Kavram
gustus
- Yunanca
- γεῦσις
- Latince
- gustus
- Almanca
- Geschmack
- Fransızca
- goût
- İngilizce
- taste
- Türkçe
- beğeni
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Tat alma duyusu; mecazen ince ayırt etme. Kant'ta: güzeli değerlendirme yetisi; beğeni yargısı estetiktir (temeli öznel bir duygudur), ama kavramsız olarak genel geçerlilik iddia eder.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1647 | Gracián | gusto: davranışta ince ayırt etme | — |
| 1757 | Hume | "Of the Standard of Taste": beğeni ölçütü | — |
| 1790 | Kant | Beğeni yetisi estetik yargı gücü olarak; dört an (keyfiyet, kemiyet, ilişki, modalite) | Yargı Gücünün Eleştirisi Önsöz (AA05.170) |
Dönüşüm: Bir duyunun adından, öznel ama genel geçerlilik iddia eden bir yargı yetisine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | γεῦσις | tat alma duyusu; estetik anlamda terim olarak yok |
| Latince | gustus | tat duyusu; 17. yy'dan itibaren İspanyolca gusto (Gracián) üzerinden estetik terim |
| Almanca / Fransızca | Geschmack / goût | |
| İngilizce | taste |
Türkçe karşılığı
beğeni. Rakipler: "zevk" (haz ve keyifle karışır; Kant Geschmack'ı hazdan özenle ayırır), "tat" (duyuya kayar). "Beğeni" yargı yetisini (beğenmek = değerlendirerek hoşlanmak) en iyi verir.
"Zevk" seçilseydi beğeni yargısı ile hoş olandan alınan keyif (das Angenehme) arasındaki Kant'ın en temel ayrımı Türkçede silinirdi. "Beğeni" yargıyı, "hoşnutluk" (Wohlgefallen) duyguyu karşılar.
Atıf ve kaynak notu
Kant beğeniyi bir "duyu" (Hutcheson'ın inner sense'i) olarak değil, yargı gücünün bir kullanımı olarak ele alır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: beğeni, Beğeni, beğeninin, zevki, beğeniyi
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.170
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.128
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları36
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-III-22
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Streifzuege-47
- Nietzsche, DeccalAC-13
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Klug-3
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-170