Kavram
vindicta
- Yunanca
- timōria (τιμωρία); nemesis (νέμεσις)
- Latince
- vindicta; ultio
- Almanca
- Rache; Rachsucht; sich rächen
- Fransızca
- vengeance; ressentiment
- İngilizce
- revenge
- Türkçe
- intikam; intikam hırsı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte intikam, uğranılan bir haksızlığa karşılık zarar vermektir. Zerdüşt'te "eşitlik vaizleri" tarantulalara benzetilir: onların adalet dediği, kendilerine eşit olmayan herkese duyulan intikam arzusudur; "cezalandırma dürtüsü güçlü olan herkese güvenmeyin!" "Kurtuluş Üzerine"de intikam iradenin zamana, "öyleydi"ye karşı duyduğu kinle tarif edilir. Sonraki eserlerde (İyinin ve Kötünün Ötesinde, Ahlâkın Soykütüğü) bu düşünce ressentiment (hınç) kavramına dönüşür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | öfke, uğranılan küçümsemeye karşı öç alma arzusudur | Retorik II 2 |
| 1. yy | Seneca | öfke cupiditas ulciscendae iniuriae: haksızlığın öcünü alma arzusu; bilge öç almaz | ira |
| 1883–1885 | Nietzsche | adalet ve eşitlik adı altında gizlenen intikam; insanın intikamdan kurtarılması "en yüksek umut" | Böyle Buyurdu Zerdüşt |
Dönüşüm: Bir tutkunun aşırılığından, ahlâkın kendisini doğuran gizli bir dürtüye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | timōria (τιμωρία) | "öç alma, cezalandırma"; nemesis tanrısal öç |
| Latince | vindicta, ultio | vindicare "hak talep etmek, öcünü almak"; Seneca ira'yı "öç alma isteği" diye tarif eder |
| Almanca / Fransızca | Rache / vengeance | Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, "Solgun Suçlu Üzerine"; "Tarantulalar Üzerine": "insanın intikamdan kurtarılması" |
| İngilizce | revenge |
Türkçe karşılığı
intikam; intikam hırsı. Rache "intikam", Rachsucht "intikam hırsı", Rachsüchtige "kinciler"; "öç" yalnız gerektiğinde
Zerdüşt'te intikam tek tek kişilerin öfkesi değil, güçsüzlüğün kendini "adalet" ve "eşitlik" adı altında gizleyen değer biçme tarzıdır. Bu yüzden "intikam" kelimesi, ahlâkî kelimelerin (adalet, ceza, fazilet) arkasından fırlayan bir dürtü olarak okunmalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Nietzsche'nin intikam eleştirisi cezanın ve adaletin her biçimini reddetmek değildir; "Tarantulalar Üzerine"de adalet Zerdüşt'e "insanlar eşit değildir" der. Eleştirilen, güçsüzlüğün kendini adalet diye sunmasıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: intikam, intikamdır, kincilere
Metinlerde işaretlendiği yerler
11 yer · 10 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi64
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları50
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları188
- Nietzsche, Böyle Buyurdu ZerdüştZa-I-Verbrecher
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-25
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-6
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sokrates-7
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Weise-6 EH-Klug-10
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-60
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-71