İçeriğe geç

Kavram

Finalitas

Latince
finalitas (Kant Almancasının sonradan Latinceleştirilmesi)
Almanca
Zweckmäßigkeit
Fransızca
finalité
İngilizce
purposiveness, finality
Türkçe
amaca uygunluk

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Bir şeyin parçalarının ve düzeninin bir amaç gözetilerek kurulmuş gibi görünmesi. Kant'ta Saf Aklın Eleştirisi'nde fizikoteolojik ispatın dayanağıdır; ama yalnızca aklın düzenleyici ilkesi olarak meşrudur (AA03.442 vd.): Tabiat amaca uygunmuş gibi araştırılır, bundan bir yaratıcının varoluşu çıkmaz.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Tabiatta gaye; tabiat boşuna iş yapmaz Physica II
1781/1787 Kant Düzen ve amaca uygunluk fizikoteolojik ispatın temeli; düzenleyici ilke Saf Aklın Eleştirisi AA03.414–419
1790 Kant Tabiatın ve güzelin amaca uygunluğu, yargı gücünün a priori ilkesi Yargı Gücünün Eleştirisi

Dönüşüm: Tabiattaki gayeden aklın bir düzenleyici ilkesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince finalitas finis'ten türeme skolastik sonrası Latince.
Almanca / Fransızca Zweckmäßigkeit / finalité Saf Aklın Eleştirisi'nde fizikoteolojik ispatta öne çıkar (AA03.414 vd.).
İngilizce purposiveness, finality

Türkçe karşılığı

amaca uygunluk. Zweck Kant'ta çoğunlukla "amaç"; felsefî finis notu "gaye"dir. "Erek" de kullanılır, ama yönergedeki canlı Türkçe kuralı gereği "amaca uygunluk" seçildi.

Türkçe karşılık seçimi yukarıdaki satırda gerekçelendirilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: amaca uygunluğun, amaca uygunluğu, amaca uygunluk, amaca uygun, amaçlılığın, amaca uygunluğa

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.