Kavram
Exordium
- Yunanca
- προοίμιον (prooimion)
- Latince
- exordium; principium; prooemium; insinuatio (sızma)
- Almanca
- Exordium, Einleitung
- Fransızca
- exorde
- İngilizce
- introduction, exordium
- Türkçe
- giriş
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "başlamak, dokumaya girişmek". Retorikte mahkeme konuşmasının beş kısmından (giriş, anlatı, ispat, çürütme, sonuç) birincisi olur. Quintilianus girişi bir ruh yönetimi tekniği olarak ele alır: iyi niyet kişilerden (avukat, dava sahibi, karşı taraf, yargıç) ya da davadan çıkarılır; dava türü (saygın, değersiz, iki yönlü, şaşırtıcı, karanlık; bazılarına göre utanç verici) girişin ne ölçüde ve nasıl kullanılacağını belirler (4.1.40–42). Ölçülülük, sadelik ve sanatın gizlenmesi girişin başlıca erdemleridir (4.1.55–60); girişte kusur, "limandan çıkarken gemiyi karaya oturtan dümenci"ye benzer (4.1.61). Aristoteles'in iyi yargıçların önünde girişe hiç gerek olmadığı yolundaki görüşü de aktarılır (4.1.72).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | prooimion: konuşmanın başı, yolu açan kısım; dinleyiciye konuyu bildirmek ve gönlünü kazanmak (Rhet. III 14) | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | exordium: principium ve insinuatio; dava türlerine göre giriş | Cicero, De inventione; Cicero, Partitiones oratoriae |
| MS 90'lar | Quintilianus | iyi niyet, dikkat, öğrenmeye hazırlık; dava türleri; girişin kusurları (sıradan, ortak, tersine çevrilebilir, kopuk, aktarılmış) | Quintilianus, Institutio oratoria IV |
Dönüşüm: Müzikte asıl şarkıdan önce çalınan parçadan, mahkemede yargıcın gönlünü kazanma tekniğine; Quintilianus'ta ise kalıp bir kısım olmaktan çıkıp konuşmanın her yerinde kullanılabilen bir işleve dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | προοίμιον | Quintilianus iki açıklama aktarır: ya oimē "şarkı" kelimesinden (kitharodların asıl yarışmadan önce dinleyicinin teveccühünü kazanmak için söyledikleri parçalar), ya oimos "yol" kelimesinden (konuya girmeden önce konan şey) (4.1.2–3). |
| Latince | exordium, principium, prooemium | exordior "dokumaya başlamak, söze başlamak" fiilinden. Quintilianus Yunanca adı daha yerinde bulur, çünkü Latince kelimeler yalnızca "başlangıç"ı gösterir (4.1.1). Cicero (De inventione 1.20) girişi iki türe ayırır: açık başlangıç (principium) ve dinleyicinin gönlüne gizlice sokulan sızma (insinuatio). |
| Almanca / Fransızca | Exordium, Einleitung / exorde | |
| İngilizce | introduction, exordium |
Türkçe karşılığı
giriş. önsöz: kitap önsözleri (prooemium "Önsöz" başlıkları) için ayrıldı. mukaddime, dibace: eski ve yazılı metinlere yönelik. başlangıç: principium'un harfî karşılığı, ama terim olarak zayıf. "Giriş" hem gündelik hem terim olarak açık olduğu için seçildi; principium ile insinuatio ayrımı gerektiğinde "doğrudan giriş" ve "sızma" denir.
"Giriş" kelimesi konuşmanın ilk bölümünü yer bakımından adlandırır; Latince terim ise bir işlev taşır: yargıcı "iyi niyetli, dikkatli ve öğrenmeye hazır" (benevolum, attentum, docilem) kılmak (4.1.5). Quintilianus bu yüzden girişin gücünün giriş olmayan yerlerde de, anlatının ve kanıtların ortasında da görülebileceğini söyler (4.1.73–75).
Atıf ve kaynak notu
Terim retorik okullarının ortak malıdır; benevolum, attentum, docilem üçlüsü Cicero'dan ve Rhetorica ad Herennium'dan beri yerleşiktir; Quintilianus bunu "yazarların çoğunun uzlaştığı" bir öğreti olarak aktarır (4.1.5).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: giriş, girişin, girişte, girişten
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.