İçeriğe geç

Kavram

humanitas

Latince
humanitas; humanitas practica / aesthetica; communio sentiendi liberalis / illiberalis
Almanca
Menschlichkeit; theilnehmende Empfindung; Mitleidenschaft
Fransızca
humanité
İngilizce
humanity
Türkçe
insaniyet; pratik / estetik insaniyet

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte insaniyet, insana yakışan iyi kalplilik ve şefkattir. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisi § 34–35) tabiatın insana verdiği sevince katılma ve acıma duygularını, etkin ve akla uygun iyilikseverliğin aracı olarak kullanma vazifesidir; insan burada yalnızca akıl sahibi varlık olarak değil, akılla donatılmış hayvan olarak da görülür. İki türü vardır: duyguları birbiriyle paylaşma gücü ve iradesi olarak humanitas practica (hür, "duygudaş", communio sentiendi liberalis) ve tabiatın verdiği ortak keyif ve acıya karşı salt alıcılık olarak humanitas aesthetica (hür olmayan, sıcaklık ya da hastalık gibi bulaşan "birlikte acı çekme", communio sentiendi illiberalis, servilis). Yükümlülük yalnızca birincisine vardır; acıyan duyguları geliştirmek ise dolaylı vazifedir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero insanca incelik, eğitim ve kültür (studia humanitatis) —
MS 2. yy Gellius humanitas Yunanca paideia'dır, philanthrōpia değil (Noctes Atticae XIII 17) —
1797 Kant başkasının duygusuna katılmanın şartlı vazifesi; pratik / estetik insaniyet Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisi § 34–35 (AA06.456–457)

Dönüşüm: Eğitimle kazanılan insanca incelikten, hissî duygudaşlığın ahlâkî amaçla geliştirilmesi vazifesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince humanitas humanus "insana ait, insanca"; Cicero'da hem insan olmanın inceliği hem eğitim ve kültür
Almanca Menschlichkeit Kant, Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisi § 34 (AA06.456)
Fransızca humanité —
İngilizce humanity

Türkçe karşılığı

insaniyet. "insanlık" Kant'ta Menschheit'a (insan türü, akıl sahibi tabiat) ayrıldığı için Menschlichkeit "insaniyet" diye verildi

Kant'ta Menschheit (insanlık: kişide saygı gösterilecek akıl sahibi tabiat) ile Menschlichkeit (insaniyet: başkasının duygusuna katılma) ayrı kavramlardır; ikisini aynı kelimeyle vermek "insanlığa saygı" ile "insancıl duygu"yu karıştırır.

Atıf ve kaynak notu

Kant'ta Menschlichkeit bazen genel olarak insan tabiatı anlamında da geçer; bu not yalnızca § 34'teki etik terimi kapsar. Stoacı bilge örneğinde (§ 34) Kant birlikte acı çekmeyi (Mitleidenschaft) reddeder, acımadan ötürü iyilik yapmayı vazife saymaz.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: insaniyet, insaniyetin, insaniyettir, insaniyetini, insanlığım, insaniyeti

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 8 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.