İçeriğe geç

Kavram

apathia

Yunanca
ἀπάθεια (apatheia)
Latince
apathia; apathia moralis
Almanca
Apathie; moralische Apathie; Affectlosigkeit
Fransızca
apathie
İngilizce
apathy, freedom from passion
Türkçe
apati; ahlâkî apati; heyecansızlık

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "apati" ilgisizlik, uyuşukluk demektir. Stoacılarda bilgenin akla aykırı hâllerden (tutkulardan) arınmış olmasıdır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisine Giriş XV–XVI) "apati vazifesi" yasaklayıcı bir buyruktur: Duygularının ve eğilimlerinin sana hükmetmesine izin verme. Buna olumlu buyruk olarak kendine hâkimiyet eklenir. Faziletin gerçek gücü, yasasını uygulamaya kararlı, sükûnet içindeki gönüldür; iyiye yönelik coşkunluk (Enthusiasm) bile bir heyecan olarak ateşli bir hastanın görünüşteki gücüdür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Stoacılar bilgenin akla aykırı hâllerden kurtulmuşluğu —
MÖ 45 Cicero perturbationes'ten arınmışlık —
1797 Kant heyecansızlık; yasaya saygının duygulara üstünlüğü; faziletin gücü Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisine Giriş XVI (AA06.408–409)

Dönüşüm: Bilgenin duygulardan arınmışlığından, duyguların yok edilmediği ama ahlâkî saygının altında etkisizleştiği bir güce.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀπάθεια a- "-sız" + pathos "etkilenme, hâl"; Stoacılarda bilgenin hâllerden kurtulmuşluğu
Latince apathia Latince yazarlar çoğu kez Yunanca bırakır; Cicero vacuitas perturbationum der
Almanca (moralische) Apathie Kant, Ahlâk Metafiziği, Fazilet Öğretisine Giriş XV–XVI (AA06.408–409)
İngilizce apathy, freedom from passion

Türkçe karşılığı

apati; ahlâkî apati. "duygusuzluk", "ilgisizlik" karşılıkları Kant'ın kendi uyardığı yanlış anlamayı (Fühllosigkeit, Indifferenz) üretir; bu yüzden terim olarak "apati" bırakıldı, Affectlosigkeit "heyecansızlık" diye açıklandı

Kant'ta apati duyguların yokluğu değildir: Duygular, yasaya duyulan saygı hepsinden kudretli hâle geldiği için ahlâkî olan üzerindeki etkilerini yitirir. "Güç olarak görülen" apati faziletin önşartıdır; kayıtsızlık (Indifferenz) ise bir zayıflıktır.

Atıf ve kaynak notu

Kant terimi Stoacılardan bilerek alır ve "zayıflık" diye anlaşılmasına karşı moralische Apathie diye niteler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Apati

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.