İçeriğe geç

Kavram

mechanismus

Yunanca
μηχανή (mēkhanē) "alet, düzenek"
Latince
mechanismus; nexus effectivus
Almanca
Mechanism(us), mechanisch
Fransızca
mécanisme
İngilizce
mechanism
Türkçe
mekanizma

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Bir düzeneğin işleyişi. Felsefede: tabiat olaylarını yalnız etki sebepleriyle, amaç kavramına başvurmadan açıklama. Kant'ta: belirleyici yargı gücünün tabiatı bilmesinin biricik yolu; organize varlıkların imkânını anlamaya yetmez.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
17. yy Descartes, Boyle Mekanik felsefe: tabiat bir makinedir —
1788 Kant İradenin hürriyetinin karşıtı olarak tabiat mekanizması Pratik Aklın Eleştirisi
1790 Kant Tabiatın kör mekanizması ve teleolojik değerlendirme Yargı Gücünün Eleştirisi § 61 vd. (AA05.360)

Dönüşüm: Bir açıklama programı olan mekanik felsefe, Kant'ta belirleyici yargı gücünün zorunlu ama yetersiz ilkesine dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μηχανή "alet, düzenek, hile"
Latince mechanismus; nexus effectivus 17. yy'da Yeni Latincede: maddenin yalnız şekil, büyüklük ve harekete göre etkileşimi
Almanca / Fransızca Mechanism / mécanisme
İngilizce mechanism

Türkçe karşılığı

mekanizma. mekanizma: tabiatın etki sebeplerine göre işleyişini adlandırır ("tabiatın mekanizması"). mekanizm / mekanikçilik: bu işleyişi tek açıklama sayan bir öğretiyi adlandırır; Kant'ta Mechanism çoğunlukla öğreti değil, işleyiş tarzıdır. mechanisch "mekanik"

Kant'ta mekanizma, tabiatın salt etki sebeplerine (nexus effectivus) göre nedenselliğidir; buna "kör mekanizma" da der. Teleolojik değerlendirme mekanizmanın yerine geçmez, onun yetmediği yerde refleksif yargı gücüne bir ilke daha verir; Kritik der Urteilskraft'ın antinomisi (§ 69–71) mekanizma ile amaçlara göre nedensellik arasındadır.

Atıf ve kaynak notu

Kant'taki Mechanism bir dünya görüşü değil, nedensellik tarzıdır; "mekanikçilik" diye çevirmek ona sonraki materyalizm tartışmalarını yükler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mekanizmayla, mekanizmasını, mekanik, mekanizma, mekanizmasının, mekanizmasında

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 8 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.