Kavram
mechanismus
- Yunanca
- μηχανή (mēkhanē) "alet, düzenek"
- Latince
- mechanismus; nexus effectivus
- Almanca
- Mechanism(us), mechanisch
- Fransızca
- mécanisme
- İngilizce
- mechanism
- Türkçe
- mekanizma
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Bir düzeneğin işleyişi. Felsefede: tabiat olaylarını yalnız etki sebepleriyle, amaç kavramına başvurmadan açıklama. Kant'ta: belirleyici yargı gücünün tabiatı bilmesinin biricik yolu; organize varlıkların imkânını anlamaya yetmez.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 17. yy | Descartes, Boyle | Mekanik felsefe: tabiat bir makinedir | — |
| 1788 | Kant | İradenin hürriyetinin karşıtı olarak tabiat mekanizması | Pratik Aklın Eleştirisi |
| 1790 | Kant | Tabiatın kör mekanizması ve teleolojik değerlendirme | Yargı Gücünün Eleştirisi § 61 vd. (AA05.360) |
Dönüşüm: Bir açıklama programı olan mekanik felsefe, Kant'ta belirleyici yargı gücünün zorunlu ama yetersiz ilkesine dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μηχανή | "alet, düzenek, hile" |
| Latince | mechanismus; nexus effectivus | 17. yy'da Yeni Latincede: maddenin yalnız şekil, büyüklük ve harekete göre etkileşimi |
| Almanca / Fransızca | Mechanism / mécanisme | |
| İngilizce | mechanism |
Türkçe karşılığı
mekanizma. mekanizma: tabiatın etki sebeplerine göre işleyişini adlandırır ("tabiatın mekanizması"). mekanizm / mekanikçilik: bu işleyişi tek açıklama sayan bir öğretiyi adlandırır; Kant'ta Mechanism çoğunlukla öğreti değil, işleyiş tarzıdır. mechanisch "mekanik"
Kant'ta mekanizma, tabiatın salt etki sebeplerine (nexus effectivus) göre nedenselliğidir; buna "kör mekanizma" da der. Teleolojik değerlendirme mekanizmanın yerine geçmez, onun yetmediği yerde refleksif yargı gücüne bir ilke daha verir; Kritik der Urteilskraft'ın antinomisi (§ 69–71) mekanizma ile amaçlara göre nedensellik arasındadır.
Atıf ve kaynak notu
Kant'taki Mechanism bir dünya görüşü değil, nedensellik tarzıdır; "mekanikçilik" diye çevirmek ona sonraki materyalizm tartışmalarını yükler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mekanizmayla, mekanizmasını, mekanik, mekanizma, mekanizmasının, mekanizmasında
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.