Kavram
sublimitas
- Yunanca
- ὕψος
- Latince
- sublimitas, sublime
- Almanca
- das Erhabene
- Fransızca
- le sublime
- İngilizce
- the sublime
- Türkçe
- yüce
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Yüksek, ulu. Estetikte: korku ve hayranlık karışımı bir haz. Kant'ta: matematik yüce (ölçüsüz büyüklük) ve dinamik yüce (karşı konulmaz güç); güzelden farklı olarak suretsiz nesnede de bulunabilir ve dolaylı bir hazdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MS 1. yy | Longinos | Üslubun yüceliği (hypsos) | — |
| 1757 | Burke | Yüce: dehşetten doğan "zevkli korku" (delight) | — |
| 1764 | Kant | Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen | — |
| 1790 | Kant | Yücenin analitiği: matematik ve dinamik yüce | Yargı Gücünün Eleştirisi Önsöz (AA05.169) |
Dönüşüm: Retorikte bir üslup niteliğinden, nesnenin dehşet verici büyüklüğüne (Burke), oradan da Kant'ta öznenin ahlâkî belirleniminin bilincine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὕψος | "yükseklik"; Longinos'un Peri hypsous adlı retorik eseri |
| Latince | sublimitas / sublimis | "yüksekte asılı"; Boileau'nun 1674 Longinos çevirisiyle (Traité du sublime) Avrupa estetiğine girer |
| Almanca / Fransızca | das Erhabene / le sublime | |
| İngilizce | the sublime |
Türkçe karşılığı
yüce, yücelik. Rakipler: "ulvi" (Osmanlıca, dinî tonu ağır), "sublim" (yabancı kelime), "heybetli" (yalnız dinamik yüceyi verir). "Yüce" hem matematik hem dinamik yüceyi kapsar.
Kant'ta yüce bir nesnenin özelliği değil, zihnin, hayal gücünü aşan büyüklük ya da güç karşısında kendi duyular üstü belirlenimini hissetmesidir. "Yüce bir dağ" demek Kant'a göre aslında yanlış bir anlatımdır.
Atıf ve kaynak notu
"Yüce" kavramını tabiattan özneye kaydıran Kant'tır; romantik estetik ve Schiller bunu izler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yüce, yücelik, yüceliğin
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.169
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.241
- Hegel, Mantık Bilimi132
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları209
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri84
- Nietzsche, Tragedyanın DoğuşuGT-7.3
- Nietzsche, Böyle Buyurdu ZerdüştZa-II-Erhabene
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-33