İçeriğe geç

Kavram

Exordium

Yunanca
προοίμιον (prooimion)
Latince
exordium; principium; prooemium; insinuatio (sızma)
Almanca
Exordium, Einleitung
Fransızca
exorde
İngilizce
introduction, exordium
Türkçe
giriş

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "başlamak, dokumaya girişmek". Retorikte mahkeme konuşmasının beş kısmından (giriş, anlatı, ispat, çürütme, sonuç) birincisi olur. Quintilianus girişi bir ruh yönetimi tekniği olarak ele alır: iyi niyet kişilerden (avukat, dava sahibi, karşı taraf, yargıç) ya da davadan çıkarılır; dava türü (saygın, değersiz, iki yönlü, şaşırtıcı, karanlık; bazılarına göre utanç verici) girişin ne ölçüde ve nasıl kullanılacağını belirler (4.1.40–42). Ölçülülük, sadelik ve sanatın gizlenmesi girişin başlıca erdemleridir (4.1.55–60); girişte kusur, "limandan çıkarken gemiyi karaya oturtan dümenci"ye benzer (4.1.61). Aristoteles'in iyi yargıçların önünde girişe hiç gerek olmadığı yolundaki görüşü de aktarılır (4.1.72).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles prooimion: konuşmanın başı, yolu açan kısım; dinleyiciye konuyu bildirmek ve gönlünü kazanmak (Rhet. III 14) —
MÖ 1. yy Cicero exordium: principium ve insinuatio; dava türlerine göre giriş Cicero, De inventione; Cicero, Partitiones oratoriae
MS 90'lar Quintilianus iyi niyet, dikkat, öğrenmeye hazırlık; dava türleri; girişin kusurları (sıradan, ortak, tersine çevrilebilir, kopuk, aktarılmış) Quintilianus, Institutio oratoria IV

Dönüşüm: Müzikte asıl şarkıdan önce çalınan parçadan, mahkemede yargıcın gönlünü kazanma tekniğine; Quintilianus'ta ise kalıp bir kısım olmaktan çıkıp konuşmanın her yerinde kullanılabilen bir işleve dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca προοίμιον Quintilianus iki açıklama aktarır: ya oimē "şarkı" kelimesinden (kitharodların asıl yarışmadan önce dinleyicinin teveccühünü kazanmak için söyledikleri parçalar), ya oimos "yol" kelimesinden (konuya girmeden önce konan şey) (4.1.2–3).
Latince exordium, principium, prooemium exordior "dokumaya başlamak, söze başlamak" fiilinden. Quintilianus Yunanca adı daha yerinde bulur, çünkü Latince kelimeler yalnızca "başlangıç"ı gösterir (4.1.1). Cicero (De inventione 1.20) girişi iki türe ayırır: açık başlangıç (principium) ve dinleyicinin gönlüne gizlice sokulan sızma (insinuatio).
Almanca / Fransızca Exordium, Einleitung / exorde
İngilizce introduction, exordium

Türkçe karşılığı

giriş. önsöz: kitap önsözleri (prooemium "Önsöz" başlıkları) için ayrıldı. mukaddime, dibace: eski ve yazılı metinlere yönelik. başlangıç: principium'un harfî karşılığı, ama terim olarak zayıf. "Giriş" hem gündelik hem terim olarak açık olduğu için seçildi; principium ile insinuatio ayrımı gerektiğinde "doğrudan giriş" ve "sızma" denir.

"Giriş" kelimesi konuşmanın ilk bölümünü yer bakımından adlandırır; Latince terim ise bir işlev taşır: yargıcı "iyi niyetli, dikkatli ve öğrenmeye hazır" (benevolum, attentum, docilem) kılmak (4.1.5). Quintilianus bu yüzden girişin gücünün giriş olmayan yerlerde de, anlatının ve kanıtların ortasında da görülebileceğini söyler (4.1.73–75).

Atıf ve kaynak notu

Terim retorik okullarının ortak malıdır; benevolum, attentum, docilem üçlüsü Cicero'dan ve Rhetorica ad Herennium'dan beri yerleşiktir; Quintilianus bunu "yazarların çoğunun uzlaştığı" bir öğreti olarak aktarır (4.1.5).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: giriş, girişin, girişte, girişten

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.