Kavram
moralitas
- Yunanca
- ἦθος (ēthos), ἠθικά
- Latince
- moralitas; mores
- Almanca
- Moral; Moralität (Kant)
- Fransızca
- morale
- İngilizce
- morality
- Türkçe
- ahlâk; ahlâklar (Nietzsche); ahlâklılık (Kant'ta *Moralität*)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte iyi ve kötü hakkındaki yerleşik kanaatler ve davranış kuralları. Kant'ta Moralität eylemin ahlâk yasasına saygıdan yapılmasıdır; Nietzsche'de Moral bir değer biçme sistemidir ve "tabiat tarihi" yazılabilecek, karşılaştırılabilecek, "uzun bir zorlama" olarak yetiştirici işlevi olan bir olgudur (§ 186–188).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1785–1797 | Kant | Moralität: ahlâklılık; eylemin maksiminin ahlâk yasasına uygunluğu | Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi |
| 1886 | Nietzsche | "Ahlâkın tabiat tarihi": ahlâkların karşılaştırılması, ahlâkın temellendirilmesi yerine betimlenmesi | İyinin ve Kötünün Ötesinde § 186–188 |
Dönüşüm: Temellendirilecek bir zorunluluktan (Kant) betimlenip sorgulanacak bir olguya (Nietzsche); tekil "ahlâk"tan çoğul "ahlâklar"a.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἦθος, ἠθικά | huy, karakter; ahlâka dair olan |
| Latince | moralitas; mores | Cicero moralis'i ēthikos karşılığı olarak kurar (ethica); mores "âdetler" mos |
| Almanca / Fransızca | Moral, Moralität / morale | |
| İngilizce | morality |
Türkçe karşılığı
ahlâk; ahlâklar. Nietzsche'de Moral "ahlâk", çoğulu Moralen "ahlâklar"; Moralität / Sittlichkeit "ahlâklılık"; moralisch "ahlâkî"; Moralist "ahlâkçı"; Wissenschaft der Moral "ahlâk bilimi". "Töre" kullanılmaz; Sitte "âdet" mos ayrıca bağlanır.
Nietzsche Moral'i tekil bir hakikat olarak değil, çoğul bir olgu olarak kullanır: "ahlâklar" vardır ve her biri "duygulanımların bir işaret dilidir" (İyinin ve Kötünün Ötesinde § 187). Türkçede "ahlâk" çoğu zaman övgü sözü olarak okunur; Nietzsche çevirisinde ise betimleyici, hatta tipolojik bir addır ("ahlâkın tipler öğretisi", § 186).
Atıf ve kaynak notu
Latince ad notun düzeni içindir; Nietzsche Almanca Moral der ve Kant'ın Moralität'iyle aynı şeyi kastetmez.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: moralitenin, moralite, ahlâka, moraliteye, ahlâk, ahlâkla
Metinlerde işaretlendiği yerler
10 yer · 10 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi147
- Hegel, Mantık Bilimi134
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları51
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları12
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri40
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-186
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-3
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Vorwort-3
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-I-Vorrede-1
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-Vorrede-2