İçeriğe geç

Kavram

contradictio

Yunanca
ἀντίφασις (antiphasis)
Latince
contradictio; contradictoria
Almanca
Widerspruch
Fransızca
contradiction
İngilizce
contradiction
Türkçe
çelişki; çelişik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte karşı çıkmak. Mantıkta aynı yüklemin aynı konu hakkında olumlanması ve olumsuzlanması: Biri daima doğru, öteki yanlıştır. Şartları: eş adlılık olmaması, aynı zaman, aynı bölüm, aynı ilişki, aynı tarz. Karşıtlık karesinde köşegenler çelişiktir ("Her insan beyazdır" / "Her insan beyaz değildir"); küllî önermeler ise birlikte yanlış olabildiklerinden yalnız zıttır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles antiphasis; karşı sofistik şartlar
6. yy Boethius çelişik karşıtlar köşegendedir; gelecekteki olumsallarda çelişkinin bütünü hakikati ve yanlışlığı paylaşır, ama belirli olarak değil Boethius, In Peri hermeneias I

Dönüşüm: Tartışma pratiğinden önerme ilişkisine; Boethius'un karesi Ortaçağ mantığının temeli olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀντίφασις (antiphasis) Aristoteles, Peri hermeneias 6: karşıt olumlama ve olumsuzlama
Latince contradictio; contradictorie opposita contra-dicere "karşı söylemek". Boethius, In Peri hermeneias I 6.
Almanca / Fransızca Widerspruch / contradiction
İngilizce contradiction

Türkçe karşılığı

çelişki; çelişik (önerme). rakip: tenakuz (klasik; ağır), karşı söyleme (kelime kelime, terim değil), itiraz (Quintilianus'ta contradictio için kullanıldı; orada retorik anlamdadır). Tercih: çelişki.

"Çelişki" yalnız iki önerme arasındaki mantıksal ilişkiyi adlandırır; Latince kelimenin taşıdığı "birine karşı konuşma" sahnesi Türkçede kaybolur.

Atıf ve kaynak notu

Kare şeması Aristoteles'te yoktur; Apuleius ve Boethius'la yerleşir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: çelişki, çelişkiyi, çelişik, Çelişik, çelişikle, çelişkilerden

Metinlerde işaretlendiği yerler

15 yer · 15 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.