İçeriğe geç

Kavram

contingens

Yunanca
ἐνδεχόμενον (endekhomenon)
Latince
contingens; futura contingentia; utrumlibet (ὁπότερ᾿ ἔτυχεν)
Almanca
kontingent
Fransızca
contingent
İngilizce
contingent
Türkçe
olumsal; iki yana açık (*utrumlibet*)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "başa gelen". Boethius'ta önermeler üçe ayrılır: yalnız bulunmayı işaret eden, zorunlu ve olumsal. Gelecekteki olumsal önermelerde çelişkinin bütünü doğru ve yanlışa ayrılır, ama biri belirli olarak (definite) doğru değildir. Aksi hâlde rastlantı, imkân ve hür irade ortadan kalkar, düşünüp taşınmak boşa çıkar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles yarınki deniz savaşı
MÖ 44 Cicero iki değerlilik ve kader tartışması Cicero, De fato
6. yy Boethius definite / indefinite ayrımı; utrumlibet; zamana bağlı zorunluluk Boethius, In Peri hermeneias I
6. yy Boethius In Peri hermeneias II: gelecek olumsallar ve mümkünün iki anlamı (kuvve / fiil) In Peri hermeneias II

Dönüşüm: Mantıkî bir sorudan önbilgi ve hür irade sorununa (praescientia; Boethius, De consolatione V).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐνδεχόμενον (endekhomenon); ὁπότερ᾿ ἔτυχεν (hopoter' etykhen) Aristoteles, Peri hermeneias 9
Latince contingens; utrumlibet con-tingere "değmek, başa gelmek". Boethius: henüz olmamış, olması da olmaması da mümkün olan.
Almanca / Fransızca kontingent / contingent
İngilizce contingent

Türkçe karşılığı

olumsal; utrumlibet için "iki yana açık". rakip: mümkün (possibile ile karışır), arızî (accidens ile karışır), rastlantısal (casus ile karışır). Tercih: olumsal. Utrumlibet kelime kelime "hangisi istersen"; anlamı tam vermediği için "iki yana açık".

"Mümkün" denirse zorunlu olan da kapsama girer; "olumsal" hem olabileni hem olmayabileni birlikte söyler.

Atıf ve kaynak notu

"Belirli olarak doğru" ayrımı Boethius'un yorumudur; Aristoteles'in metninde bu kelimeyle geçmez.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: olumsaldır, olumsal, rastlantısal, olumsallık, tesadüfi, tesadüfî

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 8 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.