Kavram
Civitas
- Yunanca
- πόλις (polis)
- Latince
- civitas; civis "vatandaş"; urbs "şehir (yapılar)"; populus "halk"
- Almanca
- Bürgerschaft, Staat, Stadt
- Fransızca
- cité
- İngilizce
- city, commonwealth
- Türkçe
- şehir; devlet (bağlama göre); vatandaş (civis)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Roma'da civitas vatandaşlık hakkı ve vatandaşlar topluluğudur. Cicero'da civitas ile res publica yakındır: Res publica halkın işidir; halk da hukukta uzlaşma ve fayda ortaklığıyla birleşmiş bir topluluktur (De re publica I 39). Augustinus De civitate Dei I 15'te bireyin ve şehrin mutluluğunu aynı kaynağa bağlar: Şehir uyumlu bir insan topluluğu olduğuna göre, insanı mesut kılan gerçek fazilet şehri de mesut kılar. II. kitapta Cicero'nun res publica tarifini ele alır ve XIX. kitapta onu yeniden kurar: Halk, sevdiği şeyler üzerindeki uyumla birleşmiş akıllı bir topluluktur. Böylece civitas bir sevgi topluluğu olur ve iki şehir iki sevgiyle ayrılır (civitas Dei).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Tabiatça var olan kendine yeterli topluluk | Politika I 2 |
| MÖ 1. yy | Cicero | Hukukla birleşmiş insan toplulukları | De re publica I 39, VI 13 |
| 413–426 | Augustinus | Uyum içindeki insan topluluğu; birey ve şehir aynı faziletle mesut | Augustinus, De civitate Dei I 15 |
| 413–426 | Augustinus | Sevilen şeyler üzerindeki uyumla birleşmiş topluluk; iki şehir | De civitate Dei XIX 21–24 |
Dönüşüm: Hukukî bir vatandaşlık statüsünden, Augustinus'ta ortak sevginin kurduğu manevi topluluğa.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πόλις | Aristoteles, Politika I: tabiatça var olan, kendine yeterli topluluk. |
| Latince | civitas | civis "vatandaş" kelimesinden: önce "vatandaşlık", sonra "vatandaşlar topluluğu", en sonra "şehir, devlet". Urbs duvarlar ve yapılardır; civitas insanlardır. Cicero, De re publica VI 13: concilia coetusque hominum iure sociati, quae civitates appellantur "hukukla birleşmiş insan toplulukları ve meclisleri, ki onlara şehir denir". |
| Almanca / Fransızca | Bürgerschaft, Staat / cité | |
| İngilizce | city, commonwealth |
Türkçe karşılığı
şehir; devlet. şehir: Augustinus'un iki civitas'ı için, çünkü bunlar insan topluluklarıdır. devlet: siyasî kurum anlamı ağır basarsa; civitas Dei için yerleşik ad "Tanrı Devleti". site: Fransızca cité'den, yerleşik değil. kent: modern şehircilik çağrışımlı. Urbs "Şehir" (Roma için büyük harfle) ayrıca bağlanmaz; civis "vatandaş" bağlanmaz.
Augustinus'un tarifi —"şehir, uyum içindeki bir insan topluluğundan başka bir şey değildir" (concors hominum multitudo, De civitate Dei I 15)— şehri yapıdan ve kurumdan değil, insanlar arasındaki uyumdan tanımlar. "Devlet" çevirisi bu tarifi kurumlaştırır; "şehir" çevirisi ise Türkçede çoğu zaman yapıları düşündürür. Hiçbiri tam karşılamaz.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus'un I 15'teki tarifi Cicero'nunkini tekrar etmez; hukuk (ius) yerine uyum (concordia) öne çıkar. XIX. kitaptaki yeniden tarif bu çizginin vardığı yerdir.
İlgili kavramlar
- res publica: şehir ve devlet.
- societas: insan topluluğu.
- civitas Dei: iki şehir.
- politike: Yunan polis kavramı.
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: şehrin, şehre, devletin, şehir, şehrimizin, şehirler
Metinlerde işaretlendiği yerler
10 yer · 10 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Tanrı Devleti1.15
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.201
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.397
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1197
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler5.5
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3_2
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi175
- Hegel, Mantık Bilimi195
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-II-17