Kavram
contingens
- Yunanca
- ἐνδεχόμενον (endekhomenon)
- Latince
- contingens; futura contingentia; utrumlibet (ὁπότερ᾿ ἔτυχεν)
- Almanca
- kontingent
- Fransızca
- contingent
- İngilizce
- contingent
- Türkçe
- olumsal; iki yana açık (*utrumlibet*)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "başa gelen". Boethius'ta önermeler üçe ayrılır: yalnız bulunmayı işaret eden, zorunlu ve olumsal. Gelecekteki olumsal önermelerde çelişkinin bütünü doğru ve yanlışa ayrılır, ama biri belirli olarak (definite) doğru değildir. Aksi hâlde rastlantı, imkân ve hür irade ortadan kalkar, düşünüp taşınmak boşa çıkar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | yarınki deniz savaşı | |
| MÖ 44 | Cicero | iki değerlilik ve kader tartışması | Cicero, De fato |
| 6. yy | Boethius | definite / indefinite ayrımı; utrumlibet; zamana bağlı zorunluluk | Boethius, In Peri hermeneias I |
| 6. yy | Boethius | In Peri hermeneias II: gelecek olumsallar ve mümkünün iki anlamı (kuvve / fiil) | In Peri hermeneias II |
Dönüşüm: Mantıkî bir sorudan önbilgi ve hür irade sorununa (praescientia; Boethius, De consolatione V).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐνδεχόμενον (endekhomenon); ὁπότερ᾿ ἔτυχεν (hopoter' etykhen) | Aristoteles, Peri hermeneias 9 |
| Latince | contingens; utrumlibet | con-tingere "değmek, başa gelmek". Boethius: henüz olmamış, olması da olmaması da mümkün olan. |
| Almanca / Fransızca | kontingent / contingent | |
| İngilizce | contingent |
Türkçe karşılığı
olumsal; utrumlibet için "iki yana açık". rakip: mümkün (possibile ile karışır), arızî (accidens ile karışır), rastlantısal (casus ile karışır). Tercih: olumsal. Utrumlibet kelime kelime "hangisi istersen"; anlamı tam vermediği için "iki yana açık".
"Mümkün" denirse zorunlu olan da kapsama girer; "olumsal" hem olabileni hem olmayabileni birlikte söyler.
Atıf ve kaynak notu
"Belirli olarak doğru" ayrımı Boethius'un yorumudur; Aristoteles'in metninde bu kelimeyle geçmez.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: olumsaldır, olumsal, rastlantısal, olumsallık, tesadüfi, tesadüfî
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.329_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.489
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.839
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.421
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.199
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi60
- Hegel, Mantık Bilimi
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları14