Kavram
praedicamentum
- Yunanca
- κατηγορία (katēgoria)
- Latince
- praedicamentum; praedicatio
- İngilizce
- category
- Türkçe
- kategori; yükleme
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Herkesin bir şey hakkında ortaya koyduğu sözden, Aristoteles'te bir öznenin hangi tarzda söylendiğini belirleyen on başlığa geçer: cevher, keyfiyet, kemiyet, ilişki, nerede, ne zaman, konum, sahip olma, yapma, yapılma. Boethius'un De Trinitate'sinde bu liste teolojiye uygulanır: Tanrı'ya yüklenince her kategori değişir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | On kategori | |
| 5. yy | Augustinus | Praedicamenta'yı Tanrı'ya uygulamanın sınırı; ilişki yüklemesi | Augustinus, De Trinitate V |
| 6. yy | Boethius | Tanrı'ya yüklenince kategoriler değişir: cevher, keyfiyet, kemiyet cevhere döner, ilişki şeye bir şey katmaz | Boethius, De Trinitate IV–VI |
| 6. yy | Boethius | Baba, Oğul, Ruh adları cevherce değil bir şeye göre yüklenir | Boethius, Utrum Pater et Filius |
Dönüşüm: mantıkta bir söyleyiş biçimi olan kategori, Boethius'ta Tanrı hakkında konuşmanın sınırını belirleyen bir aygıta dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κατηγορία (katēgoria) | Aristoteles, Kategoriler: varlığın söylendiği on en yüksek cins; "suçlamak" fiilinden |
| Latince | praedicamentum | praedicare "ilan etmek, bir şey hakkında söylemek"ten; praedicatio "yükleme" eylemidir, praedicamentum yüklemenin cinsi |
| Almanca / Fransızca | Kategorie / catégorie | |
| İngilizce | category |
Türkçe karşılığı
kategori; yükleme. rakipler: ulam (Türkçede yaşıyor ama teknik çevirilerde dar), makule (Osmanlıca mantık terimi, ağır), kategori (canlı ve Aristoteles'e doğrudan bağlı). Tercih: kategori. Praedicatio için "yüklem" gramer terimidir, eylem için "yükleme" seçildi
Atıf ve kaynak notu
Boethius kategorileri Aristoteles'in kendi kullanımında değil, Teslis sorununa uyarlayarak işler; "şeye göre yüklemeler" ayrımı onun yorumudur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kategoriler, kategori, kategorinin, Kategoriler, kategorilerden, predikament
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Boethius, Teslis Üzerine4
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.13
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.159_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.393_2
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.883
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1091
- Boethius, Aritmetik Üzerine71
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.25
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine4.2
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.381
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.092
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.323
- Hegel, Mantık Bilimi32
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları2
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-11