İçeriğe geç

Kavram

Numerus

Yunanca
ῥυθμός (rhythmos)
Latince
numerus; numerus oratorius; numerosum
Almanca
Rhythmus, Prosarhythmus
Fransızca
rythme, nombre oratoire
İngilizce
number
Türkçe
ritim

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "sayı, miktar, sıra". Müzikte ve retorikte zamanın ölçülü bölünüşü. Quintilianus ritim ile vezni ayırır: ritim yalnız zaman aralıklarından oluşur ve kemiyete aittir; vezin sırayı da gözetir ve keyfiyete aittir (9.4.46). Ritmin aralıkları serbest, vezninki sınırlıdır; ritim bedenin hareketinde de vardır (9.4.50). Sözde ritim her yerdedir ama en çok kapanışlarda (clausula) aranır (9.4.61); başlangıçlar da önemlidir (9.4.62). Hatip ritimli olmaktan çok ritimsiz olmamaya çalışmalıdır (9.4.56); sözün içinden tam bir dize çıkması kusurdur (9.4.72). Ayakların yargıcı kulaktır (9.4.116).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5. yy Thrasymakhos paion'u düzyazıya sokan ilk kişi (9.4.87) —
MÖ 4. yy Aristoteles düzyazı ritimli olmalı ama vezinli olmamalı; paion övülür (Retorik III 8) —
MÖ 1. yy Cicero numerus oratorius; Orator 168–236 Cicero, Orator
MS 90'lar Quintilianus ritim/vezin ayrımı, ayaklar, kapanışlar; IX 4.45–147 Quintilianus, Institutio oratoria
387–391 Augustinus hareketlerde sayı oranı ve ritim; VI. kitapta ses veren, karşılayan, ilerleyen, hatırlanan, hissî ve akla dayalı ritimlerden ebedî sayılara yükseliş Augustinus, De musica

Dönüşüm: Sayıdan zamana: numerus önce "sayı", sonra "ölçülü düzen"; Augustinus'un De musica'sında yeniden "sayı" ve kozmik düzen anlamı ağır basar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ῥυθμός rheîn "akmak" ile ilişkilendirilir: akışın ölçülü düzeni. metron "vezin"den ayrılır.
Latince numerus "sayı"; müzikte ve sözde "ölçülü düzen, ritim". numerosus "ritimli". Quintilianus: "numeri derken rhythmos'u anlamak istiyorum" (9.4.45); hatibe has ritim: numerus oratorius (9.4.57).
Almanca / Fransızca Rhythmus / nombre
İngilizce number

Türkçe karşılığı

ritim. sayı: Latincenin kelime anlamı, ama Türkçede terim olarak anlaşılmaz. ahenk: sesin uyumunu verir, zaman ölçüsünü vermez. vezin: metrum için ayrılmıştır. ritim zaman aralıklarının düzenini doğrudan anlatır.

"Ritim" müzikle çağrışım yapar; Quintilianus da ritmi müziğe ve dansa bağlar (9.4.10–12, 9.4.139). Ama hatibin ritmi düzyazınındır: şiirdeki gibi kesin değil, sezilen, gizlenmesi gereken bir düzendir.

Atıf ve kaynak notu

Ayak adlandırmaları kaynaktan kaynağa değişir; Quintilianus khoreios/trokhaios/tribrakhys adlarındaki karışıklığa dikkat çeker (9.4.80–82).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sayı, ritim, sayıyla, sayısı, ritimli, Sayının

Metinlerde işaretlendiği yerler

21 yer · 21 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.