Kavram
Narratio
- Yunanca
- διήγησις (diēgēsis)
- Latince
- narratio; expositio
- Almanca
- Narratio, Erzählung
- Fransızca
- narration
- İngilizce
- narration, statement of facts
- Türkçe
- anlatı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "anlatmak". Retorikte mahkeme konuşmasının ikinci kısmı. İsokrates'in okulundan gelen üç nitelik: açık (lucida), kısa (brevis), akla yakın (verisimilis) (4.2.31). Aristoteles kısalık kuralıyla alay eder (4.2.32); Quintilianus kısalığı "gerekenden fazlasını söylememek" diye tarif eder (4.2.43). Doğru olanın da inanılır kılınması gerekir, çünkü "pek çok şey doğrudur ama pek inanılır değildir" (4.2.34): bu, doğruluk ile inandırıcılık arasındaki eski ayrımın (verum / verisimile; bkz. probabile) mahkeme pratiğindeki yansımasıdır. Quintilianus anlatının her zaman girişin ardından gelmesi gerektiği kuralını da kabul etmez: davanın durumu sırayı değiştirebilir (4.2.24–26, 4.2.83–86).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | İsokrates okulu; Aristoteles | açık, kısa, akla yakın anlatı; Aristoteles'te anlatının konuşma türlerine göre yeri (Rhet. III 16) | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | narratio: üç tür (davaya ait, davaya bağlı, kişilere ve olaylara ait); üç nitelik | Cicero, De inventione; Cicero, Partitiones oratoriae |
| MS 90'lar | Quintilianus | ispatın kesintisiz önermesi; anlatının yeri, sırası, renk, kısalık ve inanılırlık | Quintilianus, Institutio oratoria IV |
Dönüşüm: Tarafsız olay bildiriminden, bütün davanın ilk ispatı olan ve olayları yargıcın lehimize yorumlayacağı biçimde kuran bir söze.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διήγησις | diēgeomai "baştan sona anlatmak". Tekrarlanan anlatıya epidiēgēsis denir (4.2.128). |
| Latince | narratio; expositio | Quintilianus'un tarifi: "yapılmış ya da yapılmış gibi gösterilen bir olayın inandırmaya elverişli açıklaması"; Apollodoros'a göre "dinleyiciye anlaşmazlığın konusunu öğreten söz" (4.2.31). expositio "açıklama" çoğu yerde eşanlamlı kullanılır. |
| Almanca / Fransızca | Narratio, Erzählung / narration | |
| İngilizce | narration, statement of facts |
Türkçe karşılığı
anlatı. anlatım: yöntemi ya da üslubu anlatır, kısmın kendisini değil. hikâye: kurmaca çağrışımı fazla. vakıaların arzı: hukuk diline yakın ama terim olarak ağır. "Anlatı" hem kısmı hem içeriğini karşıladığı için seçildi; fiil olarak narrare "anlatmak", expositio "açıklama" diye verildi.
"Anlatı" yansız bir bildirim gibi duyulur; Quintilianus'ta ise anlatı yargıcın yalnızca öğrenmesi için değil, "bize katılması" için bulunmuştur (4.2.21) ve "bir tanık gibi değil, bir avukat gibi" yapılmalıdır (4.2.109). Anlatı, ispatın kesintisiz önermesidir (4.2.79); hatta uydurma anlatı ve "renk" (color) de bu kısmın konusudur (4.2.88–94).
Atıf ve kaynak notu
Üç nitelik öğretisi Quintilianus'ta İsokrates'in izleyicilerine bağlanır (4.2.31); İsokrates'in kendi retorik kitabı kayıptır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: anlatı, anlatının, anlatılardan, anlatımlar
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.