Kavram
Numerus
- Yunanca
- ῥυθμός (rhythmos)
- Latince
- numerus; numerus oratorius; numerosum
- Almanca
- Rhythmus, Prosarhythmus
- Fransızca
- rythme, nombre oratoire
- İngilizce
- number
- Türkçe
- ritim
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "sayı, miktar, sıra". Müzikte ve retorikte zamanın ölçülü bölünüşü. Quintilianus ritim ile vezni ayırır: ritim yalnız zaman aralıklarından oluşur ve kemiyete aittir; vezin sırayı da gözetir ve keyfiyete aittir (9.4.46). Ritmin aralıkları serbest, vezninki sınırlıdır; ritim bedenin hareketinde de vardır (9.4.50). Sözde ritim her yerdedir ama en çok kapanışlarda (clausula) aranır (9.4.61); başlangıçlar da önemlidir (9.4.62). Hatip ritimli olmaktan çok ritimsiz olmamaya çalışmalıdır (9.4.56); sözün içinden tam bir dize çıkması kusurdur (9.4.72). Ayakların yargıcı kulaktır (9.4.116).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Thrasymakhos | paion'u düzyazıya sokan ilk kişi (9.4.87) | — |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | düzyazı ritimli olmalı ama vezinli olmamalı; paion övülür (Retorik III 8) | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | numerus oratorius; Orator 168–236 | Cicero, Orator |
| MS 90'lar | Quintilianus | ritim/vezin ayrımı, ayaklar, kapanışlar; IX 4.45–147 | Quintilianus, Institutio oratoria |
| 387–391 | Augustinus | hareketlerde sayı oranı ve ritim; VI. kitapta ses veren, karşılayan, ilerleyen, hatırlanan, hissî ve akla dayalı ritimlerden ebedî sayılara yükseliş | Augustinus, De musica |
Dönüşüm: Sayıdan zamana: numerus önce "sayı", sonra "ölçülü düzen"; Augustinus'un De musica'sında yeniden "sayı" ve kozmik düzen anlamı ağır basar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ῥυθμός | rheîn "akmak" ile ilişkilendirilir: akışın ölçülü düzeni. metron "vezin"den ayrılır. |
| Latince | numerus | "sayı"; müzikte ve sözde "ölçülü düzen, ritim". numerosus "ritimli". Quintilianus: "numeri derken rhythmos'u anlamak istiyorum" (9.4.45); hatibe has ritim: numerus oratorius (9.4.57). |
| Almanca / Fransızca | Rhythmus / nombre | |
| İngilizce | number |
Türkçe karşılığı
ritim. sayı: Latincenin kelime anlamı, ama Türkçede terim olarak anlaşılmaz. ahenk: sesin uyumunu verir, zaman ölçüsünü vermez. vezin: metrum için ayrılmıştır. ritim zaman aralıklarının düzenini doğrudan anlatır.
"Ritim" müzikle çağrışım yapar; Quintilianus da ritmi müziğe ve dansa bağlar (9.4.10–12, 9.4.139). Ama hatibin ritmi düzyazınındır: şiirdeki gibi kesin değil, sezilen, gizlenmesi gereken bir düzendir.
Atıf ve kaynak notu
Ayak adlandırmaları kaynaktan kaynağa değişir; Quintilianus khoreios/trokhaios/tribrakhys adlarındaki karışıklığa dikkat çeker (9.4.80–82).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sayı, ritim, sayıyla, sayısı, ritimli, Sayının
Metinlerde işaretlendiği yerler
21 yer · 21 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi9.4.22
- Augustinus, Düzen Üzerine2.40
- Augustinus, Musiki Üzerine1
- Augustinus, Hür İrade Üzerine8
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine46_2
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine16
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine25
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_20
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_19
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine76
- Augustinus, İtiraflar10.19
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine21
- Augustinus, Teslis Üzerine38_2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.1
- Augustinus, Tanrı Devleti5.11
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.M9.1
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.201_2
- Boethius, Aritmetik Üzerinepr_2
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1173
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.39
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi117