sonuç" (conclusio = çıkarım sonucu) ile karışmaması için bağlam gözetilir.
"Sonuç" kelimesi bir akıl yürütmenin vardığı yeri çağrıştırır; Quintilianus'ta ise sonucun asıl gücü akılda değil duygudadır: "belagatin bütün kaynaklarını açmak" burada serbesttir (6.1.51). Attikalılar ve filozoflar sonucu yalnız tekrar olarak kabul ederken, Quintilianus onun ağırlık merkezini acıma ve infial uyandırmaya kaydırır.
Atıf ve kaynak notu
Sonucun iki yolu (olaylar / duygular) ayrımı Helenistik okul retoriğinden gelir; Quintilianus onu devralır ama duygu kısmını kendi mahkeme tecrübesinden örneklerle (Glycon'un çocuğu, kocanın balmumu tasviri) eleştirel olarak işler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sonuç, Sonuç kısmı
Metinlerde işaretlendiği yerler
5 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.