Kavram
Finalitas
- Latince
- finalitas (Kant Almancasının sonradan Latinceleştirilmesi)
- Almanca
- Zweckmäßigkeit
- Fransızca
- finalité
- İngilizce
- purposiveness, finality
- Türkçe
- amaca uygunluk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Bir şeyin parçalarının ve düzeninin bir amaç gözetilerek kurulmuş gibi görünmesi. Kant'ta Saf Aklın Eleştirisi'nde fizikoteolojik ispatın dayanağıdır; ama yalnızca aklın düzenleyici ilkesi olarak meşrudur (AA03.442 vd.): Tabiat amaca uygunmuş gibi araştırılır, bundan bir yaratıcının varoluşu çıkmaz.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Tabiatta gaye; tabiat boşuna iş yapmaz | Physica II |
| 1781/1787 | Kant | Düzen ve amaca uygunluk fizikoteolojik ispatın temeli; düzenleyici ilke | Saf Aklın Eleştirisi AA03.414–419 |
| 1790 | Kant | Tabiatın ve güzelin amaca uygunluğu, yargı gücünün a priori ilkesi | Yargı Gücünün Eleştirisi |
Dönüşüm: Tabiattaki gayeden aklın bir düzenleyici ilkesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | finalitas | finis'ten türeme skolastik sonrası Latince. |
| Almanca / Fransızca | Zweckmäßigkeit / finalité | Saf Aklın Eleştirisi'nde fizikoteolojik ispatta öne çıkar (AA03.414 vd.). |
| İngilizce | purposiveness, finality |
Türkçe karşılığı
amaca uygunluk. Zweck Kant'ta çoğunlukla "amaç"; felsefî finis notu "gaye"dir. "Erek" de kullanılır, ama yönergedeki canlı Türkçe kuralı gereği "amaca uygunluk" seçildi.
Türkçe karşılık seçimi yukarıdaki satırda gerekçelendirilmiştir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: amaca uygunluğun, amaca uygunluğu, amaca uygunluk, amaca uygun, amaçlılığın, amaca uygunluğa
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.