Kavram
Metrum
- Yunanca
- μέτρον (metron, şiirde); ῥυθμός (rhythmos); στίχος (stikhos)
- Latince
- metrum; mensio, mensura; rhythmus; versus
- Almanca
- Metrum, Versmaß; Vers
- Fransızca
- mètre; vers
- İngilizce
- metre
- Türkçe
- vezin; ritim (rhythmus); dize (versus)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte metrum şiirin ölçüsüdür. Augustinus onu musikinin "uzun süre / uzun süre değil" (diu et non diu) ile ilgilenen kısmına yerleştirir ve akılla temellendirir: Ayaklar sayıların ilerleyişine göre dört heceye kadar çıkar; ayaklar eşit zamanlıysa birleşir; vezin, sonu belli bir ayak dizisidir; eksik ayak sessizlikle tamamlanır. Gramerci heceyi otoriteye, musikici akla ve kulağa göre ölçer. VI. kitapta duyulan veznin oranları ruhta ve Tanrı'da ebedî sayılara yükselişin basamağı olur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | vezin ile ritim ayrımı; düzyazı ritimli olmalı, vezinli olmamalı | — |
| MS 90'lar | Quintilianus | ritim zaman aralığıdır, vezin sırayı da gözetir (9.4.45–50) | Quintilianus, Institutio oratoria |
| 387–391 | Augustinus | ritim / vezin / dize ayrımı; sessizlik ve ayakların birleşimi | Augustinus, De musica |
Dönüşüm: Genel "ölçü"den şiirin belli ölçüsüne; Augustinus'ta duyulur veznin akli oranlara, oradan ebedî sayılara bağlanmasına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μέτρον (metron) | "ölçü"nün şiirdeki özel anlamı: belli ayaklardan kurulu ve belli bir sonla kapanan dize ölçüsü; Aristoteles Poetika 1447b, Retorik III 8 (düzyazı ritimli olmalı, vezinli olmamalı). Genel "ölçü" anlamı için bkz. metron. |
| Latince | metrum; mensio, mensura | Yunancadan alıntı. Augustinus De musica III 1–2'de üç terimi ayırır: rhythmus (Latince numerus), sonu belli olmayan ayak dizisidir; metrum (Latince mensio ya da mensura denebilir), belli ayaklarla akan ve belli bir sonla kapanan dizidir; versus, ortasında belli bir yerde bir eklem bulunan, âdeta iki üyeden kurulu vezindir. "Her vezin ritimdir, her ritim vezin değildir; her dize vezindir, her vezin dize değildir." |
| Almanca / Fransızca | Metrum, Versmaß / mètre | |
| İngilizce | metre |
Türkçe karşılığı
vezin. vezin: Arapça vezn, "tartı, ölçü"; Türk ve İslâm şiir geleneğinde dize ölçüsünün yerleşik adı (aruz vezni, hece vezni). ölçü: fazla genel, modus ve mensura için ayrılmıştır. metre: Batı dillerinden alıntı, uzunluk birimiyle karışır. Bu yüzden vezin seçildi; rhythmus "ritim", versus "dize" diye verilir.
"Vezin" Türkçede hece ya da aruz sayımını çağrıştırır; Augustinus'un metrum'u ise uzun ve kısa hecelerin zaman oranlarına dayanır ve sessizliği (silentium) de ölçüye katar. Kelime aynı, ölçülen şey farklıdır.
Atıf ve kaynak notu
Ritim / vezin / dize üçlü ayrımı Augustinus'tan önce Latin gramercilerinde (Varro geleneği, Terentianus Maurus) de vardır; Augustinus'un katkısı ayrımı sayı oranlarına ve akla dayandırmasıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: vezin, vezinlerinden, vezinlerde, vezni, vezinlerin
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Musiki Üzerine27
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine22
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine136_2
- Augustinus, İtiraflar3.14
- Augustinus, Tashihler1.19.1
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.563_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.17
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)pr