İçeriğe geç

Kavram

Cognitio matutina

Latince
cognitio matutina / vespertina; scientia matutina; dies, vespera, mane
Almanca
Morgenerkenntnis / Abenderkenntnis
Fransızca
connaissance du matin / du soir
İngilizce
morning knowledge
Türkçe
sabah bilgisi / akşam bilgisi

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Tekvin'in ilk üç günü güneş yaratılmadan önce geçer; öyleyse "akşam oldu, sabah oldu" güneşin dönüşü olamaz. Augustinus, ilk gün yaratılan ışığı meleklerin ruhanî tabiatı olarak okuyunca günün, akşamın ve sabahın da bu ruhanî ışığın bilgi hâlleri olduğunu ileri sürer (IV 21–26). Gündüz: yaratığı, yapılmadan önce, Tanrı'nın Sözündeki ebedî ilkesinde bilmek ("Ve öyle oldu"). Akşam: yaratığı yapıldıktan sonra kendi tabiatında bilmek ("Ve Tanrı yaptı"); bu bilgi daha aşağı ve "solgun"dur, ama bilgisizlikle karşılaştırıldığında yine gündüzdür (IV 23). Sabah: bu aşağı bilgiyi Yaratıcı'nın övgüsüne yöneltip bir sonraki işin bilgisini Sözden almak. Melek kendinden, Yaratıcı'dan çok haz duysaydı sabah olmazdı; kibirle düşerdi (IV 24, 32). Böylece altı gün, tek bir günün, yani melekler topluluğunun bilgisinin altı kez tekrarıdır; yedinci günün akşamı yoktur, çünkü Tanrı'nın dinlenmesi yaratık değildir (IV 26). Augustinus bu bilginin meleklerde aynı anda (simul) gerçekleştiğini de kabul eder: Her şey hem "önce ve sonra" hem "aynı anda" yaratılmıştır (IV 33–35).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
401–415 Augustinus meleklerin Tanrı'nın Sözündeki (gündüz/sabah) ve yaratığın kendisindeki (akşam) bilgisi; altı gün tek günün tekrarı Augustinus, De Genesi ad litteram IV 21–35
413–426 Augustinus aynı ayrım: yaratığın bilgisi Yaratıcı'nınkiyle karşılaştırılınca akşamdır De civitate Dei XI 7, 29
13. yy Thomas Aquinas cognitio matutina (Söz'deki şeylerin bilgisi) / vespertina (kendi tabiatlarındaki bilgileri) Summa theologiae I q. 58 a. 6–7

Dönüşüm: Tekvin'in zaman formülünden bilgi kuramına: "Akşam ve sabah" önce gökbilimsel bir ifade iken Augustinus'ta yaratılmış aklın iki bilme yolu ve bunların Yaratıcı'ya dönüşü olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yunanca karşılığı yoktur; Augustinus'un Tekvin'deki "akşam oldu, sabah oldu" formülünden türettiği bir ayrımdır.
Latince cognitio matutina / vespertina cognitio "bilme, bilgi"; matutinus "sabaha ait" (mane "sabah"), vespertinus "akşama ait" (vespera). Augustinus, De Genesi ad litteram IV 22–35: melekler yaratığı önce Tanrı'nın Sözünde (gündüz), sonra kendi tabiatında (akşam) bilir ve bu bilgiyi Yaratıcı'nın övgüsüne yöneltir (sabah). IV 30'da scientia matutina, IV 32'de uespertina cognitio diye adlandırılır.
Almanca / Fransızca Morgenerkenntnis / connaissance matinale
İngilizce morning knowledge

Türkçe karşılığı

sabah bilgisi / akşam bilgisi. seher bilgisi: şiirsel ama "seher" gün ağarmadan önceki vakittir, Augustinus'un mane'si ise akşamı izleyen dönüştür. tan bilgisi: aynı sorun. sabah bilgisi seçildi: Tekvin çevirisindeki "sabah oldu" ile aynı kelimeyi korur, böylece Augustinus'un yorumunun lafza dayandığı görünür. Metinde çoğu yerde yalnız "bilgi", "akşam", "sabah" kelimeleriyle geçer.

Augustinus "akşam" ve "sabah" kelimelerinin melekler için mecazî değil, asıl anlamıyla söylendiğini savunur: "Işığın daha iyi ve daha kesin olduğu yerde gün de daha gerçektir" (IV 28). Bu yüzden "sabah bilgisi" bir benzetme olarak değil, gerçek günün gerçek sabahı olarak okunmalıdır; çeviri gündelik "sabah" kelimesini bilerek korur.

Atıf ve kaynak notu

Ayrım Augustinus'a aittir; ama cognitio matutina / vespertina çifti ancak Ortaçağ skolastiğinde (Petrus Lombardus, Thomas) yerleşik bir terim olur. Augustinus metinde çoğunlukla yalnız "gündüz", "akşam", "sabah" der.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: bilgisine, bilgisi

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.