Kavram
Imperativus
- Latince
- imperativus; imperare "buyurmak"
- Almanca
- Imperativ; das Sollen "gereklilik"
- Fransızca
- impératif
- İngilizce
- imperative
- Türkçe
- emperatif; buyruk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "buyurucu, emreden". Kant'ta eylemi zorunlu kılan, aklın "gerekir" kipinde dile gelen kural.
Saf Aklın Eleştirisi'nde (AA03.371) emperatifler, aklın nedenselliğe sahip olduğunun işareti olarak geçer: Gereklilik, tabiatta başka hiçbir yerde görülmeyen bir zorunluluk türünü dile getirir; anlama yetisi tabiattan yalnızca neyin olduğunu bilir, neyin olması gerektiğini değil.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1781/87 | Kant | Aklın pratik alandaki kuralı; gereklilik tabiatta yoktur | Saf Aklın Eleştirisi AA03.371 |
| 1785 | Kant | Hipotetik ve kategorik emperatif ayrımı | Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi |
Dönüşüm: Gramer kipinden ahlâkî zorunluluğun felsefî adına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | imperativus | imperare "buyurmak"tan; gramerde buyruk kipi (modus imperativus). |
| Almanca / Fransızca | Imperativ / impératif | Saf Aklın Eleştirisi, AA03.371: emperatifler aklın nedenselliğinin göstergesidir. |
| İngilizce | imperative |
Türkçe karşılığı
emperatif. buyruk: canlı, ama gündelik emirle karışır; emperatif seçildi: Kant'ın teknik teriminin yerleşik karşılığıdır ve "kategorik emperatif" ile tutarlıdır. Sollen ayrıca "gereklilik" diye verilir.
Türkçe karşılık seçimi yukarıdaki satırda gerekçelendirilmiştir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: emperatifi, emperatiflerden, emperatif, emperatifine, kategorik imperatif, buyruk
Metinlerde işaretlendiği yerler
9 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.371
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.413
- Nietzsche, Şen İlimFW-5
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-5
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-3
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Welt-Fabel
- Nietzsche, DeccalAC-11
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Klug-8
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-142.2