Augustinus · Hakiki Din Üzerine
25. Bölüm
- Öyleyse ilahî takdir yalnız tek tek insanlara âdeta özel olarak değil, bütün insan soyuna da âdeta kamusal olarak yardım eder. Tek tek insanlarla ne yapıldığını, bunu yapan Tanrı ve kendileriyle bu yapılanlar bilir. İnsan soyuyla ne yapıldığını ise tarih ve peygamberlik aracılığıyla bildirmek istedi. Geçici şeylere —ister geçmiş ister gelecek olsunlar— iman ise anlamaktan çok inanmakla güç kazanır. Ama bizim işimiz, Tanrı'ya doğru ibadet etmek için —tek kurtuluş budur— hangi insanlara ya da hangi kitaplara inanmamız gerektiğini düşünmektir. Bu meselenin ilk tartışması şudur: Bizi birçok tanrıya ibadete çağıranlara mı, yoksa tek Tanrı'ya ibadete çağıranlara mı inanmalıyız? Teke çağıranların öncelikle izlenmesi gerektiğinden kim şüphe eder; hele birçok tanrıya ibadet edenler de her şeyin bu tek Rabbi ve yöneticisi konusunda hemfikir olduğuna göre? Hem sayı da elbette birden başlar. Öyleyse önce tek yüce Tanrı'nın tek hakiki Tanrı olduğunu ve yalnız ona ibadet edilmesi gerektiğini söyleyenler izlenmelidir. Hakikat bunlarda parlamazsa, ancak o zaman başka yere geçilmelidir. Çünkü şeylerin tabiatında da her şeyi bire indirgeyen birin otoritesi daha büyüktür ve insan soyunda da bir kalabalığın ancak uzlaşıyorsa, yani bir şeyi düşünüyorsa gücü vardır; aynı şekilde dinde de bire çağıranların otoritesi daha büyük ve daha güvenilir olmalıdır.
- İkinci husus, tek Tanrı'ya ibadet konusunda insanlar arasında çıkmış olan anlaşmazlıktır. Ama atalarımızın, geçici şeylerden ebedî şeylere yükselinen o iman basamağında görünür mucizelerin ardından gittiklerini —başka türlü yapamazlardı— öğrendik; onlar aracılığıyla, sonrakiler için mucizelere gerek kalmaması sağlandı. Çünkü Katolik Kilise bütün dünyaya yayılıp yerleştikten sonra, ruh her zaman görünür şeyleri aramasın ve insan soyu yeniliğiyle tutuştuğu şeylerin alışkanlığıyla soğumasın diye o mucizelerin bizim zamanımıza kadar sürmesine izin verilmedi. Az kişinin erişebildiği şeyleri vaaz ettikleri hâlde halkları kendilerinin izlenmesi gerektiğine ikna edebilen kimselere inanılması gerektiğinden artık şüphe etmememiz gerekir. Çünkü şimdi söz konusu olan, kişi ilahî ve görünmez şeyler hakkında akıl yürütmeye elverişli hâle gelmeden önce kime inanılması gerektiğidir. Çünkü apaçık hakikate ulaşmış daha arı bir ruhun aklının önüne hiçbir şekilde insan otoritesi geçirilmez; ama bu akla hiçbir kibir ulaştırmaz. Kibir olmasaydı ne heretikler, ne ayrılıkçılar, ne bedence sünnet olanlar, ne de yaratığa ve putlara tapanlar olurdu. Ama halkın vaat edilen yetkinliğinden önce bunlar olmasaydı, hakikat çok daha tembelce aranırdı.25
- Quoniam igitur divina providentia, non solum singulis hominibus quasi privatim, sed universo generi humano tanquam publice consulit; quid cum singulis agatur, Deus qui agit atque ipsi cum quibus agitur sciunt. Quid autem agatur cum genere humano, per historiam commendari voluit, et per prophetiam. Temporalium autem rerum fides, sive praeteritarum, sive futurarum, magis credendo quam intelligendo valet. Sed nostrum est considerare, quibus vel hominibus vel libris credendum sit ad colendum recte Deum, quae una salus est. Hujus rei prima disceptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multos deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui ad unum vocant, praesertim cum illi multorum cultores, de hoc uno Domino cunctorum et rectore consentiant? et certe ab uno incipit numerus. Prius ergo isti sequendi sunt, qui unum Deum summum solum verum Deum, et solum colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est, unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula (non enim aliter poterant) secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque fundata sit, nec miracula illa in nostra tempora durare permissa sunt, ne animus semper visibilia quaereret, et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit: nec jam nobis dubium esse oportet iis esse credendum, qui cum ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam veritatem pervenit, nullomodo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Qua si non esset, non essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem si non essent ante perfectionem populi, quae promittitur, multo pigrius veritas quaereretur.