Kavram
mysterium
- Yunanca
- μυστήριον (mystērion)
- Latince
- mysterium
- Almanca
- Geheimnis, heiliges Geheimnis
- Fransızca
- mystère
- İngilizce
- mystery
- Türkçe
- sır, kutsal sır
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "sır" saklanan, bilinmeyen bir şeydir. Kant'ta kutsal sır ne saklanan bir bilgi ne de bir duygudur (duygular bilgi değildir, dolayısıyla sır da göstermez). Akılla ilişkilidir; pratik ilişkide anlaşılır, teorik ilişkide (nesnenin kendinde tabiatını belirlemek için) bütün kavramlarımızı aşar. Bu yüzden bir ilişkide sır olan şey başka bir ilişkide "vahyedilebilir": Kant, kendi aklımızla bize vahyedilmiş üç sır sayar: çağrı sırrı, tazmin sırrı ve seçilme sırrı. Ahlâkî dünya hükümdarının üçlü niteliği (kutsal yasa koyucu, iyiliksever yönetici, adil yargıç) ise pratik bir idea olarak sır değildir; Tanrı'nın kendinde ne olduğuna ilişkin teorik bir bilgi sayılırsa sır olur (trinitas).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy vd. | Yunan kültleri | inisiyasyon törenleri (Eleusis) | — |
| 1. yy | Pavlus | Tanrı'nın gizli tutulup Mesih'te açığa çıkan tasarısı; Latincede çoğu yerde sacramentum (sacramentum) | Efesliler 5:32; Koloseliler 1:26 |
| 1793/94 | Kant | pratik olarak bilinip teorik olarak bilinemeyen, kamuya aktarılamayan kutsal şey | Sadece Aklın Sınırları İçinde Din, III. Kısım, Genel Not (AA06.137 vd.) |
Dönüşüm: Törensel ve teolojik sırdan (sacramentum) aklın pratik kullanımına göre sınırlanmış bir "kutsal sır" kavramına; Kant'ın Grundlegung'daki "kavranamazlığı kavrama" sonucuyla bağı.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μυστήριον (mystērion) | myein "(gözü, ağzı) kapamak" kökünden; inisiyasyon törenleri; Pavlus'ta Tanrı'nın gizli tasarısı |
| Latince | mysterium | Kant metinde mysterium'u arcana (tabiatın gizlilikleri) ve secreta (siyasetin gizlilikleri) ile karşılaştırır |
| Almanca / Fransızca | Geheimnis / mystère | Kant, Religion III. Kısım, Genel Not (AA06.137 vd.) |
| İngilizce | mystery |
Türkçe karşılığı
sır, kutsal sır. Geheimnis "sır", heiliges Geheimnis "kutsal sır", Geheimhaltung "gizlilik", Verborgenheit "gizlilik"; "gizem" daha çok edebî çağrışım taşıdığı için kullanılmadı
Kant'ta kutsal sır, her bireyin kendi aklında pratik kullanım için yeterince bilebildiği, ama teorik olarak bilinemediği için kamuya açık olarak, herkese aktarılamayan ahlâkî bir şeydir. Bilinmesi herkesin vazifesi olan ahlâkî olan bakımından sır olamaz; sır, yalnızca Tanrı'nın yapabileceği ve bizim gücümüzü aşan şey bakımından vardır: Varlığını bilmek ve onu anlamak yararlıdır, kavramak değil.
Atıf ve kaynak notu
Kant terimi Almanca Geheimnis olarak kullanır ve Latince mysterium karşılığını kendisi verir (AA06.138, dipnot).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sır, sırları, sırrıdır, sırrında, Sır törenleri, sırrı
Metinlerde işaretlendiği yerler
9 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.014
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi302
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları63
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları9
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri151
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-55
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-8
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Alten-4
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-100