Kavram
character
- Yunanca
- χαρακτήρ (kharaktēr); ἦθος (ēthos)
- Latince
- character; indoles
- Almanca
- Charakter; Denkungsart; Charakteristik
- Fransızca
- caractère
- İngilizce
- character
- Türkçe
- karakter; düşünüş tarzı; karakteristik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde karakter bir insanın ayırt edici özellikleri toplamıdır. Kant'ta mutlak anlamda karakter, iradenin öyle bir özelliğidir ki özne kendini, kendi aklıyla değişmez biçimde buyurduğu belirli pratik ilkelere bağlar. Yaratılış ve mizaç tabiatın insandan ne yaptığını, karakter ise insanın kendinden ne yaptığını gösterir. Yeteneğin piyasa fiyatı, mizacın gönül fiyatı vardır; karakterin ise iç değeri vardır ve her fiyatın üstündedir. Karakter tabiattan alınmaz, bir tür yeniden doğuşla, adeta bir patlamayla kazanılır; en yüksek maksimi kendine ve başkalarına karşı doğruluktur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | ēthos: alışkanlıkla edinilen ahlâkî huy | Nikomakhos'a Etik II 1 |
| MÖ 4.–3. yy | Theophrastos | kharaktēr: tipik insan portresi | Karakterler |
| 1688 | La Bruyère | caractère: ahlâk portresi | Les Caractères |
| 1781 | Kant | empirik ve intelligibl karakter | Saf Aklın Eleştirisi, Üçüncü Antinomi |
| 1798 | Kant | düşünüş tarzı olarak karakter; kişi, cinsiyet, halk, tür karakteri | Pragmatik Açıdan Antropoloji, AA07.285–295 |
Dönüşüm: Sikkeye vurulan damgadan insan tiplerinin portresine; oradan Kant'ta insanın kendine kendi aklıyla vurduğu ilkeler damgasına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | χαρακτήρ (kharaktēr) | kharassein "kazımak, oymak": damga, sikkedeki iz; Theophrastos'un Kharaktēres'inde insan tipleri |
| Latince | character; indoles "yaratılış" | Latincede önce "damga, işaret"; ahlâkî anlamı Yeniçağda yerleşir |
| Almanca / Fransızca | Charakter / caractère | Kant, Pragmatik Açıdan Antropoloji, İkinci Kısım, A. Kişinin Karakteri, AA07.285 |
| İngilizce | character |
Türkçe karşılığı
karakter. "seciye" ve "huy" düşünüldü; "huy" Naturell'e, "seciye" eskimiş bir ahlâk diline kayıyor; Kant'ın ayrımı için yerleşik "karakter" seçildi. Denkungsart "düşünüş tarzı", Sinnesart "duyuş tarzı", Naturell "yaratılış", Charakteristik "karakteristik"
Kant kelimeyi iki anlamda kullanır: "şu ya da bu (fizikî) karakteri var" ile "onun bir karakteri var" (ahlâkî karakter). İkinci anlamda karakter derecelenmez, ya vardır ya yoktur. "Kişilik" ya da "huy" dense bu ayrım kaybolurdu; "karakter" hem gündelik hem mutlak anlamı taşıyabildiği için seçildi.
Atıf ve kaynak notu
"Karakteristik" (Charakteristik) Kant'ta Antropoloji'nin ikinci kısmının adıdır: insanın içini dışından tanıma yolu. Bu kısımdaki halk ve cinsiyet karakterleri dönemin önyargılarını taşır; kavramın felsefî çekirdeği "düşünüş tarzı olarak karakter" bölümündedir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: karakter, karakteri, karakterdir, Karakter, Karakteri, Karakterin
Metinlerde işaretlendiği yerler
7 yer · 7 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.