Kavram
contradictio
- Yunanca
- ἀντίφασις (antiphasis)
- Latince
- contradictio; contradictoria
- Almanca
- Widerspruch
- Fransızca
- contradiction
- İngilizce
- contradiction
- Türkçe
- çelişki; çelişik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte karşı çıkmak. Mantıkta aynı yüklemin aynı konu hakkında olumlanması ve olumsuzlanması: Biri daima doğru, öteki yanlıştır. Şartları: eş adlılık olmaması, aynı zaman, aynı bölüm, aynı ilişki, aynı tarz. Karşıtlık karesinde köşegenler çelişiktir ("Her insan beyazdır" / "Her insan beyaz değildir"); küllî önermeler ise birlikte yanlış olabildiklerinden yalnız zıttır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | antiphasis; karşı sofistik şartlar | |
| 6. yy | Boethius | çelişik karşıtlar köşegendedir; gelecekteki olumsallarda çelişkinin bütünü hakikati ve yanlışlığı paylaşır, ama belirli olarak değil | Boethius, In Peri hermeneias I |
Dönüşüm: Tartışma pratiğinden önerme ilişkisine; Boethius'un karesi Ortaçağ mantığının temeli olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀντίφασις (antiphasis) | Aristoteles, Peri hermeneias 6: karşıt olumlama ve olumsuzlama |
| Latince | contradictio; contradictorie opposita | contra-dicere "karşı söylemek". Boethius, In Peri hermeneias I 6. |
| Almanca / Fransızca | Widerspruch / contradiction | |
| İngilizce | contradiction |
Türkçe karşılığı
çelişki; çelişik (önerme). rakip: tenakuz (klasik; ağır), karşı söyleme (kelime kelime, terim değil), itiraz (Quintilianus'ta contradictio için kullanıldı; orada retorik anlamdadır). Tercih: çelişki.
"Çelişki" yalnız iki önerme arasındaki mantıksal ilişkiyi adlandırır; Latince kelimenin taşıdığı "birine karşı konuşma" sahnesi Türkçede kaybolur.
Atıf ve kaynak notu
Kare şeması Aristoteles'te yoktur; Apuleius ve Boethius'la yerleşir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: çelişki, çelişkiyi, çelişik, Çelişik, çelişikle, çelişkilerden
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.317
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.443
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.773
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.803
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.847
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.881
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1049
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.27
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.267
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi32
- Hegel, Mantık Bilimi7
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları2
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri35
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-16
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-23