İçeriğe geç

Kavram

facultas iudicandi

Yunanca
κριτική (δύναμις)
Latince
facultas iudicandi, iudicium
Almanca
Urteilskraft
Fransızca
faculté de juger
İngilizce
power of judgment
Türkçe
yargı gücü

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde sağduyu, isabetli karar verme becerisi. Kant'ta: anlama yetisi ile akıl arasında ara halka; tikel olanı tümelin altında düşünme yetisi. Üçüncü Eleştiri'de kendine ait a priori ilkesi, tabiatın amaca uygunluğu (finalitas) ilkesidir ve haz ve hoşnutsuzluk duygusuyla ilişkilidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1781/1787 Kant Transandantal yargı gücü: kategorileri görünüşlere uygulama (şematizm); "öğretilemez, ancak alıştırılabilir" bir yetenek Saf Aklın Eleştirisi
1790 Kant Refleksif yargı gücü: estetik (güzel, yüce) ve teleolojik yargıların yetisi; haz duygusuna a priori kural verir Yargı Gücünün Eleştirisi Önsöz (AA05.167–170)

Dönüşüm: Mantık ve hukuktaki "karar verme"den, Kant'ta kendine özgü a priori ilkesi olan bağımsız bir bilgi yetisine; estetik ve teleoloji bu yetinin eleştirisinde birleşir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κρίνειν "ayırmak, karar vermek"; kritikē "ayırt etme sanatı"
Latince facultas iudicandi / iudicium Kant'ın kendi Latince karşılığı: iudicium; Wolff okulunda facultas diiudicandi
Almanca / Fransızca Urteilskraft / faculté de juger
İngilizce power of judgment

Türkçe karşılığı

yargı gücü. Rakipler: "yargıgücü" (bitişik yazım), "muhakeme yetisi" (Osmanlıca muhakeme akıl yürütmeye kayar), "yargılama yetisi" (hukukî çağrışım). Kraft "güç" korunarak Vermögen "yeti"den ayrıldı; Kant çevirilerinin tamamında aynı karşılık kullanılır.

"Yargı" (Urteil) bir önermedir; "yargı gücü" ise tikeli tümel altında düşünme yetisidir. Kant'ta bu yeti belirleyici (tümel verilmişse) ya da refleksif (yalnız tikel verilmişse) olur; estetik ve teleolojik yargılar refleksif yargı gücüne aittir.

Atıf ve kaynak notu

"Refleksif / belirleyici yargı gücü" ayrımı Kant'ındır (Giriş IV); sonraki idealizmde (Schelling, Hegel) yargı gücü kavramı aklın bütünlüğü içinde erir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yargı gücünün, yargı gücünü, yargı gücüne

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.