Kavram
praeiudicium
- Yunanca
- πρόληψις
- Latince
- praeiudicium
- Almanca
- Vorurtheil (Vorurteil)
- Fransızca
- préjugé
- İngilizce
- prejudice
- Türkçe
- önyargı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte birine ya da bir şeye karşı peşin hüküm; felsefede bilginin ve yargının sınanmamış ön kabulü.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 18. yy | Kant | Aklın kendi başına kullanılmamasından doğan, vesayeti sürdüren yargılar | Aydınlanma Nedir? |
| 19. yy | Nietzsche | Metafizikçilerin değer biçmelerinden gelen temel inançlar; "filozofların önyargıları" | İyinin ve Kötünün Ötesinde |
Dönüşüm: Aydınlanmanın aşacağı engelden, aydınlanmanın kendi kökündeki engele.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πρόληψις | "önceden kavrayış"; Epikurosçularda olumlu anlamda ön kavram |
| Latince | praeiudicium | Hukukta "ön karar"; prae-iudicare "önceden hükmetmek" |
| Almanca / Fransızca | Vorurtheil / préjugé | Ur-theil "yargı" + vor "önce" |
| İngilizce | prejudice |
Türkçe karşılığı
önyargı. Yerleşik. Kant'ta (Was ist Aufklärung?) ve Nietzsche'de (Jenseits, I. Bölüm) aynı karşılık.
Aydınlanmada önyargı aklın sınamadan kabul ettiği yargıdır; Nietzsche'de ise filozofların kendi içgüdü ve değer biçmelerinden gelen, sınanmamış temel inançtır (ör. "değerlerin karşıtlığına inanç").
Atıf ve kaynak notu
Nietzsche önyargıyı yalnızca yanlış bir yargı saymaz; bazı önyargılar hayatın korunması için gereklidir (JGB § 3–4).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: önyargı, önyargının, önyargılardan, önyargılarından, önyargıdan, önyargıyı
Metinlerde işaretlendiği yerler
11 yer · 11 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar1
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.005
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi30
- Hegel, Mantık Bilimi2
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları37
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri143
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-2
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-2
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sokrates-2
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Vorwort-1
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-2