İçeriğe geç

Kavram

praedicamentum

Yunanca
κατηγορία (katēgoria)
Latince
praedicamentum; praedicatio
İngilizce
category
Türkçe
kategori; yükleme

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Herkesin bir şey hakkında ortaya koyduğu sözden, Aristoteles'te bir öznenin hangi tarzda söylendiğini belirleyen on başlığa geçer: cevher, keyfiyet, kemiyet, ilişki, nerede, ne zaman, konum, sahip olma, yapma, yapılma. Boethius'un De Trinitate'sinde bu liste teolojiye uygulanır: Tanrı'ya yüklenince her kategori değişir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles On kategori
5. yy Augustinus Praedicamenta'yı Tanrı'ya uygulamanın sınırı; ilişki yüklemesi Augustinus, De Trinitate V
6. yy Boethius Tanrı'ya yüklenince kategoriler değişir: cevher, keyfiyet, kemiyet cevhere döner, ilişki şeye bir şey katmaz Boethius, De Trinitate IV–VI
6. yy Boethius Baba, Oğul, Ruh adları cevherce değil bir şeye göre yüklenir Boethius, Utrum Pater et Filius

Dönüşüm: mantıkta bir söyleyiş biçimi olan kategori, Boethius'ta Tanrı hakkında konuşmanın sınırını belirleyen bir aygıta dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κατηγορία (katēgoria) Aristoteles, Kategoriler: varlığın söylendiği on en yüksek cins; "suçlamak" fiilinden
Latince praedicamentum praedicare "ilan etmek, bir şey hakkında söylemek"ten; praedicatio "yükleme" eylemidir, praedicamentum yüklemenin cinsi
Almanca / Fransızca Kategorie / catégorie
İngilizce category

Türkçe karşılığı

kategori; yükleme. rakipler: ulam (Türkçede yaşıyor ama teknik çevirilerde dar), makule (Osmanlıca mantık terimi, ağır), kategori (canlı ve Aristoteles'e doğrudan bağlı). Tercih: kategori. Praedicatio için "yüklem" gramer terimidir, eylem için "yükleme" seçildi

Atıf ve kaynak notu

Boethius kategorileri Aristoteles'in kendi kullanımında değil, Teslis sorununa uyarlayarak işler; "şeye göre yüklemeler" ayrımı onun yorumudur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kategoriler, kategori, kategorinin, Kategoriler, kategorilerden, predikament

Metinlerde işaretlendiği yerler

15 yer · 15 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.