Kavram
facultas iudicandi
- Yunanca
- κριτική (δύναμις)
- Latince
- facultas iudicandi, iudicium
- Almanca
- Urteilskraft
- Fransızca
- faculté de juger
- İngilizce
- power of judgment
- Türkçe
- yargı gücü
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde sağduyu, isabetli karar verme becerisi. Kant'ta: anlama yetisi ile akıl arasında ara halka; tikel olanı tümelin altında düşünme yetisi. Üçüncü Eleştiri'de kendine ait a priori ilkesi, tabiatın amaca uygunluğu (finalitas) ilkesidir ve haz ve hoşnutsuzluk duygusuyla ilişkilidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1781/1787 | Kant | Transandantal yargı gücü: kategorileri görünüşlere uygulama (şematizm); "öğretilemez, ancak alıştırılabilir" bir yetenek | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1790 | Kant | Refleksif yargı gücü: estetik (güzel, yüce) ve teleolojik yargıların yetisi; haz duygusuna a priori kural verir | Yargı Gücünün Eleştirisi Önsöz (AA05.167–170) |
Dönüşüm: Mantık ve hukuktaki "karar verme"den, Kant'ta kendine özgü a priori ilkesi olan bağımsız bir bilgi yetisine; estetik ve teleoloji bu yetinin eleştirisinde birleşir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κρίνειν | "ayırmak, karar vermek"; kritikē "ayırt etme sanatı" |
| Latince | facultas iudicandi / iudicium | Kant'ın kendi Latince karşılığı: iudicium; Wolff okulunda facultas diiudicandi |
| Almanca / Fransızca | Urteilskraft / faculté de juger | |
| İngilizce | power of judgment |
Türkçe karşılığı
yargı gücü. Rakipler: "yargıgücü" (bitişik yazım), "muhakeme yetisi" (Osmanlıca muhakeme akıl yürütmeye kayar), "yargılama yetisi" (hukukî çağrışım). Kraft "güç" korunarak Vermögen "yeti"den ayrıldı; Kant çevirilerinin tamamında aynı karşılık kullanılır.
"Yargı" (Urteil) bir önermedir; "yargı gücü" ise tikeli tümel altında düşünme yetisidir. Kant'ta bu yeti belirleyici (tümel verilmişse) ya da refleksif (yalnız tikel verilmişse) olur; estetik ve teleolojik yargılar refleksif yargı gücüne aittir.
Atıf ve kaynak notu
"Refleksif / belirleyici yargı gücü" ayrımı Kant'ındır (Giriş IV); sonraki idealizmde (Schelling, Hegel) yargı gücü kavramı aklın bütünlüğü içinde erir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yargı gücünün, yargı gücünü, yargı gücüne
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.