Kavram
actus
- Yunanca
- ἐνέργεια (energeia)
- Latince
- actus; potestas (kuvve karşıtı)
- İngilizce
- act
- Türkçe
- fiil; kuvve (karşıtı)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "yapılan iş, eylem"dir. Boethius'ta bir şeyin yapabildiği değil gerçekten yaptığı ya da olduğu şey: Gülen insan fiil hâlinde, gülebilen ama gülmeyen kuvve hâlinde güler. Mantıkta cinsin ayrımları kuvve hâlinde, türün fiil hâlinde taşıdığını açıklar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | energeia, dynamis'in karşıtı | energeia |
| 6. yy | Boethius | Cins ayrımları kuvve hâlinde, tür fiil hâlinde taşır; bu yüzden türler ayrımlarca cinsi aşar | Boethius, In Isagogen I |
Dönüşüm: Fizikteki hareket kavramından, cins ile tür ilişkisini açıklayan mantıksal bir araca.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐνέργεια (energeia) | karşıtı δύναμις (dynamis); bkz. energeia, dynamis |
| Latince | actus | agere "yapmak"tan; Boethius'ta actu / potestate karşıtlığı |
| Almanca / Fransızca | Akt, Wirklichkeit / acte | |
| İngilizce | act |
Türkçe karşılığı
fiil. rakipler: edim, etkinlik (Aristoteles çevirilerinde energeia için kullanıldı), gerçeklik. Bilfiil / bilkuvve çifti Türkçe mantık ve felsefe dilinde yerleşik olduğu ve potestas karşıtını da kendiliğinden getirdiği için tercih edildi
Atıf ve kaynak notu
Metinde Yunanca kelime bozulmuştur (quod Graeci vocant ...); energeia konjektür olarak eklendi.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: fiil, fiilen, fiil hâlinde, fiilidir, fiilde, fiilden
Metinlerde işaretlendiği yerler
12 yer · 12 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.51_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.173
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.337
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.779
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.881
- Boethius, Aritmetik Üzerine20
- Boethius, Musiki Üzerine
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine1.2
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar17
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.426
- Hegel, Mantık Bilimi111