Kavram
apathia
- Yunanca
- ἀπάθεια (apatheia)
- Latince
- apathia; apathia moralis
- Almanca
- Apathie; moralische Apathie; Affectlosigkeit
- Fransızca
- apathie
- İngilizce
- apathy, freedom from passion
- Türkçe
- apati; ahlâkî apati; heyecansızlık
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "apati" ilgisizlik, uyuşukluk demektir. Stoacılarda bilgenin akla aykırı hâllerden (tutkulardan) arınmış olmasıdır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisine Giriş XV–XVI) "apati vazifesi" yasaklayıcı bir buyruktur: Duygularının ve eğilimlerinin sana hükmetmesine izin verme. Buna olumlu buyruk olarak kendine hâkimiyet eklenir. Faziletin gerçek gücü, yasasını uygulamaya kararlı, sükûnet içindeki gönüldür; iyiye yönelik coşkunluk (Enthusiasm) bile bir heyecan olarak ateşli bir hastanın görünüşteki gücüdür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Stoacılar | bilgenin akla aykırı hâllerden kurtulmuşluğu | — |
| MÖ 45 | Cicero | perturbationes'ten arınmışlık | — |
| 1797 | Kant | heyecansızlık; yasaya saygının duygulara üstünlüğü; faziletin gücü | Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisine Giriş XVI (AA06.408–409) |
Dönüşüm: Bilgenin duygulardan arınmışlığından, duyguların yok edilmediği ama ahlâkî saygının altında etkisizleştiği bir güce.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀπάθεια | a- "-sız" + pathos "etkilenme, hâl"; Stoacılarda bilgenin hâllerden kurtulmuşluğu |
| Latince | apathia | Latince yazarlar çoğu kez Yunanca bırakır; Cicero vacuitas perturbationum der |
| Almanca | (moralische) Apathie | Kant, Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisine Giriş XV–XVI (AA06.408–409) |
| İngilizce | apathy, freedom from passion |
Türkçe karşılığı
apati; ahlâkî apati. "duygusuzluk", "ilgisizlik" karşılıkları Kant'ın kendi uyardığı yanlış anlamayı (Fühllosigkeit, Indifferenz) üretir; bu yüzden terim olarak "apati" bırakıldı, Affectlosigkeit "heyecansızlık" diye açıklandı
Kant'ta apati duyguların yokluğu değildir: Duygular, yasaya duyulan saygı hepsinden kudretli hâle geldiği için ahlâkî olan üzerindeki etkilerini yitirir. "Güç olarak görülen" apati faziletin önşartıdır; kayıtsızlık (Indifferenz) ise bir zayıflıktır.
Atıf ve kaynak notu
Kant terimi Stoacılardan bilerek alır ve "zayıflık" diye anlaşılmasına karşı moralische Apathie diye niteler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Apati
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.