İçeriğe geç

Kavram

mysterium

Yunanca
μυστήριον (mystērion)
Latince
mysterium
Almanca
Geheimnis, heiliges Geheimnis
Fransızca
mystère
İngilizce
mystery
Türkçe
sır, kutsal sır

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "sır" saklanan, bilinmeyen bir şeydir. Kant'ta kutsal sır ne saklanan bir bilgi ne de bir duygudur (duygular bilgi değildir, dolayısıyla sır da göstermez). Akılla ilişkilidir; pratik ilişkide anlaşılır, teorik ilişkide (nesnenin kendinde tabiatını belirlemek için) bütün kavramlarımızı aşar. Bu yüzden bir ilişkide sır olan şey başka bir ilişkide "vahyedilebilir": Kant, kendi aklımızla bize vahyedilmiş üç sır sayar: çağrı sırrı, tazmin sırrı ve seçilme sırrı. Ahlâkî dünya hükümdarının üçlü niteliği (kutsal yasa koyucu, iyiliksever yönetici, adil yargıç) ise pratik bir idea olarak sır değildir; Tanrı'nın kendinde ne olduğuna ilişkin teorik bir bilgi sayılırsa sır olur (trinitas).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5. yy vd. Yunan kültleri inisiyasyon törenleri (Eleusis) —
1. yy Pavlus Tanrı'nın gizli tutulup Mesih'te açığa çıkan tasarısı; Latincede çoğu yerde sacramentum (sacramentum) Efesliler 5:32; Koloseliler 1:26
1793/94 Kant pratik olarak bilinip teorik olarak bilinemeyen, kamuya aktarılamayan kutsal şey Sadece Aklın Sınırları İçinde Din, III. Kısım, Genel Not (AA06.137 vd.)

Dönüşüm: Törensel ve teolojik sırdan (sacramentum) aklın pratik kullanımına göre sınırlanmış bir "kutsal sır" kavramına; Kant'ın Grundlegung'daki "kavranamazlığı kavrama" sonucuyla bağı.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μυστήριον (mystērion) myein "(gözü, ağzı) kapamak" kökünden; inisiyasyon törenleri; Pavlus'ta Tanrı'nın gizli tasarısı
Latince mysterium Kant metinde mysterium'u arcana (tabiatın gizlilikleri) ve secreta (siyasetin gizlilikleri) ile karşılaştırır
Almanca / Fransızca Geheimnis / mystère Kant, Religion III. Kısım, Genel Not (AA06.137 vd.)
İngilizce mystery

Türkçe karşılığı

sır, kutsal sır. Geheimnis "sır", heiliges Geheimnis "kutsal sır", Geheimhaltung "gizlilik", Verborgenheit "gizlilik"; "gizem" daha çok edebî çağrışım taşıdığı için kullanılmadı

Kant'ta kutsal sır, her bireyin kendi aklında pratik kullanım için yeterince bilebildiği, ama teorik olarak bilinemediği için kamuya açık olarak, herkese aktarılamayan ahlâkî bir şeydir. Bilinmesi herkesin vazifesi olan ahlâkî olan bakımından sır olamaz; sır, yalnızca Tanrı'nın yapabileceği ve bizim gücümüzü aşan şey bakımından vardır: Varlığını bilmek ve onu anlamak yararlıdır, kavramak değil.

Atıf ve kaynak notu

Kant terimi Almanca Geheimnis olarak kullanır ve Latince mysterium karşılığını kendisi verir (AA06.138, dipnot).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sır, sırları, sırrıdır, sırrında, Sır törenleri, sırrı

Metinlerde işaretlendiği yerler

9 yer · 9 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.