İçeriğe geç

Kavram

Metrum

Yunanca
μέτρον (metron, şiirde); ῥυθμός (rhythmos); στίχος (stikhos)
Latince
metrum; mensio, mensura; rhythmus; versus
Almanca
Metrum, Versmaß; Vers
Fransızca
mètre; vers
İngilizce
metre
Türkçe
vezin; ritim (rhythmus); dize (versus)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte metrum şiirin ölçüsüdür. Augustinus onu musikinin "uzun süre / uzun süre değil" (diu et non diu) ile ilgilenen kısmına yerleştirir ve akılla temellendirir: Ayaklar sayıların ilerleyişine göre dört heceye kadar çıkar; ayaklar eşit zamanlıysa birleşir; vezin, sonu belli bir ayak dizisidir; eksik ayak sessizlikle tamamlanır. Gramerci heceyi otoriteye, musikici akla ve kulağa göre ölçer. VI. kitapta duyulan veznin oranları ruhta ve Tanrı'da ebedî sayılara yükselişin basamağı olur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles vezin ile ritim ayrımı; düzyazı ritimli olmalı, vezinli olmamalı —
MS 90'lar Quintilianus ritim zaman aralığıdır, vezin sırayı da gözetir (9.4.45–50) Quintilianus, Institutio oratoria
387–391 Augustinus ritim / vezin / dize ayrımı; sessizlik ve ayakların birleşimi Augustinus, De musica

Dönüşüm: Genel "ölçü"den şiirin belli ölçüsüne; Augustinus'ta duyulur veznin akli oranlara, oradan ebedî sayılara bağlanmasına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μέτρον (metron) "ölçü"nün şiirdeki özel anlamı: belli ayaklardan kurulu ve belli bir sonla kapanan dize ölçüsü; Aristoteles Poetika 1447b, Retorik III 8 (düzyazı ritimli olmalı, vezinli olmamalı). Genel "ölçü" anlamı için bkz. metron.
Latince metrum; mensio, mensura Yunancadan alıntı. Augustinus De musica III 1–2'de üç terimi ayırır: rhythmus (Latince numerus), sonu belli olmayan ayak dizisidir; metrum (Latince mensio ya da mensura denebilir), belli ayaklarla akan ve belli bir sonla kapanan dizidir; versus, ortasında belli bir yerde bir eklem bulunan, âdeta iki üyeden kurulu vezindir. "Her vezin ritimdir, her ritim vezin değildir; her dize vezindir, her vezin dize değildir."
Almanca / Fransızca Metrum, Versmaß / mètre
İngilizce metre

Türkçe karşılığı

vezin. vezin: Arapça vezn, "tartı, ölçü"; Türk ve İslâm şiir geleneğinde dize ölçüsünün yerleşik adı (aruz vezni, hece vezni). ölçü: fazla genel, modus ve mensura için ayrılmıştır. metre: Batı dillerinden alıntı, uzunluk birimiyle karışır. Bu yüzden vezin seçildi; rhythmus "ritim", versus "dize" diye verilir.

"Vezin" Türkçede hece ya da aruz sayımını çağrıştırır; Augustinus'un metrum'u ise uzun ve kısa hecelerin zaman oranlarına dayanır ve sessizliği (silentium) de ölçüye katar. Kelime aynı, ölçülen şey farklıdır.

Atıf ve kaynak notu

Ritim / vezin / dize üçlü ayrımı Augustinus'tan önce Latin gramercilerinde (Varro geleneği, Terentianus Maurus) de vardır; Augustinus'un katkısı ayrımı sayı oranlarına ve akla dayandırmasıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: vezin, vezinlerinden, vezinlerde, vezni, vezinlerin

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 8 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.