Kavram
a priori
- Latince
- a priori
- Almanca
- a priori
- Fransızca
- a priori
- İngilizce
- a priori
- Türkçe
- a priori
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Kelimenin ilk anlamı "önce gelenden" hareketle demektir: skolastikte sebepten sonuca giden akıl yürütme. Kant'ta her türlü deneyimden bağımsız, zorunlu ve kesin küllî bilginin adı olur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 13. yy | Albertus Magnus, skolastik | Sebepten sonuca giden ispat | — |
| 18. yy | Kant | Deneyimden bağımsız, zorunlu ve küllî bilgi | Saf Aklın Eleştirisi |
Dönüşüm: Bir ispat yönünden bir bilgi türünün geçerlilik kaynağına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Aristoteles'in proteron (önce gelen) ayrımının Latince yankısı |
| Latince | a priori | a priori / a posteriori: skolastikte "sebepten / sonuçtan" giden ispat |
| Almanca / Fransızca | a priori / a priori | |
| İngilizce | a priori |
Türkçe karşılığı
a priori. Çevrilmeden bırakıldı. Rakipler: "önsel", "deneyimden önce". "Önsel" zamansal önceliği çağrıştırır; Kant'ta öncelik mantıksaldır, bilgi deneyimle başlasa da ondan kaynaklanmaz.
Zamansal "önce" denirse Kant psikolojik bir doğuştancılığa çekilir; oysa ölçüt zorunluluk ve kesin küllîliktir.
Atıf ve kaynak notu
"Bütün bilgi deneyimle başlar, ama hepsi deneyimden doğmaz" ayrımı gözden kaçarsa terim doğuştan fikirler anlamına kayar.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: a priori, A priori
Metinlerde işaretlendiği yerler
10 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.008
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.388
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.167
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi38
- Hegel, Mantık Bilimi22
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları18
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri6 39
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-4
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-3