Kavram
perspectivismus
- Latince
- perspectivismus (yeni Latince; *perspicere* "içinden bakmak, iyice görmek")
- Almanca
- Perspektivismus
- Fransızca
- perspectivisme
- İngilizce
- perspectivism
- Türkçe
- perspektivizm; perspektif
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte perspektif, bir şeye bakılan yer ya da görüş açısıdır. Leibniz'de her monad evreni kendi bakış noktasından yansıtır. Nietzsche'de ise bakış noktası bir hayatın çıkarına bağlıdır: "İnsan sürüsünün, türün çıkarına ne kadarı faydalıysa o kadarını biliriz" (§ 354). Görüş açısı dışında bir "kendinde şey" bilgisi yoktur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1714 | Leibniz | her monad evreni kendi bakış noktasından yansıtır | Monadoloji § 57 |
| 1887 | Nietzsche | bilinç ve bilgi sürü perspektifidir; perspektif dışında bilgi yoktur | Şen İlim § 354, § 374 |
Dönüşüm: Evreni yansıtan bakış noktasından (Leibniz), hayatın ihtiyacından doğan ve dünyayı yorumlayan bakış noktasına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | perspectiva | ortaçağ optiği (ars perspectiva); perspicere fiilinden |
| Almanca / Fransızca | Perspektivismus / perspectivisme | Nietzsche, Şen İlim § 354: "benim anladığım biçimiyle asıl fenomenalizm ve perspektivizm" |
| İngilizce | perspectivism |
Türkçe karşılığı
perspektivizm. "bakış açıcılık" yerleşmediği için alıntı kelime; Perspektive "perspektif", Gesichtspunkt "bakış noktası"
Nietzsche'de perspektivizm "herkesin görüşü kendine" görecikliği değil, bilginin her zaman bir ihtiyacın ve bir hayatın bakış noktasından kurulduğu tezidir. § 354'te bilinç bile bir "sürü perspektifidir": bilince çıkan her şey genelleşir, işarete dönüşür.
Atıf ve kaynak notu
Kelime Nietzsche'de yayımlanmış eserlerde yalnız birkaç kez geçer; "perspektivizm" adıyla anılan görüşün büyük kısmı İyinin ve Kötünün Ötesinde ve Ahlâkın Soykütüğü (III 12) ile notlardadır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: perspektivizm, perspektif olanı, perspektifli
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.