İçeriğe geç

Kavram

Civitas

Yunanca
πόλις (polis)
Latince
civitas; civis "vatandaş"; urbs "şehir (yapılar)"; populus "halk"
Almanca
Bürgerschaft, Staat, Stadt
Fransızca
cité
İngilizce
city, commonwealth
Türkçe
şehir; devlet (bağlama göre); vatandaş (civis)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Roma'da civitas vatandaşlık hakkı ve vatandaşlar topluluğudur. Cicero'da civitas ile res publica yakındır: Res publica halkın işidir; halk da hukukta uzlaşma ve fayda ortaklığıyla birleşmiş bir topluluktur (De re publica I 39). Augustinus De civitate Dei I 15'te bireyin ve şehrin mutluluğunu aynı kaynağa bağlar: Şehir uyumlu bir insan topluluğu olduğuna göre, insanı mesut kılan gerçek fazilet şehri de mesut kılar. II. kitapta Cicero'nun res publica tarifini ele alır ve XIX. kitapta onu yeniden kurar: Halk, sevdiği şeyler üzerindeki uyumla birleşmiş akıllı bir topluluktur. Böylece civitas bir sevgi topluluğu olur ve iki şehir iki sevgiyle ayrılır (civitas Dei).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Tabiatça var olan kendine yeterli topluluk Politika I 2
MÖ 1. yy Cicero Hukukla birleşmiş insan toplulukları De re publica I 39, VI 13
413–426 Augustinus Uyum içindeki insan topluluğu; birey ve şehir aynı faziletle mesut Augustinus, De civitate Dei I 15
413–426 Augustinus Sevilen şeyler üzerindeki uyumla birleşmiş topluluk; iki şehir De civitate Dei XIX 21–24

Dönüşüm: Hukukî bir vatandaşlık statüsünden, Augustinus'ta ortak sevginin kurduğu manevi topluluğa.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πόλις Aristoteles, Politika I: tabiatça var olan, kendine yeterli topluluk.
Latince civitas civis "vatandaş" kelimesinden: önce "vatandaşlık", sonra "vatandaşlar topluluğu", en sonra "şehir, devlet". Urbs duvarlar ve yapılardır; civitas insanlardır. Cicero, De re publica VI 13: concilia coetusque hominum iure sociati, quae civitates appellantur "hukukla birleşmiş insan toplulukları ve meclisleri, ki onlara şehir denir".
Almanca / Fransızca Bürgerschaft, Staat / cité
İngilizce city, commonwealth

Türkçe karşılığı

şehir; devlet. şehir: Augustinus'un iki civitas'ı için, çünkü bunlar insan topluluklarıdır. devlet: siyasî kurum anlamı ağır basarsa; civitas Dei için yerleşik ad "Tanrı Devleti". site: Fransızca cité'den, yerleşik değil. kent: modern şehircilik çağrışımlı. Urbs "Şehir" (Roma için büyük harfle) ayrıca bağlanmaz; civis "vatandaş" bağlanmaz.

Augustinus'un tarifi —"şehir, uyum içindeki bir insan topluluğundan başka bir şey değildir" (concors hominum multitudo, De civitate Dei I 15)— şehri yapıdan ve kurumdan değil, insanlar arasındaki uyumdan tanımlar. "Devlet" çevirisi bu tarifi kurumlaştırır; "şehir" çevirisi ise Türkçede çoğu zaman yapıları düşündürür. Hiçbiri tam karşılamaz.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus'un I 15'teki tarifi Cicero'nunkini tekrar etmez; hukuk (ius) yerine uyum (concordia) öne çıkar. XIX. kitaptaki yeniden tarif bu çizginin vardığı yerdir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: şehrin, şehre, devletin, şehir, şehrimizin, şehirler

Metinlerde işaretlendiği yerler

10 yer · 10 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.