İçeriğe geç

Kavram

vindicta

Yunanca
timōria (τιμωρία); nemesis (νέμεσις)
Latince
vindicta; ultio
Almanca
Rache; Rachsucht; sich rächen
Fransızca
vengeance; ressentiment
İngilizce
revenge
Türkçe
intikam; intikam hırsı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte intikam, uğranılan bir haksızlığa karşılık zarar vermektir. Zerdüşt'te "eşitlik vaizleri" tarantulalara benzetilir: onların adalet dediği, kendilerine eşit olmayan herkese duyulan intikam arzusudur; "cezalandırma dürtüsü güçlü olan herkese güvenmeyin!" "Kurtuluş Üzerine"de intikam iradenin zamana, "öyleydi"ye karşı duyduğu kinle tarif edilir. Sonraki eserlerde (İyinin ve Kötünün Ötesinde, Ahlâkın Soykütüğü) bu düşünce ressentiment (hınç) kavramına dönüşür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles öfke, uğranılan küçümsemeye karşı öç alma arzusudur Retorik II 2
1. yy Seneca öfke cupiditas ulciscendae iniuriae: haksızlığın öcünü alma arzusu; bilge öç almaz ira
1883–1885 Nietzsche adalet ve eşitlik adı altında gizlenen intikam; insanın intikamdan kurtarılması "en yüksek umut" Böyle Buyurdu Zerdüşt

Dönüşüm: Bir tutkunun aşırılığından, ahlâkın kendisini doğuran gizli bir dürtüye.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca timōria (τιμωρία) "öç alma, cezalandırma"; nemesis tanrısal öç
Latince vindicta, ultio vindicare "hak talep etmek, öcünü almak"; Seneca ira'yı "öç alma isteği" diye tarif eder
Almanca / Fransızca Rache / vengeance Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, "Solgun Suçlu Üzerine"; "Tarantulalar Üzerine": "insanın intikamdan kurtarılması"
İngilizce revenge

Türkçe karşılığı

intikam; intikam hırsı. Rache "intikam", Rachsucht "intikam hırsı", Rachsüchtige "kinciler"; "öç" yalnız gerektiğinde

Zerdüşt'te intikam tek tek kişilerin öfkesi değil, güçsüzlüğün kendini "adalet" ve "eşitlik" adı altında gizleyen değer biçme tarzıdır. Bu yüzden "intikam" kelimesi, ahlâkî kelimelerin (adalet, ceza, fazilet) arkasından fırlayan bir dürtü olarak okunmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

Nietzsche'nin intikam eleştirisi cezanın ve adaletin her biçimini reddetmek değildir; "Tarantulalar Üzerine"de adalet Zerdüşt'e "insanlar eşit değildir" der. Eleştirilen, güçsüzlüğün kendini adalet diye sunmasıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: intikam, intikamdır, kincilere

Metinlerde işaretlendiği yerler

11 yer · 10 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.