İçeriğe geç

Kavram

Narratio

Yunanca
διήγησις (diēgēsis)
Latince
narratio; expositio
Almanca
Narratio, Erzählung
Fransızca
narration
İngilizce
narration, statement of facts
Türkçe
anlatı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "anlatmak". Retorikte mahkeme konuşmasının ikinci kısmı. İsokrates'in okulundan gelen üç nitelik: açık (lucida), kısa (brevis), akla yakın (verisimilis) (4.2.31). Aristoteles kısalık kuralıyla alay eder (4.2.32); Quintilianus kısalığı "gerekenden fazlasını söylememek" diye tarif eder (4.2.43). Doğru olanın da inanılır kılınması gerekir, çünkü "pek çok şey doğrudur ama pek inanılır değildir" (4.2.34): bu, doğruluk ile inandırıcılık arasındaki eski ayrımın (verum / verisimile; bkz. probabile) mahkeme pratiğindeki yansımasıdır. Quintilianus anlatının her zaman girişin ardından gelmesi gerektiği kuralını da kabul etmez: davanın durumu sırayı değiştirebilir (4.2.24–26, 4.2.83–86).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy İsokrates okulu; Aristoteles açık, kısa, akla yakın anlatı; Aristoteles'te anlatının konuşma türlerine göre yeri (Rhet. III 16) —
MÖ 1. yy Cicero narratio: üç tür (davaya ait, davaya bağlı, kişilere ve olaylara ait); üç nitelik Cicero, De inventione; Cicero, Partitiones oratoriae
MS 90'lar Quintilianus ispatın kesintisiz önermesi; anlatının yeri, sırası, renk, kısalık ve inanılırlık Quintilianus, Institutio oratoria IV

Dönüşüm: Tarafsız olay bildiriminden, bütün davanın ilk ispatı olan ve olayları yargıcın lehimize yorumlayacağı biçimde kuran bir söze.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca διήγησις diēgeomai "baştan sona anlatmak". Tekrarlanan anlatıya epidiēgēsis denir (4.2.128).
Latince narratio; expositio Quintilianus'un tarifi: "yapılmış ya da yapılmış gibi gösterilen bir olayın inandırmaya elverişli açıklaması"; Apollodoros'a göre "dinleyiciye anlaşmazlığın konusunu öğreten söz" (4.2.31). expositio "açıklama" çoğu yerde eşanlamlı kullanılır.
Almanca / Fransızca Narratio, Erzählung / narration
İngilizce narration, statement of facts

Türkçe karşılığı

anlatı. anlatım: yöntemi ya da üslubu anlatır, kısmın kendisini değil. hikâye: kurmaca çağrışımı fazla. vakıaların arzı: hukuk diline yakın ama terim olarak ağır. "Anlatı" hem kısmı hem içeriğini karşıladığı için seçildi; fiil olarak narrare "anlatmak", expositio "açıklama" diye verildi.

"Anlatı" yansız bir bildirim gibi duyulur; Quintilianus'ta ise anlatı yargıcın yalnızca öğrenmesi için değil, "bize katılması" için bulunmuştur (4.2.21) ve "bir tanık gibi değil, bir avukat gibi" yapılmalıdır (4.2.109). Anlatı, ispatın kesintisiz önermesidir (4.2.79); hatta uydurma anlatı ve "renk" (color) de bu kısmın konusudur (4.2.88–94).

Atıf ve kaynak notu

Üç nitelik öğretisi Quintilianus'ta İsokrates'in izleyicilerine bağlanır (4.2.31); İsokrates'in kendi retorik kitabı kayıptır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: anlatı, anlatının, anlatılardan, anlatımlar

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.