İçeriğe geç

Kavram

sublimitas

Yunanca
ὕψος
Latince
sublimitas, sublime
Almanca
das Erhabene
Fransızca
le sublime
İngilizce
the sublime
Türkçe
yüce

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Yüksek, ulu. Estetikte: korku ve hayranlık karışımı bir haz. Kant'ta: matematik yüce (ölçüsüz büyüklük) ve dinamik yüce (karşı konulmaz güç); güzelden farklı olarak suretsiz nesnede de bulunabilir ve dolaylı bir hazdır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MS 1. yy Longinos Üslubun yüceliği (hypsos) —
1757 Burke Yüce: dehşetten doğan "zevkli korku" (delight) —
1764 Kant Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen —
1790 Kant Yücenin analitiği: matematik ve dinamik yüce Yargı Gücünün Eleştirisi Önsöz (AA05.169)

Dönüşüm: Retorikte bir üslup niteliğinden, nesnenin dehşet verici büyüklüğüne (Burke), oradan da Kant'ta öznenin ahlâkî belirleniminin bilincine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὕψος "yükseklik"; Longinos'un Peri hypsous adlı retorik eseri
Latince sublimitas / sublimis "yüksekte asılı"; Boileau'nun 1674 Longinos çevirisiyle (Traité du sublime) Avrupa estetiğine girer
Almanca / Fransızca das Erhabene / le sublime
İngilizce the sublime

Türkçe karşılığı

yüce, yücelik. Rakipler: "ulvi" (Osmanlıca, dinî tonu ağır), "sublim" (yabancı kelime), "heybetli" (yalnız dinamik yüceyi verir). "Yüce" hem matematik hem dinamik yüceyi kapsar.

Kant'ta yüce bir nesnenin özelliği değil, zihnin, hayal gücünü aşan büyüklük ya da güç karşısında kendi duyular üstü belirlenimini hissetmesidir. "Yüce bir dağ" demek Kant'a göre aslında yanlış bir anlatımdır.

Atıf ve kaynak notu

"Yüce" kavramını tabiattan özneye kaydıran Kant'tır; romantik estetik ve Schiller bunu izler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yüce, yücelik, yüceliğin

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 8 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.