Kavram
logica
- Yunanca
- λογική (logikē)
- Latince
- logica; logice; ratio diligens disserendi
- Almanca
- Logik
- Fransızca
- logique
- İngilizce
- logic
- Türkçe
- mantık
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Yunancada "söze, akla ait olan"dır. Boethius'ta tartışmanın öğretmeni olan ilimdir: akıl yürütmelerin tabiatını önceden inceleyip hakikatin seyrinde ve faziletin uygulanmasında kullanılacak hâle getirir. İki bölünmesi vardır: tarif, bölme, sonuç çıkarma; bulma ve yargılama.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | sonradan Organon diye toplanan analitik ve topik eserler; bulma ve yargılamanın ikisi | dialektike |
| MÖ 3. yy | Stoacılar | felsefenin üç kısmından biri; Boethius'a göre yalnız yargılamaya dar anlamda "diyalektik" dediler | dialectica |
| MÖ 44 | Cicero | ratio diligens disserendi: bulma ve yargılama kısımları | Cicero, Topica |
| 6. yy | Boethius | mantığın iki bölünmesi ve birbirine bağlanışı; Peripatetik, Stoacı ve Platoncu adlandırmaların ayrımı | In Topica Ciceronis I |
Dönüşüm: Söze ait olandan felsefenin aletine; Stoacı dar anlamdan (yalnız yargılama) Boethius'un bulmayı da içine alan geniş anlamına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | λογική (logikē) | logos "söz, akıl"tan; Stoacılarda felsefenin üç kısmından biri, Aristoteles'in kendi eserlerinde bu adla geçmez |
| Latince | logica, logice | Cicero'nun karşılığı ratio diligens disserendi "özenli tartışma yöntemi" |
| Almanca / Fransızca | Logik / logique | |
| İngilizce | logic |
Türkçe karşılığı
mantık. rakip karşılıklar: lojik (alıntı, Türkçede felsefî çevreyle sınırlı), tartışma yöntemi (Cicero'nun tarifine yakın ama terim değil); mantık Arapça manṭıḳ ("söz, konuşma") yoluyla logos'la aynı anlam kökünü taşır ve canlıdır
"Mantık" bugün biçimsel çıkarım bilgisini akla getirir. Boethius'un logica'sı ise hem bulmayı (topik) hem yargılamayı (analitik) içerir; delilin bulunması da mantığın işidir.
Atıf ve kaynak notu
Boethius "Peripatetikler logice dedi" der, ama terim Aristoteles'in kendi metinlerinde bu anlamda yoktur; ad şerhçilerin ve Stoacıların dilinden geriye yansıtılmıştır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mantık, Mantığın, mantığın
Metinlerde işaretlendiği yerler
10 yer · 10 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1045
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.39
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.007
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.387
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi16
- Hegel, Mantık Bilimi2
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları16
- Nietzsche, Tragedyanın DoğuşuGT-15.3
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Vernunft-3