Kavram
Cognitio matutina
- Latince
- cognitio matutina / vespertina; scientia matutina; dies, vespera, mane
- Almanca
- Morgenerkenntnis / Abenderkenntnis
- Fransızca
- connaissance du matin / du soir
- İngilizce
- morning knowledge
- Türkçe
- sabah bilgisi / akşam bilgisi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Tekvin'in ilk üç günü güneş yaratılmadan önce geçer; öyleyse "akşam oldu, sabah oldu" güneşin dönüşü olamaz. Augustinus, ilk gün yaratılan ışığı meleklerin ruhanî tabiatı olarak okuyunca günün, akşamın ve sabahın da bu ruhanî ışığın bilgi hâlleri olduğunu ileri sürer (IV 21–26). Gündüz: yaratığı, yapılmadan önce, Tanrı'nın Sözündeki ebedî ilkesinde bilmek ("Ve öyle oldu"). Akşam: yaratığı yapıldıktan sonra kendi tabiatında bilmek ("Ve Tanrı yaptı"); bu bilgi daha aşağı ve "solgun"dur, ama bilgisizlikle karşılaştırıldığında yine gündüzdür (IV 23). Sabah: bu aşağı bilgiyi Yaratıcı'nın övgüsüne yöneltip bir sonraki işin bilgisini Sözden almak. Melek kendinden, Yaratıcı'dan çok haz duysaydı sabah olmazdı; kibirle düşerdi (IV 24, 32). Böylece altı gün, tek bir günün, yani melekler topluluğunun bilgisinin altı kez tekrarıdır; yedinci günün akşamı yoktur, çünkü Tanrı'nın dinlenmesi yaratık değildir (IV 26). Augustinus bu bilginin meleklerde aynı anda (simul) gerçekleştiğini de kabul eder: Her şey hem "önce ve sonra" hem "aynı anda" yaratılmıştır (IV 33–35).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 401–415 | Augustinus | meleklerin Tanrı'nın Sözündeki (gündüz/sabah) ve yaratığın kendisindeki (akşam) bilgisi; altı gün tek günün tekrarı | Augustinus, De Genesi ad litteram IV 21–35 |
| 413–426 | Augustinus | aynı ayrım: yaratığın bilgisi Yaratıcı'nınkiyle karşılaştırılınca akşamdır | De civitate Dei XI 7, 29 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | cognitio matutina (Söz'deki şeylerin bilgisi) / vespertina (kendi tabiatlarındaki bilgileri) | Summa theologiae I q. 58 a. 6–7 |
Dönüşüm: Tekvin'in zaman formülünden bilgi kuramına: "Akşam ve sabah" önce gökbilimsel bir ifade iken Augustinus'ta yaratılmış aklın iki bilme yolu ve bunların Yaratıcı'ya dönüşü olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunanca karşılığı yoktur; Augustinus'un Tekvin'deki "akşam oldu, sabah oldu" formülünden türettiği bir ayrımdır. |
| Latince | cognitio matutina / vespertina | cognitio "bilme, bilgi"; matutinus "sabaha ait" (mane "sabah"), vespertinus "akşama ait" (vespera). Augustinus, De Genesi ad litteram IV 22–35: melekler yaratığı önce Tanrı'nın Sözünde (gündüz), sonra kendi tabiatında (akşam) bilir ve bu bilgiyi Yaratıcı'nın övgüsüne yöneltir (sabah). IV 30'da scientia matutina, IV 32'de uespertina cognitio diye adlandırılır. |
| Almanca / Fransızca | Morgenerkenntnis / connaissance matinale | |
| İngilizce | morning knowledge |
Türkçe karşılığı
sabah bilgisi / akşam bilgisi. seher bilgisi: şiirsel ama "seher" gün ağarmadan önceki vakittir, Augustinus'un mane'si ise akşamı izleyen dönüştür. tan bilgisi: aynı sorun. sabah bilgisi seçildi: Tekvin çevirisindeki "sabah oldu" ile aynı kelimeyi korur, böylece Augustinus'un yorumunun lafza dayandığı görünür. Metinde çoğu yerde yalnız "bilgi", "akşam", "sabah" kelimeleriyle geçer.
Augustinus "akşam" ve "sabah" kelimelerinin melekler için mecazî değil, asıl anlamıyla söylendiğini savunur: "Işığın daha iyi ve daha kesin olduğu yerde gün de daha gerçektir" (IV 28). Bu yüzden "sabah bilgisi" bir benzetme olarak değil, gerçek günün gerçek sabahı olarak okunmalıdır; çeviri gündelik "sabah" kelimesini bilerek korur.
Atıf ve kaynak notu
Ayrım Augustinus'a aittir; ama cognitio matutina / vespertina çifti ancak Ortaçağ skolastiğinde (Petrus Lombardus, Thomas) yerleşik bir terim olur. Augustinus metinde çoğunlukla yalnız "gündüz", "akşam", "sabah" der.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: bilgisine, bilgisi
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.