Kavram
humanitas
- Latince
- humanitas; humanitas practica / aesthetica; communio sentiendi liberalis / illiberalis
- Almanca
- Menschlichkeit; theilnehmende Empfindung; Mitleidenschaft
- Fransızca
- humanité
- İngilizce
- humanity
- Türkçe
- insaniyet; pratik / estetik insaniyet
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte insaniyet, insana yakışan iyi kalplilik ve şefkattir. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisi § 34–35) tabiatın insana verdiği sevince katılma ve acıma duygularını, etkin ve akla uygun iyilikseverliğin aracı olarak kullanma vazifesidir; insan burada yalnızca akıl sahibi varlık olarak değil, akılla donatılmış hayvan olarak da görülür. İki türü vardır: duyguları birbiriyle paylaşma gücü ve iradesi olarak humanitas practica (hür, "duygudaş", communio sentiendi liberalis) ve tabiatın verdiği ortak keyif ve acıya karşı salt alıcılık olarak humanitas aesthetica (hür olmayan, sıcaklık ya da hastalık gibi bulaşan "birlikte acı çekme", communio sentiendi illiberalis, servilis). Yükümlülük yalnızca birincisine vardır; acıyan duyguları geliştirmek ise dolaylı vazifedir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | insanca incelik, eğitim ve kültür (studia humanitatis) | — |
| MS 2. yy | Gellius | humanitas Yunanca paideia'dır, philanthrōpia değil (Noctes Atticae XIII 17) | — |
| 1797 | Kant | başkasının duygusuna katılmanın şartlı vazifesi; pratik / estetik insaniyet | Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisi § 34–35 (AA06.456–457) |
Dönüşüm: Eğitimle kazanılan insanca incelikten, hissî duygudaşlığın ahlâkî amaçla geliştirilmesi vazifesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | humanitas | humanus "insana ait, insanca"; Cicero'da hem insan olmanın inceliği hem eğitim ve kültür |
| Almanca | Menschlichkeit | Kant, Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisi § 34 (AA06.456) |
| Fransızca | humanité | — |
| İngilizce | humanity |
Türkçe karşılığı
insaniyet. "insanlık" Kant'ta Menschheit'a (insan türü, akıl sahibi tabiat) ayrıldığı için Menschlichkeit "insaniyet" diye verildi
Kant'ta Menschheit (insanlık: kişide saygı gösterilecek akıl sahibi tabiat) ile Menschlichkeit (insaniyet: başkasının duygusuna katılma) ayrı kavramlardır; ikisini aynı kelimeyle vermek "insanlığa saygı" ile "insancıl duygu"yu karıştırır.
Atıf ve kaynak notu
Kant'ta Menschlichkeit bazen genel olarak insan tabiatı anlamında da geçer; bu not yalnızca § 34'teki etik terimi kapsar. Stoacı bilge örneğinde (§ 34) Kant birlikte acı çekmeyi (Mitleidenschaft) reddeder, acımadan ötürü iyilik yapmayı vazife saymaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: insaniyet, insaniyetin, insaniyettir, insaniyetini, insanlığım, insaniyeti
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.