İçeriğe geç

Kavram

logica

Yunanca
λογική (logikē)
Latince
logica; logice; ratio diligens disserendi
Almanca
Logik
Fransızca
logique
İngilizce
logic
Türkçe
mantık

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Yunancada "söze, akla ait olan"dır. Boethius'ta tartışmanın öğretmeni olan ilimdir: akıl yürütmelerin tabiatını önceden inceleyip hakikatin seyrinde ve faziletin uygulanmasında kullanılacak hâle getirir. İki bölünmesi vardır: tarif, bölme, sonuç çıkarma; bulma ve yargılama.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles sonradan Organon diye toplanan analitik ve topik eserler; bulma ve yargılamanın ikisi dialektike
MÖ 3. yy Stoacılar felsefenin üç kısmından biri; Boethius'a göre yalnız yargılamaya dar anlamda "diyalektik" dediler dialectica
MÖ 44 Cicero ratio diligens disserendi: bulma ve yargılama kısımları Cicero, Topica
6. yy Boethius mantığın iki bölünmesi ve birbirine bağlanışı; Peripatetik, Stoacı ve Platoncu adlandırmaların ayrımı In Topica Ciceronis I

Dönüşüm: Söze ait olandan felsefenin aletine; Stoacı dar anlamdan (yalnız yargılama) Boethius'un bulmayı da içine alan geniş anlamına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca λογική (logikē) logos "söz, akıl"tan; Stoacılarda felsefenin üç kısmından biri, Aristoteles'in kendi eserlerinde bu adla geçmez
Latince logica, logice Cicero'nun karşılığı ratio diligens disserendi "özenli tartışma yöntemi"
Almanca / Fransızca Logik / logique
İngilizce logic

Türkçe karşılığı

mantık. rakip karşılıklar: lojik (alıntı, Türkçede felsefî çevreyle sınırlı), tartışma yöntemi (Cicero'nun tarifine yakın ama terim değil); mantık Arapça manṭıḳ ("söz, konuşma") yoluyla logos'la aynı anlam kökünü taşır ve canlıdır

"Mantık" bugün biçimsel çıkarım bilgisini akla getirir. Boethius'un logica'sı ise hem bulmayı (topik) hem yargılamayı (analitik) içerir; delilin bulunması da mantığın işidir.

Atıf ve kaynak notu

Boethius "Peripatetikler logice dedi" der, ama terim Aristoteles'in kendi metinlerinde bu anlamda yoktur; ad şerhçilerin ve Stoacıların dilinden geriye yansıtılmıştır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mantık, Mantığın, mantığın

Metinlerde işaretlendiği yerler

10 yer · 10 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.